വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1.1
स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम्।
रामः सौमित्रिसहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४.१.१ ॥
താമരയും നീലോൽപലവും മത്സ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ ആ പുഷ്കരിണിയിലെത്തി, സൗമിത്രിയോടൊപ്പം, ക്ഷോഭിച്ച ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടെ രാമൻ വിലപിച്ചു.
4.1.2
तत्र दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे।
स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ ४.१.२ ॥
അവിടെ അവളെ കണ്ടമാത്രയിൽ സന്തോഷത്താൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിറച്ചു. കാമവശനായ അദ്ദേഹം സൗമിത്രിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
4.1.3
सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका।
फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ ४.१.३ ॥
സൗമിത്രേ! വൈഡൂര്യംപോലെ തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ള പമ്പ വിരിഞ്ഞ താമരകളും നീലോൽപലങ്ങളും നിറഞ്ഞ്, വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.4
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्।
यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमाः सशिखरा इव ॥ ४.१.४ ॥
സൗമിത്രേ! പമ്പയുടെ ആ മനോഹരമായ കാനനം നോക്കുക; അവിടെ വൃക്ഷങ്ങൾ ശിഖരങ്ങളോടു കൂടിയ പർവതങ്ങൾപോലെ ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.5
मां तु शोकाभिसंतप्तमाधयः पीडयन्ति वै।
भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ ४.१.५ ॥
എന്നാൽ ശോകത്താൽ തപിക്കുന്ന എന്നെ മനോവേദനകൾ ശരിക്കും പീഡിപ്പിക്കുന്നു — ഭരതന്റെ ദുഃഖം കൊണ്ടും വൈദേഹിയുടെ അപഹരണം കൊണ്ടും.
4.1.6
शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना।
व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा ॥ ४.१.६ ॥
ശോകാർത്തനായ എനിക്കും ഈ പമ്പ വിചിത്ര കാനനങ്ങളോടെ ശോഭിക്കുന്നു — പലതരം പൂക്കൾ വിതറിക്കിടക്കുന്ന, തണുത്ത ജലമുള്ള, മംഗളകരമായ പമ്പ.
4.1.7
नलिनैरपि संछन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना।
सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ ४.१.७ ॥
താമരകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും അത്യന്തം മംഗളകരമായ കാഴ്ചയുള്ളതും സർപ്പങ്ങളും ഹിംസ്രജന്തുക്കളും സഞ്ചരിക്കുന്നതും മാനുകളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞതുമാണ്.
4.1.8
अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्।
द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ ४.१.८ ॥
നീലയും മഞ്ഞയുമായി ഈ പുൽത്തകിടി അത്യധികം പ്രകാശിക്കുന്നു; മരങ്ങളുടെ വിവിധ പൂക്കളാൽ വിരിച്ച വിരിപ്പുകൾ പോലെ.
4.1.9
पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः।
लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वतः ॥ ४.१.९ ॥
എല്ലായിടത്തും പൂഭാരത്താൽ സമൃദ്ധമായ ശിഖരങ്ങൾ, പൂവിട്ട അഗ്രങ്ങളുള്ള വള്ളികളാൽ എല്ലാ വശത്തും പുണർന്നവ.
4.1.10
सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः।
गन्धवान् सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ ४.१.१० ॥
സൗമിത്രേ, ഇത് സുഖകരമായ കാറ്റാണ്; ഈ കാലം കാമത്തെ വർധിപ്പിക്കുന്നതാണ്; സുഗന്ധവും മധുരവുമുള്ള മാസം, മരങ്ങൾ പൂവിട്ടും കായ്ച്ചും നിൽക്കുന്നു.
4.1.11
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्।
सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव ॥ ४.१.११ ॥
സൗമിത്രേ, പൂക്കളുള്ള വനങ്ങളുടെ രൂപം കാണുക; വെള്ളം ചൊരിയുന്ന മേഘങ്ങൾ പോലെ അവ പുഷ്പവർഷം ചൊരിയുന്നു.
4.1.12
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ ४.१.१२ ॥
മനോഹരമായ പാറകളിൽ, കാറ്റിന്റെ വേഗത്താൽ ഇളകിയ വിവിധ വനവൃക്ഷങ്ങൾ പൂക്കൾ ഭൂമിയിൽ വിതറുന്നു.
4.1.13
पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः।
कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडतीव समन्ततः ॥ ४.१.१३ ॥
സൗമിത്രേ, നോക്കൂ! വീണതും വീഴുന്നതും മരങ്ങളിലുള്ളതുമായ പൂക്കളോടൊപ്പം കാറ്റ് എല്ലായിടത്തും കളിക്കുന്നതുപോലെയുണ്ട്.
4.1.14
विक्षिपन् विविधाः शाखां नगानां कुसुमोत्कटाः।
मारुतश्चलितस्थानैः षट्पदैरनुगीयते ॥ ४.१.१४ ॥
മരങ്ങളുടെ വിവിധ ശാഖകളെ ഇളക്കി, പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ കാറ്റ് വീശുന്നു; സ്ഥാനം വിട്ടുയർന്ന വണ്ടുകൾ അതിനോടൊപ്പം മൂളുന്നു.
4.1.15
मत्तकोकिलसंनादैर्नर्तयन्निव पादपान्।
शैलकंदर निष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ ४.१.१५ ॥
മദിച്ച കുയിലുകളുടെ ശബ്ദത്താൽ മരങ്ങളെ നൃത്തം ചെയ്യിക്കുന്നതുപോലെ, മലഗുഹകളിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ട കാറ്റ് പാടപ്പെടുന്നതുപോലെയുണ്ട്.
4.1.16
तेन विक्षिपतात्यर्थं पवनेन समन्ततः।
अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ ४.१.१६ ॥
ആ കാറ്റിനാൽ എല്ലായിടത്തും വളരെ ഉലയ്ക്കപ്പെട്ട ഈ മരങ്ങൾ, ശാഖാഗ്രങ്ങൾ പരസ്പരം കുരുങ്ങി നെയ്തവ പോലെയുണ്ട്.
4.1.17
स एव सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः।
गन्धमभ्यवहन् पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ ४.१.१७ ॥
ഇതാ, സുഖസ്പർശമുള്ള, ചന്ദനംപോലെ തണുത്ത കാറ്റ് വീശുന്നു; അത് പവിത്രമായ സുഗന്ധം വഹിച്ച് ക്ഷീണം അകറ്റുന്നു.
