వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.69.1
कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ राघवौ तदा।
अवेक्षन्तौ वने सीतां जग्मतुः पश्चिमां दिशम् ॥ ३.६९.१ ॥
అతనికి ఈ విధంగా ఉదకతర్పణం చేసి, అప్పుడు ఆ ఇద్దరు రాఘవులు అడవిలో సీతను వెదుకుతూ పశ్చిమ దిక్కుగా వెళ్లారు.
3.69.2
तां दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ।
अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः ॥ ३.६९.२ ॥
బాణం, విల్లు, ఖడ్గం ధరించిన ఆ ఇద్దరు ఇక్ష్వాకులు ఆ దక్షిణ దిక్కుకు వెళ్లి, అడ్డులేని మార్గాన్ని అనుసరించారు.
3.69.3
गुल्मैर्वृक्षैश्च बहुभिर्लताभिश्च प्रवेष्टितम्।
आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम् ॥ ३.६९.३ ॥
పొదలు, అనేక వృక్షాలు, తీగలతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని వైపులా కప్పబడి, దుర్గమమై, దట్టంగా, భయంకరంగా కనిపించే (అడవి).
3.69.4
व्यतिक्रम्य तु वेगेन गृहीत्वा दक्षिणां दिशम्।
सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ ॥ ३.६९.४ ॥
వేగంగా దాటి, దక్షిణ దిక్కును పట్టి, ఆ అత్యంత భయంకరమైన మహారణ్యాన్ని ఆ ఇద్దరు మహాబలులు దాటారు.
3.69.5
ततः परं जनस्थानात् त्रिकोशं गम्य राघवौ।
क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ ॥ ३.६९.५ ॥
తరువాత జనస్థానం నుండి మూడు క్రోశాల దూరం వెళ్లి, ఆ ఇద్దరు రాఘవులు, మహాతేజస్వులు, దట్టమైన క్రౌంచారణ్యంలో ప్రవేశించారు.
3.69.6
नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः।
नानावर्णैः शुभैः पुष्पैर्मृगपक्षिगणैर्युतम् ॥ ३.६९.६ ॥
అనేక రకాల మేఘాల దట్టత్వం వంటిది, అన్ని వైపులా ఆనందించినట్లుగా, వివిధ వర్ణాల సుందర పుష్పాలతో, లేళ్ళ, పక్షుల గుంపులతో నిండినది.
3.69.7
दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद् वनं तौ विचिक्यतुः।
तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणदुःखितौ ॥ ३.६९.७ ॥
వైదేహిని చూడాలనే కోరికతో వారిద్దరూ ఆ అడవిలో వెతికారు; సీత అపహరణంతో దుఃఖితులై అక్కడక్కడ ఆగుతూ.
3.69.8
ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा।
क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरे ॥ ३.६९.८ ॥
తరువాత ఆ ఇద్దరు సోదరులు తూర్పు వైపు మూడు క్రోశాలు వెళ్లి, క్రౌంచారణ్యాన్ని దాటి, మతంగుని ఆశ్రమం మధ్యకు చేరారు.
3.69.9
दृष्ट्वा तु तद् वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम्।
नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम् ॥ ३.६९.९ ॥
ఆ భయంకరమైన అడవిని చూసి; అది అనేక భయంకర మృగాలూ పక్షులూ నిండి, నానా రకాల చెట్లతో కిక్కిరిసి, అంతటా దట్టమైన వృక్షాలతో ఉంది.
3.69.10
ददृशाते गिरौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ।
पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम् ॥ ३.६९.१० ॥
అక్కడ కొండపై దశరథ కుమారులిద్దరూ ఒక గుహను చూశారు; అది పాతాళంలా లోతుగా, ఎప్పుడూ చీకటితో కప్పబడినదిగా ఉంది.
3.69.11
आसाद्य च नरव्याघ्रौ दर्यास्तस्याविदूरतः।
ददर्शतुर्महारूपां राक्षसीं विकृताननाम् ॥ ३.६९.११ ॥
ఆ గుహ సమీపానికి చేరి, పురుషశ్రేష్ఠులైన ఆ ఇద్దరూ పెద్ద రూపం గల, వికృత ముఖం గల ఒక రాక్షసిని చూశారు.
