Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1.1
स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम्।
रामः सौमित्रिसहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४.१.१ ॥
Habiendo llegado a aquel estanque lleno de loto, nenúfares y peces, Rāma, junto a Saumitri, se lamentó con los sentidos turbados.
4.1.2
तत्र दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे।
स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ ४.१.२ ॥
Allí, en cuanto la vio, sus sentidos temblaron de alegría. Caído bajo el dominio del deseo, dijo esto a Saumitri.
4.1.3
सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका।
फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ ४.१.३ ॥
¡Oh Saumitri! El lago Pampā resplandece, con aguas claras como el lapislázuli, lleno de lotos en flor y nenúfares, adornado con muchas clases de árboles.
4.1.4
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्।
यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमाः सशिखरा इव ॥ ४.१.४ ॥
¡Oh Saumitri! Contempla el bosque de Pampā, tan agradable a la vista, donde los árboles resplandecen como montañas con sus cumbres.
4.1.5
मां तु शोकाभिसंतप्तमाधयः पीडयन्ति वै।
भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ ४.१.५ ॥
Pero en verdad las angustias mentales me atormentan, a mí, abrasado por el dolor: por la pena de Bharata y por el rapto de Vaidehī.
4.1.6
शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना।
व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा ॥ ४.१.६ ॥
Incluso para mí, afligido por el dolor, el Pampā resplandece con sus bosques maravillosos, sembrado de muchas clases de flores, de aguas frescas y propicio.
4.1.7
नलिनैरपि संछन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना।
सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ ४.१.७ ॥
Cubierta incluso de loto, de aspecto sumamente hermoso, recorrida por serpientes y fieras, llena de ciervos y aves.
4.1.8
अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्।
द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ ४.१.८ ॥
Este prado resplandece sobremanera, azul y amarillo, como si estuviera extendido con cubiertas de las diversas flores de los árboles.
4.1.9
पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः।
लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वतः ॥ ४.१.९ ॥
Por todas partes los picos están cargados de flores abundantes, abrazados por todos lados por lianas de extremos floridos.
4.1.10
सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः।
गन्धवान् सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ ४.१.१० ॥
Esta es una brisa agradable, oh Saumitri; esta estación enciende en gran medida el deseo. Es un mes fragante y dulce, en que los árboles están en flor y dan fruto.
4.1.11
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्।
सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव ॥ ४.१.११ ॥
Mira las formas de los bosques floridos, oh Saumitri, que envían lluvias de flores como nubes que envían lluvia.
4.1.12
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ ४.१.१२ ॥
Sobre las hermosas rocas, los diversos árboles del bosque, agitados por la fuerza del viento, esparcen sus flores sobre la tierra.
4.1.13
पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः।
कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडतीव समन्ततः ॥ ४.१.१३ ॥
Mira, Saumitri: el viento parece jugar por todas partes con las flores caídas, las que caen y las que están en los árboles.
4.1.14
विक्षिपन् विविधाः शाखां नगानां कुसुमोत्कटाः।
मारुतश्चलितस्थानैः षट्पदैरनुगीयते ॥ ४.१.१४ ॥
El viento, cargado de flores, sacude las diversas ramas de los árboles, y las abejas, removidas de sus lugares, zumban con él.
4.1.15
मत्तकोकिलसंनादैर्नर्तयन्निव पादपान्।
शैलकंदर निष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ ४.१.१५ ॥
Saliendo de las cuevas de la montaña, el viento parece hacer bailar a los árboles con los sonidos de cucos embriagados, como si fuera cantado.
4.1.16
तेन विक्षिपतात्यर्थं पवनेन समन्ततः।
अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ ४.१.१६ ॥
Estos árboles, sacudidos violentamente por todas partes por aquel viento, con las puntas de sus ramas enredadas, parecen tejidos entre sí.
4.1.17
स एव सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः।
गन्धमभ्यवहन् पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ ४.१.१७ ॥
Este mismo viento sopla, agradable al tacto y fresco como el sándalo, llevando una fragancia pura y quitando el cansancio.
4.1.18
अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ ४.१.१८ ॥
Estos árboles, sacudidos por el viento, parecen resonar, y en los bosques perfumados de miel, las abejas zumban respondiéndoles.
