વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.71.1
पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रमम्।
रूपमासीन्ममाचिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ३.७१.१ ॥
હે મહાબાહુ રામ! પૂર્વે મારું રૂપ, મહાબળ અને પરાક્રમથી યુક્ત, અચિંત્ય હતું અને ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત હતું.
3.71.2
यथा सूर्यस्य सोमस्य शक्रस्य च यथा वपुः।
सोऽहं रूपमिदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत् ॥ ३.७१.२ ॥
સૂર્ય, ચંદ્ર અને ઇન્દ્રના શરીર સમાન મારું રૂપ હતું; તે હું આ મહાન રૂપ ધારણ કરીને લોકોને ભયભીત કરતો.
3.71.3
ऋषीन् वनगतान् राम त्रासयामि ततस्ततः।
ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया ॥ ३.७१.३ ॥
હે રામ! વનમાં ગયેલા ઋષિઓને હું વારંવાર ડરાવતો. ત્યારે સ્થૂલશિરા નામના મહર્ષિ મારા પર કોપાયમાન થયા.
3.71.4
स चिन्वन् विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः।
तेनाहमुक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना ॥ ३.७१.४ ॥
વિવિધ વનફળ એકઠાં કરતા તે મારા આ રૂપથી પીડિત થયા. મને જોઈને ભયંકર શાપ આપનારા તેમણે આમ કહ્યું.
3.71.5
एतदेवं नृशंसं ते रूपमस्तु विगर्हितम्।
स मया याचितः क्रुद्धः शापस्यान्तो भवेदिति ॥ ३.७१.५ ॥
તારું આ ક્રૂર અને નિંદનીય રૂપ આમ જ રહે. ક્રોધિત થયેલા તેમની પાસે મેં વિનંતી કરી કે શાપનો અંત ક્યારે થશે.
3.71.6
अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः।
यदा छित्त्वा भुजौ रामस्त्वां दहेद् विजने वने ॥ ३.७१.६ ॥
શાપિત એવા મને તેમણે આ વચનો કહ્યાં: 'જ્યારે રામ તારા હાથ કાપીને નિર્જન વનમાં તને બાળશે, ત્યારે તારો શાપ સમાપ્ત થશે.'
3.71.7
तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वमेव विपुलं शुभम्।
श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस्त्वं विद्धि लक्ष्मण ॥ ३.७१.७ ॥
ત્યારે તું તારું પોતાનું વિશાળ અને શુભ રૂપ પામીશ, શ્રીથી શોભતું. હે લક્ષ્મણ, જાણ કે તું દનુનો પુત્ર છે.
3.71.8
इन्द्रकोपादिदं रूपं प्राप्तमेवं रणाजिरे।
अहं हि तपसोग्रेण पितामहमतोषयम् ॥ ३.७१.८ ॥
ઇન્દ્રના ક્રોધથી આ રૂપ રણભૂમિ પર મને આ રીતે મળ્યું. ઘોર તપથી મેં પિતામહને પ્રસન્ન કર્યા હતા.
3.71.9
दीर्घमायुः स मे प्रादात् ततो मां विभ्रमोऽस्पृशत् ।
दीर्घमायुर्मया प्राप्तं किं मां शक्रः करिष्यति ॥ ३.७१.९ ॥
તેમણે મને દીર્ઘાયુષ્ય આપ્યું; પછી મને ભ્રમ વળગ્યો. દીર્ઘાયુષ્ય મેં મેળવ્યું છે; ઇન્દ્ર મારું શું કરશે?
3.71.10
इत्येवं बुद्धिमास्थाय रणे शक्रमधर्षयम्।
तस्य बाहुप्रमुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा ॥ ३.७१.१० ॥
આ રીતે નિશ્ચય કરીને મેં રણમાં ઇન્દ્ર પર હુમલો કર્યો. તેમના બાહુથી છોડાયેલા શતપર્વ વજ્રથી—
3.71.11
सक्थिनी च शिरश्चैव शरीरे सम्प्रवेशितम्।
स मया याच्यमानः सन् नानयद् यमसादनम् ॥ ३.७१.११ ॥
તેણે મારી બંને જાંઘો અને માથું શરીરમાં ઘુસાડ્યાં; મેં યાચના કરી છતાં તેણે મને યમલોક સુધી લઈ ગયો નહિ.
3.71.12
पितामहवचः सत्यं तदस्त्विति ममाब्रवीत्।
अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः ॥ ३.७१.१२ ॥
'પિતામહનું વચન સત્ય થાઓ, તેમ જ થાઓ' એમ તેણે મને કહ્યું. આહાર વગર, તૂટેલી જાંઘો, માથું અને મુખવાળો હું કેવી રીતે સમર્થ બની શકું?
