વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.9.1
सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातं प्रस्थितं रघुनन्दनम्।
हृद्यया स्निग्धया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ ३.९.१ ॥
સુતીક્ષ્ણની અનુમતિ લઈને પ્રસ્થાન કરતા રઘુનંદનને સીતાએ હૃદયને પ્રિય લાગે એવી સ્નેહભરી વાણીમાં પોતાના પતિને આ કહ્યું.
3.9.2
अधर्मं तु सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान्।
निवृत्तेन च शक्योऽयं व्यसनात् कामजादिह ॥ ३.९.२ ॥
અધર્મ અત્યંત સૂક્ષ્મ માર્ગે મોટો બને છે; પરંતુ જે પાછો ફર્યો છે તે અહીં કામથી જન્મેલી આપત્તિથી આનાથી બચી શકે છે.
3.9.3
त्रीण्येव व्यसनान्यत्र कामजानि भवन्त्युत।
मिथ्यावाक्यं तु परमं तस्माद् गुरुतरावुभौ ॥ ३.९.३ ॥
અહીં કામથી જન્મેલાં વ્યસનો ખરેખર ત્રણ છે; પરંતુ અસત્ય વચન સૌથી મોટું છે; તેથી તે બંને વધુ ભારે છે.
3.9.4
परदाराभिगमनं विना वैरं च रौद्रता।
मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न भविष्यति राघव ॥ ३.९.४ ॥
પરસ્ત્રીગમન, વેર અને ક્રૂરતા સિવાય; હે રાઘવ, તમે ક્યારેય અસત્ય વચન કહ્યું નથી અને કહેશો પણ નહીં.
3.9.5
कुतोऽभिलषणं स्त्रीणां परेषां धर्मनाशनम्।
तव नास्ति मनुष्येन्द्र न चाभूत् ते कदाचन ॥ ३.९.५ ॥
હે નરેન્દ્ર, બીજાના ધર્મનો નાશ કરનારી સ્ત્રીઓની ઇચ્છા તમારામાં ક્યાંથી હોય? તે તમારામાં નથી, અને ક્યારેય હતી પણ નહીં.
3.9.6
मनस्यपि तथा राम न चैतद् विद्यते क्वचित्।
स्वदारनिरतश्चैव नित्यमेव नृपात्मज ॥ ३.९.६ ॥
હે રામ, મનમાં પણ તેવું ક્યાંય નથી; તમે હંમેશાં તમારી પોતાની પત્નીમાં જ આસક્ત રહો છો, હે રાજકુમાર.
3.9.7
धर्मिष्ठः सत्यसंधश्च पितुर्निर्देशकारकः।
त्वयि धर्मश्च सत्यं च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ ३.९.७ ॥
તું ધર્મનિષ્ઠ અને સત્યપ્રતિજ્ઞ છે, પિતાની આજ્ઞાનું પાલન કરનાર છે. તારામાં ધર્મ અને સત્ય છે; તારામાં જ સર્વ કંઈ સ્થિત છે.
3.9.8
तच्च सर्वं महाबाहो शक्यं वोढुं जितेन्द्रियैः।
तव वश्येन्द्रियत्वं च जानामि शुभदर्शन ॥ ३.९.८ ॥
હે મહાબાહુ, આ બધું ઇન્દ્રિયોને જીતનારા જ વહન કરી શકે. તેં ઇન્દ્રિયોને વશ કરી છે એ હું જાણું છું, હે શુભદર્શન.
3.9.9
तृतीयं यदिदं रौद्रं परप्राणाभिहिंसनम्।
निर्वैरं क्रियते मोहात् तच्च ते समुपस्थितम् ॥ ३.९.९ ॥
આ ત્રીજું, ભયાનક છે: બીજાના પ્રાણ હરવા. વૈર વિના મોહથી કરાતું એ પણ તારી સામે આવી ગયું છે.
3.9.10
प्रतिज्ञातस्त्वया वीर दण्डकारण्यवासिनाम्।
ऋषीणां रक्षणार्थाय वधः संयति रक्षसाम् ॥ ३.९.१० ॥
હે વીર, દંડકારણ્યમાં વસતા ઋષિઓની રક્ષા માટે યુદ્ધમાં રાક્ષસોનો વધ કરવાની પ્રતિજ્ઞા તેં લીધી છે.
3.9.11
एतन्निमित्तं च वनं दण्डका इति विश्रुतम्।
प्रस्थितस्त्वं सह भ्रात्रा धृतबाणशरासनः ॥ ३.९.११ ॥
આ કારણથી દંડક નામે પ્રસિદ્ધ એ વન તરફ, ધનુષ-બાણ ધારણ કરીને ભાઈ સાથે તું પ્રયાણ કરી ગયો છે.