4.1.19
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः।
संसक्तशिखराः शैला विराजन्ति महाद्रुमैः ॥ ४.१.१९ ॥
En las bellas laderas de las montañas, los montes con cumbres abrazadas por grandes árboles floridos resplandecen.
4.1.20
पुष्पसंछन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः।
अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ ४.१.२० ॥
Estos árboles, con cimas cubiertas de flores, temblando al ser agitados por el viento, con abejas como adornos de corona, parecen cantar.
4.1.21
सुपुष्पितांस्तु पश्यैतान् कर्णिकारान् समन्ततः।
हाटकप्रतिसंछन्नान् नरान् पीताम्बरानिव ॥ ४.१.२१ ॥
Mira estos karṇikāra bien floridos por todas partes, cubiertos como de oro, como si fueran hombres vestidos de amarillo.
4.1.22
अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः।
सीतया विप्रहीणस्य शोकसंदीपनो मम ॥ ४.१.२२ ॥
Oh Saumitri, esta primavera resuena con los cantos de muchas aves; para mí, separado de Sītā, enciende el dolor.
4.1.23
मां हि शोकसमाक्रान्तं संतापयति मन्मथः।
हृष्टं प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः ॥ ४.१.२३ ॥
Pues el Amor me atormenta, abrumado por la pena, y el cuco que canta alegre parece llamarme.
4.1.24
एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे।
प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ ४.१.२४ ॥
Oh Lakṣmaṇa, este dātyūha alegre, gritando en esta bella cascada del bosque, me hará llorar a mí, poseído por el amor.
4.1.25
श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया।
मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ ४.१.२५ ॥
Al oír su sonido en otro tiempo, mi amada, que vivía en el ermitaño, me llamaba y se alegraba mucho en respuesta.
4.1.26
एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः।
वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ ४.१.२६ ॥
Mira cómo los pájaros de variados colores, gritando con diversos cantos, revolotean por todas partes sobre los árboles, arbustos y enredaderas.
4.1.27
विमिश्रा विहगाः पुंभिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः।
भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः ॥ ४.१.२७ ॥
Oh Saumitri, estas aves mezcladas con sus machos, deleitadas en su propio adorno, regocijándose con las aves bhṛṅgarāja, de dulces voces.
4.1.28
अस्याः कूले प्रमुदिताः सङ्घशः शकुनास्त्विह।
दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ॥ ४.१.२८ ॥
En la orilla de este río, aquí, las aves se regocijan en bandadas, con los gritos de placer de las aves dātyūha y también con los cantos de los cucos machos.
4.1.29
स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपकाः।
अशोकस्तबकाङ्गारः षट्पदस्वननिःस्वनः ॥ ४.१.२९ ॥
Estos árboles también resuenan, encendedores de las lámparas del amor en mí; los racimos de flores de aśoka son como brasas, llenos del zumbido de las abejas.
4.1.30
मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति।
नहि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ॥ ४.१.३० ॥
El fuego de primavera, con llamas rojas como hojas tiernas, ciertamente me quemará; pero no a ella, de ojos de pestañas finas, de hermosos cabellos, de voz suave.
4.1.31
अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम्।
अयं हि रुचिरस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ॥ ४.१.३१ ॥
Oh Saumitri, sin verla, ¿qué propósito tiene mi vida? Esta estación suya, con sus bellos bosques, es en verdad encantadora.
4.1.32
कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ।
मन्मथायाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ॥ ४.१.३२ ॥
Oh sin mácula, esta estación de mi amada, cuyos límites están llenos de cuclillos, nacida del tormento del amor y acrecentada por las virtudes de la primavera.
4.1.33
अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव।
अपश्यतस्तां वनितां पश्यतो रुचिरान् द्रुमान् ॥ ४.१.३३ ॥
Este fuego de dolor pronto me consumirá, no tardará mucho, sin ver a aquella mujer, mientras contemplo los hermosos árboles.
4.1.34
ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति।
अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयतीह मे ॥ ४.१.३४ ॥
Este dolor, nacido de mí mismo, volverá a alcanzarte. Vaidehī, no vista, aquí aumenta mi aflicción.
