ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1.1
स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम्।
रामः सौमित्रिसहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४.१.१ ॥
ಆ ಕಮಲ, ನೀಲೋತ್ಪಲ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಸೌಮಿತ್ರಿಯೊಡನೆ ಕಲಕಿದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳುಳ್ಳ ರಾಮ ವಿಲಾಪಿಸಿದನು.
4.1.2
तत्र दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे।
स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ ४.१.२ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆಯೇ ಹರ್ಷದಿಂದ ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಡುಗಿದವು. ಕಾಮವಶನಾದ ಅವನು ಸೌಮಿತ್ರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
4.1.3
सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका।
फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ ४.१.३ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ! ವೈಡೂರ್ಯದಂತೆ ನಿರ್ಮಲ ಜಲವುಳ್ಳ ಪಂಪಾ ಸರೋವರ ಅರಳಿದ ಕಮಲ ಮತ್ತು ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಮರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ.
4.1.4
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्।
यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमाः सशिखरा इव ॥ ४.१.४ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ! ಪಂಪೆಯ ಆ ಮನೋಹರ ಕಾಡನ್ನು ನೋಡು; ಅಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
4.1.5
मां तु शोकाभिसंतप्तमाधयः पीडयन्ति वै।
भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ ४.१.५ ॥
ಆದರೆ ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಮನೋವ್ಯಥೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿವೆ — ಭರತನ ದುಃಖದಿಂದಲೂ ವೈದೇಹಿಯ ಅಪಹರಣದಿಂದಲೂ.
4.1.6
शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना।
व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा ॥ ४.१.६ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನನಗೂ ಈ ಪಂಪೆ ವಿಚಿತ್ರ ಕಾಡುಗಳೊಡನೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ — ಬಗೆಬಗೆಯ ಹೂಗಳಿಂದ ಹರಡಿ, ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರುಳ್ಳ, ಮಂಗಳಕರ.
4.1.7
नलिनैरपि संछन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना।
सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ ४.१.७ ॥
ಕಮಲಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಶುಭವಾದ ನೋಟವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿ, ಹಾವು ಮತ್ತು ಕ್ರೂರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ, ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಳ.
4.1.8
अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्।
द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ ४.१.८ ॥
ಈ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ನೀಲಿ-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ; ಮರಗಳ ವಿವಿಧ ಹೂಗಳಿಂದ ಹರಡಿದ ಹೊದಿಕೆಗಳಂತೆ ಇದೆ.
4.1.9
पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः।
लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वतः ॥ ४.१.९ ॥
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂವಿನ ಭಾರದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಶಿಖರಗಳು, ಹೂ ಬಿಟ್ಟ ತುದಿಗಳ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ.
4.1.10
सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः।
गन्धवान् सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ ४.१.१० ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಇದು ಸುಖಕರವಾದ ಗಾಳಿ; ಈ ಕಾಲ ಬಹಳ ಕಾಮೋದ್ದೀಪಕ; ಸುಗಂಧವೂ ಮಧುರವೂ ಆದ ಮಾಸ, ಮರಗಳು ಹೂ-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.
4.1.11
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्।
सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव ॥ ४.१.११ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಹೂವು ಹೊತ್ತ ಕಾಡುಗಳ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡು; ನೀರು ಸುರಿಸುವ ಮೋಡಗಳಂತೆ ಅವು ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.1.12
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ ४.१.१२ ॥
ಸುಂದರವಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಅಲುಗಾಡುವ ವಿವಿಧ ಕಾಡು ಮರಗಳು ಹೂವುಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಉದುರಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.1.13
पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः।
कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडतीव समन्ततः ॥ ४.१.१३ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿ, ನೋಡು! ಬಿದ್ದ, ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಹೂವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆಡುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ.
4.1.14
विक्षिपन् विविधाः शाखां नगानां कुसुमोत्कटाः।
मारुतश्चलितस्थानैः षट्पदैरनुगीयते ॥ ४.१.१४ ॥
ಮರಗಳ ವಿವಿಧ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತ, ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ; ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಚಲಿಸಿದ ದುಂಬಿಗಳು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತಿವೆ.
4.1.15
मत्तकोकिलसंनादैर्नर्तयन्निव पादपान्।
शैलकंदर निष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ ४.१.१५ ॥
ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಇಂಚರದಿಂದ ಮರಗಳನ್ನು ಕುಣಿಸುವಂತೆ, ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಗಾಳಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವಂತಿದೆ.
4.1.16
तेन विक्षिपतात्यर्थं पवनेन समन्ततः।
अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ ४.१.१६ ॥
ಆ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಹಳ ಅಲುಗಾಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಮರಗಳು, ಕೊಂಬೆಗಳ ತುದಿಗಳು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತಿವೆ.
4.1.17
स एव सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः।
गन्धमभ्यवहन् पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ ४.१.१७ ॥
ಇಗೋ ಅದೇ ಸುಖ ಸ್ಪರ್ಶದ, ಚಂದನದಂತೆ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ; ಅದು ಪವಿತ್ರ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಆಯಾಸವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಿದೆ.
4.1.18
अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ ४.१.१८ ॥
ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲುಗಾಡುವ ಈ ಮರಗಳು ಧ್ವನಿಗೈಯುತ್ತಿರುವಂತಿವೆ; ಜೇನಿನ ಸುಗಂಧವಿರುವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ದುಂಬಿಗಳು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೊರೆಯುತ್ತಿವೆ.
