ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.11.1
रामस्य वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्।
सुग्रीवः पूजयांचक्रे राघवं प्रशशंस च ॥ ४.११.१ ॥
ରାମଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଓ ପୌରୁଷ ବଢ଼ାଇଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଖାଇ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
4.11.2
असंशयं प्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैः शरैः।
त्वं दहेः कुपितो लोकान् युगान्त इव भास्करः ॥ ४.११.२ ॥
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଜଳୁଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ମର୍ମଭେଦୀ ବାଣରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦହିବ, ଯୁଗାନ୍ତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।
4.11.3
वालिनः पौरुषं यत्तद् यच्च वीर्यं धृतिश्च या।
तन्ममैकमनाः श्रुत्वा विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ ४.११.३ ॥
ବାଳିଙ୍କର ଯେଉଁ ପୌରୁଷ, ଯେଉଁ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯେଉଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ତାହା ମୋ ଠାରୁ ଏକାଗ୍ରମନରେ ଶୁଣି, ତା'ପରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ତାହା କର।
4.11.4
समुद्रात् पश्चिमात् पूर्वं दक्षिणादपि चोत्तरम्।
क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः ॥ ४.११.४ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ, ଶ୍ରାନ୍ତିହୀନ ବାଳୀ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ମଧ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗମନ କରେ।
4.11.5
अग्राण्यारुह्य शैलानां शिखराणि महान्त्यपि।
ऊर्ध्वमुत्पात्य तरसा प्रतिगृह्णाति वीर्यवान् ॥ ४.११.५ ॥
ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଚଢ଼ି, ବଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ମଧ୍ୟ, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ବାଳୀ ବେଗରେ ଉପରକୁ ଡେଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି ନିଏ।
4.11.6
बहवः सारवन्तश्च वनेषु विविधा द्रुमाः।
वालिना तरसा भग्ना बलं प्रथयताऽऽत्मनः ॥ ४.११.६ ॥
ବନରେ ଥିବା ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ବହୁ ସାରବାନ ଗଛ, ନିଜର ବଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ବାଳୀ ବଳପୂର୍ବକ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଛି।
4.11.7
महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः।
बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान् ॥ ४.११.७ ॥
କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ମହିଷ ନାମକ ଦୁନ୍ଦୁଭି ହଜାର ହାତୀର ବଳ ଧାରଣ କରିଥିଲା।
4.11.8
स वीर्योत्सेकदुष्टात्मा वरदानेन मोहितः।
जगाम स महाकायः समुद्रं सरितां पतिम् ॥ ४.११.८ ॥
ନିଜ ବୀର୍ଯ୍ୟର ଅହଂକାରରେ ଦୂଷିତ ମନ ଓ ବରଦାନରେ ମୋହିତ ସେ ମହାକାୟ ନଦୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସମୁଦ୍ର ନିକଟକୁ ଗଲା।
4.11.9
ऊर्मिमन्तमतिक्रम्य सागरं रत्नसंचयम्।
मम युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम् ॥ ४.११.९ ॥
ତରଙ୍ଗପୂର୍ଣ୍ଣ, ରତ୍ନସଞ୍ଚୟ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ସେଇ ମହାର୍ଣ୍ଣବକୁ କହିଲା, "ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।"
4.11.10
ततः समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः।
अब्रवीद् वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम् ॥ ४.११.१० ॥
ତା'ପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ମହାବଳ ସମୁଦ୍ର ଉଠି ଠିଆ ହୋଇ, ହେ ରାଜନ, କାଳପ୍ରେରିତ ସେଇ ଅସୁରକୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
4.11.11
समर्थो नास्मि ते दातुं युद्धं युद्धविशारद।
श्रूयतां त्वभिधास्यामि यस्ते युद्धं प्रदास्यति ॥ ४.११.११ ॥
ହେ ଯୁଦ୍ଧବିଶାରଦ, ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଶୁଣ, ଯିଏ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବ ତା'ର କଥା କହୁଛି।
4.11.12
शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम्।
शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः ॥ ४.११.१२ ॥
ମହାବନରେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ପର୍ବତରାଜ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର, ହିମବାନ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ।
4.11.13
महाप्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्झरः।
स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमर्हति ॥ ४.११.१३ ॥
ବଡ଼ ଝରଣା, ଅନେକ ଗୁମ୍ଫା ଓ ନିର୍ଝରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ପର୍ବତ ତୁମକୁ ଅତୁଳନୀୟ ଆନନ୍ଦ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ।
4.11.14
तं भीतमिति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः।
हिमवद्वनमागम्य शरश्चापादिव च्युतः ॥ ४.११.१४ ॥
ସେ ଭୀତ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୁଦ୍ରରୁ ହିମବାନଙ୍କ ବନକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ଶର।
4.11.15
ततस्तस्य गिरेः श्वेता गजेन्द्रप्रतिमाः शिलाः।
चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च ॥ ४.११.१५ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ପର୍ବତର ଗଜରାଜ ସଦୃଶ ଧଳା ଶିଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଲା ଏବଂ ଗର୍ଜନ କଲା।
4.11.16
ततः श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः।
हिमवानब्रवीद् वाक्यं स्व एव शिखरे स्थितः ॥ ४.११.१६ ॥
ତା'ପରେ ଧଳା ମେଘ ପରି, ସୌମ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ରୂପ ଥିବା ହିମବାନ ନିଜ ଶିଖରରେ ଠିଆ ହୋଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.11.17
क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल।
रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणो ह्यहम् ॥ ४.११.१७ ॥
ହେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଦୁନ୍ଦୁଭି, ତୁମେ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକର୍ମରେ ନିପୁଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଶରଣ।
4.11.18
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः।
उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.११.१८ ॥
ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗିରିରାଜଙ୍କ ସେ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ଆଖିଥିବା ଦୁନ୍ଦୁଭି କହିଲା।
4.11.19
यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद् वा निरुद्यमः।
तमाचक्ष्व प्रदद्यान्मे यो हि युद्धं युयुत्सतः ॥ ४.११.१९ ॥
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସମର୍ଥ, ବା ମୋ ଭୟରେ ଉଦ୍ୟମହୀନ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛୁ ମୋତେ ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବ ତାହାକୁ କୁହ।
4.11.20
हिमवानब्रवीद् वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः।
अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात् तमसुरोत्तमम् ॥ ४.११.२० ॥
ବାକ୍ୟନିପୁଣ ଧର୍ମାତ୍ମା ହିମବାନ୍ ତାହା ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ ସେହି ଅସୁରୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପୂର୍ବରେ କେବେ ନ କହାଯାଇଥିବା କଥା କହିଲେ।
4.11.21
वाली नाम महाप्राज्ञ शक्रपुत्रः प्रतापवान्।
अध्यास्ते वानरः श्रीमान् किष्किन्धामतुलप्रभाम् ॥ ४.११.२१ ॥
ବାଳୀ ନାମକ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରତାପୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାନର ଅତୁଳ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବାସ କରନ୍ତି।
4.11.22
स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः।
द्वन्द्वयुद्धं स दातुं ते नमुचेरिव वासवः ॥ ४.११.२२ ॥
ସେ ସମର୍ଥ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧନିପୁଣ; ନମୁଚିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ସେ ତୁମକୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ।
4.11.23
तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि।
स हि दुर्मर्षणो नित्यं शूरः समरकर्मणि ॥ ४.११.२३ ॥
ଯଦି ତୁମେ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହଁ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ତା ନିକଟକୁ ଯାଅ; ସେ ଦୁର୍ମର୍ଷଣ, ଯୁଦ୍ଧକର୍ମରେ ସଦା ଶୂର।
4.11.24
श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं कोपाविष्टः स दुन्दुभिः।
जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा ॥ ४.११.२४ ॥
ହିମବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁନ୍ଦୁଭି ସେତେବେଳେ ବାଳୀଙ୍କ ସେହି ନଗରୀ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲା।
4.11.25
धारयन् माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः।
प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्तले ॥ ४.११.२५ ॥
ମଇଁଷିର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର, ବର୍ଷାଋତୁରେ ଆକାଶରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାମେଘ ପରି ସେ (ଦେଖାଦେଲା)।
4.11.26
ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः।
ननर्द कम्पयन् भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा ॥ ४.११.२६ ॥
ତା'ପରେ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଦ୍ୱାରରେ ଆସି ସେଇ ମହାବଳୀ ପୃଥିବୀ କମ୍ପାଇ ଦୁନ୍ଦୁଭି (ନଗାଡ଼ା) ପରି ଗର୍ଜନ କଲା।
4.11.27
समीपजान् द्रुमान् भञ्जन् वसुधां दारयन् खुरैः।
विषाणेनोल्लिखन् दर्पात् तद्द्वारं द्विरदो यथा ॥ ४.११.२७ ॥
ନିକଟସ୍ଥ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି, ଖୁରରେ ପୃଥିବୀ ଖୋଳି, ଦର୍ପରେ ଶୃଙ୍ଗରେ ସେ ଦ୍ୱାର ଆଁଚୁଡ଼ି, ହସ୍ତୀ ପରି (ସେ କଲା)।
4.11.28
अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः।
निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमा ॥ ४.११.२८ ॥
ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବା ବାଳୀ ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ, ତାରାମାନଙ୍କ ସହ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ବାହାରିଲା।
4.11.29
मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाच स दुन्दुभिम्।
हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम् ॥ ४.११.२९ ॥
ବାନରମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ବାଳୀ, ସମସ୍ତ ବନଚାରୀଙ୍କର ଅଧିପତି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ଓ ପଦରେ ମିତ ଭାବରେ ସେ ଦୁନ୍ଦୁଭିକୁ କହିଲା।
4.11.30
किमर्थं नगरद्वारमिदं रुद्ध्वा विनर्दसे।
दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्ष प्राणान् महाबल ॥ ४.११.३० ॥
ହେ ଦୁନ୍ଦୁଭି! ଏହି ନଗର ଦ୍ୱାର ରୋଧ କରି ତୁ କାହିଁକି ଗର୍ଜୁଛୁ? ତୁ ମୋର ପରିଚିତ। ହେ ମହାବଳୀ, ନିଜ ପ୍ରାଣର ରକ୍ଷା କର।
4.11.31
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः।
उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.११.३१ ॥
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନରରାଜଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତାକ୍ତ ନୟନ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଏହା କହିଲା।
4.11.32
न त्वं स्त्रीसंनिधौ वीर वचनं वक्तुमर्हसि।
मम युद्धं प्रयच्छाद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम् ॥ ४.११.३२ ॥
ହେ ବୀର, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସାମନାରେ ତୁମେ ଏପରି ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ; ତେବେ ମୁଁ ତୁମର ବଳ ଜାଣିବି।
4.11.33
अथवा धारयिष्यामि क्रोधमद्य निशामिमाम्।
गृह्यतामुदयः स्वैरं कामभोगेषु वानर ॥ ४.११.३३ ॥
ଅଥବା, ଆଜି ଏହି ରାତ୍ରିରେ ମୁଁ ଏହି କ୍ରୋଧ ଧରି ରଖିବି। ହେ ବାନର, ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାମଭୋଗରେ ତୁମର ଉଦୟ ଗ୍ରହଣ କର।
4.11.34
दीयतां सम्प्रदानं च परिष्वज्य च वानरान्।
सर्वशाखामृगेन्द्रस्त्वं संसादय सुहृज्जनम् ॥ ४.११.३४ ॥
ବାନରମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅ। ହେ ସର୍ବ ଶାଖାମୃଗଙ୍କ ରାଜା, ତୁମ ସଖାମାନଙ୍କୁ ବସାଅ।
4.11.35
सुदृष्टां कुरु किष्किन्धां कुरुष्वात्मसमं पुरे।
क्रीडस्व च समं स्त्रीभिरहं ते दर्पशासनः ॥ ४.११.३५ ॥
କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଭଲରେ ଦେଖ; ନଗରକୁ ନିଜ ସମାନ କର। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କର; ମୁଁ ତୁମ ଦର୍ପ ଦମନକାରୀ।
4.11.36
यो हि मत्तं प्रमत्तं वा भग्नं वा रहितं कृशम्।
हन्यात् स भ्रूणहा लोके त्वद्विधं मदमोहितम् ॥ ४.११.३६ ॥
ଯିଏ ମତ୍ତ, ଅସାବଧାନ, ଭଗ୍ନ, ନିରାଶ୍ରୟ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳକୁ ମାରେ, ସେ ଜଗତରେ ଗର୍ଭହତ୍ୟାକାରୀ ସମାନ; ତୁମ ପରି ମଦମୋହିତକୁ ମଧ୍ୟ।
4.11.37
स प्रहस्याब्रवीन्मन्दं क्रोधात् तमसुरेश्वरम्।
विसृज्य ताः स्त्रियः सर्वास्ताराप्रभृतिकास्तदा ॥ ४.११.३७ ॥
ସେ ହସି କ୍ରୋଧରେ ସେଇ ଅସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧୀରେ କହିଲା; ସେତେବେଳେ ତାରା ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ।
