ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1.1
स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम्।
रामः सौमित्रिसहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४.१.१ ॥
ପଦ୍ମ, ନୀଳପଦ୍ମ ଓ ମାଛରେ ଭରା ସେହି ସରୋବରକୁ ଯାଇ, ସୌମିତ୍ରି ସହିତ, ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରାମ ବିଳାପ କଲେ।
4.1.2
तत्र दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे।
स कामवशमापन्नः सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ ४.१.२ ॥
ସେଠାରେ ତାହାକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କମ୍ପିଲା। କାମବଶ ହୋଇ ସେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
4.1.3
सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका।
फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ ४.१.३ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି! ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନିର୍ମଳ ଜଳବିଶିଷ୍ଟ ପମ୍ପା ସରୋବର ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମରେ ଭରି ବିବିଧ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭା ପାଉଛି।
4.1.4
सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम्।
यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमाः सशिखरा इव ॥ ४.१.४ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି! ପମ୍ପାର ସେହି ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖ, ଯେଉଁଠି ଶିଖରବିଶିଷ୍ଟ ପର୍ବତ ପରି ବୃକ୍ଷମାନେ ଶୋଭୁଛନ୍ତି।
4.1.5
मां तु शोकाभिसंतप्तमाधयः पीडयन्ति वै।
भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ ४.१.५ ॥
କିନ୍ତୁ ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ମୋତେ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପ୍ରକୃତରେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି — ଭରତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କ ହରଣ ଯୋଗୁଁ।
4.1.6
शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना।
व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैः शीतोदका शिवा ॥ ४.१.६ ॥
ଶୋକପୀଡ଼ିତ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପମ୍ପା ବିଚିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ ସହିତ ଶୋଭୁଛି — ନାନା ପ୍ରକାରର ଫୁଲରେ ବିଛଡ଼ିତ, ଶୀତଳ ଜଳବିଶିଷ୍ଟ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ।
4.1.7
नलिनैरपि संछन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना।
सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ ४.१.७ ॥
ପଦ୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଦର୍ଶନ, ସର୍ପ ଓ ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଚରଣ ସ୍ଥଳ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
4.1.8
अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम्।
द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ ४.१.८ ॥
ନୀଳ-ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗରେ ଏହି ସବୁଜ ତୃଣଭୂମି ଅତ୍ୟଧିକ ଝଲସୁଛି; ବୃକ୍ଷର ବିବିଧ ପୁଷ୍ପରେ ବିଛାଯାଇଥିବା ଆସ୍ତରଣ ପରି।
4.1.9
पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः।
लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वतः ॥ ४.१.९ ॥
ଚାରିଆଡ଼େ ପୁଷ୍ପଭାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଶିଖରସବୁ, ପୁଷ୍ପିତ ଅଗ୍ରଭାଗ ବିଶିଷ୍ଟ ଲତାରେ ସର୍ବତ୍ର ଆଲିଙ୍ଗିତ।
4.1.10
सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः।
गन्धवान् सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ ४.१.१० ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହା ସୁଖଦ ପବନ; ଏହି କାଳ ଅତ୍ୟଧିକ କାମୋଦ୍ଦୀପକ; ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ମଧୁର ମାସ, ବୃକ୍ଷ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
4.1.11
पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम्।
सृजतां पुष्पवर्षाणि वर्षं तोयमुचामिव ॥ ४.१.११ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପୁଷ୍ପଶୋଭିତ ବନର ରୂପ ଦେଖ; ଜଳ ବର୍ଷାଉଥିବା ମେଘ ପରି ସେମାନେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
4.1.12
प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः।
वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ ४.१.१२ ॥
ସୁନ୍ଦର ପ୍ରସ୍ତର ଉପରେ ପବନ ବେଗରେ ହଲୁଥିବା ବିବିଧ ବନବୃକ୍ଷ ଭୂମିରେ ପୁଷ୍ପ ବିଖେରୁଛନ୍ତି।
4.1.13
पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः।
कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडतीव समन्ततः ॥ ४.१.१३ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଦେଖ! ପଡ଼ିଥିବା, ପଡ଼ୁଥିବା ଏବଂ ଗଛରେ ଥିବା ଫୁଲ ସହିତ ପବନ ଚାରିଆଡ଼େ ଯେପରି ଖେଳୁଛି।
4.1.14
विक्षिपन् विविधाः शाखां नगानां कुसुमोत्कटाः।
मारुतश्चलितस्थानैः षट्पदैरनुगीयते ॥ ४.१.१४ ॥
ଗଛର ବିବିଧ ଡାଳ ଦୋହଲାଇ, ଫୁଲରେ ଭରା ପବନ ବହେ; ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଉଡ଼ିଥିବା ଭ୍ରମରମାନେ ତା'ସହ ଗୁଞ୍ଜନ କରନ୍ତି।
4.1.15
मत्तकोकिलसंनादैर्नर्तयन्निव पादपान्।
शैलकंदर निष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ ४.१.१५ ॥
ମତ୍ତ କୋକିଳର ସ୍ୱରରେ ଗଛମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ନଚାଉ ନଚାଉ, ପର୍ବତ ଗୁମ୍ଫାରୁ ବାହାରିଥିବା ପବନ ଯେପରି ଗାୟିତ ହେଉଛି।
4.1.16
तेन विक्षिपतात्यर्थं पवनेन समन्ततः।
अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ ४.१.१६ ॥
ସେହି ପବନରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୋହଲାଇ ହୋଇଥିବା ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ଯାହାଙ୍କ ଡାଳର ଅଗ୍ରଭାଗ ଜଡ଼ାଇ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଗୁନ୍ଥା ହୋଇଥିବା ପରି ଦିଶୁଛି।
4.1.17
स एव सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः।
गन्धमभ्यवहन् पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ ४.१.१७ ॥