3.9.12
ततस्त्वां प्रस्थितं दृष्ट्वा मम चिन्ताकुलं मनः।
त्वद्धृत्तं चिन्तयन्त्या वै भवेन्निःश्रेयसं हितम् ॥ ३.९.१२ ॥
તેથી તને પ્રયાણ કરતો જોઈને મારું મન ચિંતાથી વ્યાકુળ છે. તારા આચરણનું જ ચિંતન કરવું એ મારું પરમ કલ્યાણ અને હિત થશે.
3.9.13
नहि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान् प्रति।
कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याः श्रूयतां मम ॥ ३.९.१३ ॥
હે વીર, દંડકારણ્ય તરફ જવું મને ગમતું નથી. તેનું કારણ હું કહું છું, મારું સાંભળો.
3.9.14
त्वं हि बाणधनुष्पाणिर्भ्रात्रा सह वनं गतः।
दृष्ट्वा वनचरान् सर्वान् कच्चित् कुर्याः शरव्ययम् ॥ ३.९.१४ ॥
તું ધનુષ-બાણ હાથમાં લઈને ભાઈ સાથે વનમાં ગયો છે. વનમાં ફરતા સર્વને જોઈને શું તું બાણ વાપરીશ?
3.9.15
क्षत्रियाणामिह धनुर्हुताशस्येन्धनानि च।
समीपतः स्थितं तेजोबलमुच्छ्रयते भृशम् ॥ ३.९.१५ ॥
અહીં ક્ષત્રિયોનું ધનુષ્ય અગ્નિનાં બળતણ જેવું છે. પાસે રહેલું તેજ અને બળ અત્યંત વધે છે.
3.9.16
पुरा किल महाबाहो तपस्वी सत्यवान् शुचिः।
कस्मिंश्चिदभवत् पुण्ये वने रतमृगद्विजे ॥ ३.९.१६ ॥
પૂર્વે, હે મહાબાહુ, સત્યવાદી અને શુચિ એક તપસ્વી એક પવિત્ર વનમાં હતો, જ્યાં મૃગ અને પક્ષીઓ આનંદથી વિહરતાં.
3.9.17
तस्यैव तपसो विघ्नं कर्तुमिन्द्रः शचीपतिः।
खड्गपाणिरथागच्छदाश्रमं भटरूपधृक् ॥ ३.९.१७ ॥
તે તપસ્વીની તપશ્ચર્યામાં વિઘ્ન નાખવા શચીપતિ ઇન્દ્ર હાથમાં ખડ્ગ લઈ, યોદ્ધાનું રૂપ ધરીને આશ્રમે આવ્યા.
3.9.18
तस्मिंस्तदाश्रमपदे निहितः खड्ग उत्तमः।
स न्यासविधिना दत्तः पुण्ये तपसि तिष्ठतः ॥ ३.९.१८ ॥
તે આશ્રમ સ્થાને ત્યારે એક ઉત્તમ ખડ્ગ મૂકેલું હતું. ન્યાસ-વિધિ પ્રમાણે પુણ્ય તપમાં સ્થિત તે તપસ્વીને તે સોંપાયેલું હતું.
3.9.19
स तच्छस्त्रमनुप्राप्य न्यासरक्षणतत्परः।
वने तु विचरत्येव रक्षन् प्रत्ययमात्मनः ॥ ३.९.१९ ॥
તે શસ્ત્ર પ્રાપ્ત કરીને, ન્યાસની રક્ષામાં તત્પર થઈને, તે વનમાં જ વિચરતો રહ્યો; પોતાનો વિશ્વાસ જાળવતો.
3.9.20
यत्र गच्छत्युपादातुं मूलानि च फलानि च।
न विना याति तं खड्गं न्यासरक्षणतत्परः ॥ ३.९.२० ॥
મૂળ અને ફળ એકઠાં કરવા જ્યાં જાય, ત્યાં તે તલવાર વિના જતો નહિ; ન્યાસની રક્ષામાં તત્પર.
3.9.21
नित्यं शस्त्रं परिवहन् क्रमेण स तपोधनः।
चकार रौद्रीं स्वां बुद्धिं त्यक्त्वा तपसि निश्चयम् ॥ ३.९.२१ ॥
નિત્ય શસ્ત્ર ધારણ કરતાં, ધીમે ધીમે તે તપોધને પોતાની બુદ્ધિને ઉગ્ર બનાવી; તપમાંનો પોતાનો નિશ્ચય છોડી દીધો.
3.9.22
ततः स रौद्राभिरतः प्रमत्तोऽधर्मकर्षितः।
तस्य शस्त्रस्य संवासाज्जगाम नरकं मुनिः ॥ ३.९.२२ ॥
પછી તે ક્રૂરતામાં રમ્યો, બેધ્યાન અને અધર્મથી ખેંચાયેલો; એ શસ્ત્રના સંસર્ગથી તે મુનિ નરકે ગયો.