3.69.12
भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम्।
लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम् ॥ ३.६९.१२ ॥
అల్ప సత్త్వులకు భయం కలిగించేది, అసహ్యమైనది, భయంకరంగా కనిపించేది; వేలాడే పొట్ట, పదునైన కోరలు, భీకరమైనది, గరుకు చర్మం కలది.
3.69.13
भक्षयन्तीं मृगान् भीमान् विकटां मुक्तमूर्धजाम्।
अवैक्षतां तु तौ तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.१३ ॥
అక్కడ ఆ ఇద్దరు సోదరులైన రాముడు, లక్ష్మణుడు భయంకర మృగాలను తింటున్న, వికృతమైన, విరబోసిన జుట్టు గల ఆమెను చూశారు.
3.69.14
सा समासाद्य तौ वीरौ व्रजन्तं भ्रातुरग्रतः।
एहि रंस्यावहेत्युक्त्वा समालम्भत लक्ष्मणम् ॥ ३.६९.१४ ॥
ఆమె ఆ ఇద్దరు వీరుల దగ్గరకు చేరి, అన్న ముందు నడుస్తున్న లక్ష్మణుని వద్ద 'రా, ఇద్దరం రమిద్దాం' అని చెప్పి లక్ష్మణుని కౌగిలించుకుంది.
3.69.15
उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगुह्य च।
अहं त्वयोमुखी नाम लाभस्ते त्वमसि प्रियः ॥ ३.६९.१५ ॥
సౌమిత్రిని (లక్ష్మణుని) కౌగిలించుకుని ఆమె ఇలా అంది: 'నేను త్వయోముఖి అనే పేరు గలదాన్ని; నీకు ఇది లాభం, నువ్వు నాకు ప్రియుడవు.'
3.69.16
नाथ पर्वतदुर्गेषु नदीनां पुलिनेषु च।
आयुश्चिरमिदं वीर त्वं मया सह रंस्यसे ॥ ३.६९.१६ ॥
'నాథా, పర్వత దుర్గాలలో, నదుల ఒడ్డులలో, వీరా, ఇంత దీర్ఘకాలం నువ్వు నాతో రమిస్తావు.'
3.69.17
एवमुक्तस्तु कुपितः खड्गमुद्धृत्य लक्ष्मणः।
कर्णनासस्तनं तस्या निचकर्तारिसूदनः ॥ ३.६९.१७ ॥
ఇలా అనగానే కోపించిన శత్రుసంహారి లక్ష్మణుడు కత్తి తీసి, ఆమె చెవులు, ముక్కు, స్తనాన్ని ఖండించాడు.
3.69.18
कर्णनासे निकृत्ते तु विस्वरं विननाद सा।
यथागतं प्रदुद्राव राक्षसी घोरदर्शना ॥ ३.६९.१८ ॥
చెవులు, ముక్కు తెగిపోగానే ఆమె బిగ్గరగా అరిచింది; ఆ భయంకర రూపంగల రాక్షసి వచ్చిన దారినే పారిపోయింది.
3.69.19
तस्यां गतायां गहनं व्रजन्तौ वनमोजसा।
आसेदतुरमित्रघ्नौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.१९ ॥
ఆమె వెళ్ళిపోయాక, శత్రువులను సంహరించే ఇద్దరు సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు వేగంగా నడిచి దట్టమైన అడవిని చేరుకున్నారు.
3.69.20
लक्ष्मणस्तु महातेजाः सत्त्ववाञ्छीलवाञ्छुचिः।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥ ३.६९.२० ॥
మహాతేజస్వి, ధైర్యవంతుడు, సచ్ఛీలుడు, పవిత్రుడు అయిన లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి, ప్రకాశమైన తేజస్సు గల తన సోదరునితో ఈ మాట అన్నాడు.
3.69.21
स्पन्दते मे दृढं बाहुरुद्विग्नमिव मे मनः।
प्रायशश्चाप्यनिष्टानि निमित्तान्युपलक्षये ॥ ३.६९.२१ ॥
నా బాహువు గట్టిగా అదురుతోంది; నా మనసు కలత చెందినట్టుగా ఉంది. తరచుగా అశుభ సూచనలను గమనిస్తున్నాను.