ଏହି ସେହି ସୁଖସ୍ପର୍ଶୀ, ଚନ୍ଦନ ପରି ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଛି; ସେ ପବିତ୍ର ସୁଗନ୍ଧ ବହି ଶ୍ରମ ଦୂର କରେ।
4.1.18
अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः।
षट्पदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ॥ ४.१.१८ ॥
ପବନରେ ଦୋହଲୁଥିବା ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ଧ୍ୱନିତ ହେଉଛନ୍ତି; ମଧୁ ସୁଗନ୍ଧ ବନରେ ଭ୍ରମରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।
4.1.19
गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः।
संसक्तशिखराः शैला विराजन्ति महाद्रुमैः ॥ ४.१.१९ ॥
ରମଣୀୟ ପର୍ବତ ଢାଲରେ, ପୁଷ୍ପିତ ମନୋରମ ମହାବୃକ୍ଷରେ ସଂଲଗ୍ନ ଶିଖରବିଶିଷ୍ଟ ପର୍ବତସମୂହ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
4.1.20
पुष्पसंछन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः।
अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ ४.१.२० ॥
ଫୁଲରେ ଆବୃତ ଶିଖରବିଶିଷ୍ଟ, ପବନର ଝୋଙ୍କାରେ ଦୋଳୁଥିବା, ଭ୍ରମରକୁ ମୁକୁଟ ରୂପେ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ବୃକ୍ଷସମୂହ ଯେମିତି ଗାଉଛନ୍ତି।
4.1.21
सुपुष्पितांस्तु पश्यैतान् कर्णिकारान् समन्ततः।
हाटकप्रतिसंछन्नान् नरान् पीताम्बरानिव ॥ ४.१.२१ ॥
ଦେଖ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପୁଷ୍ପିତ ଏହି କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷସମୂହ, ସୁନାରେ ଆବୃତ, ଯେପରି ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ।
4.1.22
अयं वसन्तः सौमित्रे नानाविहगनादितः।
सीतया विप्रहीणस्य शोकसंदीपनो मम ॥ ४.१.२२ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ବସନ୍ତ ନାନା ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀଙ୍କ କଳରବରେ ମୁଖରିତ; ସୀତାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ଶୋକକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରେ।
4.1.23
मां हि शोकसमाक्रान्तं संतापयति मन्मथः।
हृष्टं प्रवदमानश्च समाह्वयति कोकिलः ॥ ४.१.२३ ॥
ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମୋତେ ମନ୍ମଥ ସନ୍ତାପିତ କରେ; ହର୍ଷରେ ବୋଲୁଥିବା କୋକିଳ ଯେମିତି ମୋତେ ଡାକେ।
4.1.24
एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे।
प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ ४.१.२४ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ହର୍ଷିତ ଦାତ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀ ଏହି ରମଣୀୟ ବନଝରଣାରେ ଡାକି ମନ୍ମଥାବିଷ୍ଟ ମୋତେ ଶୋକ କରାଇବ।
4.1.25
श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया।
मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ ४.१.२५ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ମୋ ପ୍ରିୟା ମୋତେ ଡାକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଉଥିଲେ।
4.1.26
एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः।
वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ ४.१.२६ ॥
ଏହିପରି ବିଚିତ୍ର ପକ୍ଷୀମାନେ ନାନା ଧ୍ୱନି କରି ଗଛ, ଝୋପ ଓ ଲତା ଉପରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଦେଖ।
4.1.27
विमिश्रा विहगाः पुंभिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः।
भृङ्गराजप्रमुदिताः सौमित्रे मधुरस्वराः ॥ ४.१.२७ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପୁରୁଷ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିବା ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ସାଜସଜ୍ଜାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛନ୍ତି।
4.1.28
अस्याः कूले प्रमुदिताः सङ्घशः शकुनास्त्विह।
दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ॥ ४.१.२८ ॥
ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଏଠାରେ ଝାଁ ଝାଁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ; ଦାତ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଚିତ୍କାର ଓ ପୁରୁଷ କୋକିଳଙ୍କ ରବ ସହିତ।
4.1.29
स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपकाः।
अशोकस्तबकाङ्गारः षट्पदस्वननिःस्वनः ॥ ४.१.२९ ॥
ଏହି ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି; ଏମାନେ ମୋ ଭିତରେ କାମଦେବଙ୍କ ଦୀପ ଜାଳନ୍ତି; ଅଶୋକ ଫୁଲର ଗୁଚ୍ଛ ଅଙ୍ଗାର ପରି, ଭ୍ରମରଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
4.1.30
मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति।
नहि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ॥ ४.१.३० ॥
ନୂଆ ପତ୍ର ପରି ରକ୍ତିମ ଶିଖାଯୁକ୍ତ ବସନ୍ତାଗ୍ନି ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଗ୍ଧ କରିବ; କିନ୍ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଲକ, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ମୃଦୁଭାଷିଣୀ ତାଙ୍କୁ (ସୀତାଙ୍କୁ) ନୁହେଁ।
4.1.31
अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम्।
अयं हि रुचिरस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ॥ ४.१.३१ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତାକୁ ନ ଦେଖିଲେ ମୋ ଜୀବନର କଣ ଲାଭ? ତାହାର ଏହି ଋତୁ ସୁନ୍ଦର ବନଶୋଭା ସହିତ ପ୍ରକୃତରେ ମନୋହର।
4.1.32
कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ।
मन्मथायाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ॥ ४.१.३२ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୋ ପ୍ରିୟାର ଏହି ଋତୁ, ଯାହାର ସୀମା କୋକିଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ମନ୍ମଥ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଜାତ ଏବଂ ବସନ୍ତର ଗୁଣରେ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ।
4.1.33
अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव।
अपश्यतस्तां वनितां पश्यतो रुचिरान् द्रुमान् ॥ ४.१.३३ ॥
ଏହି ଶୋକାଗ୍ନି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିବ, ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିବ ନାହିଁ। ସେହି ନାରୀକୁ ନ ଦେଖି, ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷ ଦେଖିବା ବେଳେ।
