വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 3.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.69.1
कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ राघवौ तदा।
अवेक्षन्तौ वने सीतां जग्मतुः पश्चिमां दिशम् ॥ ३.६९.१ ॥
അവന് ഇങ്ങനെ ഉദകതർപ്പണം ചെയ്ത ശേഷം ആ രണ്ടു രാഘവന്മാരും കാട്ടിൽ സീതയെ തേടിക്കൊണ്ട് പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു.
3.69.2
तां दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ।
अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः ॥ ३.६९.२ ॥
അമ്പും വില്ലും വാളും ധരിച്ച ആ രണ്ട് ഇക്ഷ്വാകുവംശജരും ആ ദക്ഷിണ ദിക്കിലേക്ക് പോയി തടസ്സമില്ലാത്ത വഴിയിലൂടെ മുന്നോട്ടുനീങ്ങി.
3.69.3
गुल्मैर्वृक्षैश्च बहुभिर्लताभिश्च प्रवेष्टितम्।
आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम् ॥ ३.६९.३ ॥
കുറ്റിച്ചെടികളാലും അനേകം വൃക്ഷങ്ങളാലും വള്ളികളാലും ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞ്, എല്ലായിടത്തും മൂടപ്പെട്ട, കടക്കാനാവാത്ത, ഇടതൂർന്ന, ഭയാനകമായി കാണപ്പെടുന്ന (കാട്).
3.69.4
व्यतिक्रम्य तु वेगेन गृहीत्वा दक्षिणां दिशम्।
सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ ॥ ३.६९.४ ॥
വേഗത്തിൽ കടന്ന്, ദക്ഷിണ ദിക്ക് പിടിച്ച്, ആ അതിഭീകരമായ മഹാവനം ആ രണ്ടു മഹാബലന്മാർ കടന്നുപോയി.
3.69.5
ततः परं जनस्थानात् त्रिकोशं गम्य राघवौ।
क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ ॥ ३.६९.५ ॥
പിന്നെ ജനസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കോശം ദൂരം പോയി, മഹാതേജസ്വികളായ ആ രണ്ടു രാഘവന്മാരും ഇടതൂർന്ന ക്രൗഞ്ചാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
3.69.6
नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः।
नानावर्णैः शुभैः पुष्पैर्मृगपक्षिगणैर्युतम् ॥ ३.६९.६ ॥
വിവിധ മേഘങ്ങളുടെ ഘനത പോലെ, എല്ലായിടത്തും സന്തോഷിച്ചതുപോലെ, നാനാവർണ്ണങ്ങളിലുള്ള മനോഹര പുഷ്പങ്ങളാലും മൃഗപക്ഷിസംഘങ്ങളാലും നിറഞ്ഞ (കാട്).
3.69.7
दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद् वनं तौ विचिक्यतुः।
तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणदुःखितौ ॥ ३.६९.७ ॥
വൈദേഹിയെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ അവർ ഇരുവരും ആ വനത്തിൽ തിരഞ്ഞു; സീതാപഹരണത്താൽ ദുഃഖിതരായി അവിടവിടെ നിന്നുകൊണ്ട്.
3.69.8
ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा।
क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरे ॥ ३.६९.८ ॥
പിന്നെ ആ സഹോദരന്മാർ കിഴക്കോട്ട് മൂന്ന് ക്രോശം പോയി, ക്രൗഞ്ചാരണ്യം കടന്ന്, മതംഗാശ്രമത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ എത്തി.
3.69.9
दृष्ट्वा तु तद् वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम्।
नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम् ॥ ३.६९.९ ॥
ആ ഭയങ്കരമായ വനം കണ്ടപ്പോൾ; അത് ഭയാനകമായ പല മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞതും പലതരം മരങ്ങളാൽ തിങ്ങിനിറഞ്ഞതും എല്ലായിടത്തും ഇടതൂർന്ന വൃക്ഷങ്ങളുള്ളതുമായിരുന്നു.
