รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 4.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.11.1
रामस्य वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्।
सुग्रीवः पूजयांचक्रे राघवं प्रशशंस च ॥ ४.११.१ ॥
เมื่อสุครีพได้ฟังถ้อยคำของพระรามซึ่งเพิ่มความยินดีและความกล้าหาญแล้ว ก็ถวายความเคารพแด่พระราฆวะ และกล่าวสรรเสริญท่าน
4.11.2
असंशयं प्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैः शरैः।
त्वं दहेः कुपितो लोकान् युगान्त इव भास्करः ॥ ४.११.२ ॥
ไม่ต้องสงสัยเลยว่า เมื่อโกรธแล้ว ท่านจะเผาโลกทั้งหลายด้วยลูกศรคมกล้าที่ลุกโพลงและเจาะทะลุจุดสำคัญ เหมือนดวงอาทิตย์ในเวลาสิ้นยุค
4.11.3
वालिनः पौरुषं यत्तद् यच्च वीर्यं धृतिश्च या।
तन्ममैकमनाः श्रुत्वा विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ ४.११.३ ॥
จงฟังข้าพเจ้าด้วยใจที่มุ่งมั่นเพียงหนึ่งเดียว ถึงความแกล้วกล้า ความองอาจ และความมั่นคงของพาลี แล้วจึงกระทำสิ่งที่เหมาะสมต่อจากนั้น
4.11.4
समुद्रात् पश्चिमात् पूर्वं दक्षिणादपि चोत्तरम्।
क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः ॥ ४.११.४ ॥
ก่อนพระอาทิตย์ขึ้น พาลีผู้ปราศจากความเหนื่อยล้าย่อมเดินทางจากมหาสมุทรทางทิศตะวันตกไปยังทิศตะวันออก และจากทิศใต้ไปยังทิศเหนือ
4.11.5
अग्राण्यारुह्य शैलानां शिखराणि महान्त्यपि।
ऊर्ध्वमुत्पात्य तरसा प्रतिगृह्णाति वीर्यवान् ॥ ४.११.५ ॥
พาลีผู้มีกำลังมหาศาลไต่ขึ้นสู่ยอดเขาทั้งหลาย แม้ยอดที่สูงใหญ่ แล้วกระโดดขึ้นไปอย่างรวดเร็วและคว้าจับไว้
4.11.6
बहवः सारवन्तश्च वनेषु विविधा द्रुमाः।
वालिना तरसा भग्ना बलं प्रथयताऽऽत्मनः ॥ ४.११.६ ॥
ต้นไม้แข็งแรงจำนวนมากหลายชนิดในป่าถูกพาลีหักทำลายลงด้วยความรวดเร็ว เพื่อแสดงกำลังของตนเอง
4.11.7
महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः।
बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान् ॥ ४.११.७ ॥
ทุนทุภิ ที่เรียกกันว่ามหิษะ มีรัศมีสว่างดั่งยอดเขาไกรลาส และมีกำลังมหาศาล มีพละกำลังเท่าช้างพันเชือก
4.11.8
स वीर्योत्सेकदुष्टात्मा वरदानेन मोहितः।
जगाम स महाकायः समुद्रं सरितां पतिम् ॥ ४.११.८ ॥
ผู้มีร่างกายใหญ่โตนั้น มีจิตใจถูกความทะนงในพละกำลังทำให้เสื่อมทราม และถูกพรที่ได้รับหลอกลวง จึงไปยังมหาสมุทร ผู้เป็นใหญ่แห่งแม่น้ำทั้งหลาย
4.11.9
ऊर्मिमन्तमतिक्रम्य सागरं रत्नसंचयम्।
मम युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम् ॥ ४.११.९ ॥
ทุนทุภิข้ามมหาสมุทรที่เต็มไปด้วยคลื่นและเป็นคลังแห่งอัญมณี แล้วกล่าวกับมหาสมุทรนั้นว่า "จงให้ข้าได้ประลองยุทธ์"
4.11.10
ततः समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः।
अब्रवीद् वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम् ॥ ४.११.१० ॥
ครั้นแล้ว มหาสมุทรผู้มีธรรมะและมีกำลังมาก ลุกขึ้นและ ข้าแต่พระราชา ได้กล่าวถ้อยคำนี้แก่อสูรผู้ถูกชะตากรรมชักนำนั้น
4.11.11
समर्थो नास्मि ते दातुं युद्धं युद्धविशारद।
श्रूयतां त्वभिधास्यामि यस्ते युद्धं प्रदास्यति ॥ ४.११.११ ॥
ข้าแต่ผู้ชำนาญการรบ ข้าไม่อาจให้ท่านประลองยุทธ์ได้ แต่จงฟังเถิด ข้าจะบอกว่าผู้ใดจะให้ท่านประลองยุทธ์ได้
4.11.12
शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम्।
शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः ॥ ४.११.१२ ॥
พระเจ้าแผ่นดินแห่งภูเขา คือหิมวาน ที่พึ่งอันสูงสุดของบรรดาฤๅษีในป่าใหญ่ ผู้เป็นพ่อตาของพระศังกระ เป็นที่รู้จักในนามนั้น
4.11.13
महाप्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्झरः।
स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमर्हति ॥ ४.११.१३ ॥
ภูเขานั้นอุดมด้วยน้ำพุใหญ่ มีถ้ำมากมายและน้ำตก ย่อมสามารถมอบความยินดีที่เปรียบปานไม่ได้แก่ท่าน
4.11.14
तं भीतमिति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः।
हिमवद्वनमागम्य शरश्चापादिव च्युतः ॥ ४.११.१४ ॥
อสูรผู้ประเสริฐที่สุดรู้ว่าอีกฝ่ายหวาดกลัว จึงเดินทางจากมหาสมุทรมายังป่าของหิมวัต เหมือนลูกศรที่พุ่งออกจากคันธนู
4.11.15
ततस्तस्य गिरेः श्वेता गजेन्द्रप्रतिमाः शिलाः।
चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च ॥ ४.११.१५ ॥
แล้วทุนทุภิก็ขว้างก้อนหินขาวของภูเขานั้น ซึ่งเหมือนช้างใหญ่ ลงสู่พื้นดินหลายทิศทาง และคำรามก้อง
4.11.16
ततः श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः।
हिमवानब्रवीद् वाक्यं स्व एव शिखरे स्थितः ॥ ४.११.१६ ॥
ครั้นนั้น หิมวานผู้มีรูปร่างดั่งเมฆขาว อ่อนโยน มีรูปลักษณ์น่ายินดี ยืนอยู่บนยอดเขาของตน จึงกล่าวถ้อยคำนี้
4.11.17
क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल।
रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणो ह्यहम् ॥ ४.११.१७ ॥
ข้าแต่ทุนทุภิ ผู้รักธรรมะ ท่านไม่ควรมารบกวนข้าเลย เพราะข้าไม่ชำนาญในการรบ ข้าเป็นที่พึ่งของบรรดาฤๅษีเท่านั้น
4.11.18
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः।
उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.११.१८ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำเหล่านั้นของพระเจ้าแผ่นดินแห่งภูเขาผู้ปัญญาดี ทุนทุภิมีดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ จึงกล่าวถ้อยคำ
4.11.19
यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद् वा निरुद्यमः।
तमाचक्ष्व प्रदद्यान्मे यो हि युद्धं युयुत्सतः ॥ ४.११.१९ ॥
หากท่านไม่สามารถรบได้ หรือหมดความพยายามเพราะความกลัวข้า ก็จงชี้บอกมาว่าผู้ใดจะประลองยุทธ์กับข้าได้ ข้าผู้ต้องการสู้รบ
4.11.20
हिमवानब्रवीद् वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः।
अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात् तमसुरोत्तमम् ॥ ४.११.२० ॥
หิมวานผู้ชำนาญในการพูด และมีจิตใจประกอบด้วยธรรมะ ครั้นได้ฟังถ้อยคำเหล่านั้นแล้ว จึงกล่าวด้วยความโกรธแก่อสูรผู้ประเสริฐที่สุดนั้น ด้วยถ้อยคำที่ไม่เคยกล่าวมาก่อน
4.11.21
वाली नाम महाप्राज्ञ शक्रपुत्रः प्रतापवान्।
अध्यास्ते वानरः श्रीमान् किष्किन्धामतुलप्रभाम् ॥ ४.११.२१ ॥
วาลี ผู้มีปัญญายิ่ง เป็นโอรสของพระอินทร์ ผู้ทรงอานุภาพ เป็นลิงผู้รุ่งเรือง ประทับอยู่ในกิษกินธา ซึ่งมีรัศมีหาที่เปรียบมิได้
4.11.22
स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः।
द्वन्द्वयुद्धं स दातुं ते नमुचेरिव वासवः ॥ ४.११.२२ ॥
ท่านผู้นั้นมีความสามารถ มีปัญญายิ่ง และชำนาญในการรบ เฉกเช่นที่พระอินทร์ทรงประทานการต่อสู้ตัวต่อตัวแก่นมุจิ ท่านก็สามารถประทานการต่อสู้ตัวต่อตัวแก่ท่านได้เช่นกัน
4.11.23
तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि।
स हि दुर्मर्षणो नित्यं शूरः समरकर्मणि ॥ ४.११.२३ ॥
หากท่านปรารถนาการรบที่นี่ ก็จงรีบไปหาท่านผู้นั้นเถิด เพราะท่านผู้นั้นไม่ยอมแพ้ผู้ใด และกล้าหาญอยู่เสมอในการกระทำแห่งสงคราม
4.11.24
श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं कोपाविष्टः स दुन्दुभिः।
जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा ॥ ४.११.२४ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของหิมวันต์แล้ว ทุนทุภิผู้เต็มไปด้วยความโกรธ ก็มุ่งไปยังนครกิษกินธาของวาลีในทันที
4.11.25
धारयन् माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः।
प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्तले ॥ ४.११.२५ ॥
ทุนทุภิแปลงกายเป็นควาย มีเขาแหลมและน่าสะพรึงกลัว ปรากฏดุจเมฆใหญ่เต็มไปด้วยน้ำในท้องฟ้าฤดูฝน
4.11.26
ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः।
ननर्द कम्पयन् भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा ॥ ४.११.२६ ॥
ครั้นมาถึงประตูกิษกินธา ผู้มีกำลังมหาศาลนั้นก็คำรามสนั่น ทำให้แผ่นดินสั่นสะเทือน ดุจกลองทุนทุภิ
4.11.27
समीपजान् द्रुमान् भञ्जन् वसुधां दारयन् खुरैः।
विषाणेनोल्लिखन् दर्पात् तद्द्वारं द्विरदो यथा ॥ ४.११.२७ ॥
มันหักต้นไม้ใกล้เคียง ฉีกแผ่นดินด้วยกีบเท้า และด้วยความทะนงตน ใช้เขาขูดประตูนั้น ดุจช้างตัวหนึ่ง
4.11.28
अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः।
निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमा ॥ ४.११.२८ ॥
วาลีซึ่งประทับอยู่ในอันตःปุระได้ยินเสียงนั้นก็โกรธเกรี้ยว จึงเสด็จออกมาพร้อมด้วยบรรดาสตรี ดุจพระจันทร์ที่มีดาวนักษัตรห้อมล้อม
4.11.29
मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाच स दुन्दुभिम्।
हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम् ॥ ४.११.२९ ॥
วาลีผู้เป็นจอมแห่งลิงและสัตว์ป่าทั้งปวง ตรัสกับทุนทุภินั้นด้วยถ้อยคำที่กระชับ ชัดเจนในพยางค์และวลี
4.11.30
किमर्थं नगरद्वारमिदं रुद्ध्वा विनर्दसे।
दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्ष प्राणान् महाबल ॥ ४.११.३० ॥
ดูกรทุนทุภิ เหตุใดท่านจึงคำรามอยู่ตรงประตูเมืองนี้ ข้ารู้จักท่านแล้ว ดูกรผู้มีกำลังมหาศาล จงรักษาชีวิตของท่านเถิด
4.11.31
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः।
उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.११.३१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของจอมลิงผู้ปัญญาดีนั้น ทุนทุภิมีดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
4.11.32
न त्वं स्त्रीसंनिधौ वीर वचनं वक्तुमर्हसि।
मम युद्धं प्रयच्छाद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम् ॥ ४.११.३२ ॥
ดูกรวีรบุรุษ ท่านไม่ควรกล่าวถ้อยคำเช่นนี้ต่อหน้าสตรี จงประทานการรบแก่ข้าในวันนี้เถิด แล้วข้าจะได้รู้กำลังของท่าน
4.11.33
अथवा धारयिष्यामि क्रोधमद्य निशामिमाम्।
गृह्यतामुदयः स्वैरं कामभोगेषु वानर ॥ ४.११.३३ ॥
มิฉะนั้น คืนนี้ข้าจะกลั้นความโกรธไว้ ดูกรลิง จงเสวยความรุ่งเรืองของท่านตามใจปรารถนาในกามสุขเถิด
4.11.34
दीयतां सम्प्रदानं च परिष्वज्य च वानरान्।
सर्वशाखामृगेन्द्रस्त्वं संसादय सुहृज्जनम् ॥ ४.११.३४ ॥