4.1.19
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः।
संसक्तशिखराः शैला विराजन्ति महाद्रुमैः ॥ ४.१.१९ ॥
ರಮಣೀಯವಾದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನೋಹರ ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಶಿಖರಗಳ ಪರ್ವತಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.1.20
पुष्पसंछन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः।
अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ ४.१.२० ॥
ಹೂಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಶಿಖರಗಳುಳ್ಳ, ಗಾಳಿಯ ತೂಗಾಟಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ, ದುಂಬಿಗಳನ್ನು ಶಿರೋಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ ಈ ಮರಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿರುವಂತಿವೆ.
4.1.21
सुपुष्पितांस्तु पश्यैतान् कर्णिकारान् समन्ततः।
हाटकप्रतिसंछन्नान् नरान् पीताम्बरानिव ॥ ४.१.२१ ॥
ನೋಡು, ಸುತ್ತಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಳಿದ ಈ ಕರ್ಣಿಕಾರ ಮರಗಳನ್ನು. ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ಇವೆ.
4.1.22
अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः।
सीतया विप्रहीणस्य शोकसंदीपनो मम ॥ ४.१.२२ ॥
ಓ ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಈ ವಸಂತವು ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ನಿನಾದದಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿದೆ; ಸೀತೆಯಿಂದ ಅಗಲಿದ ನನಗೆ ಇದು ದುಃಖವನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುತ್ತದೆ.
4.1.23
मां हि शोकसमाक्रान्तं संतापयति मन्मथः।
हृष्टं प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः ॥ ४.१.२३ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಆಕ್ರಾಂತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಮನ್ಮಥನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಗುವ ಕೋಗಿಲೆ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದೆ.
4.1.24
एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे।
प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ ४.१.२४ ॥
ಓ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಈ ಸಂತೋಷದ ದಾತ್ಯೂಹ ಪಕ್ಷಿ ಈ ರಮ್ಯ ಕಾಡಿನ ಝರಿಯ ಬಳಿ ಕೂಗುತ್ತಾ, ಮನ್ಮಥನಿಂದ ಆವೇಶಿತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
4.1.25
श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया।
मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ ४.१.२५ ॥
ಹಿಂದೆ ಇದರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
4.1.26
एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः।
वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ ४.१.२६ ॥
ಹೀಗೆ ವಿಚಿತ್ರ ಬಣ್ಣದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ನಾನಾ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಗುತ್ತ, ಮರಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾರಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡು.
4.1.27
विमिश्रा विहगाः पुंभिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः।
भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः ॥ ४.१.२७ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಗಂಡು ಪಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಭೃಂಗರಾಜ ಪಕ್ಷಿಗಳೊಡನೆ ಆನಂದಿಸಿ, ಮಧುರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿವೆ.
4.1.28
अस्याः कूले प्रमुदिताः सङ्घशः शकुनास्त्विह।
दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ॥ ४.१.२८ ॥
ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಇವೆ; ದಾತ್ಯೂಹ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂತೋಷದ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ.
4.1.29
स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपकाः।
अशोकस्तबकाङ्गारः षट्पदस्वननिःस्वनः ॥ ४.१.२९ ॥
ಈ ಮರಗಳೂ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ; ಇವು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥನ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸುವಂಥವು; ಅಶೋಕದ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳು ಕೆಂಡದಂತಿವೆ, ದುಂಬಿಗಳ ಝೇಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.
4.1.30
मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति।
नहि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ॥ ४.१.३० ॥
ಚಿಗುರಿನಂತೆ ಕೆಂಪಾದ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ವಸಂತಾಗ್ನಿ ನನ್ನನ್ನು ಖಂಡಿತ ಸುಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೆಪ್ಪೆಯ, ಸುಂದರ ಕೂದಲಿನ, ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಆಕೆಯನ್ನು (ಸೀತೆಯನ್ನು) ಅಲ್ಲ.
4.1.31
अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम्।
अयं हि रुचिरस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ॥ ४.१.३१ ॥
ಸೌಮಿತ್ರೇ, ಅವಳನ್ನು ನೋಡದ ನನ್ನ ಬದುಕಿಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಅವಳ ಈ ಋತು ರಮಣೀಯ ಕಾನನಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಮನೋಹರವಾಗಿದೆ.
4.1.32
कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ।
मन्मथायाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ॥ ४.१.३२ ॥
ನಿರ್ಮಲನೇ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ಈ ಋತುವಿನ ಗಡಿಗಳು ಕೋಗಿಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಮನ್ಮಥನ ಯಾತನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ವಸಂತದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಬೆಳೆದಿದೆ.
4.1.33
अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव।
अपश्यतस्तां वनितां पश्यतो रुचिरान् द्रुमान् ॥ ४.१.३३ ॥
ಈ ಶೋಕಾಗ್ನಿ ಬೇಗನೆ ನನ್ನನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ, ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಬೇಕಾಗದು. ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನೋಡದೆ, ಸುಂದರ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ.
4.1.34
ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति।
अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयतीह मे ॥ ४.१.३४ ॥
ನನ್ನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ವ್ಯಥೆ ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಕಾಣದಿರುವ ವೈದೇಹಿ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶೋಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
4.1.35
दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः।
मां हि सा मृगशावाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ॥ ४.१.३५ ॥
ಕಾಣುವ ವಸಂತ, ಸಮಾಗಮದ ಬೆವರನ್ನು ಕೆಡಿಸುವಂಥದ್ದು; ನನ್ನನ್ನು. ನಿಜವಾಗಿ ಆ ಮರಿಜಿಂಕೆಯ ಕಣ್ಣಿನವಳು, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಶೋಕದ ಬಲದಿಂದ ಅಭಿಭೂತಳಾದವಳು.