3.69.10
ददृशाते गिरौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ।
पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम् ॥ ३.६९.१० ॥
അവിടെ മലയിൽ ദശരഥന്റെ രണ്ട് പുത്രന്മാരും ഒരു ഗുഹ കണ്ടു; അത് പാതാളംപോലെ ആഴമുള്ളതും എപ്പോഴും ഇരുട്ടിൽ മൂടിയതുമായിരുന്നു.
3.69.11
आसाद्य च नरव्याघ्रौ दर्यास्तस्याविदूरतः।
ददर्शतुर्महारूपां राक्षसीं विकृताननाम् ॥ ३.६९.११ ॥
ആ ഗുഹയ്ക്ക് സമീപമെത്തി, നരശ്രേഷ്ഠന്മാരായ ആ ഇരുവരും വലിയ രൂപവും വികൃതമായ മുഖവുമുള്ള ഒരു രാക്ഷസിയെ കണ്ടു.
3.69.12
भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम्।
लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम् ॥ ३.६९.१२ ॥
ദുർബലമനസ്കർക്ക് ഭയമുണ്ടാക്കുന്നവളും, വെറുപ്പുളവാക്കുന്നവളും, ഭയങ്കരമായ കാഴ്ചയുള്ളവളും; തൂങ്ങിയ വയറുള്ളവളും, മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുള്ളവളും, ഭയാനകയും, പരുപരുത്ത തൊലിയുള്ളവളും.
3.69.13
भक्षयन्तीं मृगान् भीमान् विकटां मुक्तमूर्धजाम्।
अवैक्षतां तु तौ तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.१३ ॥
അവിടെ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഭയങ്കരമായ മൃഗങ്ങളെ തിന്നുന്ന, വികൃതയായ, അഴിഞ്ഞ മുടിയുള്ള അവളെ കണ്ടു.
3.69.14
सा समासाद्य तौ वीरौ व्रजन्तं भ्रातुरग्रतः।
एहि रंस्यावहेत्युक्त्वा समालम्भत लक्ष्मणम् ॥ ३.६९.१४ ॥
അവൾ ആ രണ്ടു വീരന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി, ജ്യേഷ്ഠന്റെ മുന്നിൽ നടന്നിരുന്ന ലക്ഷ്മണനോട്, 'വരൂ, നമുക്ക് രമിക്കാം' എന്നു പറഞ്ഞ് ലക്ഷ്മണനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
3.69.15
उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगुह्य च।
अहं त्वयोमुखी नाम लाभस्ते त्वमसि प्रियः ॥ ३.६९.१५ ॥
സൗമിത്രിയെ (ലക്ഷ്മണനെ) ആലിംഗനം ചെയ്ത് അവൾ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ത്വയോമുഖി എന്ന പേരുള്ളവളാണ്; നിനക്കിത് ലാഭമാണ്, നീ എനിക്ക് പ്രിയനാണ്.'
3.69.16
नाथ पर्वतदुर्गेषु नदीनां पुलिनेषु च।
आयुश्चिरमिदं वीर त्वं मया सह रंस्यसे ॥ ३.६९.१६ ॥
'നാഥാ, പർവത ദുർഗ്ഗങ്ങളിലും നദികളുടെ തീരങ്ങളിലും, വീരാ, ഈ ദീർഘായുസ്സോളം നീ എന്നോടൊപ്പം രമിക്കും.'
3.69.17
एवमुक्तस्तु कुपितः खड्गमुद्धृत्य लक्ष्मणः।
कर्णनासस्तनं तस्या निचकर्तारिसूदनः ॥ ३.६९.१७ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ കോപിച്ച ശത്രുസംഹാരിയായ ലക്ഷ്മണൻ വാളൂരി, അവളുടെ ചെവിയും മൂക്കും മുലയും അറുത്തു.