จงมอบของขวัญให้แก่เหล่าลิงและโอบกอดพวกมัน ท่านผู้เป็นจอมแห่งลิงทั้งปวงที่อาศัยอยู่บนกิ่งไม้ จงให้มิตรสหายของท่านได้นั่งเคียงข้าง
4.11.35
सुदृष्टां कुरु किष्किन्धां कुरुष्वात्मसमं पुरे।
क्रीडस्व च समं स्त्रीभिरहं ते दर्पशासनः ॥ ४.११.३५ ॥
จงชมกิษกินธาให้ทั่วถ้วน และทำให้นครนั้นเป็นของท่านดุจของตน จงเล่นกับบรรดาสตรีเถิด ส่วนข้าคือผู้จะลงโทษความทะนงของท่าน
4.11.36
यो हि मत्तं प्रमत्तं वा भग्नं वा रहितं कृशम्।
हन्यात् स भ्रूणहा लोके त्वद्विधं मदमोहितम् ॥ ४.११.३६ ॥
ผู้ใดฆ่าผู้ที่เมาหรือเผลอ ผู้ที่บาดเจ็บ ผู้ที่ถูกทอดทิ้ง หรือผู้ที่อ่อนแอ ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ฆ่าทารกในครรภ์ในโลก เช่นเดียวกับท่านผู้ถูกความเมาหลงทำให้มืดมัว
4.11.37
स प्रहस्याब्रवीन्मन्दं क्रोधात् तमसुरेश्वरम्।
विसृज्य ताः स्त्रियः सर्वास्ताराप्रभृतिकास्तदा ॥ ४.११.३७ ॥
ท่านหัวเราะแล้วกล่าวเบาๆ ด้วยความโกรธต่อจอมอสูรนั้น จากนั้นจึงให้บรรดาสตรีทั้งหมดที่มีนางตาราเป็นประธานกลับไป
4.11.38
मत्तोऽयमिति मा मंस्था यद्यभीतोऽसि संयुगे।
मदोऽयं सम्प्रहारेऽस्मिन् वीरपानं समर्थ्यताम् ॥ ४.११.३८ ॥
อย่าคิดว่า ‘ผู้นี้เมาแล้ว’ หากท่านไม่หวาดกลัวในการรบ ความเมาของข้านี้ จงให้เป็นเครื่องดื่มของวีรบุรุษในการประหารกันครั้งนี้เถิด
4.11.39
तमेवमुक्त्वा संक्रुद्धो मालामुत्क्षिप्य काञ्चनीम्।
पित्रा दत्तां महेन्द्रेण युद्धाय व्यवतिष्ठत ॥ ४.११.३९ ॥
เมื่อกล่าวเช่นนั้นแก่ท่านแล้ว วาลีผู้โกรธจัดก็ยกพวงมาลัยทองที่บิดาคือพระมเหนทร์ประทานให้ขึ้น แล้วยืนขึ้นเตรียมรบ
4.11.40
विषाणयोर्गृहीत्वा तं दुन्दुभिं गिरिसंनिभम्।
आविध्यत तथा वाली विनदन् कपिकुञ्जरः ॥ ४.११.४० ॥
วาลี จอมช้างแห่งลิง คำรามสนั่น จับทุนทุภิผู้ดุจภูเขานั้นที่เขาทั้งสอง แล้วเหวี่ยงมันไปรอบๆ
4.11.41
बलाद् व्यापादयांचक्रे ननर्द च महास्वनम्।
श्रोत्राभ्यामथ रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः ॥ ४.११.४१ ॥
เขาใช้กำลังสังหารเขาเสีย แล้วคำรามเสียงดังลั่น ขณะที่เขาล้มลง เลือดก็ไหลออกจากหูทั้งสองข้าง
4.11.42
तयोस्तु क्रोधसंरम्भात् परस्परजयैषिणोः।
युद्धं समभवद् घोरं दुन्दुभेर्वालिनस्तथा ॥ ४.११.४२ ॥
ด้วยความโกรธเกรี้ยวที่พลุ่งพล่าน ทั้งสองต่างปรารถนาชัยชนะเหนือกัน การต่อสู้อันน่าสะพรึงกลัวจึงเกิดขึ้นระหว่างทุนทุภีกับพาลี
4.11.43
अयुध्यत तदा वाली शक्रतुल्यपराक्रमः।
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः शिलाभिः पादपैस्तथा ॥ ४.११.४३ ॥
ครั้งนั้น พาลีผู้มีวีรภาพเทียบเท่าพระอินทร์ ต่อสู้ด้วยหมัด เข่า เท้า ก้อนหิน และต้นไม้
4.11.44
परस्परं घ्नतोस्तत्र वानरासुरयोस्तदा।
आसीद्धीनोऽसुरो युद्धे शक्रसूनुर्व्यवर्धत ॥ ४.११.४४ ॥
ขณะที่วานรกับอสูรต่างฟาดฟันกันอยู่ตรงนั้น อสูรก็อ่อนกำลังลงในการรบ ส่วนโอรสของพระอินทร์กลับทวีกำลังขึ้น
4.11.45
तं तु दुन्दुभिमुद्यम्य धरण्यामभ्यपातयत्।
युद्धे प्राणहरे तस्मिन्निष्पिष्टो दुन्दुभिस्तदा ॥ ४.११.४५ ॥
พาลียกทุนทุภีขึ้นแล้วเหวี่ยงลงกับพื้นดิน ในการรบที่พรากชีวิตนั้น ทุนทุภีก็ถูกบดขยี้จนแหลกไป
4.11.46
स्रोतोभ्यो बहु रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः।
पपात च महाबाहुः क्षितौ पञ्चत्वमागतः ॥ ४.११.४६ ॥
เลือดไหลออกมามากจากช่องทั้งหลายของร่างเขาขณะถูกเหวี่ยงลง ผู้มีแขนอันทรงพลังนั้นล้มลงกับพื้นดินและสิ้นชีวิต