4.1.36
संतापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः।
अमी मयूराः शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.३६ ॥
ಸೌಮಿತ್ರೇ, ಚೈತ್ರ ವನದ ಕ್ರೂರ ಗಾಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಸಂತಾಪಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ನವಿಲುಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.1.37
स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव।
शिखिनीभिः परिवृतास्त एते मदमूर्च्छिताः ॥ ४.१.३७ ॥
ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಲುಗುವ ತಮ್ಮ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ, ಸ್ಫಟಿಕದ ಕಿಟಕಿಗಳಂತೆ, ಹೆಣ್ಣು ನವಿಲುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಮದದಿಂದ ಮೂರ್ಛಿತವಾಗಿ ಇವು ಇವೆ.
4.1.38
मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः।
पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ॥ ४.१.३८ ॥
ಮನ್ಮಥನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನನಗೆ ಇವು ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನರ್ತಿಸುವ ನವಿಲನ್ನು ನೋಡು; ಅದರ ಬಳಿ ಒಂದು ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದೆ.
4.1.39
शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि।
तामेव मनसा रामां मयूरोऽप्यनुधावति ॥ ४.१.३९ ॥
ಮನ್ಮಥನಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಈ ಹೆಣ್ಣು ನವಿಲು ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದೆ. ಆ ಹೆಣ್ಣನ್ನೇ ಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಗಂಡು ನವಿಲೂ ಅವಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಿದೆ.
4.1.40
वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव।
मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ॥ ४.१.४० ॥
ಸುಂದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿ, ತನ್ನ ಕೂಗಿನಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ, ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನವಿಲಿನ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರಾಕ್ಷಸನು ಅಪಹರಿಸಿಲ್ಲ.
4.1.41
तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया।
मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः ॥ ४.१.४१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ರಮಣೀಯ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯೊಡನೆ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ನನಗೆ, ಹೂವಿನ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅವಳಿಲ್ಲದ ಈ ವಾಸ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಿಸಲಸಾಧ್ಯ.
4.1.42
पश्य लक्ष्मण संरागस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि।
यदेषा शिखिनी कामाद् भर्तारमभिवर्तते ॥ ४.१.४२ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು; ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರೇಮದ ಅನುರಾಗ ಎಷ್ಟು ಇದೆ! ಈ ಹೆಣ್ಣು ನವಿಲು ಕಾಮದಿಂದ ತನ್ನ ಗಂಡಿನತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ.
4.1.43
ममाप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा।
मदनेनाभिवर्तेत यदि नापहृता भवेत् ॥ ४.१.४३ ॥
ಸೀತೆ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ಜಾನಕಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಮದನವಶಳಾಗಿ ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಳು.
4.1.44
पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे।
पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ ४.१.४४ ॥
ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಶಿಶಿರ ಋತು ಕಳೆದ ನಂತರ ಹೂಬಾರದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ವನಗಳ ಹೂವುಗಳು ನನಗೆ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.
4.1.45
रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया।
निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ ४.१.४५ ॥
ಮರಗಳ ಸುಂದರ ಹೂವುಗಳೂ ತಮ್ಮ ಅತಿ ಶೋಭೆಯಿದ್ದರೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗಿ ದುಂಬಿಗಳ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿವೆ.
4.1.46
नदन्ति कामं शकुना मुदिताः सङ्घशः कलम्।
आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ ४.१.४६ ॥
ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಇಂಪಾಗಿ ಬಹಳ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ; ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಕರೆಯುವಂತೆ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಮೋನ್ಮಾದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
4.1.47
वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया।
नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ ४.१.४७ ॥
ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ವಸಂತವಿದ್ದರೆ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರವಶಳಾದ ಸೀತೆಯೂ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವಳು.
4.1.48
नूनं न तु वसन्तस्तं देशं स्पृशति यत्र सा।
कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत् सा मया विना ॥ ४.१.४८ ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಸಂತವು ಅವಳಿರುವ ಆ ದೇಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ನೀಲಕಮಲನೇತ್ರೆ ಅವಳು ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾಳೋ?
4.1.49
अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया।
किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ ४.१.४९ ॥
ಅಥವಾ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ಇರುವಲ್ಲಿ ವಸಂತವಿದೆಯೇ? ಸುಂದರ ನಡುವಿನವಳು, ಇತರರಿಂದ ನಿಂದಿತಳಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುವಳೋ?
4.1.50
श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुभाषा च मे प्रिया।
नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ ४.१.५० ॥
ಶ್ಯಾಮೆ, ಕಮಲದಳದಂತಹ ಕಣ್ಣಿನವಳು, ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ, ವಸಂತವನ್ನು ಪಡೆದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವಳು.
4.1.51
दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते।
नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ ४.१.५१ ॥
ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬುದ್ಧಿ ದೃಢವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ: ಸಾಧ್ವಿ ಸೀತೆ ನನ್ನ ವಿರಹವನ್ನು ಪಡೆದು ಬದುಕಲಾರಳು.
4.1.52
मयि भावो हि वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः।
ममापि भावः सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ ४.१.५२ ॥
ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವೈದೇಹಿಯ ಭಾವ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ; ನನ್ನ ಭಾವವೂ ಸೀತೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಥಾ ನೆಲೆಸಿದೆ.