4.11.38
मत्तोऽयमिति मा मंस्था यद्यभीतोऽसि संयुगे।
मदोऽयं सम्प्रहारेऽस्मिन् वीरपानं समर्थ्यताम् ॥ ४.११.३८ ॥
'ଏ ମତ୍ତ' ବୋଲି ଭାବ ନାହିଁ; ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିର୍ଭୟ ଅଛ, ତେବେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ମଦ ବୀରମାନଙ୍କ ପାନ ହେଉ।
4.11.39
तमेवमुक्त्वा संक्रुद्धो मालामुत्क्षिप्य काञ्चनीम्।
पित्रा दत्तां महेन्द्रेण युद्धाय व्यवतिष्ठत ॥ ४.११.३९ ॥
ତାକୁ ଏହିପରି କହି, କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପିତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଆ ସୁନାମାଳିକାକୁ ଉଠାଇ ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଠିଆ ହେଲା।
4.11.40
विषाणयोर्गृहीत्वा तं दुन्दुभिं गिरिसंनिभम्।
आविध्यत तथा वाली विनदन् कपिकुञ्जरः ॥ ४.११.४० ॥
ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ସେ ଦୁନ୍ଦୁଭିକୁ, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳୀ ଗର୍ଜନ କରି ସେପରି ଘୁରାଇଲା।
4.11.41
बलाद् व्यापादयांचक्रे ननर्द च महास्वनम्।
श्रोत्राभ्यामथ रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः ॥ ४.११.४१ ॥
ବଳରେ ତାକୁ ମାରିଦେଇ ମହା ଗର୍ଜନ କଲା; ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ତାର କାନରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା।
4.11.42
तयोस्तु क्रोधसंरम्भात् परस्परजयैषिणोः।
युद्धं समभवद् घोरं दुन्दुभेर्वालिनस्तथा ॥ ४.११.४२ ॥
କ୍ରୋଧର ଆବେଗରେ, ପରସ୍ପରକୁ ଜୟ କାମନାକାରୀ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ବାଳୀଙ୍କର ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
4.11.43
अयुध्यत तदा वाली शक्रतुल्यपराक्रमः।
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः शिलाभिः पादपैस्तथा ॥ ४.११.४३ ॥
ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପରାକ୍ରମୀ ବାଳୀ ମୁଷ୍ଟି, ଆଣ୍ଠୁ, ପାଦ, ଶିଳା ଓ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
4.11.44
परस्परं घ्नतोस्तत्र वानरासुरयोस्तदा।
आसीद्धीनोऽसुरो युद्धे शक्रसूनुर्व्यवर्धत ॥ ४.११.४४ ॥
ସେଠାରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ବାନର ଓ ଅସୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷୀଣ ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ଅଧିକ ବଳବାନ ହେଲେ।
4.11.45
तं तु दुन्दुभिमुद्यम्य धरण्यामभ्यपातयत्।
युद्धे प्राणहरे तस्मिन्निष्पिष्टो दुन्दुभिस्तदा ॥ ४.११.४५ ॥
ସେ ଦୁନ୍ଦୁଭିକୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ପକାଇଲେ; ସେହି ପ୍ରାଣହରା ଯୁଦ୍ଧରେ ସେତେବେଳେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
4.11.46
स्रोतोभ्यो बहु रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः।
पपात च महाबाहुः क्षितौ पञ्चत्वमागतः ॥ ४.११.४६ ॥
ତାର ଛିଦ୍ରରୁ ବହୁ ରକ୍ତ ବାହାରିଲା; ପକାଯାଉଥିବା ବେଳେ ସେହି ମହାବାହୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ।
4.11.47
तं तोलयित्वा बाहुभ्यां गतसत्त्वमचेतनम्।
चिक्षेप वेगवान् वाली वेगेनैकेन योजनम् ॥ ४.११.४७ ॥
ଦୁଇ ବାହୁରେ ତାକୁ ଉଠାଇ ଓଜନ କରି, ପ୍ରାଣହୀନ ଓ ଚେତନାଶୂନ୍ୟ ତାକୁ ବେଗବାନ ବାଳୀ ଏକ ବେଗରେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
4.11.48
तस्य वेगप्रविद्धस्य वक्त्रात् क्षतजबिन्दवः।
प्रपेतुर्मारुतोत्क्षिप्ता मतङ्गस्याश्रमं प्रति ॥ ४.११.४८ ॥
ବେଗରେ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ତାର ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ବିନ୍ଦୁ ପବନରେ ଉଡ଼ି ମତଙ୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ପଡ଼ିଲା।
4.11.49
तान् दृष्ट्वा पतितांस्तत्र मुनिः शोणितविप्रुषः।
क्रुद्धस्तस्य महाभाग चिन्तयामास को न्वयम् ॥ ४.११.४९ ॥
ସେଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ରକ୍ତ ବୁନ୍ଦା ଦେଖି ମୁନି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ହେ ମହାଭାଗ, ଏ କିଏ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।
4.11.50
येनाहं सहसा स्पृष्टः शोणितेन दुरात्मना।
कोऽयं दुरात्मा दुर्बुद्धिरकृतात्मा च बालिशः ॥ ४.११.५० ॥
ଯେଉଁ ଦୁରାତ୍ମା ହଠାତ୍ ରକ୍ତରେ ମୋତେ ଛୁଇଁଲା, ଏହି ଦୁରାତ୍ମା, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ଅସଂଯମୀ ଓ ମୂର୍ଖ କିଏ?