4.11.47
तं तोलयित्वा बाहुभ्यां गतसत्त्वमचेतनम्।
चिक्षेप वेगवान् वाली वेगेनैकेन योजनम् ॥ ४.११.४७ ॥
พาลีผู้เร็วด้วยกำลัง ชั่งน้ำหนักร่างที่ไร้ชีวิตและไร้สติด้วยสองแขน แล้วเหวี่ยงไปไกลถึงหนึ่งโยชน์ด้วยแรงเพียงครั้งเดียว
4.11.48
तस्य वेगप्रविद्धस्य वक्त्रात् क्षतजबिन्दवः।
प्रपेतुर्मारुतोत्क्षिप्ता मतङ्गस्याश्रमं प्रति ॥ ४.११.४८ ॥
หยดเลือดจากปากของเขาที่ถูกเหวี่ยงไปด้วยแรงเช่นนั้น ถูกลมพัดพาไปตกลงที่อาศรมของพระมตังคะ
4.11.49
तान् दृष्ट्वा पतितांस्तत्र मुनिः शोणितविप्रुषः।
क्रुद्धस्तस्य महाभाग चिन्तयामास को न्वयम् ॥ ४.११.४९ ॥
เมื่อฤๅษีเห็นหยดเลือดตกอยู่ตรงนั้น ท่านก็โกรธ และครุ่นคิดว่า โอ้ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่เอ๋ย ผู้นี้คือใครกันแน่
4.11.50
येनाहं सहसा स्पृष्टः शोणितेन दुरात्मना।
कोऽयं दुरात्मा दुर्बुद्धिरकृतात्मा च बालिशः ॥ ४.११.५० ॥
ผู้ชั่วช้าใจบาป มีความคิดต่ำทรามและไม่ฝึกตน เป็นคนโง่เขลาผู้ใดกันที่ทำให้ข้าต้องเปื้อนเลือดโดยทันทีเช่นนี้
4.11.51
इत्युक्त्वा स विनिष्क्रम्य ददृशे मुनिसत्तमः।
महिषं पर्वताकारं गतासुं पतितं भुवि ॥ ४.११.५१ ॥
กล่าวดังนี้แล้ว ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดจึงออกไปดู และพบควายป่าขนาดใหญ่ดังภูเขาล้มตายนอนอยู่บนพื้นดิน
4.11.52
स तु विज्ञाय तपसा वानरेण कृतं हि तत्।
उत्ससर्ज महाशापं क्षेप्तारं वानरं प्रति ॥ ४.११.५२ ॥
ท่านรู้ด้วยอำนาจตบะว่าการกระทำนั้นเป็นฝีมือของวานร จึงปล่อยคำสาปอันร้ายแรงไปยังวานรผู้ขว้างซากนั้น
4.11.53
इह तेनाप्रवेष्टव्यं प्रविष्टस्य वधो भवेत्।
वनं मत्संश्रयं येन दूषितं रुधिरस्रवैः ॥ ४.११.५३ ॥
ผู้นั้นจะเข้ามาในที่นี้ไม่ได้ ผู้ใดเข้ามาจะต้องถึงแก่ความตาย ผู้นั้นได้ทำให้ป่าอันเป็นที่พึ่งของข้าเปรอะเปื้อนด้วยสายเลือด
4.11.54
क्षिपता पादपाश्चेमे सम्भग्नाश्चासुरीं तनुम्।
समन्तादाश्रमं पूर्णं योजनं मामकं यदि ॥ ४.११.५४ ॥
ผู้ที่ขว้างซากนั้นได้หักต้นไม้เหล่านี้ และทำลายร่างอสูรของตนเองด้วย หากอาศรมของข้า ซึ่งกินพื้นที่หนึ่งโยชน์โดยรอบ ถูกทำลายทั้งหมด
4.11.55
आगमिष्यति दुर्बुद्धिर्व्यक्तं स न भविष्यति।
ये चास्य सचिवाः केचित् संश्रिता मामकं वनम् ॥ ४.११.५५ ॥
ผู้มีจิตใจชั่วช้าจะมาก็จริง แต่แน่นอนว่าเขาจะไม่ได้อยู่ที่นี่ และหากที่ปรึกษาของเขาคนใดได้มาหลบภัยอยู่ในป่าของข้า
4.11.56
न च तैरिह वस्तव्यं श्रुत्वा यान्तु यथासुखम्।
तेऽपि वा यदि तिष्ठन्ति शपिष्ये तानपि ध्रुवम् ॥ ४.११.५६ ॥
พวกเขาก็ต้องไม่พักอยู่ที่นี่ เมื่อได้ฟังแล้วก็ให้ไปตามที่สบายใจ หากพวกเขายังอยู่ต่อไป ข้าจะสาปแช่งพวกเขาเช่นกันอย่างแน่นอน
4.11.57
वनेऽस्मिन् मामके नित्यं पुत्रवत् परिरक्षिते।
पत्राङ्कुरविनाशाय फलमूलाभवाय च ॥ ४.११.५७ ॥
ป่าของข้านี้ได้รับการคุ้มครองเสมอดุจบุตร หากพวกเขาอยู่ต่อไป ใบและหน่ออ่อนจะถูกทำลาย ผลไม้และรากไม้ก็จะสูญหายไป
4.11.58
दिवसश्चाद्य मर्यादा यं द्रष्टा श्वोऽस्मि वानरम्।
बहुवर्षसहस्राणि स वै शैलो भविष्यति ॥ ४.११.५८ ॥
วันนี้เป็นกำหนดสุดท้าย วานรตนใดที่ข้าเห็นในวันพรุ่งนี้ ตนนั้นจะกลายเป็นหินไปเป็นเวลาหลายพันปี
4.11.59
ततस्ते वानराः श्रुत्वा गिरं मुनिसमीरिताम्।
निश्चक्रमुर्वनात् तस्मात् तान् दृष्ट्वा वालिरब्रवीत् ॥ ४.११.५९ ॥
