वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.74.1
तौ कबन्धेन तं मार्गं पम्पाया दर्शितं वने।
आतस्थतुर्दिशं गृह्य प्रतीचीं नृवरात्मजौ ॥ ३.७४.१ ॥
कबंधाने वनात पम्पेचा मार्ग दाखवल्यावर त्या दोन नरश्रेष्ठांच्या पुत्रांनी पश्चिम दिशेकडे प्रयाण केले.
3.74.2
तौ शैलेष्वाचितानेकान् क्षौद्रपुष्पफलद्रुमान्।
वीक्षन्तौ जग्मतुर्द्रष्टुं सुग्रीवं रामलक्ष्मणौ ॥ ३.७४.२ ॥
डोंगरांवर पसरलेले मधुर फुले व फळे असलेले अनेक वृक्ष पाहत राम व लक्ष्मण सुग्रीवाला भेटण्यास निघाले.
3.74.3
कृत्वा तु शैलपृष्ठे तु तौ वासं रघुनन्दनौ।
पम्पायाः पश्चिमं तीरं राघवावुपतस्थतुः ॥ ३.७४.३ ॥
डोंगराच्या शिखरावर निवास करून रघुकुलाचे आनंद असलेले ते दोघे पंपेच्या पश्चिम तीरावर पोहोचले.
3.74.4
तौ पुष्करिण्याः पम्पायास्तीरमासाद्य पश्चिमम्।
अपश्यतां ततस्तत्र शबर्या रम्यमाश्रमम् ॥ ३.७४.४ ॥
पंपा सरोवराच्या पश्चिम तीरावर पोहोचल्यावर त्या दोघांनी तिथे शबरीचा रमणीय आश्रम पाहिला.
3.74.5
तौ तमाश्रममासाद्य द्रुमैर्बहुभिरावृतम्।
सुरम्यमभिवीक्षन्तौ शबरीमभ्युपेयतुः ॥ ३.७४.५ ॥
अनेक वृक्षांनी वेढलेल्या त्या अत्यंत रमणीय आश्रमाजवळ पोहोचून, ते पाहत दोघे शबरीकडे गेले.
3.74.6
तौ दृष्ट्वा तु तदा सिद्धा समुत्थाय कृताञ्जलिः।
पादौ जग्राह रामस्य लक्ष्मणस्य च धीमतः ॥ ३.७४.६ ॥
त्या दोघांना पाहताच सिद्ध शबरी उठून उभी राहिली, हात जोडून तिने बुद्धिमान राम व लक्ष्मण यांचे चरण धरले.
3.74.7
पाद्यमाचमनीयं च सर्वं प्रादाद् यथाविधि।
तामुवाच ततो रामः श्रमणीं धर्मसंस्थिताम् ॥ ३.७४.७ ॥
तिने यथाविधी पाद्य आणि आचमनीय सर्व अर्पण केले. मग राम धर्मात स्थिर असलेल्या त्या श्रमणीला म्हणाला.
3.74.8
कच्चित्ते निर्जिता विघ्नाः कच्चित्ते वर्धते तपः।
कच्चित्ते नियतः कोप आहारश्च तपोधने ॥ ३.७४.८ ॥
हे तपोधने, तू विघ्नांवर विजय मिळवलास का? तुझे तप वाढत आहे का? तुझा राग आणि आहार संयमित आहे का?
3.74.9
कच्चित्ते नियमाः प्राप्ताः कच्चित्ते मनसः सुखम्।
कच्चित्ते गुरुशुश्रूषा सफला चारुभाषिणि ॥ ३.७४.९ ॥
तुला नियम प्राप्त झाले का? तुझ्या मनाला सुख मिळाले का? हे मधुरभाषिणी, गुरुसेवा सफल झाली का?
3.74.10
रामेण तापसी पृष्टा सा सिद्धा सिद्धसम्मता।
शशंस शबरी वृद्धा रामाय प्रत्यवस्थिता ॥ ३.७४.१० ॥
रामाने विचारल्यावर, सिद्धांनी मान्य केलेली ती सिद्धा तापसी, वृद्ध शबरी, रामासमोर उभी राहून बोलली.
3.74.11
अद्य प्राप्ता तपःसिद्धिस्तव संदर्शनान्मया।
अद्य मे सफलं जन्म गुरवश्च सुपूजिताः ॥ ३.७४.११ ॥
आज तुझ्या दर्शनाने मला तपाचे फळ प्राप्त झाले. आज माझा जन्म सफल झाला, गुरुजनांचीही उत्तम पूजा झाली.
3.74.12
अद्य मे सफलं तप्तं स्वर्गश्चैव भविष्यति।
त्वयि देववरे राम पूजिते पुरुषर्षभ ॥ ३.७४.१२ ॥
आज माझे तप सफल झाले; हे देववरा राम, पुरुषश्रेष्ठा, तुझी पूजा केल्याने स्वर्गही मला मिळेल.
