వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1.1
स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम्।
रामः सौमित्रिसहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४.१.१ ॥
ఆ పద్మాలు, కలువలు, చేపలతో నిండిన సరస్సుకు చేరి, సౌమిత్రితో కూడిన రాముడు కలత చెందిన ఇంద్రియాలతో విలపించెను.
4.1.2
तत्र दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे।
स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ ४.१.२ ॥
అక్కడ ఆమెను చూడగానే ఆనందంతో ఆయన ఇంద్రియాలు వణికాయి. కామవశుడైన ఆయన సౌమిత్రితో ఇలా అన్నాడు.
4.1.3
सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका।
फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ ४.१.३ ॥
ఓ సౌమిత్రీ! వైడూర్యమణిలా స్వచ్ఛమైన జలాలు కలిగిన పంపా సరస్సు వికసించిన పద్మాలు, కలువలతో కూడి, వివిధ వృక్షాలతో శోభిస్తోంది.
4.1.4
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्।
यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमाः सशिखरा इव ॥ ४.१.४ ॥
ఓ సౌమిత్రీ! పంపా అరణ్యపు శుభకరమైన దృశ్యాన్ని చూడు; అక్కడ వృక్షాలు శిఖరాలతో కూడిన పర్వతాల్లా ప్రకాశిస్తున్నాయి.
4.1.5
मां तु शोकाभिसंतप्तमाधयः पीडयन्ति वै।
भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ ४.१.५ ॥
కానీ శోకంతో తపిస్తున్న నన్ను మనోవ్యథలు నిజంగా బాధిస్తున్నాయి — భరతుని దుఃఖం వల్లా, వైదేహి అపహరణం వల్లా.
4.1.6
शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना।
व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा ॥ ४.१.६ ॥
శోకంతో బాధపడుతున్న నాకు కూడా ఈ పంపా విచిత్రమైన అరణ్యాలతో శోభిస్తోంది — అనేక రకాల పూలతో చెల్లాచెదురై, చల్లని జలాలతో, శుభకరంగా.
4.1.7
नलिनैरपि संछन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना।
सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ ४.१.७ ॥
కమలాలతో కప్పబడినది, అత్యంత శుభకరమైన దర్శనం కలది, సర్పాలు మరియు క్రూర జంతువులు తిరుగాడేది, మృగాలు మరియు పక్షులతో నిండినది.
4.1.8
अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्।
द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ ४.१.८ ॥
ఈ పచ్చిక నీలం-పసుపు రంగులతో అధికంగా ప్రకాశిస్తోంది; చెట్ల వివిధ పూలతో పరచిన వస్త్రాలవలె ఉంది.
4.1.9
पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः।
लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वतः ॥ ४.१.९ ॥
అన్ని వైపులా పూల భారంతో సమృద్ధమైన శిఖరాలు, పూలు పూసిన చివరలు గల లతలతో అన్ని వైపులా చుట్టబడినవి.
4.1.10
सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः।
गन्धवान् सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ ४.१.१० ॥
సౌమిత్రీ, ఇది సుఖకరమైన గాలి; ఈ కాలం అత్యంత మన్మథ ఉద్దీపకం; సువాసనలతో కూడిన మాసం, చెట్లు పూలు ఫలాలతో నిండినవి.
4.1.11
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्।
सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव ॥ ४.१.११ ॥
సౌమిత్రీ, పూలతో కూడిన అడవుల రూపాలను చూడు; అవి నీటిని కురిపించే మేఘాల వలె పూల వర్షాలు కురిపిస్తున్నాయి.
4.1.12
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ ४.१.१२ ॥
రమ్యమైన శిలలపై, గాలి వేగానికి కదిలిన వివిధ అడవి చెట్లు పూలను భూమిపై రాలుస్తున్నాయి.
4.1.13
पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः।
कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडतीव समन्ततः ॥ ४.१.१३ ॥
సౌమిత్రీ, చూడు! రాలిన, రాలుతున్న, చెట్లపై ఉన్న పువ్వులతో గాలి అన్నివైపులా ఆడుతున్నట్లుంది.
4.1.14
विक्षिपन् विविधाः शाखां नगानां कुसुमोत्कटाः।
मारुतश्चलितस्थानैः षट्पदैरनुगीयते ॥ ४.१.१४ ॥
చెట్ల వివిధ కొమ్మలను ఊపుతూ, పూలతో నిండిన గాలి వీస్తోంది; తమ స్థానాల నుండి కదిలిన తుమ్మెదలు దానితో పాడుతున్నాయి.
4.1.15
मत्तकोकिलसंनादैर्नर्तयन्निव पादपान्।
शैलकंदर निष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ ४.१.१५ ॥
మదించిన కోయిలల కూతలతో చెట్లను నాట్యం చేయిస్తున్నట్లు, కొండ గుహల నుండి బయలుదేరిన గాలి పాడబడుతున్నట్లుంది.
4.1.16
तेन विक्षिपतात्यर्थं पवनेन समन्ततः।
अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ ४.१.१६ ॥
ఆ గాలి వల్ల అన్నివైపులా చాలా ఊగిపోతున్న ఈ చెట్లు, కొమ్మల చివరలు చిక్కుకుని అల్లినట్లు ఉన్నాయి.
4.1.17
स एव सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः।
गन्धमभ्यवहन् पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ ४.१.१७ ॥
ఇదిగో అదే సుఖస్పర్శ కలిగిన, చందనంలా చల్లని గాలి వీస్తోంది; అది పవిత్రమైన సువాసనను మోసుకొచ్చి అలసటను తొలగిస్తోంది.
4.1.18
अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ ४.१.१८ ॥
గాలికి ఊగుతున్న ఈ చెట్లు మోగుతున్నట్లున్నాయి; తేనె సువాసన గల అడవులలో తుమ్మెదలు వాటితో కలిసి ఝంకరిస్తున్నాయి.