4.1.34
ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति।
अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयतीह मे ॥ ४.१.३४ ॥
ମୋଠାରୁ ଜାତ ଏହି ବ୍ୟଥା ପୁଣି ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିବ। ଅଦୃଶ୍ୟ ବୈଦେହୀ ଏଠାରେ ମୋ ଶୋକ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି।
4.1.35
दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः।
मां हि सा मृगशावाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ॥ ४.१.३५ ॥
ଦୃଶ୍ୟମାନ ବସନ୍ତ, ଯାହା ମିଳନର ଝାଳକୁ ଦୂଷିତ କରେ; ମୋତେ। ପ୍ରକୃତରେ ସେ ମୃଗଶାବକ ଆଖିର ନାରୀ, ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକର ବଳରେ ଆକ୍ରାନ୍ତା।
4.1.36
संतापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः।
अमी मयूराः शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.३६ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଚୈତ୍ର ବନର କ୍ରୂର ପବନ ମୋତେ ସନ୍ତାପ ଦିଏ। ଏଠାସେଠି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଏହି ମୟୂରମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
4.1.37
स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव।
शिखिनीभिः परिवृतास्त एते मदमूर्च्छिताः ॥ ४.१.३७ ॥
ପବନରେ ଦୋହଲୁଥିବା ନିଜ ପଖାରେ, ସ୍ଫଟିକ ଝରକା ପରି, ମୟୂରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ, ମଦରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।
4.1.38
मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः।
पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ॥ ४.१.३८ ॥
ମଦନ ପୀଡ଼ିତ ମୋ ପାଇଁ ଏମାନେ ମଦନକୁ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନାଚୁଥିବା ମୟୂରକୁ ଦେଖ; ତା ପାଖରେ ଏକ ନାଚୁଛି।
4.1.39
शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि।
तामेव मनसा रामां मयूरोऽप्यनुधावति ॥ ४.१.३९ ॥
ମଦନରେ ପୀଡ଼ିତା ଏହି ମୟୂରୀ ପର୍ବତ ଢାଳରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ଖୋଜୁଛି। ସେହି ନାରୀକୁ ମନରେ ରଖି ପୁରୁଷ ମୟୂର ମଧ୍ୟ ତା ପଛେ ଦୌଡ଼ୁଛି।
4.1.40
वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव।
मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ॥ ४.१.४० ॥
ସୁନ୍ଦର ପଖା ମେଲି, ଯେମିତି ନିଜ ଡାକରେ ମୋତେ ପରିହାସ କରୁଛି, ଏହି ବନରେ ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସ ମୟୂରର ପ୍ରିୟାକୁ ହରଣ କରିନାହିଁ।
4.1.41
तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया।
मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुःसहः ॥ ४.१.४१ ॥
ତେଣୁ ସେ ସୁନ୍ଦର ବନରେ ନିଜ ପ୍ରିୟାସହ ନାଚୁଛି। କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ପୁଷ୍ପ ମାସରେ ତାଙ୍କ ବିନା ଏ ବାସ ଅତି ଦୁଃସହ।
4.1.42
पश्य लक्ष्मण संरागस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि।
यदेषा शिखिनी कामाद् भर्तारमभिवर्तते ॥ ४.१.४२ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ; ପଶୁ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମର ଅନୁରାଗ କେତେ! ଏହି ମୟୂରୀ କାମରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଆଡ଼କୁ ଫେରୁଛି।
4.1.43
ममाप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा।
मदनेनाभिवर्तेत यदि नापहृता भवेत् ॥ ४.१.४३ ॥
ଯଦି ସୀତା ଅପହୃତା ନ ହୋଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ବିଶାଳନୟନା ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କାମବଶରେ ମୋ ଆଡ଼କୁ ଫେରିଥାନ୍ତେ।
4.1.44
पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे।
पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ ४.१.४४ ॥
ଦେଖ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶିଶିର ଋତୁ ଅତୀତ ହେବା ପରେ ପୁଷ୍ପଭାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ବନର ଫୁଲ ମୋ ପାଇଁ ନିଷ୍ଫଳ ଲାଗୁଛି।
4.1.45
रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया।
निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ ४.१.४५ ॥
ଗଛର ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଅତିଶୟ ଶୋଭା ସତ୍ତ୍ବେ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ ମହୁମାଛି ଝାଙ୍କ ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି।
4.1.46
नदन्ति कामं शकुना मुदिताः सङ्घशः कलम्।
आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ ४.१.४६ ॥
ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଝାଙ୍କରେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଡାକୁଛନ୍ତି; ଯେପରି ପରସ୍ପରକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ଭିତରେ କାମୋନ୍ମାଦ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି।
4.1.47
वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया।
नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ ४.१.४७ ॥
ମୋ ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତ ଥିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ପରବଶା ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ପରି ଶୋକ କରୁଥିବେ।
4.1.48
नूनं न तु वसन्तस्तं देशं स्पृशति यत्र सा।
कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत् सा मया विना ॥ ४.१.४८ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ ସେହି ଦେଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ ଯେଉଁଠି ସେ ଅଛନ୍ତି; ନୀଳପଦ୍ମନୟନା ସେ ମୋ ବିନା କିପରି ସମୟ କଟାଉଥିବେ?
4.1.49
अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया।
किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ ४.१.४९ ॥
ଅଥବା ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପ୍ରିୟା ଅଛନ୍ତି ସେଠାରେ ବସନ୍ତ ଅଛି କି? ସୁନ୍ଦର କଟିଦେଶ ବିଶିଷ୍ଟା ସେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତା ହୋଇ କ'ଣ କରିବେ?