4.1.18
अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ ४.१.१८ ॥
കാറ്റിനാൽ ഇളകുന്ന ഈ മരങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെയുണ്ട്; തേൻമണമുള്ള കാടുകളിൽ വണ്ടുകൾ അവയോടൊപ്പം മൂളുന്നു.
4.1.19
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः।
संसक्तशिखराः शैला विराजन्ति महाद्रुमैः ॥ ४.१.१९ ॥
മനോഹരമായ പർവതച്ചരിവുകളിൽ, പൂക്കളണിഞ്ഞ മനോഹര മഹാവൃക്ഷങ്ങളാൽ പൊതിഞ്ഞ ശിഖരങ്ങളുള്ള പർവതങ്ങൾ ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.20
पुष्पसंछन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः।
अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ ४.१.२० ॥
പൂക്കൾ മൂടിയ ശിഖരങ്ങളോടെ, കാറ്റിൽ ആടുന്ന ഇവ വണ്ടുകളെ കിരീടമായി അണിഞ്ഞ്, പാടുന്നതുപോലെ നിൽക്കുന്നു.
4.1.21
सुपुष्पितांस्तु पश्यैतान् कर्णिकारान् समन्ततः।
हाटकप्रतिसंछन्नान् नरान् पीताम्बरानिव ॥ ४.१.२१ ॥
നോക്കൂ, ചുറ്റും നന്നായി പൂത്ത ഈ കർണികാര വൃക്ഷങ്ങളെ. സ്വർണ്ണം പൊതിഞ്ഞ് മഞ്ഞവസ്ത്രം ധരിച്ച മനുഷ്യരെപ്പോലെയുണ്ട്.
4.1.22
अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः।
सीतया विप्रहीणस्य शोकसंदीपनो मम ॥ ४.१.२२ ॥
സൗമിത്രേ, ഈ വസന്തം പലതരം പക്ഷികളുടെ നാദത്താൽ മുഴങ്ങുന്നു; സീതയിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ എനിക്ക് ഇത് ദുഃഖം ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു.
4.1.23
मां हि शोकसमाक्रान्तं संतापयति मन्मथः।
हृष्टं प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः ॥ ४.१.२३ ॥
ദുഃഖത്താൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ട എന്നെ മന്മഥൻ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; സന്തോഷത്തോടെ കൂവുന്ന കുയിൽ എന്നെ വിളിക്കുന്നതുപോലെയുണ്ട്.
4.1.24
एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे।
प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ ४.१.२४ ॥
ലക്ഷ്മണാ, ഈ സന്തോഷിതനായ ദാത്യൂഹപ്പക്ഷി ഈ മനോഹര വനനിർഝരത്തിൽ കൂവി, മന്മഥാവിഷ്ടനായ എന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കും.
4.1.25
श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया।
मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ ४.१.२५ ॥
മുമ്പ് ഇതിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട്, ആശ്രമത്തിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന എന്റെ പ്രിയതമ എന്നെ വിളിച്ച് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിച്ചിരുന്നു.
4.1.26
एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः।
वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ ४.१.२६ ॥
ഇങ്ങനെ വിചിത്രമായ പക്ഷികൾ പലതരം ശബ്ദങ്ങളുയർത്തി, മരങ്ങളിലും കുറ്റിച്ചെടികളിലും വള്ളികളിലും ചുറ്റും പറന്നുനടക്കുന്നത് നോക്കൂ.
4.1.27
विमिश्रा विहगाः पुंभिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः।
भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः ॥ ४.१.२७ ॥
സൗമിത്രീ, ആൺപക്ഷികളോടു ചേർന്ന ഈ പക്ഷികൾ തങ്ങളുടെ ഭംഗിയിൽ സന്തോഷിച്ച്, ഭൃംഗരാജ പക്ഷികളോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ച്, മധുരസ്വരത്തിൽ പാടുന്നു.
4.1.28
अस्याः कूले प्रमुदिताः सङ्घशः शकुनास्त्विह।
दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ॥ ४.१.२८ ॥
ഈ നദീതീരത്ത് കൂട്ടങ്ങളായി പക്ഷികൾ സന്തോഷത്തോടെയുണ്ട്; ദാത്യൂഹ പക്ഷികളുടെ ആനന്ദകൂജനത്തോടും ആൺകുയിലുകളുടെ പാട്ടോടും കൂടി.
4.1.29
स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपकाः।
अशोकस्तबकाङ्गारः षट्पदस्वननिःस्वनः ॥ ४.१.२९ ॥
ഈ വൃക്ഷങ്ങളും മുഴങ്ങുന്നു; ഇവ എന്നിൽ മന്മഥദീപം കൊളുത്തുന്നവ; അശോകപ്പൂങ്കുലകൾ കനലുപോലെ, വണ്ടുകളുടെ മൂളലിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
4.1.30
मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति।
नहि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ॥ ४.१.३० ॥
തളിരിന്റെ ചുവപ്പുപോലുള്ള ജ്വാലകളുള്ള വസന്താഗ്നി എന്നെ തീർച്ചയായും ദഹിപ്പിക്കും; എന്നാൽ സൂക്ഷ്മമായ കണ്ണിമകളും സുന്ദരമായ മുടിയും മൃദുഭാഷണവുമുള്ള അവളെ (സീതയെ) അതു ദഹിപ്പിക്കില്ല.
4.1.31
अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम्।
अयं हि रुचिरस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ॥ ४.१.३१ ॥
സൗമിത്രേ, അവളെ കാണാത്ത എനിക്ക് ജീവിതംകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? അവളുടെ ഈ കാലം മനോഹരമായ വനശോഭയോടെ സത്യമായും രമണീയമാണ്.
4.1.32
कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ।
मन्मथायाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ॥ ४.१.३२ ॥
നിഷ്കളങ്കനേ, എൻ്റെ പ്രിയയുടെ ഈ കാലത്തിന്റെ അതിരുകൾ കോകിലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവ; മന്മഥവേദനയിൽ ജനിച്ച് വസന്തഗുണങ്ങളാൽ വളർന്നത്.
4.1.33
अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव।
अपश्यतस्तां वनितां पश्यतो रुचिरान् द्रुमान् ॥ ४.१.३३ ॥
ഈ ദുഃഖാഗ്നി വേഗം എന്നെ ദഹിപ്പിക്കും, വളരെ വൈകാതെ. ആ സ്ത്രീയെ കാണാതെ, മനോഹര വൃക്ഷങ്ങളെ കാണുമ്പോൾ.