4.1.19
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः।
संसक्तशिखराः शैला विराजन्ति महाद्रुमैः ॥ ४.१.१९ ॥
రమణీయమైన పర్వత ప్రాంతాలలో, పుష్పవంతమైన మనోహర మహావృక్షాలతో కూడిన శిఖరాలు గల పర్వతాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి.
4.1.20
पुष्पसंछन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः।
अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ ४.१.२० ॥
పుష్పాలతో కప్పబడిన శిఖరాలు గలవీ, గాలి ఊపుకు కదులుతున్నవీ, తుమ్మెదలను శిరోభూషణంగా ధరించినవీ అయిన ఈ వృక్షాలు పాడుతున్నట్లున్నాయి.
4.1.21
सुपुष्पितांस्तु पश्यैतान् कर्णिकारान् समन्ततः।
हाटकप्रतिसंछन्नान् नरान् पीताम्बरानिव ॥ ४.१.२१ ॥
చూడు, అన్ని వైపులా బాగా పూచిన ఈ కర్ణికార వృక్షాలను. బంగారంతో కప్పినవిగా, పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన మనుషుల్లా ఉన్నాయి.
4.1.22
अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः।
सीतया विप्रहीणस्य शोकसंदीपनो मम ॥ ४.१.२२ ॥
ఓ సౌమిత్రీ, ఈ వసంతం అనేక విధాల పక్షుల కూజితాలతో మ్రోగుతోంది; సీతకు దూరమైన నాకు ఇది శోకాన్ని రగిలించేది.
4.1.23
मां हि शोकसमाक्रान्तं संतापयति मन्मथः।
हृष्टं प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः ॥ ४.१.२३ ॥
శోకంతో ఆక్రాంతుడనైన నన్ను మన్మథుడు బాధిస్తున్నాడు; ఆనందంగా కూస్తున్న కోయిల నన్ను పిలుస్తున్నట్లుంది.
4.1.24
एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे।
प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ ४.१.२४ ॥
ఓ లక్ష్మణా, ఈ సంతోషించిన దాత్యూహ పక్షి ఈ రమణీయ అడవి జలపాతం వద్ద కూస్తూ మన్మథ వశుడనైన నన్ను శోకింపజేస్తుంది.
4.1.25
श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया।
मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ ४.१.२५ ॥
పూర్వం దీని శబ్దాన్ని విని, ఆశ్రమంలో ఉన్న నా ప్రియురాలు నన్ను పిలిచి అత్యంత సంతోషంతో ఆనందించేది.
4.1.26
एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः।
वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ ४.१.२६ ॥
ఇలా వివిధ రంగుల పక్షులు అనేక రకాల స్వరాలు చేస్తూ, చెట్లు, పొదలు, తీగలపై అన్ని వైపులా ఎగురుతుండటం చూడు.
4.1.27
विमिश्रा विहगाः पुंभिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः।
भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः ॥ ४.१.२७ ॥
సౌమిత్రీ, మగ పక్షులతో కలిసిన ఈ పక్షులు తమ సొగసును చూసి ఆనందిస్తూ, భృంగరాజ పక్షులతో సంతోషంగా, మధురస్వరంతో ఉన్నాయి.
4.1.28
अस्याः कूले प्रमुदिताः सङ्घशः शकुनास्त्विह।
दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ॥ ४.१.२८ ॥
ఈ నది ఒడ్డున ఇక్కడ గుంపులు గుంపులుగా పక్షులు సంతోషంగా ఉన్నాయి; దాత్యూహ పక్షుల ఆనంద కూతలతో, మగ కోకిలల పాటలతో కూడా.
4.1.29
स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपकाः।
अशोकस्तबकाङ्गारः षट्पदस्वननिःस्वनः ॥ ४.१.२९ ॥
ఈ చెట్లు కూడా ధ్వనిస్తున్నాయి; ఇవి నాలో మన్మథ దీపాలను వెలిగించేవి; అశోక పువ్వుల గుత్తులు నిప్పులుగా ఉన్నాయి, తుమ్మెదల ధ్వనితో నిండి.
4.1.30
मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति।
नहि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ॥ ४.१.३० ॥
చిగురాకుల వంటి ఎర్రని జ్వాలలు కలిగిన వసంతాగ్ని నన్ను తప్పక దహిస్తుంది; కానీ సూక్ష్మమైన రెప్పలున్న, అందమైన జుట్టు గల, మృదువుగా మాట్లాడే ఆమెను (సీతను) కాదు.
4.1.31
अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम्।
अयं हि रुचिरस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ॥ ४.१.३१ ॥
సౌమిత్రీ, ఆమెను చూడకుండా నా జీవితానికి ప్రయోజనమేమిటి? ఆమె ఈ ఋతువు రమణీయమైన వనశోభతో నిజంగా మనోహరంగా ఉంది.
4.1.32
कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ।
मन्मथायाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ॥ ४.१.३२ ॥
పాపరహితుడా, నా ప్రియురాలి ఈ ఋతువు కోకిలలతో నిండిన అంచులు కలది; మన్మథ బాధతో పుట్టి వసంత గుణాలతో పెరిగినది.
4.1.33
अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव।
अपश्यतस्तां वनितां पश्यतो रुचिरान् द्रुमान् ॥ ४.१.३३ ॥
ఈ శోకాగ్ని త్వరలోనే నన్ను దహించివేస్తుంది, ఎక్కువ కాలం పట్టదు. ఆ స్త్రీని చూడలేక, అందమైన వృక్షాలను చూస్తూ.
4.1.34
ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति।
अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयतीह मे ॥ ४.१.३४ ॥
నా నుండి పుట్టిన ఈ వ్యథ మళ్ళీ నీ దగ్గరకు వస్తుంది. కనిపించని వైదేహి ఇక్కడ నా శోకాన్ని పెంచుతోంది.