4.1.50
श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुभाषा च मे प्रिया।
नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ ४.१.५० ॥
ଶ୍ୟାମା, ପଦ୍ମପାଖୁଡ଼ା ପରି ଆଖିବିଶିଷ୍ଟା, ମୃଦୁଭାଷିଣୀ ମୋର ପ୍ରିୟା ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ ପାଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।
4.1.51
दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते।
नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ ४.१.५१ ॥
ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଘୂରୁଛି: ସାଧ୍ୱୀ ସୀତା ମୋ ବିରହ ପାଇ ବଞ୍ଚି ପାରିବେ ନାହିଁ।
4.1.52
मयि भावो हि वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः।
ममापि भावः सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ ४.१.५२ ॥
ପ୍ରକୃତରେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଭାବ ମୋ ଭିତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସ୍ଥାପିତ; ମୋ ଭାବ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କଠାରେ ସର୍ବଥା ସ୍ଥାପିତ।
4.1.53
एष पुष्पवहो वायुः सुखस्पर्शो हिमावहः।
तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ ४.१.५३ ॥
ଫୁଲ ବହନ କରୁଥିବା, ସୁଖ ସ୍ପର୍ଶବିଶିଷ୍ଟ, ଶୀତଳତା ଆଣୁଥିବା ଏହି ପବନ, ସେହି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ପରି।
4.1.54
सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया।
मारुतः स विना सीतां शोकसंजननो मम ॥ ४.१.५४ ॥
ପୂର୍ବେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବାବେଳେ ଯେଉଁ ପବନକୁ ମୁଁ ସର୍ବଦା ସୁଖଦ ମନେ କରିଥିଲି, ସୀତା ବିନା ସେହି ପବନ ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ ଜନ୍ମାଉଛି।
4.1.55
तां विनाथ विहङ्गोऽसौ पक्षी प्रणदितस्तदा।
वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिकूजति ॥ ४.१.५५ ॥
ତାଙ୍କ ବିନା ସେତେବେଳେ ସେ ପକ୍ଷୀ, ଡେଣାବିଶିଷ୍ଟ, ଚିତ୍କାର କରି, ଗଛରେ ବସିଥିବା କାଉ ଆନନ୍ଦରେ କା-କା କରୁଛି।
4.1.56
एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः।
पक्षी मां तु विशालाक्ष्याः समीपमुपनेष्यति ॥ ४.१.५६ ॥
ଏହି ପକ୍ଷୀ ସେଠାରେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଦୂତ; ଡେଣାବିଶିଷ୍ଟ ଏ ମୋତେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବ।
4.1.57
पश्य लक्ष्मण संनादं वने मदविवर्धनम्।
पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामवकूजताम् ॥ ४.१.५७ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ବନରେ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଥିବା ଏ ନାଦ; ଫୁଲିଥିବା ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା ଗଛରେ ପକ୍ଷୀମାନେ କୂଜନ କରୁଛନ୍ତି।
4.1.58
विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम्।
षट्पदः सहसाभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ ४.१.५८ ॥
ପବନରେ ଦୋହଲିଥିବା ଏ ତିଲକମଞ୍ଜରୀ ନିକଟକୁ ସେ ଭ୍ରମର ହଠାତ୍ ଆସୁଛି, ମଦରେ ଝୁମୁଥିବା ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯେପରି।
4.1.59
कामिनामयमत्यन्तमशोकः शोकवर्धनः।
स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ ४.१.५९ ॥
କାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏ ଅଶୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକ ବଢ଼ାଉଛି; ପବନରେ ଉଠୁଥିବା ଗୁଚ୍ଛରେ ଯେପରି ମୋତେ ଭୟ ଦେଖାଇ ଠିଆ ହୋଇଛି।
4.1.60
अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः।
विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ ४.१.६० ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ ଏ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଆମ୍ବ ଗଛମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ବିଳାସରେ ମନ ଉଦ୍ବେଳିତ, ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇଥିବା ମଣିଷ ପରି।
4.1.61
सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु।
किंनरा नरशार्दूल विचरन्ति यतस्ततः ॥ ४.१.६१ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପମ୍ପା ସରୋବରର ବିଚିତ୍ର ବନରାଜି ଦେଖ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! କିନ୍ନରମାନେ ଏଣେତେଣେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି।
4.1.62
इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः।
नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ ४.१.६२ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ! ଚାରିପଟେ ଶୁଭ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଏହି ପଦ୍ମସମୂହ ଜଳରେ ଉଦୀୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଝଲସୁଛନ୍ତି।
4.1.63
एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता।
हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकायुता ॥ ४.१.६३ ॥
ଏହି ପମ୍ପା, ଯାହାର ଜଳ ନିର୍ମଳ, ଯାହା ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସୌଗନ୍ଧିକ ପଦ୍ମରେ ଯୁକ୍ତ।
4.1.64
जले तरुणसूर्याभैः षट्पदाहतकेसरैः।
पङ्कजैः शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ ४.१.६४ ॥
ଜଳରେ ଉଦୀୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତି ଥିବା, ଭ୍ରମରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ କେଶରଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମରେ ପମ୍ପା ଚାରିପଟେ ଆବୃତ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛି।
4.1.65
चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्थवनान्तरा।
मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ ४.१.६५ ॥
ସର୍ବଦା ଚକ୍ରବାକଯୁକ୍ତ, ବିଚିତ୍ର ଉଚ୍ଚଭୂମି ଓ ବନ ମଧ୍ୟରେ, ଜଳାକାଂକ୍ଷୀ ହସ୍ତୀ ଓ ମୃଗଯୂଥରେ ପମ୍ପା ଶୋଭା ପାଏ।
4.1.66
पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि।
पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ ४.१.६६ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପବନ ବେଗରେ ଆଘାତିତ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପିଟାଯାଇ ଏହି ପଦ୍ମସମୂହ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