4.1.34
ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति।
अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयतीह मे ॥ ४.१.३४ ॥
എന്നിൽനിന്നു ജനിച്ച ഈ വ്യഥ വീണ്ടും നിന്നെ സമീപിക്കും. കാണാതെ പോയ വൈദേഹി ഇവിടെ എന്റെ ദുഃഖം വർധിപ്പിക്കുന്നു.
4.1.35
दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः।
मां हि सा मृगशावाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ॥ ४.१.३५ ॥
കാണുന്ന വസന്തം, സംഗമ വിയർപ്പിനെ ദൂഷിപ്പിക്കുന്നത്; എന്നെ. സത്യമായും ആ മാൻകുട്ടിക്കണ്ണുള്ളവൾ, ചിന്തയും ദുഃഖവും കൊണ്ട് ബലാൽ പീഡിതയായവൾ.
4.1.36
संतापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः।
अमी मयूराः शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.३६ ॥
സൗമിത്രേ, ചൈത്രവനത്തിലെ ക്രൂരമായ കാറ്റ് എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെയും അവിടെയും നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ഈ മയിലുകൾ ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.37
स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव।
शिखिनीभिः परिवृतास्त एते मदमूर्च्छिताः ॥ ४.१.३७ ॥
കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന തങ്ങളുടെ ചിറകുകളാൽ, സ്ഫടിക ജാലകങ്ങൾ പോലെ, പെൺമയിലുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മദത്താൽ മൂർച്ഛിതരായി ഇവ നിൽക്കുന്നു.
4.1.38
मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः।
पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ॥ ४.१.३८ ॥
മന്മഥനാൽ പീഡിതനായ എനിക്ക് ഇവ മന്മഥനെ വർധിപ്പിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണാ, നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മയിലിനെ നോക്കൂ; അതിനടുത്ത് ഒന്ന് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
4.1.39
शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि।
तामेव मनसा रामां मयूरोऽप्यनुधावति ॥ ४.१.३९ ॥
മന്മഥപീഡിതയായ ഈ പെൺമയിൽ മലഞ്ചരിവിൽ തന്റെ ഭർത്താവിനെ തേടുന്നു. ആ പെണ്ണിനെ തന്നെ മനസ്സിൽ വെച്ച് ആൺമയിലും അവളെ പിന്തുടരുന്നു.
4.1.40
वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव।
मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ॥ ४.१.४० ॥
മനോഹരമായ ചിറകുകൾ വിടർത്തി, തന്റെ കൂവലാൽ എന്നെ പരിഹസിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ കാട്ടിൽ മയിലിന്റെ പ്രിയയെ ഒരു രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചിട്ടില്ല.
4.1.41
तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया।
मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः ॥ ४.१.४१ ॥
അതിനാൽ അവൻ മനോഹരമായ കാടുകളിൽ തന്റെ പ്രിയയോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ എനിക്ക് പുഷ്പമാസത്തിൽ അവളില്ലാത്ത ഈ വാസം അതിദുസ്സഹമാണ്.
4.1.42
पश्य लक्ष्मण संरागस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि।
यदेषा शिखिनी कामाद् भर्तारमभिवर्तते ॥ ४.१.४२ ॥
ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ; തിര്യക്ജന്മങ്ങളിൽ പോലും അനുരാഗം എത്ര ശക്തമാണ്! ഈ പെൺമയിൽ കാമത്താൽ തന്റെ ഭർത്താവിനെ നോക്കി തിരിയുന്നു.
4.1.43
ममाप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा।
मदनेनाभिवर्तेत यदि नापहृता भवेत् ॥ ४.१.४३ ॥
സീത അപഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെങ്കിൽ, വിശാലാക്ഷിയായ ജാനകിയും ഇതുപോലെ പരിഭ്രമത്തോടെ കാമവശയായി എന്റെ നേർക്ക് തിരിയുമായിരുന്നു.
4.1.44
पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे।
पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ ४.१.४४ ॥
നോക്കൂ ലക്ഷ്മണാ, ശിശിരകാലം കഴിഞ്ഞശേഷം പുഷ്പഭാരത്താൽ സമൃദ്ധമായ വനങ്ങളിലെ പൂക്കൾ എനിക്ക് നിഷ്ഫലമായി തോന്നുന്നു.
4.1.45
रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया।
निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ ४.१.४५ ॥
മരങ്ങളുടെ മനോഹരമായ പൂക്കളും അവയുടെ മഹത്തായ ശോഭയോടെയിരിക്കെ നിഷ്ഫലമായി വണ്ടുകളുടെ കൂട്ടത്തോടൊപ്പം ഭൂമിയിലേക്ക് വീഴുന്നു.
4.1.46
नदन्ति कामं शकुना मुदिताः सङ्घशः कलम्।
आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ ४.१.४६ ॥
സന്തോഷിച്ച പക്ഷികൾ കൂട്ടമായി മധുരമായി ഇഷ്ടംപോലെ ഒച്ചവയ്ക്കുന്നു; പരസ്പരം വിളിക്കുന്നതുപോലെ, എന്നിൽ കാമോന്മാദം ഉണർത്തുന്നു.
4.1.47
वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया।
नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ ४.१.४७ ॥
എന്റെ പ്രിയ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തും വസന്തമുണ്ടെങ്കിൽ, തീർച്ചയായും പരവശയായ സീതയും എന്നെപ്പോലെ ദുഃഖിക്കുന്നുണ്ടാവും.
4.1.48
नूनं न तु वसन्तस्तं देशं स्पृशति यत्र सा।
कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत् सा मया विना ॥ ४.१.४८ ॥
തീർച്ചയായും വസന്തം അവൾ ഇരിക്കുന്ന ആ ദേശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല; നീലത്താമരക്കണ്ണുള്ള അവൾ എന്നെ വിട്ട് എങ്ങനെ കഴിയുന്നുവോ?
4.1.49
अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया।
किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ ४.१.४९ ॥
അതോ എന്റെ പ്രിയ ഇരിക്കുന്നിടത്ത് വസന്തമുണ്ടോ? സുന്ദരമായ അരക്കെട്ടുള്ളവൾ, മറ്റുള്ളവരാൽ നിന്ദിക്കപ്പെട്ട് എന്തുചെയ്യുമോ?
4.1.50
श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुभाषा च मे प्रिया।
नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ ४.१.५० ॥
ശ്യാമയും താമരയിതൾ പോലെ കണ്ണുകളുള്ളവളും മൃദുവായി സംസാരിക്കുന്നവളുമായ എന്റെ പ്രിയ, വസന്തത്തിലെത്തി തീർച്ചയായും ജീവൻ വെടിയും.