4.1.35
दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः।
मां हि सा मृगशावाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ॥ ४.१.३५ ॥
కనిపిస్తున్న వసంతం, కలయిక స్వేదాన్ని దూషించేది; నన్ను. నిజంగా ఆ లేడికళ్ల స్త్రీ, చింత శోకాల బలంతో అణగారినది.
4.1.36
संतापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः।
अमी मयूराः शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.३६ ॥
సౌమిత్రీ, చైత్ర వనపు క్రూరమైన గాలి నన్ను బాధిస్తోంది. ఇక్కడక్కడ నాట్యం చేస్తున్న ఈ నెమళ్ళు శోభిస్తున్నాయి.
4.1.37
स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव।
शिखिनीभिः परिवृतास्त एते मदमूर्च्छिताः ॥ ४.१.३७ ॥
గాలికి కదిలే తమ రెక్కలతో, స్ఫటిక గవాక్షాల వలె, ఆడ నెమళ్లతో చుట్టబడి, మదంతో మూర్ఛిల్లిన ఇవి ఇక్కడ ఉన్నాయి.
4.1.38
मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः।
पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ॥ ४.१.३८ ॥
మన్మథ బాధితుడనైన నాకు ఇవి మన్మథుని పెంచుతున్నాయి. లక్ష్మణా, నాట్యం చేస్తున్న నెమలిని చూడు; దాని దగ్గర ఒకటి నాట్యం చేస్తోంది.
4.1.39
शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि।
तामेव मनसा रामां मयूरोऽप्यनुधावति ॥ ४.१.३९ ॥
మన్మథ బాధితురాలైన ఈ ఆడనెమలి పర్వత ప్రాంతంలో తన భర్తను కోరుతోంది. ఆ స్త్రీనే మనసులో ఉంచుకుని మగనెమలి కూడా ఆమెను వెంబడిస్తోంది.
4.1.40
वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव।
मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ॥ ४.१.४० ॥
అందమైన రెక్కలు విప్పి, తన కూతలతో నన్ను ఎగతాళి చేస్తున్నట్లు, ఈ అడవిలో నెమలి ప్రియురాలిని ఏ రాక్షసుడూ అపహరించలేదు.
4.1.41
तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया।
मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः ॥ ४.१.४१ ॥
అందువల్ల అతడు రమణీయమైన అడవులలో తన ప్రియురాలితో నాట్యం చేస్తున్నాడు. కానీ నాకు మాత్రం పుష్పమాసంలో ఆమె లేకుండా ఈ నివాసం అత్యంత దుర్భరంగా ఉంది.
4.1.42
पश्य लक्ष्मण संरागस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि।
यदेषा शिखिनी कामाद् भर्तारमभिवर्तते ॥ ४.१.४२ ॥
లక్ష్మణా, చూడు; తిర్యగ్యోనిలో పుట్టిన ప్రాణులలో కూడా ఎంతటి అనురాగం ఉంది! ఈ ఆడనెమలి కామంతో తన భర్తవైపు తిరుగుతోంది.
4.1.43
ममाप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा।
मदनेनाभिवर्तेत यदि नापहृता भवेत् ॥ ४.१.४३ ॥
సీత అపహరింపబడకపోయి ఉంటే, విశాలాక్షి జానకి కూడా ఇలాగే కంగారుపడి, కామవశంగా నా వైపు తిరిగి ఉండేది.
4.1.44
पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे।
पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ ४.१.४४ ॥
చూడు లక్ష్మణా, శిశిర ఋతువు గడిచాక, పుష్పభారంతో సమృద్ధమైన వనాల పువ్వులు నాకు వ్యర్థంగా కనిపిస్తున్నాయి.
4.1.45
रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया।
निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ ४.१.४५ ॥
చెట్ల అందమైన పువ్వులు కూడా తమ గొప్ప శోభతో ఉన్నా నిష్ఫలమై, తుమ్మెదల గుంపులతో కలిసి నేలకు రాలిపోతున్నాయి.
4.1.46
नदन्ति कामं शकुना मुदिताः सङ्घशः कलम्।
आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ ४.१.४६ ॥
ఆనందించిన పక్షులు గుంపులుగా మధురంగా బాగా కూస్తున్నాయి; ఒకదానికొకటి పిలుచుకుంటున్నట్లుగా, అవి నాలో కామోన్మాదాన్ని రేపుతున్నాయి.
4.1.47
वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया।
नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ ४.१.४७ ॥
నా ప్రియురాలు నివసించే చోట కూడా వసంతం ఉంటే, నిశ్చయంగా పరాధీనురాలైన సీత కూడా నాలాగే శోకిస్తూ ఉంటుంది.
4.1.48
नूनं न तु वसन्तस्तं देशं स्पृशति यत्र सा।
कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत् सा मया विना ॥ ४.१.४८ ॥
నిశ్చయంగా వసంతం ఆమె ఉన్న ఆ ప్రదేశాన్ని తాకదు; నీలకమలనేత్రి ఆమె నా ఎడబాటులో ఎలా కాలం గడుపుతుందో?
4.1.49
अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया।
किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ ४.१.४९ ॥
లేదా వసంతం నా ప్రియురాలు ఉన్నచోట ఉందా? సుందర నడుము గలది, ఇతరులచే నిందింపబడి ఏమి చేయునో?
4.1.50
श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुभाषा च मे प्रिया।
नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ ४.१.५० ॥
శ్యామ, పద్మదళాక్షి, మృదువైన మాటలు గల నా ప్రియురాలు, ఖచ్చితంగా వసంతాన్ని పొంది ప్రాణం విడుస్తుంది.