4.1.67
पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं प्रियपङ्कजाम्।
अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ ४.१.६७ ॥
ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା, ସର୍ବଦା ପ୍ରିୟ ପଦ୍ମ ଧାରଣକାରିଣୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖିଲେ ମୋତେ ଜୀବନ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
4.1.68
अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम्।
स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ ४.१.६८ ॥
ଅହୋ, କାମର ବକ୍ରତା! ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଥିବା, ଅତି ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ସେହି କଲ୍ୟାଣୀଙ୍କୁ ଏହା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରାଉଛି।
4.1.69
शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया।
यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात् पुष्पितद्रुमः ॥ ४.१.६९ ॥
ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷଯୁକ୍ତ ବସନ୍ତ ଯଦି ପୁନର୍ବାର ମୋତେ ନ ମାରନ୍ତା, ତେବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ଏହି କାମକୁ ଧରି ରଖିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାନ୍ତା।
4.1.70
यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे।
तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ ४.१.७० ॥
ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲାବେଳେ ଯାହା ମୋତେ ରମଣୀୟ ଲାଗୁଥିଲା, ସେ ବିନା ତାହା ଏବେ ଅରମଣୀୟ ହେଉଛି।
4.1.71
पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते।
सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ ४.१.७१ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପଦ୍ମର କଢ଼ି ଓ ପାଖୁଡ଼ା ଦେଖିବାକୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛା କରେ; କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ସୀତାଙ୍କ ନୟନ-କୋଷ ପରି।
4.1.72
पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिःसृतः।
निःश्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ ४.१.७२ ॥
ପଦ୍ମର ପରାଗରେ ମାଖା, ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରୁ ବହୁଥିବା ଏହି ମନୋହର ପବନ ସୀତାଙ୍କ ନିଃଶ୍ୱାସ ପରି ବହୁଛି।
4.1.73
सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुषु।
पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभिताम् ॥ ४.१.७३ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପମ୍ପାର ଦକ୍ଷିଣରେ ପର୍ବତ ଢାଲରେ ଦେଖ, କର୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷର ଅତି ଶୋଭିତ ପୁଷ୍ପିତ ଶାଖା।
4.1.74
अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिस्तु विभूषितः।
विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ ४.१.७४ ॥
ଏହି ପର୍ବତରାଜ ଧାତୁରେ ଅଧିକ ବିଭୂଷିତ; ବାୟୁବେଗରେ ଆଲୋଡ଼ିତ ବିଚିତ୍ର ଧୂଳି ସେ ଉଡ଼ାଉଛି।
4.1.75
गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतः सम्प्रपुष्पितैः।
निष्पत्रैः सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ ४.१.७५ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପର୍ବତ ପଠାର ସର୍ବତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପିତ, ପତ୍ରହୀନ ସୁନ୍ଦର କିଂଶୁକ ବୃକ୍ଷରେ ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିବା ପରି ଜଳୁଛି।
4.1.76
पम्पातीररुहाश्चेमे संसिक्ता मधुगन्धिनः।
मालतीमल्लिकापद्मकरवीराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७६ ॥
ପମ୍ପା ତୀରରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ବୃକ୍ଷସବୁ ଜଳସିକ୍ତ ଓ ମଧୁ ସୁଗନ୍ଧ; ମାଳତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ ଓ କରବୀର ଗଛ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପିତ।
4.1.77
केतक्यः सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः।
माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ ४.१.७७ ॥
କେତକୀ, ସିନ୍ଦୁବାର ଓ ବାସନ୍ତୀ ଲତା ଭଲରେ ପୁଷ୍ପିତ; ମାଧବୀ ଲତା ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୁନ୍ଦ ଗୁଳ୍ମ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।
4.1.78
चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला बकुलास्तथा।
चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.७८ ॥
ଚିରିବିଲ୍ୱ, ମଧୂକ, ବଞ୍ଜୁଳ ଓ ବକୁଳ ବୃକ୍ଷ, ଏବଂ ଚମ୍ପକ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପିତ।
4.1.79
पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः।
लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ ४.१.७९ ॥
ପଦ୍ମକ ବୃକ୍ଷସବୁ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି; ନୀଳାଶୋକ ବୃକ୍ଷସବୁ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି; ପର୍ବତ ଢାଲରେ ଲୋଧ୍ର ବୃକ୍ଷସବୁ ସିଂହର କେଶର ପରି ପୀତାଭ।
4.1.80
अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः।
चूताः पाटलयश्चापि कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ ४.१.८० ॥
ଅଙ୍କୋଳ, କୁରଣ୍ଟ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ପାରିଭଦ୍ରକ ବୃକ୍ଷ, ଆମ୍ବ, ପାଟଳ ଓ କୋବିଦାର ବୃକ୍ଷସବୁ ମଧ୍ୟ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି।
4.1.81
मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु।
केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशपा धवाः ॥ ४.१.८१ ॥
ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷସବୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; କେତକ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶପା ଓ ଧବ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
4.1.82
शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरबकास्तथा।
तिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनाः स्यन्दनास्तथा ॥ ४.१.८२ ॥
ଶାଲ୍ମଳୀ ଓ କିଂଶୁକ ବୃକ୍ଷ, ଲାଲ କୁରବକ ବୃକ୍ଷ, ତିନିଶ, ନକ୍ତମାଳ, ଚନ୍ଦନ ଓ ସ୍ୟନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
4.1.83
हिन्तालास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः।
पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ॥ ४.१.८३ ॥
ହିନ୍ତାଳ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ବୃକ୍ଷସବୁ ମଧ୍ୟ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲ ଭରା ଲତାରେ ଘେରିହୋଇଛନ୍ତି।
4.1.84
द्रुमान् पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान् बहून्।
वातविक्षिप्तविटपान् यथासन्नान् द्रुमानिमान् ॥ ४.१.८४ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏଠାରେ ପମ୍ପା ସରୋବରର ଏହି ସୁନ୍ଦର ବହୁ ବୃକ୍ଷ ଦେଖ; ପବନରେ ଦୋହଲୁଥିବା ଶାଖା ସହିତ ଏମାନେ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି।
4.1.85
लताः समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः।
पादपात् पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद् वनम् ॥ ४.१.८५ ॥
ମଦମତ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀଙ୍କ ପରି ଲତାମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ବୃକ୍ଷରୁ ବୃକ୍ଷକୁ, ପର୍ବତରୁ ପର୍ବତକୁ, ବନରୁ ବନକୁ ଯାଉ ଯାଉ।
4.1.86
वाति नैकरसास्वादसम्मोदित इवानिलः।
केचित् पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ॥ ४.१.८६ ॥
ଅନେକ ରସର ସ୍ୱାଦ ନେଇ ଆନନ୍ଦିତ ପବନ ପରି ବାୟୁ ବହୁଛି; କେତେକ ବୃକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପିତ ହୋଇ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଦେଉଛନ୍ତି।
4.1.87
केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः।
इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ॥ ४.१.८७ ॥
କେତେକ ବୃକ୍ଷ କଢ଼ିରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଶ୍ୟାମ ବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଶୋଭନ୍ତି; 'ଏହା ମଧୁର, ଏହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ଏହା ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ' ଏମିତି ମଧ୍ୟ।
4.1.88
रागरक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते।
निलीय पुनरुत्पत्य सहसान्यत्र गच्छति।
मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ ४.१.८८ ॥
ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ ଭ୍ରମର ଫୁଲରେ ହିଁ ବସେ; ବସି ପୁଣି ଉଡ଼ି ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଏ। ମଧୁଲୋଭୀ ସେହି ଭ୍ରମର ପମ୍ପା କୂଳର ବୃକ୍ଷରେ (ଏମିତି ବୁଲେ)।
4.1.89
इयं कुसुमसंघातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता।
स्वयं निपतितैर्भूमिः शयनप्रस्तरैरिव ॥ ४.१.८९ ॥
ଏହି ଭୂମି ଫୁଲର ଗୁଚ୍ଛରେ ବିଛାଯାଇଛି, ଯେମିତି ନିଜେ ପଡ଼ିଥିବା ଶୟ୍ୟା-ପଥରରେ ସୁଖକର କରାଯାଇଛି।
4.1.90
विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु।
विस्तीर्णाः पीतरक्ताभाः सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ ४.१.९० ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ବିବିଧ ପୁଷ୍ପରେ, ସେହି ପୁଷ୍ପରେ, ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ହଳଦିଆ ଓ ଲାଲ ଆଭାର ବିସ୍ତୃତ ପଥର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି।
4.1.91
हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम्।
पुष्पमासे हि तरवः संघर्षादिव पुष्पिताः ॥ ४.१.९१ ॥
ହେମନ୍ତର ଶେଷରେ ଦେଖ, ହେ ସୌମିତ୍ରି; ବୃକ୍ଷରେ ଫୁଲ ଫୁଟିବାର ଦୃଶ୍ୟ। ପୁଷ୍ପମାସରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଯେମିତି ଘର୍ଷଣରୁ ଫୁଲିଛନ୍ତି।
4.1.92
आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाः षट्पदनादिताः।
कुसुमोत्तंसविटपाः शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ ४.१.९२ ॥
ପରସ୍ପରକୁ ଡାକୁଥିଲା ପରି, ଭ୍ରମରଙ୍କ ନାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛମାନେ, ଫୁଲ-ମୁକୁଟ ପରି ଡାଳ ସହ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
4.1.93
एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम्।
रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्निव ॥ ४.१.९३ ॥
ଏହି କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ସୁନ୍ଦର ଜଳରେ ଡୁବି ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହ ରମଣ କରୁଛି, ଯେମିତି କାମନାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛି।
4.1.94
मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेतन्मनोरमम्।
स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ ४.१.९४ ॥
ମନ୍ଦାକିନୀର ଏ ରୂପ କେତେ ମନୋରମ! ଜଗତରେ ତାହାର ମନୋହର ଗୁଣ ଯଥାର୍ଥରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
4.1.95
यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि।
स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ ४.१.९५ ॥
ସେ ସାଧ୍ବୀ ଯଦି ଏଠାରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତା, ଏବଂ ଆମେ ଯଦି ଏଠାରେ ବାସ କରନ୍ତୁ, ହେ ରଘୂତ୍ତମ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ କିମ୍ବା ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବି ନାହିଁ।
4.1.96
न ह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह।
रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहान्येषु वा भवेत् ॥ ४.१.९६ ॥
ପ୍ରକୃତରେ, ତାହା ସହିତ ଏହି ରମଣୀୟ ସବୁଜ ତୃଣଭୂମିରେ ରମଣ କଲେ ମୋର ଚିନ୍ତା ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛିପ୍ରତି ସ୍ପୃହାମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
4.1.97
अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो विविधच्छदाः।
काननेऽस्मिन् विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ ४.१.९७ ॥