4.1.51
दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते।
नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ ४.१.५१ ॥
എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഈ ചിന്ത ദൃഢമായി തിരിയുന്നു: പതിവ്രതയായ സീത എന്റെ വിരഹം പ്രാപിച്ച് ജീവിച്ചിരിക്കാനാവില്ല.
4.1.52
मयि भावो हि वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः।
ममापि भावः सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ ४.१.५२ ॥
യഥാർത്ഥത്തിൽ വൈദേഹിയുടെ ഭാവം എന്നിൽ പൂർണ്ണമായി സ്ഥിരപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്റെ ഭാവവും സീതയിൽ പൂർണ്ണമായി സ്ഥിരപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
4.1.53
एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पर्शो हिमावहः।
तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ ४.१.५३ ॥
പൂക്കൾ വഹിക്കുന്ന, സുഖസ്പർശമുള്ള, തണുപ്പ് കൊണ്ടുവരുന്ന ഈ കാറ്റ്, ആ പ്രിയയെ ചിന്തിക്കുന്ന എനിക്ക് അഗ്നി പോലെയാണ്.
4.1.54
सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया।
मारुतः स विना सीतां शोकसंजननो मम ॥ ४.१.५४ ॥
മുൻപ് സീതയോടൊപ്പമിരുന്നപ്പോൾ എപ്പോഴും സുഖകരമെന്ന് ഞാൻ കരുതിയ ആ കാറ്റ്, സീതയില്ലാതെ എനിക്ക് ദുഃഖമുണ്ടാക്കുന്നു.
4.1.55
तां विनाथ विहङ्गोऽसौ पक्षी प्रणदितस्तदा।
वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिकूजति ॥ ४.१.५५ ॥
അവളില്ലാതെ അപ്പോൾ ആ പക്ഷി, ചിറകുള്ളത്, ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, മരത്തിലിരിക്കുന്ന കാക്ക സന്തോഷത്തോടെ കരയുന്നു.
4.1.56
एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः।
पक्षी मां तु विशालाक्ष्याः समीपमुपनेष्यति ॥ ४.१.५६ ॥
ഇതാ അവിടെ വൈദേഹിയുടെ ദൂതനായ ഈ പക്ഷി, ചിറകുള്ളത്, വിശാലാക്ഷിയുടെ അടുത്തേക്ക് എന്നെ കൊണ്ടുപോകും.
4.1.57
पश्य लक्ष्मण संनादं वने मदविवर्धनम्।
पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामवकूजताम् ॥ ४.१.५७ ॥
ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ, കാട്ടിൽ സന്തോഷം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഈ ശബ്ദം; പൂവിട്ട അഗ്രങ്ങളുള്ള മരങ്ങളിൽ പക്ഷികൾ കൂവുന്നു.
4.1.58
विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम्।
षट्पदः सहसाभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ ४.१.५८ ॥
കാറ്റിൽ ആടുന്ന ഈ തിലകമഞ്ജരിയെ ആ വണ്ട് പെട്ടെന്ന് സമീപിക്കുന്നു, ലഹരിയാൽ ആടുന്ന പ്രിയയെ എന്നപോലെ.
4.1.59
कामिनामयमत्यन्तमशोकः शोकवर्धनः।
स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ ४.१.५९ ॥
കാമുകന്മാർക്ക് ഈ അശോകം അത്യന്തം ദുഃഖം വർധിപ്പിക്കുന്നു; കാറ്റിൽ ഉയർന്ന കുലകളാൽ എന്നെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുമ്പോലെ നിൽക്കുന്നു.
4.1.60
अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः।
विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ ४.१.६० ॥
ലക്ഷ്മണാ, ഇതാ പൂക്കളാൽ സമൃദ്ധമായ മാവുകൾ കാണുന്നു; വിലാസത്താൽ മനസ്സുയർന്നവ, അംഗരാഗം പൂശിയ മനുഷ്യരെപ്പോലെ.
4.1.61
सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु।
किंनरा नरशार्दूल विचरन्ति यतस्ततः ॥ ४.१.६१ ॥
സൗമിത്രേ, പമ്പാ തടാകത്തിലെ വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള വനനിരകൾ നോക്കൂ, നരശ്രേഷ്ഠാ! കിംനരന്മാർ ഇവിടെയും അവിടെയും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
4.1.62
इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः।
नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ ४.१.६२ ॥
ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ! എല്ലായിടത്തും ശുഭഗന്ധമുള്ള ഈ താമരകൾ വെള്ളത്തിൽ ഉദിച്ചുയരുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
4.1.63
एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता।
हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकायुता ॥ ४.१.६३ ॥
തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ളതും, താമരയും നീലോത്പലങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവങ്ങളും വ്യാപിച്ചതും, സൗഗന്ധികങ്ങളുള്ളതുമായ ഈ പമ്പ!
4.1.64
जले तरुणसूर्याभैः षट्पदाहतकेसरैः।
पङ्कजैः शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ ४.१.६४ ॥
വെള്ളത്തിൽ ഉദിച്ചുയരുന്ന സൂര്യന്റെ പ്രഭയുള്ളതും, വണ്ടുകൾ തട്ടി ഇളകുന്ന കേസരങ്ങളുള്ളതുമായ താമരകളാൽ പമ്പ എല്ലാ വശങ്ങളിലും ആവൃതയായി ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.65
चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा।
मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ ४.१.६५ ॥
എപ്പോഴും ചക്രവാകങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള മേട്ടുനിലങ്ങളും കാടുകളും ഉള്ളതും, ജലം തേടിയെത്തുന്ന ആനക്കൂട്ടങ്ങളും മൃഗസംഘങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ പമ്പ ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.66
पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि।
पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ ४.१.६६ ॥
ലക്ഷ്മണാ, കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ തല്ലപ്പെട്ട തിരകളാൽ തെളിഞ്ഞ ജലത്തിൽ തട്ടിയിളകി ഈ താമരകൾ ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.67
पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं प्रियपङ्कजाम्।
अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ ४.१.६७ ॥
താമരയിതൾ പോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള, എപ്പോഴും പ്രിയപ്പെട്ട താമര കയ്യിൽ പിടിച്ച വൈദേഹിയെ ഞാൻ കാണാത്തപ്പോൾ ജീവിതം എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല.