4.1.35
दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः।
मां हि सा मृगशावाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ॥ ४.१.३५ ॥
La primavera visible, que echa a perder el sudor del encuentro, me abruma; en verdad ella, de ojos de cervatilla, está abrumada por la fuerza de la ansiedad y el dolor.
4.1.36
संतापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः।
अमी मयूराः शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.३६ ॥
Oh Saumitri, el viento cruel del bosque de Caitra me atormenta. Estos pavos reales, danzando aquí y allá, lucen hermosos.
4.1.37
स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव।
शिखिनीभिः परिवृतास्त एते मदमूर्च्छिताः ॥ ४.१.३७ ॥
Con sus propias alas agitadas por el viento, como ventanas de cristal, rodeados de pavas, estos yacen desvanecidos por la embriaguez.
4.1.38
मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः।
पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ॥ ४.१.३८ ॥
Para mí, abatido por Manmatha, estos aumentan mi amor. Mira, Lakṣmaṇa, al pavo real que baila; una pava baila junto a él.
4.1.39
शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि।
तामेव मनसा रामां मयूरोऽप्यनुधावति ॥ ४.१.३९ ॥
Esta pava, atormentada por el amor, busca a su compañero en la ladera del monte. Teniendo solo a aquella hembra en su mente, el pavo también corre tras ella.
4.1.40
वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव।
मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ॥ ४.१.४० ॥
Desplegando sus hermosas alas, como burlándose de mí con sus gritos, seguramente en este bosque ningún demonio ha raptado a la amada del pavo.
4.1.41
तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया।
मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः ॥ ४.१.४१ ॥
Por eso él baila en los bosques encantadores con su amada; pero para mí, en el mes de las flores, esta morada sin ella es insoportable.
4.1.42
पश्य लक्ष्मण संरागस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि।
यदेषा शिखिनी कामाद् भर्तारमभिवर्तते ॥ ४.१.४२ ॥
Mira, Lakṣmaṇa: incluso entre los seres nacidos en vientre animal, mira cuánta es la pasión; esta pava, por deseo, se vuelve hacia su compañero.
4.1.43
ममाप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा।
मदनेनाभिवर्तेत यदि नापहृता भवेत् ॥ ४.१.४३ ॥
Si Jānakī, la de ojos grandes, no hubiera sido raptada, también ella, agitada y movida por el deseo, se volvería hacia mí de esta misma manera.
4.1.44
पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे।
पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ ४.१.४४ ॥
Mira, Lakṣmaṇa: las flores de los bosques, ricos en su carga de capullos, me parecen estériles al final de la estación fría.
4.1.45
रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया।
निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ ४.१.४५ ॥
Incluso las bellas flores de los árboles, a pesar de su gran esplendor, caen estériles a la tierra junto con enjambres de abejas.
4.1.46
नदन्ति कामं शकुना मुदिताः सङ्घशः कलम्।
आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ ४.१.४६ ॥
Las aves, encantadas, cantan a voluntad y dulcemente en bandadas, como llamándose unas a otras, y despiertan en mí la locura del deseo.
4.1.47
वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया।
नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ ४.१.४७ ॥
Si la primavera también está allí, donde vive mi amada, entonces sin duda Sītā, bajo el poder ajeno, se aflige tal como yo.
4.1.48
नूनं न तु वसन्तस्तं देशं स्पृशति यत्र सा।
कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत् सा मया विना ॥ ४.१.४८ ॥
Sin duda la primavera no toca la tierra donde ella está; ¿cómo, la de ojos de loto azul, podrá vivir sin mí?
4.1.49
अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया।
किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ ४.१.४९ ॥
¿O acaso la primavera está allí donde está mi amada? ¿Qué hará la de hermosas caderas, reprendida por otros?
4.1.50
श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुभाषा च मे प्रिया।
नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ ४.१.५० ॥
La de tez oscura, de ojos como pétalos de loto, de voz suave, mi amada, sin duda al llegar la primavera abandonará la vida.
4.1.51
दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते।
नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ ४.१.५१ ॥
Con firmeza esta idea gira en mi corazón: la virtuosa Sītā, habiendo caído en la separación de mí, no puede seguir viviendo.
4.1.52
मयि भावो हि वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः।
ममापि भावः सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ ४.१.५२ ॥
En verdad, el sentimiento de Vaidehī ha sido firmemente depositado en mí, y mi sentimiento también ha sido por completo depositado en Sītā.