3.69.22
तस्मात् सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं मम।
ममैव हि निमित्तानि सद्यः शंसन्ति सम्भ्रमम् ॥ ३.६९.२२ ॥
కాబట్టి ఆర్యా, నువ్వు సిద్ధంగా ఉండు; నా మాట వినుము. నాకు కలుగుతున్న ఈ శకునాలే వెంటనే ఒక కలవరాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
3.69.23
एष वञ्जुलको नाम पक्षी परमदारुणः।
आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति ॥ ३.६९.२३ ॥
ఇదిగో వంజులకుడనే అత్యంత భయంకరమైన పక్షి; యుద్ధంలో మనకు విజయం కలుగుతుందని ప్రకటిస్తున్నట్టుగా అరుస్తోంది.
3.69.24
तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद् वनमोजसा।
संजज्ञे विपुलः शब्दः प्रभञ्जन्निव तद् वनम् ॥ ३.६९.२४ ॥
ఇలా వారిద్దరూ వెతుకుతుండగా, ఆ అడవంతా బలంగా ఒక గొప్ప శబ్దం పుట్టింది; అది ఆ అడవినే విరిచేస్తున్నట్టుగా ఉంది.
3.69.25
संवेष्टितमिवात्यर्थं गहनं मातरिश्वना।
वनस्य तस्य शब्दोऽभूद् वनमापूरयन्निव ॥ ३.६९.२५ ॥
ఆ దట్టమైన అడవి గాలితో అత్యంత చుట్టుముట్టబడినట్లుగా ఉంది; ఆ అడవిలో ఒక శబ్దం లేచి ఆ అడవినే నింపుతున్నట్లుగా ఉంది.
3.69.26
तं शब्दं कांक्षमाणस्तु रामः खड्गी सहानुजः।
ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोरसम् ॥ ३.६९.२६ ॥
ఆ శబ్దాన్ని వెతుకుతూ ఖడ్గధారి అయిన రాముడు తన తమ్ముడితో కలిసి అత్యంత పెద్ద శరీరం, విశాలమైన రొమ్ము గల ఒక రాక్షసుడిని చూశాడు.
3.69.27
आसेदतुश्च तद्रक्षस्तावुभौ प्रमुखे स्थितम्।
विवृद्धमशिरोग्रीवं कबन्धमुदरेमुखम् ॥ ३.६९.२७ ॥
ఆ ఇద్దరూ ఆ రాక్షసుని దగ్గరికి చేరారు; ముందు నిలిచి ఉన్నవాడు తల, మెడ పెరిగినవాడు, ముఖం పొట్టలో ఉన్న కబంధుడు.
3.69.28
रोमभिर्निशितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोच्छ्रितम्।
नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिःस्वनम् ॥ ३.६९.२८ ॥
పదునైన, కోరలవంటి వెంట్రుకలతో అతడు ఎత్తైన మహాపర్వతంలా నిలిచి ఉన్నాడు; నీలమేఘం వంటివాడు, భయంకరుడు, మేఘగర్జనలా ధ్వనించువాడు.
3.69.29
अग्निज्वालानिकाशेन ललाटस्थेन दीप्यता।
महापक्षेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च ॥ ३.६९.२९ ॥
అగ్నిజ్వాలవంటి, నుదుటిపై ఉన్న, ప్రకాశించే, పెద్ద, పింగళ వర్ణపు, విశాలమైన, పొడవైన ఒక పెద్ద రెక్కతో.
3.69.30
एकेनोरसि घोरेण नयनेन सुदर्शिना।
महादंष्ट्रोपपन्नं तं लेलिहानं महामुखम् ॥ ३.६९.३० ॥
ఛాతీపై ఒకే ఒక భయంకర, చురుకైన చూపుగల కన్ను కలవాడు; పెద్ద కోరలు కలిగి, నాలుకతో నాకుతూ, పెద్ద నోరు గలవాడు.
3.69.31
भक्षयन्तं महाघोरानृक्षसिंहमृगद्विजान्।
घोरौ भुजौ विकुर्वाणमुभौ योजनमायतौ ॥ ३.६९.३१ ॥
అతడు భయంకర ఎలుగుబంట్లు, సింహాలు, జింకలు, పక్షులను భక్షిస్తూ ఉన్నాడు; తన రెండు భయంకర బాహువులను ఒక యోజనం దూరం చాచి ఉన్నాడు.