4.1.68
अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम्।
स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ ४.१.६८ ॥
അയ്യോ, കാമത്തിന്റെ വക്രത! ദുർലഭയായി പോയ, ഏറ്റവും മധുരമായി സംസാരിക്കുന്ന ആ കല്യാണിയെ അത് എനിക്ക് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
4.1.69
शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया।
यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात् पुष्पितद्रुमः ॥ ४.१.६९ ॥
പൂത്തുലഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള വസന്തം വീണ്ടും എന്നെ കൊല്ലാതിരുന്നെങ്കിൽ, എന്നെ സമീപിച്ച ഈ കാമത്തെ അടക്കി നിർത്താൻ കഴിയുമായിരുന്നു.
4.1.70
यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे।
तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ ४.१.७० ॥
അവളോടൊപ്പമായിരുന്നപ്പോൾ എനിക്ക് മനോഹരമായിരുന്നവ, അവളില്ലാതെ ഇപ്പോൾ മനോഹരമല്ലാതാകുന്നു.
4.1.71
पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते।
सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ ४.१.७१ ॥
ലക്ഷ്മണാ, താമരമൊട്ടുകളും ഇതളുകളും കാണാൻ എന്റെ ദൃഷ്ടി ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവ സീതയുടെ കണ്ണുകളുടെ കോശങ്ങൾക്ക് സമാനമാണ്.
4.1.72
पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिःसृतः।
निःश्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ ४.१.७२ ॥
താമരപ്പൂമ്പൊടി പുരണ്ട്, മരങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്ന് വീശുന്ന ഈ മനോഹരമായ കാറ്റ് സീതയുടെ നെടുവീർപ്പുപോലെ വീശുന്നു.
4.1.73
सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुषु।
पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभिताम् ॥ ४.१.७३ ॥
സൗമിത്രേ, പമ്പയുടെ തെക്കുഭാഗത്തെ പർവതച്ചരിവുകളിൽ നോക്കൂ, കർണികാര വൃക്ഷത്തിന്റെ അത്യന്തം മനോഹരമായി പൂത്ത ശാഖ.
4.1.74
अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिस्तु विभूषितः।
विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ ४.१.७४ ॥
ഈ പർവതരാജൻ ധാതുക്കളാൽ ഏറെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കാറ്റിന്റെ വേഗത്താൽ ഇളക്കപ്പെട്ട വിചിത്രമായ പൊടി അവൻ ചൊരിയുന്നു.
4.1.75
गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः सम्प्रपुष्पितैः।
निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ ४.१.७५ ॥
സൗമിത്രേ, പർവതപ്രസ്ഥങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പൂർണമായി പൂത്ത്, ഇലകളില്ലാത്ത മനോഹര കിംശുക വൃക്ഷങ്ങളാൽ തീ പിടിച്ചതുപോലെ ജ്വലിക്കുന്നു.
4.1.76
पम्पातीररुहाश्चेमे संसिक्ता मधुगन्धिनः।
मालतीमल्लिकापद्मकरवीराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७६ ॥
പമ്പാതീരത്ത് വളർന്ന ഈ വൃക്ഷങ്ങൾ വെള്ളം നനഞ്ഞ് മധുരഗന്ധം പരത്തുന്നു; മാലതി, മല്ലിക, പത്മം, കരവീരം എന്നിവയും പൂത്തിരിക്കുന്നു.
4.1.77
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ ४.१.७७ ॥
കേതകിയും സിന്ദുവാരവും വാസന്തിയും നന്നായി പൂത്തിരിക്കുന്നു; മാധവീലതകൾ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞവയാണ്, കുന്ദ ചെടികൾ എല്ലായിടത്തും പടർന്നിരിക്കുന്നു.
4.1.78
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा।
चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७८ ॥
ചിരിബിൽവം, മധൂകം, വഞ്ചുലം, ബകുലം എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളും, ചമ്പകം, തിലകം, നാഗവൃക്ഷങ്ങളും പൂത്തിരിക്കുന്നു.
4.1.79
पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः।
लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ ४.१.७९ ॥
പദ്മക വൃക്ഷങ്ങളും ശോഭിക്കുന്നു; നീലാശോക വൃക്ഷങ്ങൾ പൂത്തുനില്ക്കുന്നു; പർവതച്ചരിവുകളിൽ ലോധ്ര വൃക്ഷങ്ങൾ സിംഹത്തിന്റെ കേസരം പോലെ മഞ്ഞനിറമുള്ളവയാണ്.
4.1.80
अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः।
चूताः पाटलयश्चापि कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.८० ॥
അങ്കോല, കുരണ്ട, ചൂർണക, പാരിഭദ്രക വൃക്ഷങ്ങളും മാവും പാടലയും കോവിദാരവും പൂത്തുനില്ക്കുന്നു.
4.1.81
मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु।
केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशपा धवाः ॥ ४.१.८१ ॥
മുചുകുന്ദ, അർജുന വൃക്ഷങ്ങൾ പർവതശിഖരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു; കേതക, ഉദ്ദാലക, ശിരീഷ, ശിംശപ, ധവ വൃക്ഷങ്ങളും കാണുന്നു.
4.1.82
शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरबकास्तथा।
तिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनाः स्यन्दनास्तथा ॥ ४.१.८२ ॥
ശാല്മലി, കിംശുക വൃക്ഷങ്ങളും, ചുവന്ന കുരബക വൃക്ഷങ്ങളും, തിനിശ, നക്തമാല, ചന്ദന, സ്യന്ദന വൃക്ഷങ്ങളും കാണുന്നു.
4.1.83
हिन्तालास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः।
पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ॥ ४.१.८३ ॥
ഹിന്താല, തിലക, നാഗ വൃക്ഷങ്ങളും പൂത്തുനില്ക്കുന്നു; പൂത്ത അഗ്രങ്ങളുള്ള വള്ളികളാൽ അവ പൊതിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
4.1.84
द्रुमान् पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान् बहून्।
वातविक्षिप्तविटपान् यथासन्नान् द्रुमानिमान् ॥ ४.१.८४ ॥
സൗമിത്രേ, ഇവിടെ പമ്പാ തടാകത്തിലെ ഈ മനോഹരമായ പല വൃക്ഷങ്ങളും കാണുക; കാറ്റിൽ ചലിക്കുന്ന ശാഖകളോടെ ഇവ അടുത്തടുത്ത് നില്ക്കുന്നു.
4.1.85
लताः समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः।
पादपात् पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद् वनम् ॥ ४.१.८५ ॥
മദോന്മത്തരായ ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകളെപ്പോലെ ലതകൾ പിന്തുടരുന്നു; മരത്തിൽനിന്ന് മരത്തിലേക്കും മലയിൽനിന്ന് മലയിലേക്കും കാട്ടിൽനിന്ന് കാട്ടിലേക്കും പോകുമ്പോൾ.