4.1.53
एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पर्शो हिमावहः।
तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ ४.१.५३ ॥
Este viento que lleva flores, de caricia agradable, que trae frescor, para mí que pienso en esa amada es como fuego.
4.1.54
सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया।
मारुतः स विना सीतां शोकसंजननो मम ॥ ४.१.५४ ॥
Ese viento que yo siempre consideré agradable cuando antes estaba con Sītā — sin Sītā, ese mismo viento me produce dolor.
4.1.55
तां विनाथ विहङ्गोऽसौ पक्षी प्रणदितस्तदा।
वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिकूजति ॥ ४.१.५५ ॥
Sin ella, entonces aquel pájaro alado, graznando, el cuervo posado en el árbol grazna alegremente.
4.1.56
एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः।
पक्षी मां तु विशालाक्ष्याः समीपमुपनेष्यति ॥ ४.१.५६ ॥
Allí este pájaro es el mensajero de Vaidehī; esta ave me llevará cerca de la de ojos grandes.
4.1.57
पश्य लक्ष्मण संनादं वने मदविवर्धनम्।
पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामवकूजताम् ॥ ४.१.५७ ॥
Mira, Lakṣmaṇa, este sonido en el bosque que aumenta el deleite; en los árboles de copas floridas, las aves gorjean.
4.1.58
विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम्।
षट्पदः सहसाभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ ४.१.५८ ॥
Hacia este racimo de tilaka agitado por el viento, aquella abeja se acerca de repente, como hacia una amada temblando de embriaguez.
4.1.59
कामिनामयमत्यन्तमशोकः शोकवर्धनः।
स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ ४.१.५९ ॥
Para los enamorados, este aśoka aumenta enormemente la pena; con sus racimos agitados por el viento, se yergue como si me amenazara.
4.1.60
अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः।
विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ ४.१.६० ॥
Mira, Lakṣmaṇa, estos mangos se ven cargados de flores, con el ánimo agitado por el deleite, como hombres con ungüentos aromáticos en el cuerpo.
4.1.61
सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु।
किंनरा नरशार्दूल विचरन्ति यतस्ततः ॥ ४.१.६१ ॥
Lakṣmaṇa, mira las hileras de bosques variados del lago Pampā, ¡tigre entre los hombres! Los kiṃnaras vagan de aquí para allá.
4.1.62
इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः।
नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ ४.१.६२ ॥
Lakṣmaṇa, mira! Por todas partes estos loto de fragancia auspiciosa brillan en el agua como el sol naciente.
4.1.63
एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता।
हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकायुता ॥ ४.१.६३ ॥
Esta Pampā, de agua clara, abundante en loto y lirios azules, cubierta de cisnes y kāraṇḍavas, y llena de loto saugandhika.
4.1.64
जले तरुणसूर्याभैः षट्पदाहतकेसरैः।
पङ्कजैः शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ ४.१.६४ ॥
La Pampā, rodeada por todas partes de lotos brillantes como el sol naciente en el agua, con estambres agitados por abejas, resplandece.
4.1.65
चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा।
मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ ४.१.६५ ॥
Siempre adornada con gansos cakravāka, con mesetas variadas y bosques en su interior, la Pampā resplandece con manadas de elefantes y ciervos que buscan agua.
4.1.66
पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि।
पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ ४.१.६६ ॥
Lakṣmaṇa, estos lotos brillan en el agua clara, golpeados por olas agitadas por la fuerza del viento.
4.1.67
पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं प्रियपङ्कजाम्।
अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ ४.१.६७ ॥
Sin ver a Vaidehī, de ojos anchos como pétalos de loto, que siempre sostiene un loto querido, la vida no me agrada.
4.1.68
अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम्।
स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ ४.१.६८ ॥
¡Ah, la perversidad del deseo! Me hace recordar a aquella bondadosa, que, aunque se fue y es difícil de alcanzar, hablaba con suma dulzura.
4.1.69
शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया।
यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात् पुष्पितद्रुमः ॥ ४.१.६९ ॥
Este deseo que me ha sobrevenido podría contenerse, si la primavera con sus árboles florecidos no me golpeara de nuevo.