4.11.51
इत्युक्त्वा स विनिष्क्रम्य ददृशे मुनिसत्तमः।
महिषं पर्वताकारं गतासुं पतितं भुवि ॥ ४.११.५१ ॥
ଏହା କହି ସେ ବାହାରକୁ ଯାଇ ପର୍ବତ ପରି ବିଶାଳ, ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗୋଟିଏ ମହିଷ ଦେଖିଲେ।
4.11.52
स तु विज्ञाय तपसा वानरेण कृतं हि तत्।
उत्ससर्ज महाशापं क्षेप्तारं वानरं प्रति ॥ ४.११.५२ ॥
କିନ୍ତୁ ସେ ତପସ୍ୟା ବଳରେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଏହା ଏକ ବାନରର କର୍ମ, ଏବଂ ଫୋପାଡ଼ିଥିବା ସେହି ବାନର ଉପରେ ମହାଶାପ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।
4.11.53
इह तेनाप्रवेष्टव्यं प्रविष्टस्य वधो भवेत्।
वनं मत्संश्रयं येन दूषितं रुधिरस्रवैः ॥ ४.११.५३ ॥
ସେ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ ନାହିଁ; ପ୍ରବେଶ କଲେ ତାର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ। ମୋ ଆଶ୍ରୟ ଏହି ବନକୁ ସେ ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଦୂଷିତ କରିଛି।
4.11.54
क्षिपता पादपाश्चेमे सम्भग्नाश्चासुरीं तनुम्।
समन्तादाश्रमं पूर्णं योजनं मामकं यदि ॥ ४.११.५४ ॥
ଫୋପାଡ଼ିଥିବା ଲୋକ ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଓ ତାର ରାକ୍ଷସ ଶରୀରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା। ଚାରିପଟ ଏକ ଯୋଜନ ଯାଏଁ ବ୍ୟାପ୍ତ ମୋ ଆଶ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ...
4.11.55
आगमिष्यति दुर्बुद्धिर्व्यक्तं स न भविष्यति।
ये चास्य सचिवाः केचित् संश्रिता मामकं वनम् ॥ ४.११.५५ ॥
ସେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଆସିବ; ନିଶ୍ଚୟ ସେ ଏଠାରେ ରହିବ ନାହିଁ। ଏବଂ ତାହାର ଯେଉଁ ସଚିବମାନେ ମୋ ଏହି ବନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି,
4.11.56
न च तैरिह वस्तव्यं श्रुत्वा यान्तु यथासुखम्।
तेऽपि वा यदि तिष्ठन्ति शपिष्ये तानपि ध्रुवम् ॥ ४.११.५६ ॥
ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶୁଣି ସେମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ଇଚ୍ଛା ଯାଆନ୍ତୁ। ସେମାନେ ଯଦି ଏଠାରେ ରହନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଭିଶାପ ଦେବି।
4.11.57
वनेऽस्मिन् मामके नित्यं पुत्रवत् परिरक्षिते।
पत्राङ्कुरविनाशाय फलमूलाभवाय च ॥ ४.११.५७ ॥
ମୋ ଏହି ବନରେ, ଯାହା ସର୍ବଦା ପୁତ୍ର ପରି ରକ୍ଷିତ, ପତ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁରର ବିନାଶ ଏବଂ ଫଳ ଓ ମୂଳର ନାଶ ପାଇଁ (ସେମାନେ କାରଣ ହେବେ)।
4.11.58
दिवसश्चाद्य मर्यादा यं द्रष्टा श्वोऽस्मि वानरम्।
बहुवर्षसहस्राणि स वै शैलो भविष्यति ॥ ४.११.५८ ॥
ଆଜିର ଦିନ ହିଁ ସୀମା; କାଲି ମୁଁ ଯେଉଁ ବାନରକୁ ଦେଖିବି, ସେ ବହୁ ହଜାର ବର୍ଷ ପାଷାଣ ହୋଇ ରହିବ।
4.11.59
ततस्ते वानराः श्रुत्वा गिरं मुनिसमीरिताम्।
निश्चक्रमुर्वनात् तस्मात् तान् दृष्ट्वा वालिरब्रवीत् ॥ ४.११.५९ ॥
ତା'ପରେ ସେ ବାନରମାନେ ମୁନିଙ୍କ କଥିତ ବାଣୀ ଶୁଣି ସେହି ବନରୁ ବାହାରିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଳି କହିଲେ।
4.11.60
किं भवन्तः समस्ताश्च मतङ्गवनवासिनः।
मत्समीपमनुप्राप्ता अपि स्वस्ति वनौकसाम् ॥ ४.११.६० ॥
ମତଙ୍ଗ ବନରେ ବାସ କରୁଥିବା ତୁମେ ସମସ୍ତେ କାହିଁକି ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛ? ବନବାସୀମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ହେଉ।