4.1.53
एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पर्शो हिमावहः।
तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ ४.१.५३ ॥
ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುವ, ಸುಖಸ್ಪರ್ಶದ, ತಂಪನ್ನು ತರುವ ಈ ಗಾಳಿ, ಆ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವ ನನಗೆ ಬೆಂಕಿಯಂತಿದೆ.
4.1.54
सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया।
मारुतः स विना सीतां शोकसंजननो मम ॥ ४.१.५४ ॥
ಹಿಂದೆ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಖಕರವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಆ ಗಾಳಿ, ಸೀತೆಯಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಶೋಕವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
4.1.55
तां विनाथ विहङ्गोऽसौ पक्षी प्रणदितस्तदा।
वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिकूजति ॥ ४.१.५५ ॥
ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಆಗ ಆ ಪಕ್ಷಿ, ರೆಕ್ಕೆಯುಳ್ಳದ್ದು, ಕೂಗುತ್ತಾ, ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಕಾಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿದೆ.
4.1.56
एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः।
पक्षी मां तु विशालाक्ष्याः समीपमुपनेष्यति ॥ ४.१.५६ ॥
ಇಗೋ ಅಲ್ಲಿ ವೈದೇಹಿಯ ದೂತನಾದ ಈ ಪಕ್ಷಿ, ರೆಕ್ಕೆಯುಳ್ಳದ್ದು, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದು.
4.1.57
पश्य लक्ष्मण संनादं वने मदविवर्धनम्।
पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामवकूजताम् ॥ ४.१.५७ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೋಡು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಈ ನಾದವನ್ನು; ಹೂ ಬಿಟ್ಟ ತುದಿಗಳ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕೂಗುತ್ತಿವೆ.
4.1.58
विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम्।
षट्पदः सहसाभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ ४.१.५८ ॥
ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿದ ಈ ತಿಲಕ ಮಂಜರಿಯನ್ನು ಆ ದುಂಬಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದೆ, ಮದದಿಂದ ತೂಗುವ ಪ್ರಿಯೆಯಂತೆ.
4.1.59
कामिनामयमत्यन्तमशोकः शोकवर्धनः।
स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ ४.१.५९ ॥
ಕಾಮಿಗಳಿಗೆ ಈ ಅಶೋಕವೃಕ್ಷ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಗೊಂಚಲುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಬೆದರಿಸುವಂತೆ ನಿಂತಿದೆ.
4.1.60
अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः।
विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ ४.१.६० ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಇಗೋ ಹೂಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ; ವಿಲಾಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಉಕ್ಕಿದವು, ಅಂಗರಾಗ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯರಂತೆ.
4.1.61
सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु।
किंनरा नरशार्दूल विचरन्ति यतस्ततः ॥ ४.१.६१ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ವನಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೋಡು, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಕಿಂನರರು ಇತ್ತ ಅತ್ತ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
4.1.62
इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः।
नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ ४.१.६२ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೋಡು! ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುಭಸುಗಂಧದ ಈ ತಾವರೆಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
4.1.63
एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता।
हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकायुता ॥ ४.१.६३ ॥
ತಿಳಿನೀರಿನ, ತಾವರೆ ನೀಲೋತ್ಪಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಹಂಸ ಕಾರಂಡವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸೌಗಂಧಿಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪಂಪಾ!
4.1.64
जले तरुणसूर्याभैः षट्पदाहतकेसरैः।
पङ्कजैः शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ ४.१.६४ ॥
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉದಯಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಿಯ, ದುಂಬಿಗಳು ತಾಕಿ ಕದಲುವ ಕೇಸರದ ತಾವರೆಗಳಿಂದ ಪಂಪಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವೃತವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ.
4.1.65
चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा।
मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ ४.१.६५ ॥
ಸದಾ ಚಕ್ರವಾಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ದಿಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವನಗಳ ನಡುವೆ, ನೀರನ್ನು ಬಯಸಿ ಬಂದ ಆನೆ ಹಾಗೂ ಮೃಗಗಳ ಹಿಂಡುಗಳಿಂದ ಪಂಪಾ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ.
4.1.66
पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि।
पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ ४.१.६६ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಈ ತಾವರೆಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.1.67
पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं प्रियपङ्कजाम्।
अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ ४.१.६७ ॥
ಕಮಲದ ದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ಸದಾ ಪ್ರಿಯ ಕಮಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡದಿರುವಾಗ ನನಗೆ ಜೀವನ ಸಂತೋಷ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.1.68
अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम्।
स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ ४.१.६८ ॥
ಅಯ್ಯೋ, ಕಾಮದ ವಿಪರೀತತೆ! ದುರ್ಲಭಳಾಗಿ ಹೋದ ಆ ಕಲ್ಯಾಣಿಯನ್ನು, ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಆಕೆಯನ್ನು ಅದು ನನಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
4.1.69
शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया।
यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात् पुष्पितद्रुमः ॥ ४.१.६९ ॥
ಹೂ ಬಿಟ್ಟ ಮರಗಳ ವಸಂತ ಮತ್ತೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನನ್ನು ಬಂದು ತಲುಪಿದ ಈ ಕಾಮವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
4.1.70
यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे।
तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ ४.१.७० ॥
ಅವಳೊಂದಿಗಿದ್ದಾಗ ನನಗೆ ರಮಣೀಯವಾಗಿದ್ದವೇ, ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಈಗ ಅರಮಣೀಯವಾಗುತ್ತಿವೆ.