ครั้นวานรเหล่านั้นได้ฟังถ้อยคำที่ฤๅษีกล่าวไว้ ก็ออกไปจากป่านั้น เมื่อพาลีเห็นพวกเขา จึงกล่าวขึ้น
4.11.60
किं भवन्तः समस्ताश्च मतङ्गवनवासिनः।
मत्समीपमनुप्राप्ता अपि स्वस्ति वनौकसाम् ॥ ४.११.६० ॥
เหตุใดพวกท่านทั้งหมดซึ่งเป็นผู้อาศัยอยู่ในป่าของพระมตังคะ จึงเข้ามาใกล้ข้า ขอให้ผู้อาศัยในป่าทั้งหลายจงมีความสวัสดี
4.11.61
ततस्ते कारणं सर्वं तथा शापं च वालिनः।
शशंसुर्वानराः सर्वे वालिने हेममालिने ॥ ४.११.६१ ॥
ครั้งนั้น วานรทั้งหมดได้เล่าเหตุทั้งสิ้นและคำสาปของพาลี แก่พาลีผู้สวมมาลัยทองนั้น
4.11.62
एतच्छ्रुत्वा तदा वाली वचनं वानरेरितम्।
स महर्षिं समासाद्य याचते स्म कृताञ्जलिः ॥ ४.११.६२ ॥
เมื่อพาลีได้ฟังถ้อยคำที่วานรกล่าวนั้นแล้ว จึงเข้าไปหามหาฤๅษี พร้อมประนมมือขอร้อง
4.11.63
महर्षिस्तमनादृत्य प्रविवेशाश्रमं प्रति।
शापधारणभीतस्तु वाली विह्वलतां गतः ॥ ४.११.६३ ॥
มหาฤๅษีไม่ใส่ใจพาลี แล้วเข้าไปในอาศรมของตน ส่วนพาลีผู้หวาดกลัวต้องรับคำสาป จึงตกอยู่ในความทุกข์ระทม
4.11.64
ततः शापभयाद् भीतो ऋष्यमूकं महागिरिम्।
प्रवेष्टुं नेच्छति हरिर्द्रष्टुं वापि नरेश्वर ॥ ४.११.६४ ॥
ด้วยความกลัวคำสาปนั้น วานรผู้นั้นไม่ปรารถนาจะเข้าไปในภูเขาใหญ่ชื่อฤษยมูก ข้าแต่จอมนร แม้แต่จะมองดูก็ไม่ปรารถนา
4.11.65
तस्याप्रवेशं ज्ञात्वाहमिदं राम महावनम्।
विचरामि सहामात्यो विषादेन विवर्जितः ॥ ४.११.६५ ॥
ข้าแต่พระราม เพราะรู้ว่าพาลีไม่เข้าไปในภูเขานั้น ข้าพเจ้าจึงท่องเที่ยวอยู่ในป่าใหญ่นี้กับเหล่าอำมาตย์ โดยปราศจากความโศก
4.11.66
एषोऽस्थिनिचयस्तस्य दुन्दुभेः सम्प्रकाशते।
वीर्योत्सेकान्निरस्तस्य गिरिकूटनिभो महान् ॥ ४.११.६६ ॥
กองกระดูกใหญ่ของทุนทุภีนี้ปรากฏอยู่ ของผู้ที่ถูกโค่นลงเพราะความทะนงในกำลังของตน ใหญ่โตดุจยอดภูเขา
4.11.67
इमे च विपुलाः सालाः सप्त शाखावलम्बिनः।
यत्रैकं घटते वाली निष्पत्रयितुमोजसा ॥ ४.११.६७ ॥
และต้นสาละใหญ่เจ็ดต้นนี้ มีกิ่งห้อยลงมา พาลีอาจใช้กำลังเด็ดใบจากเพียงต้นเดียวได้
4.11.68
एतदस्यासमं वीर्यं मया राम प्रकाशितम्।
कथं तं वालिनं हन्तुं समरे शक्ष्यसे नृप ॥ ४.११.६८ ॥
ข้าแต่พระราม ข้าพเจ้าได้แสดงพละกำลังอันหาที่เปรียบมิได้ของพาลีให้ท่านเห็นแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นกษัตริย์ พระองค์จะฆ่าพาลีนั้นในสงครามได้อย่างไร
4.11.69
तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं प्रहसँल्लक्ष्मणोऽब्रवीत्।
कस्मिन् कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनो वधम् ॥ ४.११.६९ ॥
เมื่อสุครีพกล่าวดังนั้น พระลักษมณ์ก็ยิ้มแล้วตรัสว่า เมื่อการใดสำเร็จแล้ว จึงควรเชื่อว่าพาลีจะถูกฆ่าได้
4.11.70
तमुवाचाथ सुग्रीवः सप्त सालानिमान् पुरा।
एवमेकैकशो वाली विव्याधाथ स चासकृत् ॥ ४.११.७० ॥
สุครีพจึงกล่าวตอบว่า ในกาลก่อน พาลีได้เจาะต้นสาละทั้งเจ็ดนี้ทีละต้นด้วยวิธีเช่นนี้ และทำซ้ำแล้วซ้ำเล่า
4.11.71
रामो निर्दारयेदेषां बाणेनैकेन च द्रुमम्।
वालिनं निहतं मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥ ४.११.७१ ॥
พระรามอาจผ่าต้นไม้เพียงต้นเดียวจากเหล่านี้ได้ด้วยลูกศรดอกเดียว ข้าพเจ้าเห็นวิกรมของพระรามแล้ว จึงเห็นว่าพาลีถูกฆ่าไปแล้ว
4.11.72
हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण।