4.11.61
ततस्ते कारणं सर्वं तथा शापं च वालिनः।
शशंसुर्वानराः सर्वे वालिने हेममालिने ॥ ४.११.६१ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମାଳାଧାରୀ ବାଳିଙ୍କୁ ବାଳିଙ୍କ ଶାପର ସମସ୍ତ କାରଣ ଏବଂ ସେ ଶାପ କହିଲେ।
4.11.62
एतच्छ्रुत्वा तदा वाली वचनं वानरेरितम्।
स महर्षिं समासाद्य याचते स्म कृताञ्जलिः ॥ ४.११.६२ ॥
ବାନରମାନଙ୍କ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାଳି ତା'ପରେ ମହର୍ଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କରଯୋଡ଼ି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
4.11.63
महर्षिस्तमनादृत्य प्रविवेशाश्रमं प्रति।
शापधारणभीतस्तु वाली विह्वलतां गतः ॥ ४.११.६३ ॥
ମହର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ଆଶ୍ରମ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶାପ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଭୟରେ ବାଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।
4.11.64
ततः शापभयाद् भीतो ऋष्यमूकं महागिरिम्।
प्रवेष्टुं नेच्छति हरिर्द्रष्टुं वापि नरेश्वर ॥ ४.११.६४ ॥
ତା'ପରେ ଶାପ ଭୟରେ ଭୀତ ସେହି ବାନର — ହେ ନରେଶ୍ୱର — ଋଷ୍ୟମୂକ ନାମକ ମହାପର୍ବତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ତାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
4.11.65
तस्याप्रवेशं ज्ञात्वाहमिदं राम महावनम्।
विचरामि सहामात्यो विषादेन विवर्जितः ॥ ४.११.६५ ॥
ହେ ରାମ, ସେ ସେହି ପର୍ବତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣି ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ମହାବନରେ ଦୁଃଖରହିତ ହୋଇ ବିଚରଣ କରୁଛି।
4.11.66
एषोऽस्थिनिचयस्तस्य दुन्दुभेः सम्प्रकाशते।
वीर्योत्सेकान्निरस्तस्य गिरिकूटनिभो महान् ॥ ४.११.६६ ॥
ଏହି ଯେ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କର ବିଶାଳ ହାଡ଼ର ସ୍ତୂପ ଦେଖାଯାଉଛି — ନିଜ ପରାକ୍ରମର ଅହଂକାରରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ତାଙ୍କର, ପର୍ବତଶିଖର ସଦୃଶ ବିଶାଳ।
4.11.67
इमे च विपुलाः सालाः सप्त शाखावलम्बिनः।
यत्रैकं घटते वाली निष्पत्रयितुमोजसा ॥ ४.११.६७ ॥
ଶାଖା ଝୁଲୁଥିବା ଏହି ସାତୋଟି ବିଶାଳ ସାଲ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମଧ୍ୟ ବାଳୀ ନିଜ ବଳରେ ପତ୍ରହୀନ କରିପାରନ୍ତି।
4.11.68
एतदस्यासमं वीर्यं मया राम प्रकाशितम्।
कथं तं वालिनं हन्तुं समरे शक्ष्यसे नृप ॥ ४.११.६८ ॥
ହେ ରାମ, ତାଙ୍କର ଅସମାନ ପରାକ୍ରମ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲି। ହେ ନୃପ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ବାଳୀକୁ ଆପଣ କିପରି ବଧ କରିବେ?
4.11.69
तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं प्रहसँल्लक्ष्मणोऽब्रवीत्।
कस्मिन् कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनो वधम् ॥ ४.११.६९ ॥
ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି କହିବାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହସି କହିଲେ, "କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ବାଳୀର ବଧରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯିବ?"