4.1.51
दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते।
नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ ४.१.५१ ॥
నా హృదయంలో ఈ బుద్ధి దృఢంగా తిరుగుతోంది: సాధ్వి సీత నా విరహాన్ని పొంది బ్రతకలేదు.
4.1.52
मयि भावो हि वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः।
ममापि भावः सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ ४.१.५२ ॥
నిజంగా వైదేహి భావం నాలో పూర్తిగా నెలకొని ఉంది; నా భావం కూడా సీతలో పూర్తిగా నెలకొని ఉంది.
4.1.53
एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पर्शो हिमावहः।
तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ ४.१.५३ ॥
ఈ పూలను మోసే, సుఖస్పర్శ గల, చల్లదనం తెచ్చే గాలి, ఆ ప్రియురాలిని తలచే నాకు అగ్నిలా ఉంది.
4.1.54
सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया।
मारुतः स विना सीतां शोकसंजननो मम ॥ ४.१.५४ ॥
పూర్వం సీతతో ఉన్నప్పుడు ఎప్పుడూ సుఖకరమని నేను భావించిన ఆ గాలి, సీత లేకుండా నాకు శోకాన్ని కలిగిస్తోంది.
4.1.55
तां विनाथ विहङ्गोऽसौ पक्षी प्रणदितस्तदा।
वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिकूजति ॥ ४.१.५५ ॥
ఆమె లేకుండా అప్పుడు ఆ పక్షి, రెక్కలున్నది, అరుస్తూ, చెట్టుపై ఉన్న కాకి ఆనందంతో కూస్తోంది.
4.1.56
एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः।
पक्षी मां तु विशालाक्ष्याः समीपमुपनेष्यति ॥ ४.१.५६ ॥
ఇదిగో అక్కడ వైదేహి యొక్క దూత అయిన ఈ పక్షి, రెక్కలున్నది, విశాలాక్షి సమీపానికి నన్ను తీసుకెళ్తుంది.
4.1.57
पश्य लक्ष्मण संनादं वने मदविवर्धनम्।
पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामवकूजताम् ॥ ४.१.५७ ॥
లక్ష్మణా, చూడు, అడవిలో మదాన్ని పెంచే ఈ ధ్వనిని; పూసిన కొమ్మల చివరల్లో పక్షులు కూస్తున్నాయి.
4.1.58
विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम्।
षट्पदः सहसाभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ ४.१.५८ ॥
గాలికి ఊగుతున్న ఈ తిలక మంజరిని ఆ తుమ్మెద అకస్మాత్తుగా సమీపిస్తోంది, మదంతో ఊగే ప్రియురాలిని చేరినట్లు.
4.1.59
कामिनामयमत्यन्तमशोकः शोकवर्धनः।
स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ ४.१.५९ ॥
కామించేవారికి ఈ అశోకం ఎంతో దుఃఖాన్ని పెంచుతుంది; గాలికి ఊగిన గుత్తులతో నన్ను బెదిరిస్తున్నట్లు నిలుచుంది.
4.1.60
अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः।
विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ ४.१.६० ॥
లక్ష్మణా, ఇవిగో పూలతో నిండిన మామిడి చెట్లు కనిపిస్తున్నాయి; విలాసంతో మనసు ఉప్పొంగినవి, గంధలేపనం పూసుకున్న మనుషుల్లా.
4.1.61
सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु।
किंनरा नरशार्दूल विचरन्ति यतस्ततः ॥ ४.१.६१ ॥
సౌమిత్రీ, పంపా సరస్సు యొక్క రంగురంగుల వనశ్రేణులను చూడు, నరశ్రేష్ఠుడా! కింనరులు ఇటు అటు సంచరిస్తున్నారు.
4.1.62
इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः।
नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ ४.१.६२ ॥
లక్ష్మణా, చూడు! అన్ని వైపులా శుభసుగంధం గల ఈ కమలాలు నీటిలో ఉదయ సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్నాయి.
4.1.63
एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता।
हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकायुता ॥ ४.१.६३ ॥
స్వచ్ఛమైన జలం కలిగి, పద్మాలు నీలోత్పలాలు నిండి, హంసలు కారండవాలతో నిండి, సౌగంధిక పుష్పాలతో కూడిన ఈ పంపా!
4.1.64
जले तरुणसूर्याभैः षट्पदाहतकेसरैः।
पङ्कजैः शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ ४.१.६४ ॥
నీటిలో నవోదయ సూర్యకాంతి వంటి, తుమ్మెదలు తాకి కదిలే కేసరాలు గల పంకజాలతో పంపా చుట్టూ ఆవరించబడి శోభిస్తోంది.
4.1.65
चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा।
मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ ४.१.६५ ॥
ఎల్లప్పుడూ చక్రవాకాలతో, రంగురంగుల పీఠభూములు మరియు వనాల మధ్య, నీటిని కోరి వచ్చిన ఏనుగులు మరియు మృగాల గుంపులతో పంపా శోభిస్తోంది.
4.1.66
पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि।
पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ ४.१.६६ ॥
లక్ష్మణా, గాలి వేగంతో తాకబడిన అలల చేత స్వచ్ఛమైన జలంలో కొట్టబడుతూ ఈ పంకజాలు శోభిస్తున్నాయి.
4.1.67
पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं प्रियपङ्कजाम्।
अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ ४.१.६७ ॥
కమల పత్రాల వలె విశాల నేత్రాలు కలిగి, సదా ప్రియమైన కమలాన్ని ధరించిన వైదేహిని చూడలేకపోతే, నాకు జీవితం రుచించడం లేదు.
4.1.68
अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम्।
स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ ४.१.६८ ॥
అహో, కామము యొక్క వక్రత! దుర్లభమై వెళ్లిపోయిన ఆ కల్యాణిని, అత్యంత మధురంగా మాట్లాడే ఆమెను, అది నాకు గుర్తు చేస్తోంది.