उद्यम्य प्रक्षिपेच्चापि तरसा द्वे धनुःशते ॥ ४.११.७२ ॥
ข้าแต่พระลักษมณ์ เขาอาจยกกระดูกของควายที่ถูกฆ่าด้วยเท้าเพียงข้างเดียว แล้วเหวี่ยงออกไปด้วยกำลังไกลถึงสองร้อยธนู
4.11.73
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवो रामं रक्तान्तलोचनम्।
ध्यात्वा मुहूर्तं काकुत्स्थं पुनरेव वचोऽब्रवीत् ॥ ४.११.७३ ॥
สุครีพกล่าวดังนี้แล้ว ครั้นพิจารณาพระรามผู้มีดวงตาแดงก่ำอยู่ชั่วครู่ จึงกล่าวถ้อยคำนั้นอีกครั้ง
4.11.74
शूरश्च शूरमानी च प्रख्यातबलपौरुषः।
बलवान् वानरो वाली संयुगेष्वपराजितः ॥ ४.११.७४ ॥
พาลีนั้นทั้งกล้าหาญและถือตนว่ากล้าหาญ มีชื่อเสียงในกำลังและความแกล่วกล้า วานรผู้มีกำลังพาลีไม่เคยพ่ายแพ้ในการรบ
4.11.75
दृश्यन्ते चास्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैरपि।
यानि संचिन्त्य भीतोऽहमृष्यमूकमुपाश्रितः ॥ ४.११.७५ ॥
กิจของเขาปรากฏว่ายากแม้แก่เทวดา เมื่อข้าพเจ้าคิดถึงกิจเหล่านั้นด้วยความกลัว จึงมาอาศัยอยู่บนภูเขาฤษยมูก
4.11.76
तमजय्यमधृष्यं च वानरेन्द्रममर्षणम्।
विचिन्तयन्न मुञ्चापि ऋष्यमूकममुं त्वहम् ॥ ४.११.७६ ॥
เมื่อคิดถึงจอมวานรผู้ไม่อาจพ่ายแพ้ ไม่อาจถูกต่อกรได้ และไม่อดทนต่อผู้อื่น ข้าพเจ้าจึงยังไม่ออกจากภูเขาฤษยมูกนี้เลย
4.11.77
उद्विग्नः शङ्कितश्चाहं विचरामि महावने।
अनुरक्तैः सहामात्यैर्हनुमत्प्रमुखैर्वरैः ॥ ४.११.७७ ॥
ข้าพเจ้าหวาดหวั่นและระแวงอยู่ จึงท่องเที่ยวไปในป่าใหญ่ กับเหล่าอำมาตย์ผู้ภักดีและประเสริฐ มีหนุมานเป็นผู้นำ
4.11.78
उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल।
त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः ॥ ४.११.७८ ॥
ข้าแต่ผู้รักมิตร ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐดุจเสือ ข้าพเจ้าได้พบมิตรแท้ที่น่าสรรเสริญ ข้าพเจ้าพึ่งพาท่านดุจพึ่งพาเทือกเขาหิมาลัย
4.11.79
किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः।
अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव ॥ ४.११.७९ ॥
แต่ข้าพเจ้ารู้กำลังของพี่ชายผู้ชั่วร้ายและแข็งแกร่งนั้น ข้าแต่พระราฆพ วิกรมของข้าพเจ้ายังมิได้ปรากฏต่อพระองค์ในสงคราม
4.11.80
न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये।
कर्मभिस्तस्य भीमैश्च कातर्यं जनितं मम ॥ ४.११.८० ॥
ข้าพเจ้ามิได้เปรียบเทียบพระองค์กับเขา และมิได้ดูหมิ่นหรือข่มขู่พระองค์ เป็นเพราะการกระทำอันน่าสะพรึงกลัวของเขาที่ทำให้ข้าพเจ้าเกิดความหวาดกลัว
4.11.81
कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः।
सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥ ४.११.८१ ॥
แน่นอนแล้ว โอ้พระราฆวะ คำพูด ความมั่นคง และท่วงท่าของพระองค์เป็นหลักฐานยืนยัน แสดงถึงรัศมีอันสูงสุดของพระองค์ ดุจไฟที่ถูกเถ้าปกคลุมไว้
4.11.82
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः।
स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रति ॥ ४.११.८२ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระสุครีพผู้มีใจยิ่งใหญ่นั้นแล้ว พระรามทรงยิ้มก่อน แล้วตรัสตอบแก่หริ (ลิง) นั้น
4.11.83
यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर।
प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते ॥ ४.११.८३ ॥