4.1.70
यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे।
तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ ४.१.७० ॥
Aquellas cosas que me eran deliciosas cuando ella estaba conmigo, ahora se me hacen insípidas sin ella.
4.1.71
पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते।
सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ ४.१.७१ ॥
Lakṣmaṇa, mi mirada desea contemplar los capullos y pétalos de loto, pues se asemejan a los estuches de los ojos de Sītā.
4.1.72
पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिःसृतः।
निःश्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ ४.१.७२ ॥
Esta brisa encantadora, impregnada del polen del loto y que sale de entre los árboles, sopla como el suspiro de Sītā.
4.1.73
सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुषु।
पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभिताम् ॥ ४.१.७३ ॥
Oh Saumitri, mira en las laderas de la montaña al sur del Pampā, la rama del árbol karṇikāra, florecida y sumamente hermosa.
4.1.74
अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिस्तु विभूषितः।
विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ ४.१.७४ ॥
Este rey de las montañas, aún más adornado con sus minerales, despide un polvo maravilloso agitado por la fuerza del viento.
4.1.75
गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः सम्प्रपुष्पितैः।
निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ ४.१.७५ ॥
Oh Saumitri, las mesetas de la montaña por todas partes están en plena floración, ardiendo como si estuvieran en llamas con los hermosos kiṃśuka sin hojas.
4.1.76
पम्पातीररुहाश्चेमे संसिक्ता मधुगन्धिनः।
मालतीमल्लिकापद्मकरवीराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७६ ॥
Estos árboles que crecen en la orilla del Pampā, regados y de dulce fragancia, y las plantas mālatī, mallikā, padma y karavīra están en flor.
4.1.77
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ ४.१.७७ ॥
Las plantas ketaka y sindhuvāra y las enredaderas vāsantī están en plena flor; las enredaderas mādhavī están llenas de fragancia, y los arbustos kunda se extienden por todas partes.
4.1.78
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा।
चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७८ ॥
Los árboles cirībilva, madhūka, vañjula y bakula, así como los árboles campaka, tilaka y nāga, están en flor.
4.1.79
पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः।
लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ ४.१.७९ ॥
También resplandecen los árboles padmaka, y los aśoka azules están en flor; en las laderas de la montaña los lodhra son leonados como la melena de un león.
4.1.80
अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः।
चूताः पाटलयश्चापि कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.८० ॥
Los árboles aṅkola, kuraṇṭa, cūrṇaka y pāribhadraka, los mangos, los pāṭala y los kovidāra también están en flor.
4.1.81
मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु।
केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशपा धवाः ॥ ४.१.८१ ॥
Se ven árboles mucukunda y arjuna en las crestas de las montañas, y también ketaka, uddālaka, śirīṣa, śiṃśapā y dhava.
4.1.82
शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरबकास्तथा।
तिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनाः स्यन्दनास्तथा ॥ ४.१.८२ ॥
Se ven también los árboles śālmalī y kiṃśuka, los kurabaka rojos, tiniśa, naktamāla, candana y syandana.
4.1.83
हिन्तालास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः।
पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ॥ ४.१.८३ ॥
Los árboles hintāla, tilaka y nāga también están en flor, enlazados por enredaderas con las puntas floridas.
4.1.84
द्रुमान् पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान् बहून्।
वातविक्षिप्तविटपान् यथासन्नान् द्रुमानिमान् ॥ ४.१.८४ ॥
Mira aquí, Saumitri, estos muchos hermosos árboles del Pampā, con sus ramas agitadas por el viento, que están cerca.
4.1.85
लताः समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः।
पादपात् पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद् वनम् ॥ ४.१.८५ ॥
Las enredaderas se aferran y siguen como mujeres excelsas embriagadas, pasando de árbol en árbol, de montaña en montaña, de bosque en bosque.
4.1.86
वाति नैकरसास्वादसम्मोदित इवानिलः।
केचित् पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ॥ ४.१.८६ ॥
El viento sopla como si se deleitara probando muchos sabores; algunos árboles, en plena floración, huelen a miel.
4.1.87
केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः।
इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ॥ ४.१.८७ ॥
Algunos árboles, envueltos en capullos, brillan como de color oscuro; y se podría decir: 'Esto es dulce, esto es sabroso, esto ha florecido'.