ବିବିଧ ଫୁଲ ଓ ବିବିଧ ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ଏହି ବନରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିନା ମୋ ଭିତରେ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମାଉଛନ୍ତି।
4.1.98
पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम्।
चक्रवाकानुचरितां कारण्डवनिषेविताम् ॥ ४.१.९८ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଦେଖ ଏହି ଶୀତଳ ଜଳ, ପଦ୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚକ୍ରବାକ ବିଚରିତ, କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀସେବିତ ପମ୍ପାକୁ।
4.1.99
प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम्।
अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिर्विहंगमैः ॥ ४.१.९९ ॥
ଜଳପକ୍ଷୀ ଓ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାମୃଗସେବିତ ଏହି ପମ୍ପା, କୂଜନକାରୀ ବିହଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି।
4.1.100
दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः।
श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ ४.१.१०० ॥
ବିବିଧ, ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେମିତି ମୋ କାମନାକୁ ଜାଳୁଛନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ଶ୍ୟାମା, ପଦ୍ମନୟନା ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ।
4.1.101
पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिः सहितान् मृगान्।
मां पुनर्मृगशावाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम्।
व्यथयन्तीव मे चित्तं संचरन्तस्ततस्ततः ॥ ४.१.१०१ ॥
ଦେଖ, ବିଚିତ୍ର ଶିଖରରେ ହରିଣୀ ସହ ଥିବା ମୃଗମାନଙ୍କୁ। ମୃଗନୟନା ବୈଦେହୀଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମୋତେ, ଏଣେତେଣେ ବିଚରଣ କରି ସେମାନେ ଯେମିତି ମୋ ମନକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି।
4.1.102
अस्मिन् सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणाकुले।
पश्येयं यदि तां कान्तां ततः स्वस्ति भवेन्मम ॥ ४.१.१०२ ॥
ମତ୍ତ ପକ୍ଷୀଗଣଙ୍କ ଝାଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ରମଣୀୟ ଶିଖରରେ, ଯଦି ମୁଁ ସେହି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ, ତେବେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେବ।
4.1.103
जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा।
सेवेत यदि वैदेही पम्पायाः पवनं शुभम् ॥ ४.१.१०३ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସୁମଧ୍ୟମା ବୈଦେହୀ ଯଦି ମୋ ସହିତ ପମ୍ପାର ଶୁଭ ପବନ ସେବନ କରନ୍ତେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ଜୀବିତ ରହିଥାନ୍ତି।
4.1.104
पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम्।
धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पाया वनमारुतम् ॥ ४.१.१०४ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପଦ୍ମ ଓ ସୌଗନ୍ଧିକ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ବହନକାରୀ, ଶୁଭ ଓ ଶୋକନାଶକ ପମ୍ପାର ବନପବନ ଯେଉଁମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
4.1.105
श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया।
कथं धारयति प्राणान् विवशा जनकात्मजा ॥ ४.१.१०५ ॥
ଶ୍ୟାମା, ପଦ୍ମପାଖୁଡ଼ା ପରି ନୟନବିଶିଷ୍ଟା, ମୋ ପ୍ରିୟା, ମୋଠାରୁ ବିରହିତା, ବିବଶା ଜନକତନୟା କିପରି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବେ?
4.1.106
किं नु वक्ष्यामि धर्मज्ञं राजानं सत्यवादिनम्।
जनकं पृष्टसीतं तं कुशलं जनसंसदि ॥ ४.१.१०६ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଜନକ ରାଜାଙ୍କୁ, ଜନସଭାରେ 'ସୀତା କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି?' ବୋଲି ପଚରାଗଲେ ମୁଁ କ'ଣ କହିବି?
4.1.107
या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रस्थापितं वनम्।
सीता धर्मं समास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ ४.१.१०७ ॥
ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନକୁ ପଠାଯିବା ସମୟରେ ଯେ ଧୀରେ ଧୀରେ ମୋ ପଛରେ ଆସିଥିଲେ, ଧର୍ମ ପାଳନକାରୀ ସେହି ପ୍ରିୟା ସୀତା ଏବେ କେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି?
4.1.108
तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये।
या मामनुगता राज्याद् भ्रष्टं विहतचेतसम् ॥ ४.१.१०८ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ବିନା ଦୀନ ମୁଁ କେମିତି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବି? ରାଜ୍ୟଚ୍ୟୁତ, ବିହତଚିତ୍ତ ମୋ ପଛରେ ଆସିଥିଲେ ସେ।
4.1.109
तच्चार्वाञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम्।
अपश्यतो मुखं तस्याः सीदतीव मतिर्मम ॥ ४.१.१०९ ॥
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର, ପଦ୍ମ ପରି ନୟନଯୁକ୍ତ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ଶୁଭ ଓ ନିର୍ଦୋଷ ମୁଖ ନ ଦେଖିବାରୁ ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଯେମିତି ଡୁବୁଛି।
4.1.110
स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम्।
वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ ४.१.११० ॥
ହସ ଓ ସ୍ମିତରେ ଯୁକ୍ତ, ଗୁଣବତୀ, ମଧୁର, ହିତକର, ଅତୁଳନୀୟ ବୈଦେହୀଙ୍କ ବାଣୀ ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ?
4.1.111
प्राप्य दुःखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम्।
नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ ४.१.१११ ॥
ବନରେ ଦୁଃଖ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେହି ଶ୍ୟାମା, ମନ୍ମଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃଶ ହୋଇଥିବା ମୋ ସହ, ଯେମିତି ଦୁଃଖ ଭୁଲି ଆନନ୍ଦିତା ହୋଇ, ସାଧ୍ଵୀ ଭଲ ଭାବେ କଥା କହିଲା।
4.1.112
किं नु वक्ष्याम्ययोध्यायां कौसल्यां हि नृपात्मज।
क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि मनस्विनीम् ॥ ४.१.११२ ॥
ହେ ରାଜକୁମାର, ଅଯୋଧ୍ୟାରେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୁଁ କ'ଣ କହିବି? 'ମୋ ବୋହୂ କେଉଁଠି?' ବୋଲି ପଚାରୁଥିବା ସେହି ମନସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ କିପରି କହିବି?