4.1.71
पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते।
सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ ४.१.७१ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದಳಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಬಯಸುತ್ತದೆ; ಅವು ಸೀತೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳ ಕೋಶಗಳಂತಿವೆ.
4.1.72
पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिःसृतः।
निःश्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ ४.१.७२ ॥
ಕಮಲದ ಪರಾಗದಿಂದ ತೊಯ್ದು, ಮರಗಳ ನಡುವಿನಿಂದ ಬೀಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಮನೋಹರ ಗಾಳಿ ಸೀತೆಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನಂತೆ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ.
4.1.73
सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुषु।
पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभिताम् ॥ ४.१.७३ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಪಂಪೆಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಗಿರಿಯ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡು, ಕರ್ಣಿಕಾರ ವೃಕ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೂಬಿಟ್ಟ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು.
4.1.74
अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिस्तु विभूषितः।
विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ ४.१.७४ ॥
ಈ ಪರ್ವತರಾಜನು ಧಾತುಗಳಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಲಂಕೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಿಂದ ಕದಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಚಿತ್ರ ಧೂಳನ್ನು ಅವನು ಚಿಮ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
4.1.75
गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः सम्प्रपुष्पितैः।
निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ ४.१.७५ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಗಿರಿಪ್ರಸ್ಥಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೂಬಿಟ್ಟು, ಎಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಸುಂದರ ಕಿಂಶುಕ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
4.1.76
पम्पातीररुहाश्चेमे संसिक्ता मधुगन्धिनः।
मालतीमल्लिकापद्मकरवीराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७६ ॥
ಪಂಪಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಈ ವೃಕ್ಷಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತೋಯ್ದು ಮಧುರ ಸುಗಂಧ ಬೀರುತ್ತಿವೆ; ಮಾಲತಿ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ಕರವೀರ ಗಿಡಗಳೂ ಹೂಬಿಟ್ಟಿವೆ.
4.1.77
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ ४.१.७७ ॥
ಕೇತಕಿ, ಸಿಂದುವಾರ ಮತ್ತು ವಾಸಂತಿ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೂಬಿಟ್ಟಿವೆ; ಮಾಧವಿ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ, ಕುಂದ ಪೊದೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿವೆ.
4.1.78
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा।
चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७८ ॥
ಚಿರಿಬಿಲ್ವ, ಮಧೂಕ, ವಂಜುಲ, ಬಕುಲ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಚಂಪಕ, ತಿಲಕ ಮತ್ತು ನಾಗ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಹೂಬಿಟ್ಟಿವೆ.
4.1.79
पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः।
लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ ४.१.७९ ॥
ಪದ್ಮಕ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ; ನೀಲಾಶೋಕ ವೃಕ್ಷಗಳು ಹೂ ಬಿಟ್ಟಿವೆ; ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಧ್ರ ವೃಕ್ಷಗಳು ಸಿಂಹದ ಕೇಸರದಂತೆ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿವೆ.
4.1.80
अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः।
चूताः पाटलयश्चापि कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.८० ॥
ಅಂಕೋಲ, ಕುರಂಟ, ಚೂರ್ಣಕ, ಪಾರಿಭದ್ರಕ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಮಾವು, ಪಾಟಲ ಮತ್ತು ಕೋವಿದಾರ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಹೂ ಬಿಟ್ಟಿವೆ.
4.1.81
मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु।
केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशपा धवाः ॥ ४.१.८१ ॥
ಮುಚುಕುಂದ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ವೃಕ್ಷಗಳು ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ; ಕೇತಕ, ಉದ್ದಾಲಕ, ಶಿರೀಷ, ಶಿಂಶಪಾ, ಧವ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.
4.1.82
शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरबकास्तथा।
तिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनाः स्यन्दनास्तथा ॥ ४.१.८२ ॥
ಶಾಲ್ಮಲಿ, ಕಿಂಶುಕ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಕೆಂಪು ಕುರಬಕ ವೃಕ್ಷಗಳು, ತಿನಿಶ, ನಕ್ತಮಾಲ, ಚಂದನ, ಸ್ಯಂದನ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.
4.1.83
हिन्तालास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः।
पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ॥ ४.१.८३ ॥
ಹಿಂತಾಲ, ತಿಲಕ, ನಾಗ ವೃಕ್ಷಗಳೂ ಹೂ ಬಿಟ್ಟಿವೆ; ಅವು ಹೂ ತುಂಬಿದ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
4.1.84
द्रुमान् पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान् बहून्।
वातविक्षिप्तविटपान् यथासन्नान् द्रुमानिमान् ॥ ४.१.८४ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಇಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಈ ಸುಂದರ ಅನೇಕ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡು; ಗಾಳಿಗೆ ಅಲುಗಾಡುವ ಕೊಂಬೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ.
4.1.85
लताः समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः।
पादपात् पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद् वनम् ॥ ४.१.८५ ॥
ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರಂತೆ ಲತೆಗಳು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ; ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ, ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ, ಕಾಡಿನಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ.
4.1.86
वाति नैकरसास्वादसम्मोदित इवानिलः।
केचित् पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ॥ ४.१.८६ ॥
ಹಲವು ರುಚಿಗಳನ್ನು ಸವಿದು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಂತೆ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ; ಕೆಲವು ಮರಗಳು ತುಂಬಿ ಹೂ ಬಿಟ್ಟು ಜೇನಿನ ಪರಿಮಳ ಬೀರುತ್ತಿವೆ.