4.11.70
तमुवाचाथ सुग्रीवः सप्त सालानिमान् पुरा।
एवमेकैकशो वाली विव्याधाथ स चासकृत् ॥ ४.११.७० ॥
ତେବେ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୂର୍ବେ ବାଳୀ ଏହି ସାତୋଟି ସାଲ ବୃକ୍ଷକୁ ଏପରି ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କରି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରିଥିଲା; ସେ ଏହା ବାରମ୍ବାର କରିଥିଲା।"
4.11.71
रामो निर्दारयेदेषां बाणेनैकेन च द्रुमम्।
वालिनं निहतं मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥ ४.११.७१ ॥
ରାମ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବୃକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ଚିରିପାରିବେ। ରାମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ମୁଁ ଭାବୁଛି ବାଳୀ ନିହତ ହୋଇସାରିଛି।
4.11.72
हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण।
उद्यम्य प्रक्षिपेच्चापि तरसा द्वे धनुःशते ॥ ४.११.७२ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମରିଥିବା ମହିଷର ହାଡ଼କୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଡ଼ରେ ଉଠାଇ ସେ ବେଗରେ ଦୁଇଶହ ଧନୁ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିପାରନ୍ତି।
4.11.73
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवो रामं रक्तान्तलोचनम्।
ध्यात्वा मुहूर्तं काकुत्स्थं पुनरेव वचोऽब्रवीत् ॥ ४.११.७३ ॥
ଏହା କହି ସୁଗ୍ରୀବ ରକ୍ତାଭ ପ୍ରାନ୍ତ ଆଖିର ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷଣେ ଧ୍ୟାନ କରି ପୁଣି ଏହି କଥା କହିଲେ।
4.11.74
शूरश्च शूरमानी च प्रख्यातबलपौरुषः।
बलवान् वानरो वाली संयुगेष्वपराजितः ॥ ४.११.७४ ॥
ବାଳୀ ଶୂର, ନିଜକୁ ଶୂର ମନେ କରୁଥିବା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଳ ଓ ପୌରୁଷ ଥିବା; ବଳବାନ ବାନର ବାଳୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ।
4.11.75
दृश्यन्ते चास्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैरपि।
यानि संचिन्त्य भीतोऽहमृष्यमूकमुपाश्रितः ॥ ४.११.७५ ॥
ତାଙ୍କ କର୍ମ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର ଦେଖାଯାଏ; ସେସବୁ ଭାବି ଭୀତ ହୋଇ ମୁଁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।
4.11.76
तमजय्यमधृष्यं च वानरेन्द्रममर्षणम्।
विचिन्तयन्न मुञ्चापि ऋष्यमूकममुं त्वहम् ॥ ४.११.७६ ॥
ସେହି ଅଜେୟ, ଅଛୁଆ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁ ବାନରରାଜଙ୍କୁ ଭାବି ମୁଁ ଏହି ଋଷ୍ୟମୂକକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ୁନାହିଁ।
4.11.77
उद्विग्नः शङ्कितश्चाहं विचरामि महावने।
अनुरक्तैः सहामात्यैर्हनुमत्प्रमुखैर्वरैः ॥ ४.११.७७ ॥
ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଓ ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ମୁଁ ମହାବନରେ ବୁଲେ, ହନୁମାନ ପ୍ରମୁଖ ଅନୁରକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ।
4.11.78
उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल।
त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः ॥ ४.११.७८ ॥
ହେ ମିତ୍ରବତ୍ସଳ, ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର! ମୋତେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ସୁମିତ୍ର ମିଳିଛି; ହିମାଳୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା ପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
4.11.79
किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः।
अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव ॥ ४.११.७९ ॥
କିନ୍ତୁ ସେଇ ବଳଶାଳୀ ଦୁର୍ଭ୍ରାତାର ବଳ ମୁଁ ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ବୀର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଆଗରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକଟ ହୋଇନାହିଁ, ହେ ରାଘବ।
4.11.80
न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये।
कर्मभिस्तस्य भीमैश्च कातर्यं जनितं मम ॥ ४.११.८० ॥
ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳନା କରୁ ନାହିଁ, ତୁମକୁ ଅବଜ୍ଞା କରୁ ନାହିଁ, ତୁମକୁ ଭୟ ଦେଖାଉ ନାହିଁ; ତାହାର ଭୟଙ୍କର କର୍ମ ଯୋଗୁ ହିଁ ମୋ ମନରେ ଭୟ ଜାତ ହୋଇଛି।
4.11.81
कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः।
सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥ ४.११.८१ ॥
ହେ ରାଘବ, ତୁମର ବାଣୀ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆକୃତି ଭସ୍ମାଚ୍ଛନ୍ନ ଅନଳ ପରି ତୁମର ପରମ ତେଜକୁ ସୂଚାଉଛି।