3.71.13
वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घमपि जीवितुम्।
स एवमुक्तः शक्रो मे बाहू योजनमायतौ ॥ ३.७१.१३ ॥
વજ્રના પ્રહારથી હું ઘણા લાંબા સમય સુધી જીવતો રહ્યો. આમ કહેવાયા પછી ઇન્દ્રે મારા બંને બાહુ એક યોજન સુધી લંબાવી દીધા.
3.71.14
तदा चास्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रमकल्पयत् ।
सोऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां संक्षिप्यास्मिन् वनेचरान् ॥ ३.७१.१४ ॥
ત્યારે તેણે મારા પેટમાં જ તીક્ષ્ણ દાઢોવાળું મુખ સર્જ્યું. ત્યારે હું એ લાંબા બાહુઓથી આ વનના પ્રાણીઓને સમેટી લેતો.
3.71.15
सिंहद्वीपिमृगव्याघ्रान् भक्षयामि समन्ततः।
स तु मामब्रवीदिन्द्रो यदा रामः सलक्ष्मणः ॥ ३.७१.१५ ॥
સિંહ, ચિત્તા, હરણ અને વાઘને હું ચારે બાજુથી ખાઈ જતો. પરંતુ ઇન્દ્રે મને કહ્યું હતું કે જ્યારે લક્ષ્મણ સહિત રામ આવશે.
3.71.16
छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि।
अनेन वपुषा तात वनेऽस्मिन् राजसत्तम ॥ ३.७१.१६ ॥
યુદ્ધમાં તે તારા બાહુ કાપશે; ત્યારે તું સ્વર્ગે જઈશ. હે તાત, હે રાજશ્રેષ્ઠ, આ વનમાં આ દેહ સાથે.
3.71.17
यद् यत् पश्यामि सर्वस्य ग्रहणं साधु रोचये।
अवश्यं ग्रहणं रामो मन्येऽहं समुपैष्यति ॥ ३.७१.१७ ॥
સૌના જે જે ગ્રહણને હું જોઉં છું, તે મને સારું લાગે છે. રામ અવશ્ય મારા ગ્રહણ માટે નજીક આવશે એમ હું માનું છું.
3.71.18
इमां बुद्धिं पुरस्कृत्य देहन्यासकृतश्रमः।
स त्वं रामोऽसि भद्रं ते नाहमन्येन राघव ॥ ३.७१.१८ ॥
આ બુદ્ધિને આગળ રાખીને, દેહ ત્યજવાનો પ્રયત્ન કરનાર હું—તું જ એ રામ છે. તારું કલ્યાણ થાઓ. હે રાઘવ, હું બીજા કોઈથી નહીં.
3.71.19
शक्यो हन्तुं यथा तत्त्वमेवमुक्तं महर्षिणा।
अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ ॥ ३.७१.१९ ॥
મહર્ષિએ કહ્યું તેમ તેને મારવો ખરેખર શક્ય છે. હે નરશ્રેષ્ઠ, હું વિચારમાં મંત્રીની ભૂમિકા ભજવીશ.
3.71.20
मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतोऽग्निना।
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः ॥ ३.७१.२० ॥
અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા તમે બંનેના મિત્ર હું જ નક્કી કરીશ. તેણે આમ કહ્યું ત્યારે ધર્માત્મા રાઘવે (ઉત્તર આપ્યો).
3.71.21
इदं जगाद वचनं लक्ष्मणस्य च पश्यतः।
रावणेन हृता भार्या सीता मम यशस्विनी ॥ ३.७१.२१ ॥
લક્ષ્મણ જોઈ રહ્યા ત્યારે તેણે આ વચન કહ્યું: "રાવણે મારી યશસ્વિની પત્ની સીતાનું હરણ કર્યું છે."
3.71.22
निष्क्रान्तस्य जनस्थानात् सह भ्रात्रा यथासुखम्।
नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः ॥ ३.७१.२२ ॥
જનસ્થાનથી ભાઈ સાથે સુખેથી નીકળી ગયેલા તેનું માત્ર નામ હું જાણું છું; તે રાક્ષસનું રૂપ હું જાણતો નથી.
3.71.23
निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे।
शोकार्तानामनाथानामेवं विपरिधावताम् ॥ ३.७१.२३ ॥
તેનું નિવાસસ્થાન કે તેનો પ્રભાવ અમે જાણતા નથી. શોકથી પીડિત અને અનાથ થઈને અમે આમ ભટકીએ છીએ.