4.1.87
केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः।
इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ॥ ४.१.८७ ॥
ಕೆಲವು ಮರಗಳು ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ; 'ಇದು ಮಧುರ, ಇದು ರುಚಿಕರ, ಇದು ಅರಳಿದೆ' ಎಂದೂ.
4.1.88
रागरक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते।
निलीय पुनरुत्पत्य सहसान्यत्र गच्छति।
मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ ४.१.८८ ॥
ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ದುಂಬಿ ಹೂಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಕುಳಿತು ಮತ್ತೆ ಹಾರಿ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜೇನಿಗೆ ಲೋಭಿಯಾದ ಆ ದುಂಬಿ ಪಂಪಾ ತೀರದ ಮರಗಳಲ್ಲಿ (ಹೀಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ).
4.1.89
इयं कुसुमसंघातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता।
स्वयं निपतितैर्भूमिः शयनप्रस्तरैरिव ॥ ४.१.८९ ॥
ಈ ಭೂಮಿ ಹೂಗಳ ರಾಶಿಗಳಿಂದ ಹಾಸಲ್ಪಟ್ಟು, ತಾನಾಗಿಯೇ ಬಿದ್ದ ಮಲಗುವ ಶಿಲೆಗಳಂತೆ ಸುಖಕರವಾಗಿದೆ.
4.1.90
विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु।
विस्तीर्णाः पीतरक्ताभाः सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ ४.१.९० ॥
ಓ ಸೌಮಿತ್ರಿ, ವಿವಿಧ ಹೂಗಳಿಂದ, ಅದೇ ಹೂಗಳಿಂದ, ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಶಿಲೆಗಳು ರೂಪಗೊಂಡಿವೆ.
4.1.91
हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम्।
पुष्पमासे हि तरवः संघर्षादिव पुष्पिताः ॥ ४.१.९१ ॥
ಹಿಮಂತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡು, ಸೌಮಿತ್ರಿ; ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳ ಅರಳುವಿಕೆಯನ್ನು. ಪುಷ್ಪಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಲೇ ಎಂಬಂತೆ ಹೂವು ಬಿಟ್ಟಿವೆ.
4.1.92
आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाः षट्पदनादिताः।
कुसुमोत्तंसविटपाः शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ ४.१.९२ ॥
ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಕರೆದಂತೆ, ದುಂಬಿಗಳ ನಾದದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳು, ಹೂವಿನ ಆಭರಣದ ಕೊಂಬೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಬಹಳ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ.
4.1.93
एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम्।
रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्निव ॥ ४.१.९३ ॥
ಈ ಕಾರಂಡವ ಪಕ್ಷಿ ಸುಂದರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ, ಕಾಮವನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವಂತೆ.
4.1.94
मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेतन्मनोरमम्।
स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ ४.१.९४ ॥
ಮಂದಾಕಿನಿಯ ಈ ರೂಪ ಬಹಳ ಮನೋಹರ; ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ಗುಣಗಳು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ, ಅವು ಮನೋಹರವಾಗಿವೆ.
4.1.95
यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि।
स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ ४.१.९५ ॥
ಆ ಸಾಧ್ವಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ, ರಘೂತ್ತಮ, ನಾನು ಇಂದ್ರನನ್ನೂ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನೂ ಬಯಸೆನು.
4.1.96
न ह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह।
रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहान्येषु वा भवेत् ॥ ४.१.९६ ॥
ನಿಜವಾಗಿ, ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಈ ರಮಣೀಯ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವಾಗ ನನಗೆ ಚಿಂತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಇತರರ ಮೇಲೆ ಆಸೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
4.1.97
अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो विविधच्छदाः।
काननेऽस्मिन् विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ ४.१.९७ ॥
ವಿವಿಧ ಹೂವುಗಳಿಂದೂ ವಿವಿಧ ಎಲೆಗಳಿಂದೂ ಕೂಡಿದ ಈ ಮರಗಳು, ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
4.1.98
पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम्।
चक्रवाकानुचरितां कारण्डवनिषेविताम् ॥ ४.१.९८ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಇಗೋ ನೋಡು, ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರುಳ್ಳ, ತಾವರೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ, ಕಾರಂಡವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಈ (ಪಂಪಾ ಸರೋವರ)ವನ್ನು ನೋಡು.
4.1.99
प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम्।
अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिर्विहंगमैः ॥ ४.१.९९ ॥
ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ದೊಡ್ಡ ಮೃಗಗಳು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಈ ಪಂಪಾ, ಕೂಗುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ.
4.1.100
दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः।
श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ ४.१.१०० ॥
ವಿವಿಧ, ಸಂತೋಷದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ನನ್ನ ಕಾಮವನ್ನು ಉರಿಸುತ್ತಿರುವಂತಿವೆ; ಚಂದ್ರಮುಖಿ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣೆ, ಕಮಲನೇತ್ರೆಯಾದ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ.
4.1.101
पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिः सहितान् मृगान्।
मां पुनर्मृगशावाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम्।
व्यथयन्तीव मे चित्तं संचरन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.१०१ ॥
ನೋಡು, ವರ್ಣರಂಜಿತ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಣ್ಣುಮೃಗಗಳೊಂದಿಗಿರುವ ಮೃಗಗಳನ್ನು. ಮೃಗನಯನೆ ವೈದೇಹಿಯಿಂದ ಅಗಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನನ್ನನ್ನು, ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಅವು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿರುವಂತಿವೆ.
4.1.102
अस्मिन् सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणाकुले।
पश्येयं यदि तां कान्तां ततः स्वस्ति भवेन्मम ॥ ४.१.१०२ ॥
ಮತ್ತ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಈ ರಮ್ಯ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ, ಆ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದರೆ, ಆಗ ನನಗೆ ಶುಭವಾಗುತ್ತದೆ.
4.1.103
जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा।
सेवेत यदि वैदेही पम्पायाः पवनं शुभम् ॥ ४.१.१०३ ॥
ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ಸುಮಧ್ಯಮೆ ವೈದೇಹಿಯು ನನ್ನೊಡನೆ ಪಂಪಾ ಸರೋವರದ ಶುಭ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೆ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ನಾನು ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.
4.1.104
पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम्।
धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पाया वनमारुतम् ॥ ४.१.१०४ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಕಮಲ ಮತ್ತು ಸೌಗಂಧಿಕ ಹೂವುಗಳ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಬರುವ, ಶುಭಕರವಾದ, ದುಃಖ ನಿವಾರಕ ಪಂಪಾ ವನದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವವರು ಧನ್ಯರು.
4.1.105
श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया।
कथं धारयति प्राणान् विवशा जनकात्मजा ॥ ४.१.१०५ ॥
ಶ್ಯಾಮೆ, ಕಮಲದಳದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ, ನನ್ನಿಂದ ಅಗಲಿರುವ, ವಿವಶಳಾದ ಜನಕನ ಮಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಣ ಧರಿಸಿರುವಳೋ?
4.1.106
किं नु वक्ष्यामि धर्मज्ञं राजानं सत्यवादिनम्।
जनकं पृष्टसीतं तं कुशलं जनसंसदि ॥ ४.१.१०६ ॥
ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಸತ್ಯವಾದಿಯೂ ಆದ ಜನಕ ರಾಜನಿಗೆ, ಜನಸಭೆಯಲ್ಲಿ 'ಸೀತೆ ಕ್ಷೇಮವೇ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ?
4.1.107
या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रस्थापितं वनम्।
सीता धर्मं समास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ ४.१.१०७ ॥
ತಂದೆಯಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ನನ್ನನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ ಪ್ರಿಯೆ ಸೀತೆ ಈಗ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ?
4.1.108
तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये।
या मामनुगता राज्याद् भ्रष्टं विहतचेतसम् ॥ ४.१.१०८ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ಆಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ದೀನನಾದ ನಾನು ಹೇಗೆ ಧೈರ್ಯ ಧರಿಸಲಿ? ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ನೊಂದವನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವಳು ಆಕೆ.
4.1.109
तच्चार्वाञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम्।
अपश्यतो मुखं तस्याः सीदतीव मतिर्मम ॥ ४.१.१०९ ॥
ಅವಳ ಸುಂದರ, ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳ, ಸುಗಂಧಭರಿತ, ಶುಭ, ನಿರ್ದೋಷ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡದಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮುಳುಗುತ್ತಿದೆ.
4.1.110
स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम्।
वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ ४.१.११० ॥
ನಗೆ ಮತ್ತು ನಗುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಗುಣವಂತ, ಮಧುರ, ಹಿತಕರ, ಅತುಲ ವೈದೇಹಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಯಾವಾಗ ಕೇಳುವೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ?
4.1.111
प्राप्य दुःखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम्।
नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ ४.१.१११ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಮನ್ಮಥನಿಂದ ಕೃಶನಾದ ನನ್ನೊಡನೆ ಆ ತೆಳ್ಳನೆಯ ಶ್ಯಾಮೆ, ದುಃಖ ಮರೆತವಳಂತೆ, ಸಂತೋಷದವಳಂತೆ, ಸಾಧ್ವಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
4.1.112
किं नु वक्ष्याम्ययोध्यायां कौसल्यां हि नृपात्मज।
क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि मनस्विनीम् ॥ ४.१.११२ ॥
ರಾಜಕುಮಾರ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ? 'ನನ್ನ ಸೊಸೆ ಎಲ್ಲಿ?' ಎಂದು ಕೇಳುವ ಆ ಮನಸ್ವಿನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿ?
4.1.113
गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम्।
नह्यहं जीवितुं शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ ४.१.११३ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಹೋಗು, ಸಹೋದರ ಪ್ರೇಮಿ ಭರತನನ್ನು ನೋಡು. ಜನಕನ ಮಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಬದುಕಲಾರೆ.
4.1.114
उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ ४.१.११४ ॥
ಸೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಯುಕ್ತವಾದ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
4.1.115
संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम।
नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ ४.१.११५ ॥
ರಾಮ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿಕೋ, ದುಃಖಿಸಬೇಡ, ಪುರುಷೋತ್ತಮ. ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಇಂಥವರ ಬುದ್ಧಿ ದುರ್ಬಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
4.1.116
स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने।
अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद् वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ ४.१.११६ ॥
ವಿಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದುಃಖವನ್ನು ನೆನೆದು, ಪ್ರಿಯರ ಮೇಲಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಬಿಡು. ಅತಿಯಾದ ಸ್ನೇಹದ ಅಪ್ಪುಗೆಯಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾದ ಬತ್ತಿಯೂ ಉರಿಯುತ್ತದೆ.