4.1.88
रागरक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते।
निलीय पुनरुत्पत्य सहसान्यत्र गच्छति।
मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ ४.१.८८ ॥
La abeja, enrojecida de pasión, se posa solo en las flores; posada, vuela de nuevo y de repente se va a otra parte. Esa abeja ávida de miel recorre los árboles de la orilla del Pampā.
4.1.89
इयं कुसुमसंघातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता।
स्वयं निपतितैर्भूमिः शयनप्रस्तरैरिव ॥ ४.१.८९ ॥
Este suelo está cubierto de montones de flores, hecho agradable como con piedras de lecho caídas por sí mismas.
4.1.90
विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु।
विस्तीर्णाः पीतरक्ताभाः सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ ४.१.९० ॥
¡Oh Saumitri! Con flores diversas, precisamente con esas mismas flores, en las laderas de las montañas se han formado anchas losas de tono amarillo y rojo.
4.1.91
हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम्।
पुष्पमासे हि तरवः संघर्षादिव पुष्पिताः ॥ ४.१.९१ ॥
Al final del invierno, mira, Saumitri, el florecer de los árboles. En el mes de las flores los árboles están en flor, como si hubieran florecido por fricción.
4.1.92
आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाः षट्पदनादिताः।
कुसुमोत्तंसविटपाः शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ ४.१.९२ ॥
Como si se llamaran unos a otros, los árboles, resonando con abejas, con sus ramas coronadas de flores, resplandecen mucho, oh Lakṣmaṇa.
4.1.93
एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम्।
रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्निव ॥ ४.१.९३ ॥
Esta ave kāraṇḍava, sumergiéndose en el hermoso agua, se deleita con su amada, como si avivara el deseo.
4.1.94
मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेतन्मनोरमम्।
स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ ४.१.९४ ॥
Esta belleza de la Mandākinī es realmente encantadora; con razón sus cualidades encantadoras son famosas en el mundo.
4.1.95
यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि।
स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ ४.१.९५ ॥
Si aquella mujer virtuosa fuera vista aquí, y si habitáramos aquí, oh mejor de los Raghus, no desearía ni el reino de Indra ni Ayodhyā.
4.1.96
न ह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह।
रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहान्येषु वा भवेत् ॥ ४.१.९६ ॥
En efecto, si yo me deleitara con ella en estas hermosas praderas, no tendría ninguna preocupación, ni deseo de otras cosas.
4.1.97
अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो विविधच्छदाः।
काननेऽस्मिन् विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ ४.१.९७ ॥
Estos árboles, con sus diversas flores y variados follajes, despiertan en mí la angustia en este bosque, sin mi amada.
4.1.98
पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम्।
चक्रवाकानुचरितां कारण्डवनिषेविताम् ॥ ४.१.९८ ॥
Mira, Saumitri, esta Pampā de aguas frías, llena de lotos, frecuentada por los chakravākas y visitada por los kāraṇḍavas.
4.1.99
प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम्।
अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिर्विहंगमैः ॥ ४.१.९९ ॥
Llena de aves acuáticas y grullas, frecuentada por grandes ciervos, la Pampā resplandece aún más con los pájaros que cantan.
4.1.100
दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः।
श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ ४.१.१०० ॥
Las diversas aves alegres parecen avivar mi deseo, recordándome a mi amada, de rostro lunar, de tez oscura y ojos de loto.
4.1.101
पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिः सहितान् मृगान्।
मां पुनर्मृगशावाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम्।
व्यथयन्तीव मे चित्तं संचरन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.१०१ ॥
Mira los ciervos con sus hembras en las laderas multicolores. Separado de Vaidehī, de ojos de corza, me siento atormentado mientras vagan de aquí para allá, afligiendo mi mente.
4.1.102
अस्मिन् सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणाकुले।
पश्येयं यदि तां कान्तां ततः स्वस्ति भवेन्मम ॥ ४.१.१०२ ॥
Si en esta encantadora ladera, llena de bandadas de aves embriagadas, pudiera ver a mi amada, entonces habría bienestar para mí.