3.69.18
कर्णनासे निकृत्ते तु विस्वरं विननाद सा।
यथागतं प्रदुद्राव राक्षसी घोरदर्शना ॥ ३.६९.१८ ॥
ചെവിയും മൂക്കും അറുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൾ ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചു; ഭയങ്കര രൂപമുള്ള ആ രാക്ഷസി വന്ന വഴിയിലൂടെ തന്നെ ഓടിപ്പോയി.
3.69.19
तस्यां गतायां गहनं व्रजन्तौ वनमोजसा।
आसेदतुरमित्रघ्नौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.१९ ॥
അവൾ പോയശേഷം, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന ഇരുസഹോദരന്മാരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും വേഗത്തിൽ നടന്ന് നിബിഡമായ വനത്തിലെത്തി.
3.69.20
लक्ष्मणस्तु महातेजाः सत्त्ववाञ्छीलवाञ्छुचिः।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥ ३.६९.२० ॥
മഹാതേജസ്വിയും സത്ത്വശാലിയും സദാചാരിയും ശുദ്ധനുമായ ലക്ഷ്മണൻ കൈകൂപ്പി, ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള സഹോദരനോട് ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
3.69.21
स्पन्दते मे दृढं बाहुरुद्विग्नमिव मे मनः।
प्रायशश्चाप्यनिष्टानि निमित्तान्युपलक्षये ॥ ३.६९.२१ ॥
എന്റെ ബാഹു ശക്തമായി തുടിക്കുന്നു; മനസ്സ് കലങ്ങിയതുപോലെയുണ്ട്. പലപ്പോഴും അശുഭ ശകുനങ്ങൾ ഞാൻ കാണുന്നു.
3.69.22
तस्मात् सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं मम।
ममैव हि निमित्तानि सद्यः शंसन्ति सम्भ्रमम् ॥ ३.६९.२२ ॥
അതിനാൽ ആര്യാ, നീ തയ്യാറാകൂ; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ. എന്റെ ഈ ശകുനങ്ങൾ തന്നെ ഉടനെ ഒരു പരിഭ്രമത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
3.69.23
एष वञ्जुलको नाम पक्षी परमदारुणः।
आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति ॥ ३.६९.२३ ॥
ഇതാ വഞ്ജുളകൻ എന്ന അതിഭയങ്കരനായ പക്ഷി; യുദ്ധത്തിൽ നമുക്ക് വിജയമുണ്ടെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ അത് കരയുന്നു.
3.69.24
तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद् वनमोजसा।
संजज्ञे विपुलः शब्दः प्रभञ्जन्निव तद् वनम् ॥ ३.६९.२४ ॥
ഇങ്ങനെ അവർ ഇരുവരും തിരയുമ്പോൾ, ആ വനമാകെ ബലത്തോടെ ഒരു വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു; അത് വനത്തെ തന്നെ തകർക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
3.69.25
संवेष्टितमिवात्यर्थं गहनं मातरिश्वना।
वनस्य तस्य शब्दोऽभूद् वनमापूरयन्निव ॥ ३.६९.२५ ॥
ആ ഇടതൂർന്ന വനം കാറ്റിനാൽ അത്യധികം ചുറ്റപ്പെട്ടതുപോലെയായിരുന്നു; ആ വനത്തിൽ വനത്തെ നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഒരു ശബ്ദമുയർന്നു.
3.69.26
तं शब्दं कांक्षमाणस्तु रामः खड्गी सहानुजः।
ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोरसम् ॥ ३.६९.२६ ॥
ആ ശബ്ദം തേടിനടന്ന വാൾധാരിയായ രാമൻ അനുജനോടൊപ്പം വളരെ വലിയ ശരീരവും വിശാലമായ മാറുമുള്ള ഒരു രാക്ഷസനെ കണ്ടു.