หากท่านยังไม่เชื่อในความกล้าหาญของพวกเรา โอ้วานร เราจะแสดงหลักฐานอันควรสรรเสริญให้แก่ท่านในการรบ
4.11.84
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वयँल्लक्ष्मणाग्रजः।
राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया ॥ ४.११.८४ ॥
เมื่อตรัสกับพระสุครีพดังนี้และปลอบโยนแล้ว พระราฆวะ พระเชษฐาของพระลักษมณ์ ทรงยกร่างของทุนทุภีด้วยนิ้วหัวแม่เท้าอย่างสบายพระทัย
4.11.85
तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम्।
असुरस्य तनुं शुष्कां पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान् ॥ ४.११.८५ ॥
ทรงชั่งน้ำหนักแล้ว ผู้มีพระพาหาอันใหญ่โต ผู้มีพลังนั้น ทรงเหวี่ยงร่างแห้งของอสูรไปไกลถึงสิบโยชน์ด้วยนิ้วหัวแม่เท้า
4.11.86
क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत्।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं तपन्तमिव भास्करम्।
हरीणामग्रतो वीरमिदं वचनमर्थवत् ॥ ४.११.८६ ॥
เห็นร่างที่ถูกเหวี่ยงไปแล้ว พระสุครีพจึงกล่าวถ้อยคำที่มีความหมายนี้อีกแก่พระรามผู้กล้าหาญ ผู้ส่องแสงดุจพระอาทิตย์อยู่เบื้องหน้าพระลักษมณ์ เบื้องหน้าหมู่หริ (ลิง)
4.11.87
आर्द्रः समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे।
परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा ॥ ४.११.८७ ॥
สหาย ร่างนี้เมื่อก่อนยังชุ่มชื้น เต็มไปด้วยเนื้อ และสดใหม่ เมื่อครั้งที่พี่ชายของข้า วาลี ผู้อ่อนล้าและมึนเมา เหวี่ยงมันไป
4.11.88
लघुः सम्प्रति निर्मांसस्तृणभूतश्च राघव।
क्षिप्त एवं प्रहर्षेण भवता रघुनन्दन ॥ ४.११.८८ ॥
บัดนี้ มันเบาและไร้เนื้อ เหมือนหญ้า โอ้พระราฆวะ โอ้ผู้เป็นที่ยินดีของวงศ์รฆุ พระองค์ทรงเหวี่ยงมันไปด้วยความปีติยินดี
4.11.89
नात्र शक्यं बलं ज्ञातुं तव वा तस्य वाधिकम्।
आर्द्रं शुष्कमिति ह्येतत् सुमहद् राघवान्तरम् ॥ ४.११.८९ ॥
ที่นี่ไม่อาจรู้ได้ว่าพละกำลังของพระองค์หรือของเขานั้นยิ่งกว่ากัน ชุ่มชื้นกับแห้ง นั่นคือความแตกต่างอันใหญ่หลวง โอ้พระราฆวะ
4.11.90
स एव संशयस्तात तव तस्य च यद्बलम्।
सालमेकं विनिर्भिद्य भवेद् व्यक्तिर्बलाबले ॥ ४.११.९० ॥
สหายรัก นั่นแหละคือความสงสัยเรื่องพละกำลังของพระองค์และของเขา เมื่อเจาะต้นสาลเพียงต้นเดียว ความแตกต่างระหว่างความแข็งแกร่งกับความอ่อนแอจะปรากฏชัด
4.11.91
कृत्वैतत् कार्मुकं सज्यं हस्तिहस्तमिवाततम्।
आकर्णपूर्णमायम्य विसृजस्व महाशरम् ॥ ४.११.९१ ॥
เมื่อขึงสายคันธนูนี้แล้ว ดึงให้ตึงดุจงวงช้าง ดึงให้เต็มจนถึงใบหู แล้วปล่อยลูกศรใหญ่ออกไปเถิด
4.11.92
इमं हि सालं प्रहितस्त्वया शरो
न संशयोऽत्रास्ति विदारयिष्यति।
अलं विमर्शेन मम प्रियं ध्रुवं
कुरुष्व राजन् प्रतिशापितो मया ॥ ४.११.९२ ॥
ลูกศรนี้ที่พระองค์ส่งออกไปจะเจาะต้นสาลนี้แน่นอน ไม่มีข้อสงสัยเลย พอแล้วกับการไตร่ตรอง โอ้พระราชา ขอทรงกระทำสิ่งที่เป็นที่รักของข้าอย่างแน่วแน่เถิด เพราะพระองค์ผูกพันด้วยคำสาบานที่ทรงให้ไว้แก่ข้า
4.11.93
यथा हि तेजःसु वरः सदारवि-
र्यथा हि शैलो हिमवान् महाद्रिषु।
यथा चतुष्पात्सु च केसरी वर-
स्तथा नराणामसि विक्रमे वरः ॥ ४.११.९३ ॥
ดุจพระอาทิตย์เป็นประเสริฐที่สุดในบรรดาสิ่งที่ส่องแสง ดุจหิมวันต์เป็นประเสริฐที่สุดในบรรดาภูเขาใหญ่ และดุจสิงโตเป็นประเสริฐที่สุดในบรรดาสัตว์สี่เท้า พระองค์ก็ทรงเป็นผู้ประเสริฐที่สุดของมนุษย์ในด้านความกล้าหาญ