4.1.113
गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम्।
नह्यहं जीवितुं शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ ४.१.११३ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାଅ, ଭ୍ରାତୃପ୍ରେମୀ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖ। ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ବିନା ମୁଁ ସତରେ ବଞ୍ଚି ପାରିବି ନାହିଁ।
4.1.114
उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ ४.१.११४ ॥
ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟୟ ବାଣୀ କହିଲେ।
4.1.115
संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम।
नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ ४.१.११५ ॥
ହେ ରାମ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମନକୁ ସ୍ଥିର କର, ଶୋକ କର ନାହିଁ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ନିର୍ମଳ ମନ ଥିବା ଏଭଳି ଲୋକଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
4.1.116
स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने।
अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद् वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ ४.१.११६ ॥
ବିୟୋଗରୁ ଜାତ ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରିୟ ଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର। ଅତି ସ୍ନେହର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଓଦା ବତୀ ମଧ୍ୟ ଜଳିଯାଏ।
4.1.117
यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा।
सर्वथा रावणस्तात न भविष्यति राघव ॥ ४.१.११७ ॥
ଯଦି ରାବଣ ପାତାଳକୁ ଯାଏ, ଅଥବା ତା'ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଏ, ହେ ରାଘବ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ରକ୍ଷା ପାଇବ ନାହିଁ।
4.1.118
प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत् तस्य पापस्य रक्षसः।
ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ ४.१.११८ ॥
ପ୍ରଥମେ ସେଇ ପାପୀ ରାକ୍ଷସର ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ। ତା'ପରେ ସେ ହୁଏତ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବ, ନଚେତ୍ ବିନାଶ ପାଇବ।
4.1.119
यदि याति दितेर्गर्भं रावणं सह सीतया।
तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद् दास्यति मैथिलीम् ॥ ४.१.११९ ॥
ଯଦି ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତା'କୁ ବଧ କରିବି, ଯଦି ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ନ ଦିଏ।
4.1.120
स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः।
अर्थो हि नष्टकार्यार्थैरयत्नेनाधिगम्यते ॥ ४.१.१२० ॥
ହେ ଆର୍ଯ, ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ଥିରତା ଗ୍ରହଣ କର, ଦୀନ ବୁଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ କର। ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିନା ଚେଷ୍ଟାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମିଳେ।
4.1.121
उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात् परं बलम्।
सोत्साहस्य हि लोकेषु न किंचिदपि दुर्लभम् ॥ ४.१.१२१ ॥
ଆର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ସାହ ହିଁ ମହା ବଳ। ଉତ୍ସାହ ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ ବଳ ନାହିଁ। ଉତ୍ସାହୀ ପାଇଁ ଲୋକମାନଙ୍କରେ କିଛି ବି ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।
4.1.122
उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु।
उत्साहमात्रमाश्रित्य प्रतिलप्स्याम जानकीम् ॥ ४.१.१२२ ॥
ଉତ୍ସାହୀ ପୁରୁଷମାନେ କର୍ମରେ ଅବସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କେବଳ ଉତ୍ସାହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆମେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ପାଇବା।
4.1.123
त्यजतां कामवृत्तत्वं शोकं संन्यस्य पृष्ठतः।
महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ ४.१.१२३ ॥
କାମପ୍ରେରିତ ଆଚରଣ ତ୍ୟାଗ କର, ଶୋକକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼। ମହାତ୍ମା ଏବଂ ସଂଯମୀ ଆତ୍ମାକୁ ତୁମେ ଚିହ୍ନୁନାହଁ।
4.1.124
एवं सम्बोधितस्तेन शोकोपहतचेतनः।
त्यज्य शोकं च मोहं च रामो धैर्यमुपागमत् ॥ ४.१.१२४ ॥
ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଯାଇ, ଶୋକରେ ବିଚଳିତ ଚିତ୍ତ ରାମ ଶୋକ ଓ ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କଲେ।
4.1.125
सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः।
रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यां पारिप्लवद्रुमाम् ॥ ४.१.१२५ ॥
ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ସେହି ରାମ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ, ପବନରେ ଦୋହଲୁଥିବା ଗଛଯୁକ୍ତ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ରମଣୀୟ ପମ୍ପା ସରୋବର ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
4.1.126
निरीक्षमाणः सहसा महात्मा
सर्वं वनं निर्झरकन्दरं च।
उद्विग्नचेताः सह लक्ष्मणेन
विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ ४.१.१२६ ॥
ମହାତ୍ମା ରାମ ଝରଣା ଓ ଗୁମ୍ଫା ସହିତ ସମଗ୍ର ବନକୁ ହଠାତ୍ ଦେଖି, ବିଚଳିତ ଚିତ୍ତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବିଚାର କରି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ବାହାରିଲେ।
4.1.127
तं मत्तमातङ्गविलासगामी
गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा।
स लक्ष्मणो राघवमिष्टचेष्टो
ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ ४.१.१२७ ॥
ମତ୍ତ ହସ୍ତୀର ବିଳାସୀ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଅବିଚଳ ମନରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ପ୍ରିୟ ଆଚରଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧର୍ମ ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା ରାଘବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
4.1.128
तावृष्यमूकस्य समीपचारी
चरन् ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ।
शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी
वितत्रसे नैव विचेष्ट चेष्टाम् ॥ ४.१.१२८ ॥
ଋଷ୍ୟମୂକ ନିକଟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସେହି ବେଗଶାଳୀ ବାନରରାଜ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ବିଚଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
4.1.129
स तौ महात्मा गजमन्दगामी
शाखामृगस्तत्र चरंश्चरन्तौ।
दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम
चिन्तापरीतो भयभारभग्नः ॥ ४.१.१२९ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା, ହସ୍ତୀ ପରି ମନ୍ଥର ଗତିର ବାନର, ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ପଡ଼ିଲେ; ଚିନ୍ତାରେ ଘେରା ହୋଇ, ଭୟଭାରରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲେ।
4.1.130
तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं
सदैव शाखामृगसेवितान्तम्।
त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मु-
र्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ ४.१.१३० ॥
ସେହି ଆଶ୍ରମ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସୁଖମୟ ଶରଣ୍ୟ ଥିଲା; ତାହାର ସୀମା ସର୍ବଦା ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା। ଭୟଭୀତ ବାନରମାନେ ସେହି ଦୁଇ ମହାବଳୀ ରାଘବ-ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।