4.11.82
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः।
स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रति ॥ ४.११.८२ ॥
ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାମ ହସି ହସି ସେହି ବାନରକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
4.11.83
यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर।
प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते ॥ ४.११.८३ ॥
ହେ ବାନର, ଯଦି ତୁମର ଆମ ବିକ୍ରମରେ ବିଶ୍ୱାସ ନ ଥାଏ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ପ୍ରମାଣ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
4.11.84
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वयँल्लक्ष्मणाग्रजः।
राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया ॥ ४.११.८४ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ରାଘବ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଶରୀରକୁ ପାଦ ଅଙ୍ଗୁଠାରେ ଖେଳଚ୍ଛଳରେ ଉଠାଇଲେ।
4.11.85
तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम्।
असुरस्य तनुं शुष्कां पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान् ॥ ४.११.८५ ॥
ମହାବାହୁ ଓଜନ କରି, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଅସୁରର ଶୁଖିଲା ଶରୀରକୁ ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ପକାଇଲେ।
4.11.86
क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत्।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं तपन्तमिव भास्करम्।
हरीणामग्रतो वीरमिदं वचनमर्थवत् ॥ ४.११.८६ ॥
ଶରୀରକୁ ପକାଯାଇଥିବା ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ପୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ, ବାନରମାନଙ୍କ ଆଗରେ ସେ ବୀରଙ୍କୁ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
4.11.87
आर्द्रः समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे।
परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा ॥ ४.११.८७ ॥
ହେ ସଖା, ପୂର୍ବେ ଏହି ଶରୀର ଓଦା, ମାଂସଭରା ଓ ତାଜା ଥିଲା; ସେତେବେଳେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ମତ୍ତ ମୋର ଭାଇ ବାଳୀ ଏହାକୁ ପକାଇଥିଲା।
4.11.88
लघुः सम्प्रति निर्मांसस्तृणभूतश्च राघव।
क्षिप्त एवं प्रहर्षेण भवता रघुनन्दन ॥ ४.११.८८ ॥
ହେ ରାଘବ, ଏବେ ଏହା ଲଘୁ, ମାଂସହୀନ ଓ ତୃଣ ପରି ହୋଇଯାଇଛି; ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଆପଣ ଆନନ୍ଦରେ ଏହାକୁ ପକାଇଛନ୍ତି।
4.11.89
नात्र शक्यं बलं ज्ञातुं तव वा तस्य वाधिकम्।
आर्द्रं शुष्कमिति ह्येतत् सुमहद् राघवान्तरम् ॥ ४.११.८९ ॥
ଏଠାରେ ତୁମ ବଳ ଅଧିକ ନା ତାର ବଳ ଅଧିକ, ତାହା ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଓଦା ଓ ଶୁଖିଲା ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ, ହେ ରାଘବ।
4.11.90
स एव संशयस्तात तव तस्य च यद्बलम्।
सालमेकं विनिर्भिद्य भवेद् व्यक्तिर्बलाबले ॥ ४.११.९० ॥
ହେ ତାତ, ତୁମ ଓ ତାର ବଳ ବିଷୟରେ ସେହି ସନ୍ଦେହ; ଗୋଟିଏ ସାଲ ଗଛକୁ ବିଦାରିବା ପରେ ହିଁ ବଳାବଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
4.11.91
कृत्वैतत् कार्मुकं सज्यं हस्तिहस्तमिवाततम्।
आकर्णपूर्णमायम्य विसृजस्व महाशरम् ॥ ४.११.९१ ॥
ଏହି ଧନୁରେ ଗୁଣ ଲଗାଇ, ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଟାଣି, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକର୍ଷଣ କରି ମହାଶର ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।
4.11.92
इमं हि सालं प्रहितस्त्वया शरो
न संशयोऽत्रास्ति विदारयिष्यति।
अलं विमर्शेन मम प्रियं ध्रुवं
कुरुष्व राजन् प्रतिशापितो मया ॥ ४.११.९२ ॥
ଆପଣ ଛାଡ଼ିଥିବା ଏହି ବାଣ ଏହି ସାଳ ବୃକ୍ଷକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭେଦ କରିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଅଧିକ ବିଚାର ନ କରନ୍ତୁ; ମୋ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ମୋ ଶପଥରେ ବନ୍ଧା।
4.11.93
यथा हि तेजःसु वरः सदारवि-
र्यथा हि शैलो हिमवान् महाद्रिषु।
यथा चतुष्पात्सु च केसरी वर-
स्तथा नराणामसि विक्रमे वरः ॥ ४.११.९३ ॥
ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ହିମବାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସିଂହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ଆପଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରାକ୍ରମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।