3.69.27
आसेदतुश्च तद्रक्षस्तावुभौ प्रमुखे स्थितम्।
विवृद्धमशिरोग्रीवं कबन्धमुदरेमुखम् ॥ ३.६९.२७ ॥
ഇരുവരും ആ രാക്ഷസന്റെ അടുത്തെത്തി; മുന്നിൽ നിന്നിരുന്നവൻ തലയും കഴുത്തും വളർന്ന, വയറ്റിൽ മുഖമുള്ള കബന്ധനായിരുന്നു.
3.69.28
रोमभिर्निशितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोच्छ्रितम्।
नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिःस्वनम् ॥ ३.६९.२८ ॥
മൂർച്ചയുള്ള, കൂർത്ത രോമങ്ങളോടെ അവൻ ഉയർന്ന മഹാപർവതംപോലെ നിന്നു; നീലമേഘസമനും ഭയങ്കരനും ഇടിമുഴക്കംപോലുള്ള ശബ്ദമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
3.69.29
अग्निज्वालानिकाशेन ललाटस्थेन दीप्यता।
महापक्षेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च ॥ ३.६९.२९ ॥
അഗ്നിജ്വാലപോലെ, നെറ്റിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, തിളങ്ങുന്ന, വലിയ, പിംഗലവർണ്ണമുള്ള, വിശാലവും നീണ്ടതുമായ ഒരു വലിയ ചിറകോടെ.
3.69.30
एकेनोरसि घोरेण नयनेन सुदर्शिना।
महादंष्ट्रोपपन्नं तं लेलिहानं महामुखम् ॥ ३.६९.३० ॥
മാറിൽ ഒരേയൊരു ഭയങ്കരവും കൂർത്ത കാഴ്ചയുള്ളതുമായ കണ്ണ്; വലിയ കോമ്പല്ലുകളുള്ള, നാക്ക് നുണയുന്ന, വലിയ വായുള്ള അവൻ.
3.69.31
भक्षयन्तं महाघोरानृक्षसिंहमृगद्विजान्।
घोरौ भुजौ विकुर्वाणमुभौ योजनमायतौ ॥ ३.६९.३१ ॥
ഭയങ്കരമായ കരടികളെയും സിംഹങ്ങളെയും മാനുകളെയും പക്ഷികളെയും അവൻ ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; തന്റെ രണ്ടു ഭയങ്കര ബാഹുക്കളെ ഒരു യോജനം നീട്ടിയിരുന്നു.
3.69.32
कराभ्यां विविधान् गृह्य ऋक्षान् पक्षिगणान् मृगान्।
आकर्षन्तं विकर्षन्तमनेकान् मृगयूथपान् ॥ ३.६९.३२ ॥
കൈകളാൽ വിവിധതരം കരടികളെയും പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളെയും മാനുകളെയും പിടിച്ച് വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; അനേകം മൃഗയൂഥപന്മാരെയും വലിച്ചിഴച്ചു.
3.69.33
स्थितमावृत्य पन्थानं तयोर्भ्रात्रोः प्रपन्नयोः।
अथ तं समतिक्रम्य क्रोशमात्रं ददर्शतुः ॥ ३.६९.३३ ॥
അവൻ വഴി തടഞ്ഞുനിൽക്കുകയായിരുന്നു; ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരും സമീപിച്ചപ്പോൾ, അവനെ കടന്ന് ഒരു ക്രോശം അകലെ അവനെ കണ്ടു.
3.69.34
महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृतम्।
कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम् ॥ ३.६९.३४ ॥
വലിയവനും ഭയങ്കരനും ഭീമനുമായ കബന്ധൻ; ബാഹുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ; രൂപത്തിൽ കബന്ധനെപ്പോലെ അതിഭയങ്കര ദർശനമുള്ളവനായിരുന്നു.
3.69.35
स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ।
जग्राह सहितावेव राघवौ पीडयन् बलात् ॥ ३.६९.३५ ॥
ആ മഹാബാഹു തന്റെ വിശാലമായ ബാഹുക്കളെ അതിവിപുലമായി നീട്ടി, ബലാൽ പീഡിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ആ രണ്ടു രാഘവന്മാരെയും ഒന്നിച്ചുതന്നെ പിടികൂടി.