3.69.32
कराभ्यां विविधान् गृह्य ऋक्षान् पक्षिगणान् मृगान्।
आकर्षन्तं विकर्षन्तमनेकान् मृगयूथपान् ॥ ३.६९.३२ ॥
తన చేతులతో వివిధ ఎలుగుబంట్లు, పక్షుల గుంపులు, జింకలను పట్టి లాగుతూ ఉన్నాడు; అనేక జింక మందల నాయకులనూ లాగి ఈడ్చాడు.
3.69.33
स्थितमावृत्य पन्थानं तयोर्भ्रात्रोः प्रपन्नयोः।
अथ तं समतिक्रम्य क्रोशमात्रं ददर्शतुः ॥ ३.६९.३३ ॥
అతడు మార్గాన్ని అడ్డగిస్తూ నిలిచి ఉన్నాడు; ఆ ఇద్దరు సోదరులు చేరినప్పుడు, అతనిని దాటి ఒక క్రోశ దూరంలో అతనిని చూశారు.
3.69.34
महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृतम्।
कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम् ॥ ३.६९.३४ ॥
అతడు విశాలుడు, భయంకరుడు, భీకరుడైన కబంధుడు; భుజాలతో చుట్టబడినవాడు; తన రూపంలో కబంధునిలాగే అతి భయంకరంగా కనిపించేవాడు.
3.69.35
स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ।
जग्राह सहितावेव राघवौ पीडयन् बलात् ॥ ३.६९.३५ ॥
ఆ మహాబాహువు తన విశాల బాహువులను అతిగా చాచి, బలంగా పీడిస్తూ, ఆ ఇద్దరు రాఘవులను ఒకేసారి పట్టుకున్నాడు.
3.69.36
खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजौ महाभुजौ।
भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ ॥ ३.६९.३६ ॥
ఖడ్గధారులు, దృఢ ధనుర్ధారులు, తీక్షణ తేజస్సు గలవారు, మహాబాహువులు, మహాబలులు అయిన ఆ ఇద్దరు సోదరులు నిస్సహాయులై ఈడ్వబడుతూ.
3.69.37
तत्र धैर्याच्च शूरस्तु राघवो नैव विव्यथे।
बाल्यादनाश्रयाच्चैव लक्ष्मणस्त्वभिविव्यथे ॥ ३.६९.३७ ॥
అక్కడ ధైర్యంతో శూరుడైన రాఘవుడు (రాముడు) ఏమాత్రం కలత చెందలేదు; కానీ బాల్యం వల్ల, ఆశ్రయం లేక లక్ష్మణుడు తీవ్రంగా కలత చెందాడు.
3.69.38
उवाच च विषण्णः सन् राघवं राघवानुजः।
पश्य मां विवशं वीर राक्षसस्य वशंगतम् ॥ ३.६९.३८ ॥
దుఃఖంతో రాఘవుని తమ్ముడు (లక్ష్మణుడు) రాఘవునితో (రాముడితో) ఇలా అన్నాడు — ఓ వీరా, చూడు, నేను నిస్సహాయంగా రాక్షసుని వశమయ్యాను.
3.69.39
मयैकेन तु निर्युक्तः परिमुच्यस्व राघव।
मां हि भूतबलिं दत्त्वा पलायस्व यथासुखम् ॥ ३.६९.३९ ॥
నేను ఒక్కడినే బలిగా ఇవ్వబడినవాడిని; ఓ రాఘవా, విముక్తి పొందు. నన్ను భూతబలిగా ఇచ్చి నువ్వు సుఖంగా పారిపో.
3.69.40
अधिगन्तासि वैदेहीमचिरेणेति मे मतिः।
प्रतिलभ्य च काकुत्स्थ पितृपैतामहीं महीम् ॥ ३.६९.४० ॥
నువ్వు త్వరలోనే వైదేహిని (సీతను) పొందుతావని నా అభిప్రాయం; ఓ కాకుత్స్థా, నీ పితృపితామహుల భూమిని తిరిగి పొందుతావు.
3.69.41
तत्र मां राम राज्यस्थः स्मर्तुमर्हसि सर्वदा।
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामः सौमित्रिमब्रवीत् ॥ ३.६९.४१ ॥
అక్కడ, ఓ రామా, నువ్వు రాజ్యంలో స్థిరపడ్డాక ఎప్పుడూ నన్ను గుర్తుంచుకోవాలి. లక్ష్మణుడు ఇలా అనగా రాముడు సౌమిత్రితో (లక్ష్మణుడితో) ఇలా అన్నాడు.