4.1.69
शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया।
यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात् पुष्पितद्रुमः ॥ ४.१.६९ ॥
పుష్పించిన వృక్షాలతో కూడిన వసంతము మళ్లీ నన్ను చంపకపోతే, నా వద్దకు వచ్చిన ఈ కామాన్ని నిగ్రహించడం సాధ్యమయ్యేది.
4.1.70
यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे।
तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ ४.१.७० ॥
ఆమెతో కలిసి ఉన్నప్పుడు నాకు రమణీయంగా ఉన్నవే, ఆమె లేకుండా ఇప్పుడు అరమణీయంగా మారుతున్నాయి.
4.1.71
पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते।
सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ ४.१.७१ ॥
లక్ష్మణా, కమల మొగ్గలను, రేకులను చూడాలని నా దృష్టి కోరుతోంది; అవి సీత నేత్ర కోశాల వంటివి.
4.1.72
पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिःसृतः।
निःश्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ ४.१.७२ ॥
కమల పుప్పొడితో తడిసి, చెట్ల మధ్య నుండి వీస్తున్న ఈ మనోహర వాయువు సీత నిట్టూర్పులా వీస్తోంది.
4.1.73
सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुषु।
पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभिताम् ॥ ४.१.७३ ॥
సౌమిత్రీ, పంపా సరస్సుకు దక్షిణంగా పర్వత వాలులపై చూడు, కర్ణికార వృక్షపు అత్యంత అందంగా పూచిన కొమ్మను.
4.1.74
अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिस्तु विभूषितः।
विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ ४.१.७४ ॥
ఈ పర్వతరాజు ధాతువులతో మరింత అలంకరించబడి ఉన్నాడు; గాలి వేగంతో కదిలించబడిన విచిత్రమైన ధూళిని అతడు విసురుతున్నాడు.
4.1.75
गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः सम्प्रपुष्पितैः।
निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ ४.१.७५ ॥
సౌమిత్రీ, పర్వత పీఠభూములు అన్నిచోట్లా పూర్తిగా పూచి, ఆకులు లేని మనోహర కింశుక వృక్షాలతో అగ్నితో వెలుగుతున్నట్లుగా ఉన్నాయి.
4.1.76
पम्पातीररुहाश्चेमे संसिक्ता मधुगन्धिनः।
मालतीमल्लिकापद्मकरवीराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७६ ॥
పంపా తీరంలో పెరిగిన ఈ వృక్షాలు, నీటితో తడిసి మధుర పరిమళం వెదజల్లుతూ; మాలతీ, మల్లికా, పద్మ, కరవీర మొక్కలూ పూచి ఉన్నాయి.
4.1.77
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ ४.१.७७ ॥
కేతకి, సిందువారములు, వాసంతీ లతలు బాగా పూచి ఉన్నాయి; మాధవీ లతలు పరిమళంతో నిండి ఉన్నాయి, కుంద పొదలు అన్నిచోట్లా వ్యాపించాయి.
4.1.78
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा।
चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७८ ॥
చిరిబిల్వ, మధూక, వంజుల, బకుల వృక్షాలు, అలాగే చంపక, తిలక, నాగ వృక్షాలు కూడా పూచి ఉన్నాయి.
4.1.79
पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः।
लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ ४.१.७९ ॥
పద్మక వృక్షాలు కూడా శోభిస్తున్నాయి; నీలాశోక వృక్షాలు పుష్పించి ఉన్నాయి; పర్వత పార్శ్వాలపై లోధ్ర వృక్షాలు సింహపు కేసరం వలె పసుపు-గోధుమ రంగులో ఉన్నాయి.
4.1.80
अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः।
चूताः पाटलयश्चापि कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.८० ॥
అంకోల, కురంట, చూర్ణక, పారిభద్రక వృక్షాలు, మామిడి, పాటల, కోవిదార వృక్షాలు కూడా పుష్పించి ఉన్నాయి.
4.1.81
मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु।
केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशपा धवाः ॥ ४.१.८१ ॥
ముచుకుంద, అర్జున వృక్షాలు పర్వత శిఖరాలపై కనిపిస్తున్నాయి; కేతక, ఉద్దాలక, శిరీష, శింశపా, ధవ వృక్షాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.
4.1.82
शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरबकास्तथा।
तिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनाः स्यन्दनास्तथा ॥ ४.१.८२ ॥
శాల్మలి, కింశుక వృక్షాలు, ఎర్ర కురబక వృక్షాలు, తినిశ, నక్తమాల, చందన, స్యందన వృక్షాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.
4.1.83
हिन्तालास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः।
पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ॥ ४.१.८३ ॥
హింతాల, తిలక, నాగ వృక్షాలు కూడా పుష్పించి ఉన్నాయి; అవి పూలతో ఉన్న తీగలతో చుట్టబడి ఉన్నాయి.
4.1.84
द्रुमान् पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान् बहून्।
वातविक्षिप्तविटपान् यथासन्नान् द्रुमानिमान् ॥ ४.१.८४ ॥
సౌమిత్రీ, ఇక్కడ పంపా సరస్సు యొక్క ఈ అందమైన అనేక వృక్షాలను చూడు; గాలికి ఊగే కొమ్మలతో ఇవి దగ్గరగా ఉన్నాయి.
4.1.85
लताः समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः।
पादपात् पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद् वनम् ॥ ४.१.८५ ॥
మత్తెక్కిన ఉత్తమ స్త్రీల వలె లతలు అనుసరిస్తున్నాయి; చెట్టు నుండి చెట్టుకు, పర్వతం నుండి పర్వతానికి, వనం నుండి వనానికి వెళ్తూ.