3.71.24
कारुण्यं सदृशं कर्तुमुपकारेण वर्तताम्।
काष्ठान्यानीय भग्नानि काले शुष्काणि कुञ्जरैः ॥ ३.७१.२४ ॥
યોગ્ય કરુણા દર્શાવીને તે ઉપકારથી વર્તે. હાથીઓએ સમયસર તોડીને લાવેલાં સૂકાં લાકડાંની જેમ (આપણે પરસ્પર સહાયક બનીએ).
3.71.25
धक्ष्यामस्त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते।
स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता ॥ ३.७१.२५ ॥
હે વીર, તૈયાર કરેલા મોટા ખાડામાં અમે તને બાળી નાખીશું. તેથી સીતાને કોણે અને ક્યાં હરી લીધી તે કહે.
3.71.26
कुरु कल्याणमत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः।
एवमुक्तस्तु रामेण वाक्यं दनुरनुत्तमम् ॥ ३.७१.२६ ॥
જો તું સાચે જ જાણે છે તો અત્યંત કલ્યાણ કર. રામે આમ કહેતાં દાનવે અત્યુત્તમ વચન કહ્યું.
3.71.27
प्रोवाच कुशलो वक्ता वक्तारमपि राघवम्।
दिव्यमस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम् ॥ ३.७१.२७ ॥
વાણીમાં કુશળ એ દાનવે બોલનારા રાઘવને કહ્યું — મારી પાસે દિવ્ય જ્ઞાન છે, પણ હું મૈથિલીને જાણતો નથી.
3.71.28
यस्तां वक्ष्यति तं वक्ष्ये दग्धः स्वं रूपमास्थितः।
योऽभिजानाति तद्रक्षस्तद् वक्ष्ये राम तत्परम् ॥ ३.७१.२८ ॥
જે તેના વિશે કહેશે, તેને હું કહીશ; બળેલા સ્વરૂપમાં, મારું મૂળ રૂપ ધારણ કરીને. હે રામ, જે રાક્ષસ તેને જાણે છે તેને હું તે પરમ વાત કહીશ.
3.71.29
अदग्धस्य हि विज्ञातुं शक्तिरस्ति न मे प्रभो।
राक्षसं तु महावीर्यं सीता येन हृता तव ॥ ३.७१.२९ ॥
હે પ્રભુ, નહીં બળેલાને જાણવાની શક્તિ મારામાં નથી. પણ તારી સીતાનું હરણ જે મહાબળવાન રાક્ષસે કર્યું (તેને હું જાણું છું).
3.71.30
विज्ञानं हि महद् भ्रष्टं शापदोषेण राघव।
स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम् ॥ ३.७१.३० ॥
હે રાઘવ, શાપના દોષથી મારું મહાન જ્ઞાન નષ્ટ થયું છે. મારા પોતાના કર્મથી મને આ લોકનિંદિત રૂપ મળ્યું છે.
3.71.31
किं तु यावन्न यात्यस्तं सविता श्रान्तवाहनः।
तावन्मामवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि ॥ ३.७१.३१ ॥
થાકેલા અશ્વોવાળો સૂર્ય અસ્ત ન થાય ત્યાં સુધી, હે રામ, મને આ ખાડામાં નાખીને વિધિપૂર્વક બાળી નાખ.
3.71.32
दग्धस्त्वयाहमवटे न्यायेन रघुनन्दन।
वक्ष्यामि तं महावीर यस्तं वेत्स्यति राक्षसम् ॥ ३.७१.३२ ॥
હે રઘુનંદન, ન્યાયપૂર્વક તેં આ ખાડામાં મને બાળ્યા પછી, હે મહાવીર, જે રાક્ષસ તને ઓળખશે તેને હું કહીશ.
3.71.33
तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव।
कल्पयिष्यति ते वीर साहाय्यं लघुविक्रम ॥ ३.७१.३३ ॥
હે રાઘવ, ન્યાયપૂર્વક વર્તનારા તેની સાથે મિત્રતા કરવી જોઈએ. હે વીર, હે લઘુવિક્રમ, તે તારા માટે સહાયની વ્યવસ્થા કરશે.
3.71.34
नहि तस्यास्त्यविज्ञातं त्रिषु लोकेषु राघव।
सर्वान् परिवृतो लोकान् पुरा वै कारणान्तरे ॥ ३.७१.३४ ॥
હે રાઘવ, ત્રણેય લોકમાં તેને કંઈ પણ અજાણ્યું નથી. પૂર્વે બીજા કારણથી તે સર્વ લોકોથી ઘેરાયેલો હતો.