4.1.86
वाति नैकरसास्वादसम्मोदित इवानिलः।
केचित् पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ॥ ४.१.८६ ॥
പല രസങ്ങൾ ആസ്വദിച്ച് സന്തോഷിച്ചവനെപ്പോലെ കാറ്റ് വീശുന്നു; ചില മരങ്ങൾ നിറയെ പൂത്ത് തേനിന്റെ ഗന്ധം പരത്തുന്നു.
4.1.87
केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः।
इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ॥ ४.१.८७ ॥
ചില മരങ്ങൾ മൊട്ടുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട് കറുത്ത നിറമുള്ളവയെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു; 'ഇത് മധുരം, ഇത് രുചികരം, ഇത് വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു' എന്നും.
4.1.88
रागरक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते।
निलीय पुनरुत्पत्य सहसान्यत्र गच्छति।
मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ ४.१.८८ ॥
രാഗത്തിൽ മുങ്ങിയ വണ്ട് പൂക്കളിൽത്തന്നെ ഇരിക്കുന്നു; ഇരുന്നശേഷം വീണ്ടും പറന്ന് പെട്ടെന്ന് മറ്റൊരിടത്തേക്ക് പോകുന്നു. തേനിൽ ആർത്തിയുള്ള ആ വണ്ട് പമ്പാതീരത്തെ മരങ്ങളിൽ (ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു).
4.1.89
इयं कुसुमसंघातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता।
स्वयं निपतितैर्भूमिः शयनप्रस्तरैरिव ॥ ४.१.८९ ॥
ഈ ഭൂമി പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ വിരിക്കപ്പെട്ട്, താനേ വീണ കിടക്കക്കല്ലുകൾപോലെ സുഖകരമായിരിക്കുന്നു.
4.1.90
विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु।
विस्तीर्णाः पीतरक्ताभाः सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ ४.१.९० ॥
ഹേ സൗമിത്രേ, വിവിധ പൂക്കളാൽ, അതേ പൂക്കളാൽ, പർവതച്ചരിവുകളിൽ മഞ്ഞയും ചുവപ്പും നിറമുള്ള വിശാലമായ പാറകൾ തീർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
4.1.91
हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम्।
पुष्पमासे हि तरवः संघर्षादिव पुष्पिताः ॥ ४.१.९१ ॥
ഹേമന്തത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ കാണുക, സൗമിത്രീ; വൃക്ഷങ്ങളിൽ പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞത്. പുഷ്പമാസത്തിൽ മരങ്ങൾ ഉരസലിൽ നിന്നെന്നപോലെ പൂത്തുനിൽക്കുന്നു.
4.1.92
आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाः षट्पदनादिताः।
कुसुमोत्तंसविटपाः शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ ४.१.९२ ॥
പരസ്പരം വിളിക്കുന്നതുപോലെ, വണ്ടുകളുടെ നാദം നിറഞ്ഞ മരങ്ങൾ, പൂമാലയണിഞ്ഞ ശാഖകളോടെ, ലക്ഷ്മണാ, അത്യന്തം ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.93
एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम्।
रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्निव ॥ ४.१.९३ ॥
ഈ കാരണ്ഡവപ്പക്ഷി മനോഹരമായ ജലത്തിൽ മുങ്ങി, തന്റെ പ്രിയയോടൊപ്പം രമിക്കുന്നു; കാമത്തെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെ.
4.1.94
मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेतन्मनोरमम्।
स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ ४.१.९४ ॥
മന്ദാകിനിയുടെ ഈ രൂപം അതിമനോഹരം; ലോകത്തിൽ അവളുടെ മനോഹരഗുണങ്ങൾ ശരിയായി പ്രസിദ്ധമായിരിക്കുന്നു.
4.1.95
यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि।
स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ ४.१.९५ ॥
ആ സാധ്വി ഇവിടെ കാണപ്പെട്ടാലും, നാം ഇവിടെ വസിച്ചാലും, രഘൂത്തമാ, ഞാൻ ഇന്ദ്രലോകവും അയോധ്യയും ആഗ്രഹിക്കുകയില്ല.
4.1.96
न ह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह।
रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहान्येषु वा भवेत् ॥ ४.१.९६ ॥
യഥാർത്ഥത്തിൽ, അവളോടൊപ്പം ഈ രമണീയമായ പുൽമേടുകളിൽ രമിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഉത്കണ്ഠയുണ്ടാകില്ല, മറ്റുള്ളവയിൽ ആഗ്രഹവും ഉണ്ടാകില്ല.
4.1.97
अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो विविधच्छदाः।
काननेऽस्मिन् विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ ४.१.९७ ॥
വിവിധ പൂക്കളും വിവിധ ഇലകളുമുള്ള ഈ മരങ്ങൾ, ഈ കാട്ടിൽ പ്രിയയില്ലാതെ എന്നിൽ ദുഃഖചിന്ത ഉണർത്തുന്നു.
4.1.98
पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम्।
चक्रवाकानुचरितां कारण्डवनिषेविताम् ॥ ४.१.९८ ॥
സൗമിത്രേ, ഇതാ നോക്കൂ, തണുത്ത ജലവും താമരകളും നിറഞ്ഞ, ചക്രവാകങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്ന, കാരണ്ഡവ പക്ഷികൾ വന്നുചേരുന്ന ഈ (പമ്പ)യെ നോക്കൂ.
4.1.99
प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम्।
अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिर्विहंगमैः ॥ ४.१.९९ ॥
ജലപക്ഷികളും ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ, വലിയ മൃഗങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന ഈ പമ്പ, കൂജനം ചെയ്യുന്ന പക്ഷികളാൽ അധികം ശോഭിക്കുന്നു.
4.1.100
दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः।
श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ ४.१.१०० ॥
വിവിധവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പക്ഷികൾ എന്റെ കാമത്തെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ; ചന്ദ്രമുഖിയും ശ്യാമവർണ്ണയും താമരക്കണ്ണുള്ളവളുമായ പ്രിയയെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്.