3.69.36
खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजौ महाभुजौ।
भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ ॥ ३.६९.३६ ॥
വാൾ ധരിച്ചവരും ദൃഢധനുസ്സുള്ളവരും തീക്ഷ്ണതേജസ്സുള്ളവരും മഹാബാഹുക്കളും മഹാബലരുമായ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരും നിസ്സഹായരായി വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെട്ടു.
3.69.37
तत्र धैर्याच्च शूरस्तु राघवो नैव विव्यथे।
बाल्यादनाश्रयाच्चैव लक्ष्मणस्त्वभिविव्यथे ॥ ३.६९.३७ ॥
അവിടെ ധൈര്യം കൊണ്ട് ശൂരനായ രാഘവൻ (രാമൻ) ഒട്ടും വിഷമിച്ചില്ല; എന്നാൽ ബാല്യം കൊണ്ടും ആശ്രയമില്ലായ്മ കൊണ്ടും ലക്ഷ്മണൻ അത്യധികം വ്യാകുലനായി.
3.69.38
उवाच च विषण्णः सन् राघवं राघवानुजः।
पश्य मां विवशं वीर राक्षसस्य वशंगतम् ॥ ३.६९.३८ ॥
ദുഃഖിതനായി രാഘവന്റെ അനുജൻ (ലക്ഷ്മണൻ) രാഘവനോട് (രാമനോട്) പറഞ്ഞു — ഹേ വീരാ, കണ്ടാലും, ഞാൻ നിസ്സഹായനായി രാക്ഷസന്റെ വശത്തായിരിക്കുന്നു.
3.69.39
मयैकेन तु निर्युक्तः परिमुच्यस्व राघव।
मां हि भूतबलिं दत्त्वा पलायस्व यथासुखम् ॥ ३.६९.३९ ॥
ഞാൻ ഒരാൾ മാത്രമാണ് ബലിയായി നൽകപ്പെട്ടത്; ഹേ രാഘവാ, മോചിതനാകൂ. എന്നെ ഭൂതബലിയായി നൽകി നീ സുഖമായി ഓടിക്കൊള്ളൂ.
3.69.40
अधिगन्तासि वैदेहीमचिरेणेति मे मतिः।
प्रतिलभ्य च काकुत्स्थ पितृपैतामहीं महीम् ॥ ३.६९.४० ॥
വേഗത്തിൽ തന്നെ നീ വൈദേഹിയെ (സീതയെ) കണ്ടെത്തും എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; ഹേ കാകുത്സ്ഥാ, നിന്റെ പിതൃപിതാമഹഭൂമി വീണ്ടും നേടും.
3.69.41
तत्र मां राम राज्यस्थः स्मर्तुमर्हसि सर्वदा।
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामः सौमित्रिमब्रवीत् ॥ ३.६९.४१ ॥
അവിടെ, ഹേ രാമാ, നീ രാജ്യത്ത് സ്ഥിരപ്പെട്ടാൽ എപ്പോഴും എന്നെ ഓർക്കണം. ലക്ഷ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാമൻ സൗമിത്രിയോട് (ലക്ഷ്മണനോട്) പറഞ്ഞു.
3.69.42
मा स्म त्रासं वृथा वीर नहि त्वादृग् विषीदति।
एतस्मिन्नन्तरे क्रूरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.४२ ॥
ഹേ വീരാ, വെറുതെ ഭയപ്പെടരുത്; നിന്നെപ്പോലുള്ളവൻ ഇങ്ങനെ വിഷാദിക്കില്ല. ഈ സമയത്ത് ക്രൂരനായ (രാക്ഷസൻ) രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെ...