3.74.13
तवाहं चक्षुषा सौम्य पूता सौम्येन मानद।
गमिष्याम्यक्षयांल्लोकांस्त्वत्प्रसादादरिंदम ॥ ३.७४.१३ ॥
हे सौम्या, हे मानदा, तुझ्या दर्शनाने मी पवित्र झाले आहे. हे शत्रुदमना, तुझ्या कृपेने मी अक्षय लोकांना जाईन.
3.74.14
चित्रकूटं त्वयि प्राप्ते विमानैरतुलप्रभैः।
इतस्ते दिवमारूढा यानहं पर्यचारिषम् ॥ ३.७४.१४ ॥
तू चित्रकूटावर आलास तेव्हा, अतुल तेजाच्या विमानांतून ज्यांची मी सेवा केली ते येथून स्वर्गाला गेले.
3.74.15
तैश्चाहमुक्ता धर्मज्ञैर्महाभागैर्महर्षिभिः।
आगमिष्यति ते रामः सुपुण्यमिममाश्रमम् ॥ ३.७४.१५ ॥
धर्मज्ञ, महाभाग्यवान महर्षींनी मला सांगितले: 'राम या अत्यंत पवित्र आश्रमात येईल.'
3.74.16
स ते प्रतिग्रहीतव्यः सौमित्रिसहितोऽतिथिः।
तं च दृष्ट्वा वरांल्लोकानक्षयांस्त्वं गमिष्यसि ॥ ३.७४.१६ ॥
सौमित्रीसह येणाऱ्या त्या अतिथीचा तू स्वीकार करावा; त्याला पाहून तू श्रेष्ठ अक्षय लोकांना जाशील.
3.74.17
एवमुक्ता महाभागैस्तदाहं पुरुषर्षभ।
मया तु संचितं वन्यं विविधं पुरुषर्षभ ॥ ३.७४.१७ ॥
महाभाग्यवान महर्षींनी असे सांगितल्यावर, हे पुरुषश्रेष्ठा, मी वनात उगवलेले विविध प्रकारचे फळ-मूळ गोळा केले.
3.74.18
तवार्थे पुरुषव्याघ्र पम्पायास्तीरसम्भवम्।
एवमुक्तः स धर्मात्मा शबर्या शबरीमिदम् ॥ ३.७४.१८ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, तुझ्यासाठी पम्पेच्या तीरावर उगवलेले मी गोळा केले. शबरीने असे सांगितल्यावर धर्मात्मा रामाने शबरीला हे म्हटले.
3.74.19
राघवः प्राह विज्ञाने तां नित्यमबहिष्कृताम्।
दनोः सकाशात् तत्त्वेन प्रभावं ते महात्मनाम् ॥ ३.७४.१९ ॥
राघव त्या विज्ञ स्त्रीस म्हणाला — जी कधीही उपेक्षित झाली नव्हती — दनूच्या वंशाकडून, खरोखर त्या महात्म्यांचा प्रभाव (मी ऐकला आहे).
3.74.20
श्रुतं प्रत्यक्षमिच्छामि संद्रष्टुं यदि मन्यसे।
एतत्तु वचनं श्रुत्वा रामवक्त्रविनिःसृतम् ॥ ३.७४.२० ॥
आपल्याला योग्य वाटत असेल तर जे ऐकले ते प्रत्यक्ष पाहू इच्छितो. रामाच्या मुखातून निघालेले हे शब्द ऐकून —
3.74.21
शबरी दर्शयामास तावुभौ तद्वनं महत्।
पश्य मेघघनप्रख्यं मृगपक्षिसमाकुलम् ॥ ३.७४.२१ ॥
शबरीने त्या दोघांना ते विशाल वन दाखवले — "पहा, दाट मेघासारखे, हरिण व पक्ष्यांनी भरलेले हे वन."
3.74.22
मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन।
इह ते भावितात्मानो गुरवो मे महाद्युते।
जुहवांचक्रिरे नीडं मन्त्रवन्मन्त्रपूजितम् ॥ ३.७४.२२ ॥
"हे रघुनंदना, हे मतंग वन म्हणून प्रसिद्ध आहे. हे महातेजस्वी, येथेच माझ्या शुद्धमनस्क गुरूंनी मंत्रानुसार होम केला; मंत्रांनी पूजित त्या वेदीवर..."
3.74.23
इयं प्रत्यक्स्थली वेदी यत्र ते मे सुसत्कृताः।
पुष्पोपहारं कुर्वन्ति श्रमादुद्वेपिभिः करैः ॥ ३.७४.२३ ॥
ही पश्चिम दिशेकडील वेदी आहे, जिथे माझे आदरणीय गुरू श्रमाने कंपित हातांनी पुष्पार्पण करतात.