4.1.86
वाति नैकरसास्वादसम्मोदित इवानिलः।
केचित् पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ॥ ४.१.८६ ॥
ఎన్నో రుచులను ఆస్వాదించి సంతోషించినట్లు గాలి వీస్తోంది; కొన్ని చెట్లు పూర్తిగా పూచి తేనె సువాసన వెదజల్లుతున్నాయి.
4.1.87
केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः।
इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ॥ ४.१.८७ ॥
కొన్ని చెట్లు మొగ్గలతో కప్పబడి నల్లని రంగులో ప్రకాశిస్తున్నాయి; 'ఇది మధురం, ఇది రుచికరం, ఇది వికసించింది' అని కూడా.
4.1.88
रागरक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते।
निलीय पुनरुत्पत्य सहसान्यत्र गच्छति।
मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ ४.१.८८ ॥
రంగులో మునిగిన తుమ్మెద పూలపైనే వాలుతుంది; వాలి, మళ్లీ ఎగిరి, హఠాత్తుగా వేరే చోటికి వెళ్తుంది. తేనె లోభి అయిన ఆ తుమ్మెద పంపా తీరపు చెట్లపై (ఇలా తిరుగుతుంది).
4.1.89
इयं कुसुमसंघातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता।
स्वयं निपतितैर्भूमिः शयनप्रस्तरैरिव ॥ ४.१.८९ ॥
ఈ భూమి పూల రాశులతో పరచబడి, తనంతట తానే రాలిన పడక రాళ్లవలె సుఖంగా ఉంది.
4.1.90
विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु।
विस्तीर्णाः पीतरक्ताभाः सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ ४.१.९० ॥
ఓ సౌమిత్రీ, వివిధ పూలతో, అవే పూలతో, పర్వత శిఖరాలపై పసుపు ఎరుపు కాంతి గల విస్తారమైన రాళ్లు ఏర్పడ్డాయి.
4.1.91
हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम्।
पुष्पमासे हि तरवः संघर्षादिव पुष्पिताः ॥ ४.१.९१ ॥
హేమంత ఋతువు చివరలో చూడు, సౌమిత్రీ; చెట్లకు పువ్వులు పూసిన తీరును. పుష్పమాసంలో చెట్లు రాపిడి వల్లనే అన్నట్టు పూలతో విరిసి ఉన్నాయి.
4.1.92
आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाः षट्पदनादिताः।
कुसुमोत्तंसविटपाः शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ ४.१.९२ ॥
ఒకదానినొకటి పిలుస్తున్నట్టుగా, తుమ్మెదల ధ్వనితో నిండిన చెట్లు, పూల అలంకారపు కొమ్మలతో, లక్ష్మణా, ఎంతో శోభిస్తున్నాయి.
4.1.93
एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम्।
रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्निव ॥ ४.१.९३ ॥
ఈ కారండవ పక్షి అందమైన నీటిలో మునిగి, తన ప్రియురాలితో కలిసి ఆనందిస్తోంది, మోహాన్ని రగిలిస్తున్నట్టు.
4.1.94
मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेतन्मनोरमम्।
स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ ४.१.९४ ॥
మందాకినీ నదికి ఈ రూపం ఎంతో మనోహరం; ప్రపంచంలో ఆమె గుణాలు సరిగానే ప్రసిద్ధి చెందాయి, అవి మనోహరమైనవి.
4.1.95
यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि।
स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ ४.१.९५ ॥
ఆ సాధ్వి ఇక్కడ కనిపిస్తే, మనం ఇక్కడ నివసిస్తే, ఓ రఘుశ్రేష్ఠా, నేను ఇంద్రుని లోకాన్నీ, అయోధ్యనూ కోరను.
4.1.96
न ह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह।
रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहान्येषु वा भवेत् ॥ ४.१.९६ ॥
నిజానికి, ఆమెతో కలిసి ఈ రమణీయమైన పచ్చిక మైదానాల్లో ఆనందిస్తే నాకు చింత ఉండదు, ఇతరులపై కోరికా ఉండదు.
4.1.97
अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो विविधच्छदाः।
काननेऽस्मिन् विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ ४.१.९७ ॥
వివిధ పుష్పాలతో, వివిధ ఆకులతో ఉన్న ఈ చెట్లు, ఈ అడవిలో ప్రియురాలు లేకుండా నాలో చింతను కలిగిస్తున్నాయి.
4.1.98
पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम्।
चक्रवाकानुचरितां कारण्डवनिषेविताम् ॥ ४.१.९८ ॥
సౌమిత్రీ, ఇదిగో చూడు, చల్లని నీరు కలిగి, కమలాలతో నిండి, చక్రవాకాలు సంచరిస్తూ, కారండవ పక్షులు సేవించే ఈ (పంపా సరస్సు)ను చూడు.
4.1.99
प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम्।
अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिर्विहंगमैः ॥ ४.१.९९ ॥
జలపక్షులతో, క్రౌంచ పక్షులతో నిండి, పెద్ద మృగాలు సేవించే ఈ పంపా, కూజనం చేస్తున్న పక్షులతో మరింత శోభిస్తోంది.
4.1.100
दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः।
श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ ४.१.१०० ॥
వివిధ, సంతోషంగా ఉన్న పక్షులు నా కామాన్ని మండిస్తున్నట్లున్నాయి; చంద్రముఖి, శ్యామవర్ణ, పద్మనేత్ర అయిన ప్రియురాలిని స్మరింపజేస్తూ.
4.1.101
पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिः सहितान् मृगान्।
मां पुनर्मृगशावाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम्।
व्यथयन्तीव मे चित्तं संचरन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.१०१ ॥
చూడు, రంగురంగుల శిఖరాలపై ఆడమృగాలతో కూడిన మృగాలను. మృగనయని వైదేహి నుండి విడదీయబడిన నన్ను, అటూ ఇటూ తిరుగుతూ అవి నా మనసును బాధిస్తున్నట్లున్నాయి.