3.9.23
एवमेतत् पुरावृत्तं शस्त्रसंयोगकारणम्।
अग्निसंयोगवद्धेतुः शस्त्रसंयोग उच्यते ॥ ३.९.२३ ॥
આ પ્રાચીન વૃત્તાંત છે, શસ્ત્રસંસર્ગનું કારણ. અગ્નિસંસર્ગની જેમ જ, શસ્ત્રસંસર્ગ પણ કારણ કહેવાય છે.
3.9.24
स्नेहाच्च बहुमानाच्च स्मारये त्वां तु शिक्षये।
न कथंचन सा कार्या गृहीतधनुषा त्वया ॥ ३.९.२४ ॥
સ્નેહ અને મોટા આદરથી હું તને યાદ અપાવું છું, શિખવું છું — ધનુષ ધારણ કરનાર તારે કોઈ પણ રીતે તે કરવું ન જોઈએ.
3.9.25
बुद्धिर्वैरं विना हन्तुं राक्षसान् दण्डकाश्रितान्।
अपराधं विना हन्तुं लोको वीर न मंस्यते ॥ ३.९.२५ ॥
હે વીર, વૈર વિના દંડકારણ્યમાં વસતા રાક્ષસોને મારવાનો વિચાર, અને અપરાધ વિના મારવું — લોક આ સ્વીકારતો નથી.
3.9.26
क्षत्रियाणां तु वीराणां वनेषु नियतात्मनाम्।
धनुषा कार्यमेतावदार्तानामभिरक्षणम् ॥ ३.९.२६ ॥
વનમાં વસતા સંયમી વીર ક્ષત્રિયોનું ધનુષથી કરવાનું કર્તવ્ય આટલું જ છે — પીડિતોનું રક્ષણ કરવું.
3.9.27
क्व च शस्त्रं क्व च वनं क्व च क्षात्रं तपः क्व च।
व्याविद्धमिदमस्माभिर्देशधर्मस्तु पूज्यताम् ॥ ३.९.२७ ॥
ક્યાં શસ્ત્ર, ક્યાં વન, ક્યાં ક્ષાત્રધર્મ, ક્યાં તપ! આપણે આને ગૂંચવી દીધું છે; છતાં દેશધર્મ પૂજનીય છે.
3.9.28
कदर्यकलुषा बुद्धिर्जायते शस्त्रसेवनात्।
पुनर्गत्वा त्वयोध्यायां क्षत्रधर्मं चरिष्यसि ॥ ३.९.२८ ॥
શસ્ત્ર સેવનથી મન હીનતાથી કલુષિત થાય છે. તું ફરી અયોધ્યા જઈને ક્ષાત્રધર્મનું આચરણ કરીશ.
3.9.29
अक्षया तु भवेत् प्रीतिः श्वश्रूश्वशुरयोर्मम।
यदि राज्यं हि संन्यस्य भवेस्त्वं निरतो मुनिः ॥ ३.९.२९ ॥
તું રાજ્યનો ત્યાગ કરી મુનિ બનીને નિરત રહે, તો મારા સાસુ-સસરા પ્રત્યેનો પ્રેમ અક્ષય રહેશે.
3.9.30
धर्मादर्थः प्रभवति धर्मात् प्रभवते सुखम्।
धर्मेण लभते सर्वं धर्मसारमिदं जगत् ॥ ३.९.३० ॥
ધર્મથી અર્થ ઉત્પન્ન થાય છે; ધર્મથી સુખ ઉત્પન્ન થાય છે; ધર્મથી સર્વ કંઈ મળે છે — આ જગતનો ધર્મસાર છે.
3.9.31
आत्मानं नियमैस्तैस्तैः कर्षयित्वा प्रयत्नतः।
प्राप्तये निपुणैर्धर्मो न सुखाल्लभते सुखम् ॥ ३.९.३१ ॥
વિવિધ નિયમો વડે પોતાને પ્રયત્નપૂર્વક કૃશ કરીને જ નિપુણ લોકો ધર્મ પામે છે; સુખથી સુખ મળતું નથી.
3.9.32
नित्यं शुचिमतिः सौम्य चर धर्मं तपोवने।
सर्वं तु विदितं तुभ्यं त्रैलोक्यामपि तत्त्वतः ॥ ३.९.३२ ॥
હે સૌમ્ય, સદા શુદ્ધ મનથી તપોવનમાં ધર્મનું આચરણ કર; ત્રણે લોકની બધી વાતો તને યથાર્થ રીતે જ્ઞાત છે.
3.9.33
स्त्रीचापलादेतदुपाहृतं मे
धर्मं च वक्तुं तव कः समर्थः।
विचार्य बुद्ध्या तु सहानुजेन
यद् रोचते तत् कुरु माचिरेण ॥ ३.९.३३ ॥
સ્ત્રી-ચપળતાને લીધે મેં આ કહ્યું છે; તને ધર્મ કહેવાને કોણ સમર્થ છે? નાના ભાઈ સાથે બુદ્ધિથી વિચારીને જે તને ગમે તે તરત કર.