3.74.24
तेषां तपःप्रभावेण पश्याद्यापि रघूत्तम।
द्योतयन्ती दिशः सर्वाः श्रिया वेद्यतुलप्रभा ॥ ३.७४.२४ ॥
हे रघुश्रेष्ठा, त्यांच्या तपाच्या प्रभावाने आजही पहा — ती वेदी अतुल्य तेजाने सर्व दिशा उजळवत आहे.
3.74.25
अशक्नुवद्भिस्तैर्गन्तुमुपवासश्रमालसैः।
चिन्तितेनागतान् पश्य समेतान् सप्त सागरान् ॥ ३.७४.२५ ॥
उपवास आणि श्रमांनी थकलेल्या त्यांना चालता येत नव्हते; तरीही केवळ चिंतनाने सात सागर तेथे येऊन एकत्र झाले, पाहा.
3.74.26
कृताभिषेकैस्तैर्न्यस्ता वल्कलाः पादपेष्विह।
अद्यापि न विशुष्यन्ति प्रदेशे रघुनन्दन ॥ ३.७४.२६ ॥
स्नान करून त्यांनी येथील झाडांवर वल्कले लटकवली होती; हे रघुनंदना, आजही ती या प्रदेशात सुकलेली नाहीत.
3.74.27
देवकार्याणि कुर्वद्भिर्यानीमानि कृतानि वै।
पुष्पैः कुवलयैः सार्धं म्लानत्वं न तु यान्ति वै ॥ ३.७४.२७ ॥
देवकार्ये करणाऱ्या त्यांनी केलेली ही कृत्ये; त्यांची फुले आणि नीलकमळेही खरोखर कोमेजली नाहीत.
3.74.28
कृत्स्नं वनमिदं दृष्टं श्रोतव्यं च श्रुतं त्वया।
तद् इच्छाम्य् अभ्यनुज्ञाता त्यक्ष्याम्य् एतत् कलेवरम् ॥ ३.७४.२८ ॥
हे संपूर्ण वन तू पाहिलेस आणि जे ऐकण्यासारखे होते तेही तू ऐकलेस; म्हणून तुझी अनुमती घेऊन हा देह सोडू इच्छिते.
3.74.29
तेषामिच्छाम्यहं गन्तुं समीपं भावितात्मनाम्।
मुनीनामाश्रमो येषामहं च परिचारिणी ॥ ३.७४.२९ ॥
त्या शुद्धात्मा मुनींच्या समीप जाण्याची माझी इच्छा आहे; ज्यांच्या आश्रमात मी सेविका आहे.
3.74.30
धर्मिष्ठं तु वचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः।
प्रहर्षमतुलं लेभे आश्चर्यमिति चाब्रवीत् ॥ ३.७४.३० ॥
ते धर्मयुक्त वचन ऐकून राघव लक्ष्मणासह अतुल आनंदित झाले आणि 'आश्चर्य!' असे म्हणाले.
3.74.31
तामुवाच ततो रामः शबरीं संशितव्रताम्।
अर्चितोऽहं त्वया भद्रे गच्छ कामं यथासुखम् ॥ ३.७४.३१ ॥
तेव्हा राम कठोर व्रत पाळणाऱ्या शबरीला म्हणाला — हे भद्रे, तू माझा सत्कार केलास; आता इच्छेनुसार सुखाने जा.
3.74.32
इत्येवमुक्ता जटिला चीरकृष्णाजिनाम्बरा।
अनुज्ञाता तु रामेण हुत्वाऽऽत्मानं हुताशने ॥ ३.७४.३२ ॥
राम असे म्हणाल्यावर, वल्कल आणि कृष्णमृगाजिन धारण केलेल्या जटाधारी शबरीला अनुज्ञा मिळाली आणि तिने स्वतःलाच अग्नीत आहुती दिली.
3.74.33
ज्वलत्पावकसंकाशा स्वर्गमेव जगाम ह।
दिव्याभरणसंयुक्ता दिव्यमाल्यानुलेपना ॥ ३.७४.३३ ॥
प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होऊन ती स्वर्गालाच गेली; दिव्य अलंकार, दिव्य माळा आणि सुगंधी लेप धारण करून.
3.74.34
दिव्याम्बरधरा तत्र बभूव प्रियदर्शना।
विराजयन्ती तं देशं विद्युत्सौदामनी यथा ॥ ३.७४.३४ ॥
तेथे दिव्य वस्त्रे परिधान करून ती प्रियदर्शना झाली; विजेप्रमाणे त्या प्रदेशाला उजळवू लागली.
3.74.35
यत्र ते सुकृतात्मानो विहरन्ति महर्षयः।
तत् पुण्यं शबरी स्थानं जगामात्मसमाधिना ॥ ३.७४.३५ ॥
जिथे पुण्यात्मे महर्षी विहार करतात, त्या पवित्र स्थानी शबरी आत्मसमाधीने गेली.