4.1.102
अस्मिन् सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणाकुले।
पश्येयं यदि तां कान्तां ततः स्वस्ति भवेन्मम ॥ ४.१.१०२ ॥
మత్త పక్షుల గుంపులతో నిండిన ఈ రమణీయ శిఖరంపై, ఆ ప్రియురాలిని నేను చూడగలిగితే, అప్పుడు నాకు శుభం కలుగుతుంది.
4.1.103
जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा।
सेवेत यदि वैदेही पम्पायाः पवनं शुभम् ॥ ४.१.१०३ ॥
సౌమిత్రీ, సుమధ్యమ అయిన వైదేహి నాతో కలిసి పంపా సరస్సు యొక్క శుభకరమైన గాలిని అనుభవిస్తే, నిశ్చయంగా నేను జీవించి ఉండేవాడిని.
4.1.104
पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम्।
धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पाया वनमारुतम् ॥ ४.१.१०४ ॥
లక్ష్మణా, పద్మ మరియు సౌగంధిక పుష్పాల సువాసనను మోసుకొచ్చే, శుభకరమైన, శోకాన్ని తొలగించే పంపా అరణ్య గాలిని అనుభవించేవారు ధన్యులు.
4.1.105
श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया।
कथं धारयति प्राणान् विवशा जनकात्मजा ॥ ४.१.१०५ ॥
శ్యామ, పద్మదళాల వంటి కన్నులు గల, నా ప్రియురాలు, నాకు దూరమైన, నిస్సహాయురాలైన జనకుని కుమార్తె ఎలా ప్రాణాలను ధరించి ఉన్నదో?
4.1.106
किं नु वक्ष्यामि धर्मज्ञं राजानं सत्यवादिनम्।
जनकं पृष्टसीतं तं कुशलं जनसंसदि ॥ ४.१.१०६ ॥
ధర్మజ్ఞుడు, సత్యవాది అయిన జనక రాజుతో, జనసభలో 'సీత క్షేమమా?' అని అడిగితే నేను ఏమి చెప్పగలను?
4.1.107
या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रस्थापितं वनम्।
सीता धर्मं समास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ ४.१.१०७ ॥
తండ్రి అరణ్యానికి పంపినప్పుడు నా వెంట నెమ్మదిగా అనుసరించి వచ్చిన, ధర్మాన్ని పాటించిన ప్రియురాలు సీత ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నది?
4.1.108
तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये।
या मामनुगता राज्याद् भ्रष्टं विहतचेतसम् ॥ ४.१.१०८ ॥
లక్ష్మణా, ఆమె లేక దీనుడనైన నేను ఎలా ధైర్యంగా ఉండగలను? రాజ్యం కోల్పోయి, మనసు చెదిరిన నన్ను అనుసరించి వచ్చినది ఆమె.
4.1.109
तच्चार्वाञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम्।
अपश्यतो मुखं तस्याः सीदतीव मतिर्मम ॥ ४.१.१०९ ॥
ఆమె అందమైన, కమలాల వంటి కన్నులు గల, సుగంధభరితమైన, శుభప్రదమైన, నిర్దోషమైన ముఖాన్ని చూడలేక నా బుద్ధి మునిగిపోతున్నట్లుంది.
4.1.110
स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम्।
वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ ४.१.११० ॥
చిరునవ్వులు, నవ్వులతో కూడిన, గుణవంతమైన, మధురమైన, హితకరమైన, అసమానమైన వైదేహి మాటలను నేను ఎప్పుడు వింటాను, లక్ష్మణా?
4.1.111
प्राप्य दुःखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम्।
नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ ४.१.१११ ॥
అడవిలో దుఃఖాన్ని పొందినా, మన్మథుడి చేత కృశించిన నాతో ఆ సన్నని శ్యామ, దుఃఖం పోయినట్టుగా, సంతోషించినట్టుగా, సాధ్వి చక్కగా మాట్లాడింది.
4.1.112
किं नु वक्ष्याम्ययोध्यायां कौसल्यां हि नृपात्मज।
क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि मनस्विनीम् ॥ ४.१.११२ ॥
రాజకుమారా, అయోధ్యలో కౌసల్యతో నేను ఏమి చెప్పాలి? 'నా కోడలు ఎక్కడ?' అని అడుగుతున్న ఆ మనస్విని ఎలా చెప్పాలి?
4.1.113
गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम्।
नह्यहं जीवितुं शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ ४.१.११३ ॥
లక్ష్మణా, వెళ్ళు, సోదర ప్రేమగల భరతుడిని చూడు. జనకుని కుమార్తె లేకుండా నేను నిజంగా జీవించలేను.
4.1.114
उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ ४.१.११४ ॥
సోదరుడు లక్ష్మణుడు సముచితమైన, శాశ్వతమైన మాటలు పలికాడు.
4.1.115
संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम।
नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ ४.१.११५ ॥
రామా, నీకు శుభం కలుగుగాక. మనసును నిలుపుకో, శోకించకు, పురుషోత్తమా. నిర్మల హృదయులైన ఇలాంటి వారి బుద్ధి బలహీనపడదు.
4.1.116
स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने।
अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद् वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ ४.१.११६ ॥
విరహం వల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని స్మరించి, ప్రియుని పట్ల ఉన్న అనురాగాన్ని విడిచిపెట్టు. అతి స్నేహపు ఆలింగనంతో తడిసిన వత్తి కూడా మండిపోతుంది.
4.1.117
यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा।
सर्वथा रावणस्तात न भविष्यति राघव ॥ ४.१.११७ ॥
రావణుడు పాతాళానికి వెళ్ళినా, లేదా అంతకంటే దూరానికి వెళ్ళినా, రాఘవా, ప్రియుడా, అతడు ఏ విధంగానూ తప్పించుకోడు.