4.1.103
जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा।
सेवेत यदि वैदेही पम्पायाः पवनं शुभम् ॥ ४.१.१०३ ॥
Lakṣmaṇa, en verdad viviría si la de cintura esbelta, Vaidehī, disfrutara conmigo de la brisa auspiciosa del Pampā.
4.1.104
पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम्।
धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पाया वनमारुतम् ॥ ४.१.१०४ ॥
Lakṣmaṇa, afortunados quienes disfrutan la brisa del bosque del Pampā, que porta el aroma de lotos y saugandhika, auspiciosa y destructora de la pena.
4.1.105
श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया।
कथं धारयति प्राणान् विवशा जनकात्मजा ॥ ४.१.१०५ ॥
La de piel oscura y ojos de pétalo de loto, mi amada, separada de mí, la impotente hija de Janaka, ¿cómo sostiene su aliento vital?
4.1.106
किं नु वक्ष्यामि धर्मज्ञं राजानं सत्यवादिनम्।
जनकं पृष्टसीतं तं कुशलं जनसंसदि ॥ ४.१.१०६ ॥
¿Qué diré al rey Janaka, conocedor del dharma y veraz, cuando en la asamblea del pueblo pregunte: «¿Está bien Sītā?»?
4.1.107
या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रस्थापितं वनम्।
सीता धर्मं समास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ ४.१.१०७ ॥
Sītā, mi amada, que me siguió lentamente cuando mi padre me envió al bosque, fiel al dharma — ¿dónde está ahora?
4.1.108
तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये।
या मामनुगता राज्याद् भ्रष्टं विहतचेतसम् ॥ ४.१.१०८ ॥
Lakṣmaṇa, privado de ella, ¿cómo podré sostenerme, desdichado? Fue ella quien me siguió, caído del reino, con la mente destrozada.
4.1.109
तच्चार्वाञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम्।
अपश्यतो मुखं तस्याः सीदतीव मतिर्मम ॥ ४.१.१०९ ॥
Sin ver su rostro hermoso, de ojos de loto, fragante, auspicioso e impecable, mi mente se hunde como si fallara.
4.1.110
स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम्।
वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ ४.१.११० ॥
¿Cuándo oiré las palabras incomparables de Vaidehī, llenas de sonrisas y risas, virtuosas, dulces y benéficas, oh Lakṣmaṇa?
4.1.111
प्राप्य दुःखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम्।
नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ ४.१.१११ ॥
Aunque había sufrido dolor en el bosque, la esbelta, la virtuosa, me habló bien a mí, consumido por el amor, como si hubiera dejado atrás su pena y estuviera contenta.
4.1.112
किं नु वक्ष्याम्ययोध्यायां कौसल्यां हि नृपात्मज।
क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि मनस्विनीम् ॥ ४.१.११२ ॥
Oh príncipe, ¿qué diré a Kausalyā en Ayodhyā? ¿Cómo enfrentaré a esa mujer magnánima cuando pregunte: '¿Dónde está mi nuera?'
4.1.113
गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम्।
नह्यहं जीवितुं शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ ४.१.११३ ॥
Ve, Lakṣmaṇa, y mira a Bharata, cariñoso con sus hermanos. En verdad no puedo vivir sin ella, la hija de Janaka.
4.1.114
उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ ४.१.११४ ॥
Lakṣmaṇa, su hermano, pronunció estas palabras apropiadas e imperecederas.
4.1.115
संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम।
नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ ४.१.११५ ॥
Rāma, que te vaya bien. Mantén la calma y no te aflijas, oh mejor de los hombres. El juicio de quienes tienen el alma pura no se debilita.
4.1.116
स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने।
अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद् वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ ४.१.११६ ॥
Recuerda el dolor nacido de la separación y abandona el apego a la persona amada. Incluso una mecha húmeda arde cuando el exceso de cariño la abraza.
4.1.117
यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा।
सर्वथा रावणस्तात न भविष्यति राघव ॥ ४.१.११७ ॥
Aunque Rāvaṇa descienda al mundo subterráneo, o incluso más lejos, de ningún modo escapará, oh Rāghava, querido.
4.1.118
प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत् तस्य पापस्य रक्षसः।
ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ ४.१.११८ ॥
Primero consigamos noticias de ese malvado rākṣasa. Entonces abandonará a Sītā o irá a su perdición.