4.1.101
पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिः सहितान् मृगान्।
मां पुनर्मृगशावाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम्।
व्यथयन्तीव मे चित्तं संचरन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.१०१ ॥
നോക്കൂ, നിറമുള്ള മലമടക്കുകളിൽ പെൺമാനുകളോടൊപ്പമുള്ള മാനുകളെ. മാൻമിഴിയാളായ വൈദേഹിയിൽ നിന്ന് അകറ്റപ്പെട്ട എന്നെ, ഇവിടെയും അവിടെയും സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അവ എന്റെ മനസ്സിനെ വ്യഥിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
4.1.102
अस्मिन् सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणाकुले।
पश्येयं यदि तां कान्तां ततः स्वस्ति भवेन्मम ॥ ४.१.१०२ ॥
മദിച്ച പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ മനോഹരമായ മലമടക്കിൽ, ആ പ്രിയയെ ഞാൻ കാണാനിടയായാൽ, അപ്പോൾ എനിക്ക് മംഗളം ഭവിക്കും.
4.1.103
जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा।
सेवेत यदि वैदेही पम्पायाः पवनं शुभम् ॥ ४.१.१०३ ॥
സൗമിത്രീ, സുമധ്യമയായ വൈദേഹി എന്നോടൊപ്പം പമ്പയിലെ ശുഭമായ കാറ്റ് അനുഭവിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ നിശ്ചയമായും ജീവിച്ചിരിക്കുമായിരുന്നു.
4.1.104
पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम्।
धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पाया वनमारुतम् ॥ ४.१.१०४ ॥
ലക്ഷ്മണാ, താമരയുടെയും സൗഗന്ധികത്തിന്റെയും സുഗന്ധം വഹിക്കുന്ന, ശുഭവും ദുഃഖനാശകവുമായ പമ്പയിലെ വനക്കാറ്റ് സേവിക്കുന്നവർ ഭാഗ്യവാന്മാർ.
4.1.105
श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया।
कथं धारयति प्राणान् विवशा जनकात्मजा ॥ ४.१.१०५ ॥
കറുത്ത നിറമുള്ള, താമരയിതൾ പോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ള, എന്റെ പ്രിയയും എന്നിൽനിന്ന് അകന്നവളുമായ, നിസ്സഹായയായ ജനകപുത്രി എങ്ങനെയാണ് പ്രാണൻ നിലനിർത്തുന്നത്?
4.1.106
किं नु वक्ष्यामि धर्मज्ञं राजानं सत्यवादिनम्।
जनकं पृष्टसीतं तं कुशलं जनसंसदि ॥ ४.१.१०६ ॥
ധർമ്മജ്ഞനും സത്യവാദിയുമായ ജനക രാജാവിനോട്, ജനസദസ്സിൽ 'സീതയ്ക്ക് സുഖമാണോ?' എന്ന് ചോദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് പറയും?
4.1.107
या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रस्थापितं वनम्।
सीता धर्मं समास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ ४.१.१०७ ॥
പിതാവ് വനത്തിലേക്ക് അയച്ചപ്പോൾ പതുക്കെ എന്നെ അനുഗമിച്ച, ധർമ്മം പാലിച്ച പ്രിയ സീത ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ്?
4.1.108
तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये।
या मामनुगता राज्याद् भ्रष्टं विहतचेतसम् ॥ ४.१.१०८ ॥
ലക്ഷ്മണാ, അവളില്ലാതെ ദീനനായ ഞാൻ എങ്ങനെ ധൈര്യം നിലനിർത്തും? രാജ്യത്തിൽനിന്ന് വീണുപോയി, മനസ്സു തകർന്ന എന്നെ അനുഗമിച്ചവളാണവൾ.
4.1.109
तच्चार्वाञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम्।
अपश्यतो मुखं तस्याः सीदतीव मतिर्मम ॥ ४.१.१०९ ॥
അവളുടെ മനോഹരവും താമരക്കണ്ണുകളുള്ളതും സുഗന്ധമുള്ളതും ശുഭവും കളങ്കമില്ലാത്തതുമായ മുഖം കാണാതെ എന്റെ മനസ്സ് ഇടറി മുങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്.
4.1.110
स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम्।
वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ ४.१.११० ॥
പുഞ്ചിരിയും ചിരിയും കലർന്ന, ഗുണവത്തും മധുരവും ഹിതകരവുമായ, ഒപ്പമില്ലാത്ത വൈദേഹിയുടെ വാക്കുകൾ ഞാൻ എപ്പോൾ കേൾക്കും, ലക്ഷ്മണാ?
4.1.111
प्राप्य दुःखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम्।
नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ ४.१.१११ ॥
കാട്ടിൽ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചിട്ടും, മന്മഥൻ മെലിയിച്ച എന്നോട് ആ ശ്യാമ, ദുഃഖം മറന്നവളെപ്പോലെ, സന്തോഷിച്ചവളെപ്പോലെ, സാധ്വി നന്നായി സംസാരിച്ചു.
4.1.112
किं नु वक्ष्याम्ययोध्यायां कौसल्यां हि नृपात्मज।
क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि मनस्विनीम् ॥ ४.१.११२ ॥
രാജകുമാരാ, അയോധ്യയിൽ കൗസല്യയോട് ഞാൻ എന്ത് പറയും? 'എന്റെ മരുമകൾ എവിടെ?' എന്ന് ചോദിക്കുന്ന ആ മനസ്വിനിയോട് എങ്ങനെ സംസാരിക്കും?
4.1.113
गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम्।
नह्यहं जीवितुं शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ ४.१.११३ ॥
ലക്ഷ്മണാ, പോകൂ, സഹോദരസ്നേഹമുള്ള ഭരതനെ കാണുക. ജനകപുത്രിയില്ലാതെ എനിക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
4.1.114
उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ ४.१.११४ ॥
സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ യുക്തവും അവ്യയവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
4.1.115
संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम।
नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ ४.१.११५ ॥
രാമാ, നിനക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ. മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കൂ, ദുഃഖിക്കരുത്, പുരുഷോത്തമാ. നിർമ്മലമനസ്കരായ ഇവരുടെ ബുദ്ധി ദുർബലമാകാറില്ല.
4.1.116
स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने।
अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद् वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ ४.१.११६ ॥
വിയോഗത്താൽ ഉണ്ടായ ദുഃഖം ഓർത്ത്, പ്രിയപ്പെട്ടവരോടുള്ള സ്നേഹബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കൂ. അധികമായ സ്നേഹപരിരംഭണത്താൽ നനഞ്ഞ തിരിയും കത്തിപ്പോകുന്നു.
4.1.117
यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा।
सर्वथा रावणस्तात न भविष्यति राघव ॥ ४.१.११७ ॥
രാവണൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയാലും, അതിലും ദൂരത്തേക്ക് പോയാലും, രാഘവാ, പ്രിയനേ, അവൻ ഒരുവിധത്തിലും രക്ഷപ്പെടില്ല.