3.69.42
मा स्म त्रासं वृथा वीर नहि त्वादृग् विषीदति।
एतस्मिन्नन्तरे क्रूरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ३.६९.४२ ॥
ఓ వీరా, వ్యర్థంగా భయపడకు; నీలాంటివాడు ఇలా కుంగిపోడు. ఈ సమయంలో ఆ క్రూరుడు (రాక్షసుడు) రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఇద్దరు సోదరులను...
3.69.43
तावुवाच महाबाहुः कबन्धो दानवोत्तमः।
कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ ॥ ३.६९.४३ ॥
మహాబాహుడైన దానవోత్తముడు కబంధుడు ఆ ఇద్దరితో ఇలా అన్నాడు: "వృషభ స్కంధాలు కలవారై, గొప్ప ఖడ్గాలూ ధనుస్సులూ ధరించిన మీరిద్దరు ఎవరు?"
3.69.44
घोरं देशमिमं प्राप्तौ दैवेन मम चाक्षुषौ।
वदतं कार्यमिह वां किमर्थं चागतौ युवाम् ॥ ३.६९.४४ ॥
"ఈ భయంకర ప్రదేశానికి దైవవశాత్తు నా దృష్టికి వచ్చారు. ఇక్కడ మీ పని ఏమిటి, ఎందుకు వచ్చారో చెప్పండి?"
3.69.45
इमं देशमनुप्राप्तौ क्षुधार्तस्येह तिष्ठतः।
सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ ॥ ३.६९.४५ ॥
"ఆకలితో బాధపడుతూ నిలిచిన నా దగ్గరికి ఈ ప్రదేశానికి వచ్చారు; బాణం, ధనుస్సు, ఖడ్గం ధరించి, తీక్ష్ణ కొమ్ములు గల రెండు ఎద్దుల వలె."
3.69.46
मां तूर्णमनुसम्प्राप्तौ दुर्लभं जीवितं हि वाम्।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः ॥ ३.६९.४६ ॥
"త్వరగా నా దగ్గరికి వచ్చారు; మీ ప్రాణం నిజంగా దుర్లభమైపోయింది." ఆ దురాత్ముడు కబంధుని మాటలు విని—
3.69.47
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता।
कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रम ॥ ३.६९.४७ ॥
ఎండిపోయిన ముఖంతో రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు—సత్యపరాక్రమా, కష్టం కంటే మించిన కష్టమైన భయంకర ఆపదను పొంది—
3.69.48
व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्तमप्राप्य तां प्रियाम्।
कालस्य सुमहद् वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ ३.६९.४८ ॥
"జీవితాన్ని అంతం చేసే ఆపదలో పడ్డాము; ఆ ప్రియురాలిని ఇంకా పొందనే లేదు. లక్ష్మణా, సర్వ ప్రాణులపై కాలపు బలం ఎంత గొప్పది!"
3.69.49
त्वां च मां च नरव्याघ्र व्यसनैः पश्य मोहितौ।
नहि भारोऽस्ति दैवस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ ३.६९.४९ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్ర లక్ష్మణా! చూడు, నీవూ నేనూ కష్టాలచేత మోహితులమయ్యాము. దైవానికి సర్వభూతాలపై భారం లేదు.
3.69.50
शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे।
कालाभिपन्नाः सीदन्ति यथा वालुकसेतवः ॥ ३.६९.५० ॥
శూరులూ, బలవంతులూ, రణరంగంలో అస్త్రవిద్యలో నిపుణులూ కూడా కాలంచేత పట్టుబడి ఇసుక ఆనకట్టల వలె కూలిపోతారు.
3.69.51
महायशा दाशरथिः प्रतापवान्।
अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रविक्रमः
स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाकरोत् ॥ ३.६९.५१ ॥
మహాయశస్వి, ప్రతాపవంతుడైన దాశరథి, అత్యంత పరాక్రమశాలి, లక్ష్మణుని చూసి, అప్పుడు తన మనస్సును తానే స్థిరపరచుకున్నాడు.