4.1.119
यदि याति दितेर्गर्भं रावणं सह सीतया।
तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद् दास्यति मैथिलीम् ॥ ४.१.११९ ॥
Aunque Rāvaṇa vaya con Sītā al seno de Diti, allí mismo lo mataré, si no devuelve a la Maithilī.
4.1.120
स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः।
अर्थो हि नष्टकार्यार्थैरयत्नेनाधिगम्यते ॥ ४.१.१२० ॥
Oh noble, abraza una serena firmeza y abandona el ánimo mezquino. Pues incluso quienes han perdido sus empresas alcanzan su propósito sin esfuerzo.
4.1.121
उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात् परं बलम्।
सोत्साहस्य हि लोकेषु न किंचिदपि दुर्लभम् ॥ ४.१.१२१ ॥
Noble, el entusiasmo es la fuerza más poderosa; no existe fuerza mayor que el entusiasmo. Para quien está lleno de entusiasmo, nada en los mundos es difícil de alcanzar.
4.1.122
उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु।
उत्साहमात्रमाश्रित्य प्रतिलप्स्याम जानकीम् ॥ ४.१.१२२ ॥
Los hombres llenos de entusiasmo no flaquean en sus empresas. Confiando solo en el entusiasmo, recuperaremos a Jānakī.
4.1.123
त्यजतां कामवृत्तत्वं शोकं संन्यस्य पृष्ठतः।
महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ ४.१.१२३ ॥
Abandona la conducta guiada por el deseo y deja atrás el dolor. No te reconoces a ti mismo, el de alma grande y dominio de sí.
4.1.124
एवं सम्बोधितस्तेन शोकोपहतचेतनः।
त्यज्य शोकं च मोहं च रामो धैर्यमुपागमत् ॥ ४.१.१२४ ॥
Así exhortado por él, Rāma, con la mente abatida por el dolor, abandonó el dolor y la confusión y recobró la firmeza.
4.1.125
सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः।
रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यां पारिप्लवद्रुमाम् ॥ ४.१.१२५ ॥
Aquel Rāma de valor inconcebible, sereno y sin perturbarse, avanzó más allá del hermoso y delicioso lago Pampā, cuyos árboles se mecían al viento.
4.1.126
निरीक्षमाणः सहसा महात्मा
सर्वं वनं निर्झरकन्दरं च।
उद्विग्नचेताः सह लक्ष्मणेन
विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ ४.१.१२६ ॥
El magnánimo Rāma, mirando de pronto todo el bosque con sus cascadas y cuevas, con la mente agitada, reflexionó junto a Lakṣmaṇa y, herido por la pena, se puso en marcha.
4.1.127
तं मत्तमातङ्गविलासगामी
गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा।
स लक्ष्मणो राघवमिष्टचेष्टो
ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ ४.१.१२७ ॥
Lakṣmaṇa, cuya conducta era querida a Rāghava, protegió al magnánimo mientras avanzaba con el andar juguetón de un elefante en celo, con la mente serena, protegiendo a Rāghava con dharma y fuerza.
4.1.128
तावृष्यमूकस्य समीपचारी
चरन् ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ।
शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी
वितत्रसे नैव विचेष्ट चेष्टाम् ॥ ४.१.१२८ ॥
Recorriendo cerca del monte Ṛṣyamūka, aquel veloz señor de los monos vio a los dos, admirables y dignos de contemplarse; se asustó, pero no se movió de su postura.
4.1.129
स तौ महात्मा गजमन्दगामी
शाखामृगस्तत्र चरंश्चरन्तौ।
दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम
चिन्तापरीतो भयभारभग्नः ॥ ४.१.१२९ ॥
Aquel magnánimo mono, de andar lento como un elefante, al ver a los dos que vagaban allí, cayó en una profunda desolación, acosado por la ansiedad y quebrado bajo el peso del miedo.
4.1.130
तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं
सदैव शाखामृगसेवितान्तम्।
त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मु-
र्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ ४.१.१३० ॥
Aquel ermitaño, sagrado y agradable, refugio cuyos límites eran siempre frecuentados por monos; los monos asustados vieron a aquellos dos poderosos, Rāghava y Lakṣmaṇa, y se acercaron a ellos.