3.69.43
तावुवाच महाबाहुः कबन्धो दानवोत्तमः।
कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ ॥ ३.६९.४३ ॥
മഹാബാഹുവായ ദാനവശ്രേഷ്ഠനായ കബന്ധൻ ആ ഇരുവരോടും പറഞ്ഞു: "കാളയുടെ തോൾ പോലെ ഉറച്ച തോളുകളുള്ള, വലിയ വാളും വില്ലും ധരിച്ച നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആരാണ്?"
3.69.44
घोरं देशमिमं प्राप्तौ दैवेन मम चाक्षुषौ।
वदतं कार्यमिह वां किमर्थं चागतौ युवाम् ॥ ३.६९.४४ ॥
"ഈ ഭയങ്കരമായ സ്ഥലത്ത് ദൈവഹിതത്താൽ നിങ്ങൾ എന്റെ കണ്ണിൽ പെട്ടു. ഇവിടെ നിങ്ങളുടെ കാര്യമെന്ത്, എന്തിന് വന്നു എന്ന് പറയൂ?"
3.69.45
इमं देशमनुप्राप्तौ क्षुधार्तस्येह तिष्ठतः।
सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ ॥ ३.६९.४५ ॥
"വിശപ്പിനാൽ വലഞ്ഞ് ഇവിടെ നിൽക്കുന്ന എന്റെ അടുത്ത് ഈ സ്ഥലത്ത് നിങ്ങൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു; അമ്പും വില്ലും വാളും ഏന്തി, മൂർച്ചയുള്ള കൊമ്പുകളുള്ള രണ്ട് കാളകളെപ്പോലെ."
3.69.46
मां तूर्णमनुसम्प्राप्तौ दुर्लभं जीवितं हि वाम्।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः ॥ ३.६९.४६ ॥
"വേഗം എന്റെ അടുത്ത് വന്നിരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ ജീവൻ തീർച്ചയായും ദുർലഭമായിരിക്കുന്നു." ആ ദുരാത്മാവായ കബന്ധന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്—
3.69.47
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता।
कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रम ॥ ३.६९.४७ ॥
വരണ്ട മുഖത്തോടെ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു—സത്യപരാക്രമീ, കഷ്ടത്തിലും കഷ്ടമായ ഭയങ്കര വിപത്തിൽ എത്തി—
3.69.48
व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्तमप्राप्य तां प्रियाम्।
कालस्य सुमहद् वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ ३.६९.४८ ॥
"ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുന്ന വിപത്തിൽ നാം എത്തിയിരിക്കുന്നു; ആ പ്രിയയെ ഇനിയും നേടിയിട്ടില്ല. ലക്ഷ്മണാ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും മേൽ കാലത്തിന്റെ ശക്തി എത്ര വലുതാണ്!"
3.69.49
त्वां च मां च नरव्याघ्र व्यसनैः पश्य मोहितौ।
नहि भारोऽस्ति दैवस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ ३.६९.४९ ॥
ഹേ നരവ്യാഘ്ര ലക്ഷ്മണാ! കാണുക, നീയും ഞാനും ദുരിതങ്ങളാൽ മോഹിതരായിരിക്കുന്നു. ദൈവത്തിന് സർവഭൂതങ്ങളുടെ മേൽ ഭാരമില്ല.
3.69.50
शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे।
कालाभिपन्नाः सीदन्ति यथा वालुकसेतवः ॥ ३.६९.५० ॥
ശൂരന്മാരും ബലവാന്മാരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ അസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണരുമായവരും കാലത്താൽ പിടികൂടപ്പെട്ട് മണൽ അണക്കെട്ടുകൾ പോലെ തളർന്നു വീഴുന്നു.
3.69.51
महायशा दाशरथिः प्रतापवान्।
अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रविक्रमः
स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाकरोत् ॥ ३.६९.५१ ॥
മഹായശസ്വിയും പ്രതാപവാനുമായ ദാശരഥി, ഉന്നതവിക്രമനായ ലക്ഷ്മണനെ നോക്കി, അപ്പോൾ തന്റെ മനസ്സിനെ തന്നെ ഉറപ്പിച്ചു.