4.1.118
प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत् तस्य पापस्य रक्षसः।
ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ ४.१.११८ ॥
ആ പാപിയായ രാക്ഷസന്റെ വിവരം ആദ്യം അറിയട്ടെ. അപ്പോൾ അവൻ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ നാശം പ്രാപിക്കും.
4.1.119
यदि याति दितेर्गर्भं रावणं सह सीतया।
तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद् दास्यति मैथिलीम् ॥ ४.१.११९ ॥
രാവണൻ സീതയോടൊപ്പം ദിതിയുടെ ഗർഭത്തിലേക്ക് പോയാലും, അവിടെ വെച്ചും ഞാൻ അവനെ വധിക്കും, അവൻ മൈഥിലിയെ തിരികെ നൽകിയില്ലെങ്കിൽ.
4.1.120
स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः।
अर्थो हि नष्टकार्यार्थैरयत्नेनाधिगम्यते ॥ ४.१.१२० ॥
ആര്യാ, മംഗളകരമായ സ്ഥൈര്യം സ്വീകരിക്കൂ, ദീനമായ ചിന്ത ഉപേക്ഷിക്കൂ. കാര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവർക്കും ശ്രമമില്ലാതെ ലക്ഷ്യം ലഭിക്കും.
4.1.121
उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात् परं बलम्।
सोत्साहस्य हि लोकेषु न किंचिदपि दुर्लभम् ॥ ४.१.१२१ ॥
ആര്യാ, ഉത്സാഹമാണ് വലിയ ബലം. ഉത്സാഹത്തേക്കാൾ വലിയ ബലമില്ല. ഉത്സാഹമുള്ളവന് ലോകങ്ങളിൽ ദുർലഭമായി ഒന്നുമില്ല.
4.1.122
उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु।
उत्साहमात्रमाश्रित्य प्रतिलप्स्याम जानकीम् ॥ ४.१.१२२ ॥
ഉത്സാഹമുള്ള പുരുഷന്മാർ കർമ്മങ്ങളിൽ തളരുന്നില്ല. ഉത്സാഹത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് നാം ജാനകിയെ വീണ്ടെടുക്കും.
4.1.123
त्यजतां कामवृत्तत्वं शोकं संन्यस्य पृष्ठतः।
महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ ४.१.१२३ ॥
കാമപ്രേരിതമായ പെരുമാറ്റം ഉപേക്ഷിക്കൂ, ശോകം പിന്നിലുപേക്ഷിക്കൂ. മഹാത്മാവും ആത്മസംയമമുള്ളവനുമായ നിന്നെ നീ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
4.1.124
एवं सम्बोधितस्तेन शोकोपहतचेतनः।
त्यज्य शोकं च मोहं च रामो धैर्यमुपागमत् ॥ ४.१.१२४ ॥
ഇങ്ങനെ അവനാൽ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട രാമൻ, ശോകത്താൽ മനസ്സ് ക്ഷീണിച്ചവനായി, ശോകവും മോഹവും ഉപേക്ഷിച്ച് ധൈര്യം പ്രാപിച്ചു.
4.1.125
सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः।
रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यां पारिप्लवद्रुमाम् ॥ ४.१.१२५ ॥
അചിന്ത്യമായ വീര്യമുള്ള ആ രാമൻ, ശാന്തമനസ്സോടെ, കാറ്റിൽ ഉലയുന്ന മരങ്ങളുള്ള അതിമനോഹരവും രമ്യവുമായ പമ്പാ തടാകം കടന്നുപോയി.
4.1.126
निरीक्षमाणः सहसा महात्मा
सर्वं वनं निर्झरकन्दरं च।
उद्विग्नचेताः सह लक्ष्मणेन
विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ ४.१.१२६ ॥
മഹാത്മാവായ രാമൻ, അരുവികളും ഗുഹകളുമുള്ള വനമാകെ പെട്ടെന്ന് നോക്കിക്കൊണ്ട്, വ്യാകുലമനസ്സോടെ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആലോചിച്ച്, ദുഃഖത്താൽ തളർന്ന് യാത്ര തിരിച്ചു.
4.1.127
तं मत्तमातङ्गविलासगामी
गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा।
स लक्ष्मणो राघवमिष्टचेष्टो
ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ ४.१.१२७ ॥
മദിച്ച ആനയുടെ വിലാസഗമനത്തോടെ പോകുന്ന ആ മഹാത്മാവിനെ, ചഞ്ചലമില്ലാത്ത മനസ്സോടെ പോകുമ്പോൾ, പ്രിയ ചേഷ്ടയുള്ള ലക്ഷ്മണൻ ധർമ്മത്താലും ബലത്താലും രാഘവനെ രക്ഷിച്ചു.
4.1.128
तावृष्यमूकस्य समीपचारी
चरन् ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ।
शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी
वितत्रसे नैव विचेष्ट चेष्टाम् ॥ ४.१.१२८ ॥
ഋഷ്യമൂകത്തിനടുത്ത് സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ആ വേഗശാലിയായ വാനരരാജൻ, അത്ഭുതകരവും കാണാൻ ഭംഗിയുള്ളതുമായ ആ ഇരുവരെയും കണ്ടു; അവൻ ഭയന്നു, പക്ഷേ തന്റെ ചലനത്തിൽ ഇളകിയില്ല.
4.1.129
स तौ महात्मा गजमन्दगामी
शाखामृगस्तत्र चरंश्चरन्तौ।
दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम
चिन्तापरीतो भयभारभग्नः ॥ ४.१.१२९ ॥
ആ മഹാത്മാവായ, ആനയെപ്പോലെ മന്ദം നടക്കുന്ന വാനരൻ, അവിടെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ആ ഇരുവരെയും കണ്ട് അത്യന്തം വിഷാദത്തിലായി; ചിന്തയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഭയഭാരത്താൽ തകർന്നവനായി.
4.1.130
तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं
सदैव शाखामृगसेवितान्तम्।
त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मु-
र्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ ४.१.१३० ॥
ആ ആശ്രമം പുണ്യവും സുഖവുമുള്ള ശരണ്യമാണ്; അതിന്റെ അതിരുകൾ എപ്പോഴും വാനരന്മാർ സേവിച്ചിരുന്നു. ഭയന്ന വാനരന്മാർ ആ മഹാബലശാലികളായ രാഘവ-ലക്ഷ്മണരെ കണ്ട് അവരുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.