4.1.118
प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत् तस्य पापस्य रक्षसः।
ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ ४.१.११८ ॥
ముందుగా ఆ పాపియైన రాక్షసుని జాడ తెలుసుకుందాం. అప్పుడు అతడు సీతను విడిచిపెడతాడు, లేదా నాశనాన్ని పొందుతాడు.
4.1.119
यदि याति दितेर्गर्भं रावणं सह सीतया।
तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद् दास्यति मैथिलीम् ॥ ४.१.११९ ॥
రావణుడు సీతతో కలిసి దితి గర్భంలోకి వెళ్ళినా, అక్కడ కూడా అతన్ని నేను చంపుతాను, అతడు మైథిలిని తిరిగి ఇవ్వకపోతే.
4.1.120
स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः।
अर्थो हि नष्टकार्यार्थैरयत्नेनाधिगम्यते ॥ ४.१.१२० ॥
ఆర్యా, శుభకరమైన స్థైర్యాన్ని అవలంబించు, దీనమైన బుద్ధిని విడిచిపెట్టు. కార్యం చెడిపోయిన వారికి కూడా ప్రయత్నం లేకుండానే ప్రయోజనం లభిస్తుంది.
4.1.121
उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात् परं बलम्।
सोत्साहस्य हि लोकेषु न किंचिदपि दुर्लभम् ॥ ४.१.१२१ ॥
ఆర్యా, ఉత్సాహమే గొప్ప బలం. ఉత్సాహం కంటే మించిన బలం లేదు. ఉత్సాహవంతునికి లోకాలలో దుర్లభమైనది ఏదీ లేదు.
4.1.122
उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु।
उत्साहमात्रमाश्रित्य प्रतिलप्स्याम जानकीम् ॥ ४.१.१२२ ॥
ఉత్సాహవంతులైన పురుషులు కార్యాలలో కుంగిపోరు. ఉత్సాహాన్నే ఆశ్రయించి మనం జానకిని తిరిగి పొందుతాం.
4.1.123
त्यजतां कामवृत्तत्वं शोकं संन्यस्य पृष्ठतः।
महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ ४.१.१२३ ॥
కామవృత్తిని విడిచిపెట్టు, శోకాన్ని వెనుక వదిలిపెట్టు. మహాత్ముడవూ, సంయమి అయిన నిన్ను నువ్వు గుర్తించడం లేదు.
4.1.124
एवं सम्बोधितस्तेन शोकोपहतचेतनः।
त्यज्य शोकं च मोहं च रामो धैर्यमुपागमत् ॥ ४.१.१२४ ॥
ఈ విధంగా ఆయన హితవు చెప్పగా, శోకంతో కలత చెందిన మనసుగల రాముడు శోకాన్ని, మోహాన్ని విడిచి ధైర్యాన్ని పొందాడు.
4.1.125
सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः।
रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यां पारिप्लवद्रुमाम् ॥ ४.१.१२५ ॥
అచింత్యపరాక్రమశాలి అయిన ఆ రాముడు, ప్రశాంతమైన మనసుతో, గాలికి ఊగుతున్న చెట్లతో కూడిన అందమైన రమ్యమైన పంపా సరస్సును దాటి ముందుకు సాగాడు.
4.1.126
निरीक्षमाणः सहसा महात्मा
सर्वं वनं निर्झरकन्दरं च।
उद्विग्नचेताः सह लक्ष्मणेन
विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ ४.१.१२६ ॥
మహాత్ముడైన రాముడు జలపాతాలు, గుహలతో కూడిన ఆ అడవినంతా అకస్మాత్తుగా చూస్తూ, కలత చెందిన మనసుతో లక్ష్మణునితో కలిసి ఆలోచించి, దుఃఖంతో కుంగి ముందుకు సాగాడు.
4.1.127
तं मत्तमातङ्गविलासगामी
गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा।
स लक्ष्मणो राघवमिष्टचेष्टो
ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ ४.१.१२७ ॥
మదించిన ఏనుగు వంటి విలాస నడకతో వెళ్లుతున్న ఆ మహాత్ముడిని, చలించని మనసుతో వెళ్లుతుండగా, ప్రియమైన ప్రవర్తన గల లక్ష్మణుడు ధర్మంతోనూ బలంతోనూ రాఘవుని రక్షించాడు.
4.1.128
तावृष्यमूकस्य समीपचारी
चरन् ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ।
शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी
वितत्रसे नैव विचेष्ट चेष्टाम् ॥ ४.१.१२८ ॥
ఋష్యమూకం దగ్గర తిరుగుతూ, ఆ వేగవంతుడైన వానర ప్రభువు అద్భుతంగా చూడదగ్గ ఆ ఇద్దరిని చూశాడు; అతడు భయపడ్డాడు, కానీ తన చేష్టలో చలించలేదు.
4.1.129
स तौ महात्मा गजमन्दगामी
शाखामृगस्तत्र चरंश्चरन्तौ।
दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम
चिन्तापरीतो भयभारभग्नः ॥ ४.१.१२९ ॥
ఆ మహాత్ముడు, ఏనుగువంటి మెల్లని నడక గల వానరుడు, అక్కడ తిరుగుతున్న ఆ ఇద్దరిని చూసి అత్యంత విషాదంలో మునిగాడు; చింతతో చుట్టుముట్టబడి, భయ భారంతో కుంగిపోయినవాడై.
4.1.130
तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं
सदैव शाखामृगसेवितान्तम्।
त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मु-
र्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ ४.१.१३० ॥
ఆ ఆశ్రమం పుణ్యమూ సుఖమూ గల శరణ్యం; దాని సరిహద్దులు ఎల్లప్పుడూ వానరులచే సేవించబడేవి. భయపడిన వానరులు ఆ ఇద్దరు మహాబలులు రాఘవ-లక్ష్మణులను చూసి వారి దగ్గరకు వెళ్లారు.