4.1.117
यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा।
सर्वथा रावणस्तात न भविष्यति राघव ॥ ४.१.११७ ॥
ರಾವಣನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ, ರಾಘವ, ಪ್ರಿಯನೇ, ಅವನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
4.1.118
प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत् तस्य पापस्य रक्षसः।
ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ ४.१.११८ ॥
ಮೊದಲು ಆ ಪಾಪಿ ರಾಕ್ಷಸನ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿಯೋಣ. ಆಗ ಅವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಅಥವಾ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
4.1.119
यदि याति दितेर्गर्भं रावणं सह सीतया।
तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद् दास्यति मैथिलीम् ॥ ४.१.११९ ॥
ರಾವಣನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ದಿತಿಯ ಗರ್ಭದೊಳಗೆ ಹೋದರೂ, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ, ಅವನು ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸದಿದ್ದರೆ.
4.1.120
स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः।
अर्थो हि नष्टकार्यार्थैरयत्नेनाधिगम्यते ॥ ४.१.१२० ॥
ಆರ್ಯನೇ, ಮಂಗಳಕರವಾದ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸು, ದೀನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಿಡು. ಕಾರ್ಯ ಕೆಟ್ಟವರಿಗೂ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಯೋಜನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
4.1.121
उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात् परं बलम्।
सोत्साहस्य हि लोकेषु न किंचिदपि दुर्लभम् ॥ ४.१.१२१ ॥
ಆರ್ಯ, ಉತ್ಸಾಹವೇ ಮಹಾ ಬಲ. ಉತ್ಸಾಹಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಬಲವಿಲ್ಲ. ಉತ್ಸಾಹಿಗೆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.
4.1.122
उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु।
उत्साहमात्रमाश्रित्य प्रतिलप्स्याम जानकीम् ॥ ४.१.१२२ ॥
ಉತ್ಸಾಹವಂತರು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾವು ಜಾನಕಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ.
4.1.123
त्यजतां कामवृत्तत्वं शोकं संन्यस्य पृष्ठतः।
महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ ४.१.१२३ ॥
ಕಾಮವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು, ಶೋಕವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಿಡು. ಮಹಾತ್ಮನೂ ಸಂಯಮಿಯೂ ಆದ ನಿನ್ನನ್ನೇ ನೀನು ಅರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.1.124
एवं सम्बोधितस्तेन शोकोपहतचेतनः।
त्यज्य शोकं च मोहं च रामो धैर्यमुपागमत् ॥ ४.१.१२४ ॥
ಹೀಗೆ ಅವನಿಂದ ಸಂತೈಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನು, ಶೋಕದಿಂದ ಕದಡಿದ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿ, ಶೋಕವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೋಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು.
4.1.125
सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः।
रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यां पारिप्लवद्रुमाम् ॥ ४.१.१२५ ॥
ಅಚಿಂತ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಆ ರಾಮನು, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಗಾಳಿಗೆ ತೂಗುವ ಮರಗಳಿರುವ ಸುಂದರ ಮತ್ತು ರಮ್ಯವಾದ ಪಂಪಾ ಸರೋವರದತ್ತ ಸಾಗಿದನು.
4.1.126
निरीक्षमाणः सहसा महात्मा
सर्वं वनं निर्झरकन्दरं च।
उद्विग्नचेताः सह लक्ष्मणेन
विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ ४.१.१२६ ॥
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ಜಲಪಾತ-ಗುಹೆಗಳಿರುವ ಇಡೀ ಕಾಡನ್ನು ಸಹಸಾ ನೋಡುತ್ತಾ, ಕದಡಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ, ದುಃಖದಿಂದ ಆಹತನಾಗಿ ಹೊರಟನು.
4.1.127
तं मत्तमातङ्गविलासगामी
गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा।
स लक्ष्मणो राघवमिष्टचेष्टो
ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ ४.१.१२७ ॥
ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯ ವಿಲಾಸದ ನಡಿಗೆಯಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು, ಅಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪ್ರಿಯ ನಡತೆಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಧರ್ಮದಿಂದಲೂ ಬಲದಿಂದಲೂ ರಾಘವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.
4.1.128
तावृष्यमूकस्य समीपचारी
चरन् ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ।
शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी
वितत्रसे नैव विचेष्ट चेष्टाम् ॥ ४.१.१२८ ॥
ಋಶ್ಯಮೂಕದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ವೇಗಶಾಲಿ ವಾನರ ಅಧಿಪತಿ, ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನೋಡಲರ್ಹರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಕಂಡನು; ಅವನು ಭಯಗೊಂಡನು, ಆದರೆ ತನ್ನ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲುಗಾಡಲಿಲ್ಲ.
4.1.129
स तौ महात्मा गजमन्दगामी
शाखामृगस्तत्र चरंश्चरन्तौ।
दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम
चिन्तापरीतो भयभारभग्नः ॥ ४.१.१२९ ॥
ಆ ಮಹಾತ್ಮ, ಆನೆಯಂತೆ ನಿಧಾನ ನಡೆಯ ವಾನರ, ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಕಂಡು ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು; ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಭಯದ ಭಾರದಿಂದ ಮುರಿದವನಾಗಿ.
4.1.130
तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं
सदैव शाखामृगसेवितान्तम्।
त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मु-
र्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ ४.१.१३० ॥
ಆ ಆಶ್ರಮ ಪುಣ್ಯ ಸುಖದ ಶರಣ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಗಡಿಗಳು ಸದಾ ವಾನರರಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಭಯಗೊಂಡ ವಾನರರು ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ರಾಘವ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಂಡು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿದರು.