ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.11.1
रामस्य वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्।
सुग्रीवः पूजयांचक्रे राघवं प्रशशंस च ॥ ४.११.१ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੌਰਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਘਵ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
4.11.2
असंशयं प्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैः शरैः।
त्वं दहेः कुपितो लोकान् युगान्त इव भास्करः ॥ ४.११.२ ॥
ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬਲਦੇ, ਤਿੱਖੇ, ਮਰਮ-ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।
4.11.3
वालिनः पौरुषं यत्तद् यच्च वीर्यं धृतिश्च या।
तन्ममैकमनाः श्रुत्वा विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ ४.११.३ ॥
ਵਾਲੀ ਦਾ ਜੋ ਪੌਰਖ, ਜੋ ਬਲ ਅਤੇ ਜੋ ਧੀਰਜ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰ।
4.11.4
समुद्रात् पश्चिमात् पूर्वं दक्षिणादपि चोत्तरम्।
क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः ॥ ४.११.४ ॥
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਾਲੀ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4.11.5
अग्राण्यारुह्य शैलानां शिखराणि महान्त्यपि।
ऊर्ध्वमुत्पात्य तरसा प्रतिगृह्णाति वीर्यवान् ॥ ४.११.५ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਬਲਵਾਨ ਵਾਲੀ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
4.11.6
बहवः सारवन्तश्च वनेषु विविधा द्रुमाः।
वालिना तरसा भग्ना बलं प्रथयताऽऽत्मनः ॥ ४.११.६ ॥
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੁੱਖ, ਆਪਣਾ ਬਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਲੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
4.11.7
महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः।
बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान् ॥ ४.११.७ ॥
ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਬਲਵਾਨ ਮਹਿਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਦੁੰਦੁਭੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਧਾਰਦਾ ਸੀ।
4.11.8
स वीर्योत्सेकदुष्टात्मा वरदानेन मोहितः।
जगाम स महाकायः समुद्रं सरितां पतिम् ॥ ४.११.८ ॥
ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਉਹ ਮਹਾਕਾਇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਗਿਆ।
4.11.9
ऊर्मिमन्तमतिक्रम्य सागरं रत्नसंचयम्।
मम युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम् ॥ ४.११.९ ॥
ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਣਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ।"
4.11.10
ततः समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः।
अब्रवीद् वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम् ॥ ४.११.१० ॥
ਤਦ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਬਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
4.11.11
समर्थो नास्मि ते दातुं युद्धं युद्धविशारद।
श्रूयतां त्वभिधास्यामि यस्ते युद्धं प्रदास्यति ॥ ४.११.११ ॥
ਹੇ ਯੁੱਧ-ਵਿਸ਼ਾਰਦ, ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਪਰ ਸੁਣ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇਵੇਗਾ ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
4.11.12
शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम्।
शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः ॥ ४.११.१२ ॥
ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਹੁਰਾ, ਹਿਮਵਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
4.11.13
महाप्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्झरः।
स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमर्हति ॥ ४.११.१३ ॥
ਵੱਡੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ, ਅਨੇਕ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਰਬਤ ਤੈਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
4.11.14
तं भीतमिति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः।
हिमवद्वनमागम्य शरश्चापादिव च्युतः ॥ ४.११.१४ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਾਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਤੀਰ।
4.11.15
ततस्तस्य गिरेः श्वेता गजेन्द्रप्रतिमाः शिलाः।
चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च ॥ ४.११.१५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਗਜਰਾਜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਜਿਆ।
4.11.16
ततः श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः।
हिमवानब्रवीद् वाक्यं स्व एव शिखरे स्थितः ॥ ४.११.१६ ॥
ਫਿਰ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਸੌਮ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ ਹਿਮਵਾਨ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
4.11.17
क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल।
रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणो ह्यहम् ॥ ४.११.१७ ॥
ਹੇ ਧਰਮ-ਪਿਆਰੇ ਦੁੰਦੁਭੀ, ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਮੈਂ ਯੁੱਧ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਨ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਾਂ।
4.11.18
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः।
उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.११.१८ ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੁੰਦੁਭੀ ਬੋਲਿਆ।
4.11.19
यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद् वा निरुद्यमः।
तमाचक्ष्व प्रदद्यान्मे यो हि युद्धं युयुत्सतः ॥ ४.११.१९ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਉੱਦਮਹੀਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੇਵੇਗਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ।
4.11.20
हिमवानब्रवीद् वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः।
अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात् तमसुरोत्तमम् ॥ ४.११.२० ॥
ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਅਸੁਰੋਤਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬੋਲ ਕਹੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹੇ ਗਏ ਸਨ।
4.11.21
वाली नाम महाप्राज्ञ शक्रपुत्रः प्रतापवान्।
अध्यास्ते वानरः श्रीमान् किष्किन्धामतुलप्रभाम् ॥ ४.११.२१ ॥
ਵਾਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਨਰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
4.11.22
स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः।
द्वन्द्वयुद्धं स दातुं ते नमुचेरिव वासवः ॥ ४.११.२२ ॥
ਉਹ ਸਮਰੱਥ, ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਮੁਚੀ ਨਾਲ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4.11.23
तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि।
स हि दुर्मर्षणो नित्यं शूरः समरकर्मणि ॥ ४.११.२३ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਯੁੱਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਛੇਤੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ; ਉਹ ਦੁਰਮਰਸ਼ਣ ਹੈ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੂਰਮਾ ਹੈ।
4.11.24
श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं कोपाविष्टः स दुन्दुभिः।
जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा ॥ ४.११.२४ ॥
ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੁੰਦੁਭਿ ਉਦੋਂ ਵਾਲੀ ਦੀ ਉਸ ਨਗਰੀ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
4.11.25
धारयन् माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः।
प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्तले ॥ ४.११.२५ ॥
ਮੱਝ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਹਾਂਮੇਘ ਵਾਂਗ ਉਹ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ)।
4.11.26
ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः।
ननर्द कम्पयन् भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा ॥ ४.११.२६ ॥
ਫਿਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੁੰਦੁਭੀ (ਨਗਾਰੇ) ਵਾਂਗ ਗਰਜਿਆ।
4.11.27
समीपजान् द्रुमान् भञ्जन् वसुधां दारयन् खुरैः।
विषाणेनोल्लिखन् दर्पात् तद्द्वारं द्विरदो यथा ॥ ४.११.२७ ॥
ਨੇੜਲੇ ਰੁੱਖ ਤੋੜਦਾ, ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪੁੱਟਦਾ, ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦਾ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ (ਉਹ ਕਰਦਾ ਸੀ)।
4.11.28
अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः।
निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमा ॥ ४.११.२८ ॥
ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਵਾਲੀ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।
4.11.29
मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाच स दुन्दुभिम्।
हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम् ॥ ४.११.२९ ॥
ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਬਨਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ ਬੋਲ ਕੇ ਉਸ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
4.11.30
किमर्थं नगरद्वारमिदं रुद्ध्वा विनर्दसे।
दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्ष प्राणान् महाबल ॥ ४.११.३० ॥
ਹੇ ਦੁੰਦੁਭੀ! ਇਸ ਨਗਰ-ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਗਰਜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਚਾ।
4.11.31
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः।
उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.११.३१ ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੁੰਦੁਭੀ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
4.11.32
न त्वं स्त्रीसंनिधौ वीर वचनं वक्तुमर्हसि।
मम युद्धं प्रयच्छाद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम् ॥ ४.११.३२ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਹੁਣੇ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਲ ਜਾਣਾਂਗਾ।
4.11.33
अथवा धारयिष्यामि क्रोधमद्य निशामिमाम्।
गृह्यतामुदयः स्वैरं कामभोगेषु वानर ॥ ४.११.३३ ॥
ਜਾਂ, ਅੱਜ ਦੀ ਇਸ ਰਾਤ ਮੈਂ ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਹੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਦੈ ਲੈ ਲੈ।
4.11.34
दीयतां सम्प्रदानं च परिष्वज्य च वानरान्।
सर्वशाखामृगेन्द्रस्त्वं संसादय सुहृज्जनम् ॥ ४.११.३४ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲ਼ੇ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਖਾਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ।
4.11.35
सुदृष्टां कुरु किष्किन्धां कुरुष्वात्मसमं पुरे।
क्रीडस्व च समं स्त्रीभिरहं ते दर्पशासनः ॥ ४.११.३५ ॥
ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ; ਨਗਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਲੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
4.11.36
यो हि मत्तं प्रमत्तं वा भग्नं वा रहितं कृशम्।
हन्यात् स भ्रूणहा लोके त्वद्विधं मदमोहितम् ॥ ४.११.३६ ॥
ਜੋ ਮਤਵਾਲੇ, ਅਸਾਵਧਾਨ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ-ਹਤਿਆਰੇ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਦ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਨੂੰ ਵੀ।
4.11.37
स प्रहस्याब्रवीन्मन्दं क्रोधात् तमसुरेश्वरम्।
विसृज्य ताः स्त्रियः सर्वास्ताराप्रभृतिकास्तदा ॥ ४.११.३७ ॥
ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਅਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਬੋਲਿਆ; ਤਦ ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
4.11.38
मत्तोऽयमिति मा मंस्था यद्यभीतोऽसि संयुगे।
मदोऽयं सम्प्रहारेऽस्मिन् वीरपानं समर्थ्यताम् ॥ ४.११.३८ ॥
'ਇਹ ਮਸਤ ਹੈ' ਐਸਾ ਨਾ ਸਮਝ; ਜੇ ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਦ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦਾ ਪਾਨ ਬਣੇ।
4.11.39
तमेवमुक्त्वा संक्रुद्धो मालामुत्क्षिप्य काञ्चनीम्।
पित्रा दत्तां महेन्द्रेण युद्धाय व्यवतिष्ठत ॥ ४.११.३९ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਲੜਾਈ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
4.11.40
विषाणयोर्गृहीत्वा तं दुन्दुभिं गिरिसंनिभम्।
आविध्यत तथा वाली विनदन् कपिकुञ्जरः ॥ ४.११.४० ॥
ਸਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਉਸ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਜਰਾਜ ਵਾਲੀ ਗਰਜਦਿਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਮਾਇਆ।
4.11.41
बलाद् व्यापादयांचक्रे ननर्द च महास्वनम्।
श्रोत्राभ्यामथ रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः ॥ ४.११.४१ ॥
ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ; ਡਿੱਗਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿਣ ਲੱਗਾ।
4.11.42
तयोस्तु क्रोधसंरम्भात् परस्परजयैषिणोः।
युद्धं समभवद् घोरं दुन्दुभेर्वालिनस्तथा ॥ ४.११.४२ ॥
ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁੰਦੁਭੀ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
4.11.43
अयुध्यत तदा वाली शक्रतुल्यपराक्रमः।
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः शिलाभिः पादपैस्तथा ॥ ४.११.४३ ॥
ਤਦ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਵਾਲੀ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਗੋਡਿਆਂ, ਪੈਰਾਂ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ।
4.11.44
परस्परं घ्नतोस्तत्र वानरासुरयोस्तदा।
आसीद्धीनोऽसुरो युद्धे शक्रसूनुर्व्यवर्धत ॥ ४.११.४४ ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵਿਚਕਾਰ ਤਦ ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਿਆ; ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਰ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
4.11.45
तं तु दुन्दुभिमुद्यम्य धरण्यामभ्यपातयत्।
युद्धे प्राणहरे तस्मिन्निष्पिष्टो दुन्दुभिस्तदा ॥ ४.११.४५ ॥
ਉਸਨੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਜਾਨਲੇਵਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਦ ਦੁੰਦੁਭੀ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ।
4.11.46
स्रोतोभ्यो बहु रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः।
पपात च महाबाहुः क्षितौ पञ्चत्वमागतः ॥ ४.११.४६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਗਿਆ; ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
4.11.47
तं तोलयित्वा बाहुभ्यां गतसत्त्वमचेतनम्।
चिक्षेप वेगवान् वाली वेगेनैकेन योजनम् ॥ ४.११.४७ ॥
ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੋਲ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਗਵਾਨ ਵਾਲੀ ਨੇ ਇੱਕੋ ਵੇਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
4.11.48
तस्य वेगप्रविद्धस्य वक्त्रात् क्षतजबिन्दवः।
प्रपेतुर्मारुतोत्क्षिप्ता मतङ्गस्याश्रमं प्रति ॥ ४.११.४८ ॥
ਵੇਗ ਨਾਲ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਛਲ ਕੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਡਿੱਗੀਆਂ।
4.11.49
तान् दृष्ट्वा पतितांस्तत्र मुनिः शोणितविप्रुषः।
क्रुद्धस्तस्य महाभाग चिन्तयामास को न्वयम् ॥ ४.११.४९ ॥
ਉੱਥੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਉਹ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ।
4.11.50
येनाहं सहसा स्पृष्टः शोणितेन दुरात्मना।
कोऽयं दुरात्मा दुर्बुद्धिरकृतात्मा च बालिशः ॥ ४.११.५० ॥
ਜਿਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਲਹੂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਇਹ ਦੁਰਾਤਮਾ, ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਅਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਕੌਣ ਹੈ?
4.11.51
इत्युक्त्वा स विनिष्क्रम्य ददृशे मुनिसत्तमः।
महिषं पर्वताकारं गतासुं पतितं भुवि ॥ ४.११.५१ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਇੱਕ ਮੱਝ ਵੇਖਿਆ।
4.11.52
स तु विज्ञाय तपसा वानरेण कृतं हि तत्।
उत्ससर्ज महाशापं क्षेप्तारं वानरं प्रति ॥ ४.११.५२ ॥
ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਇੱਕ ਵਾਨਰ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਸ਼ਾਪ ਛੱਡਿਆ।
4.11.53
इह तेनाप्रवेष्टव्यं प्रविष्टस्य वधो भवेत्।
वनं मत्संश्रयं येन दूषितं रुधिरस्रवैः ॥ ४.११.५३ ॥
ਉਹ ਇੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਇਸ ਬਨ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
4.11.54
क्षिपता पादपाश्चेमे सम्भग्नाश्चासुरीं तनुम्।
समन्तादाश्रमं पूर्णं योजनं मामकं यदि ॥ ४.११.५४ ॥
ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਸੁਰ-ਸਰੀਰ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਮੇਰਾ ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਪੂਰਾ...
4.11.55
आगमिष्यति दुर्बुद्धिर्व्यक्तं स न भविष्यति।
ये चास्य सचिवाः केचित् संश्रिता मामकं वनम् ॥ ४.११.५५ ॥
ਉਹ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਆਵੇਗਾ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੋ ਕੋਈ ਮੰਤਰੀ ਮੇਰੇ ਇਸ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ,
4.11.56
न च तैरिह वस्तव्यं श्रुत्वा यान्तु यथासुखम्।
तेऽपि वा यदि तिष्ठन्ति शपिष्ये तानपि ध्रुवम् ॥ ४.११.५६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁਣ ਉਵੇਂ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਜੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ।
4.11.57
वनेऽस्मिन् मामके नित्यं पुत्रवत् परिरक्षिते।
पत्राङ्कुरविनाशाय फलमूलाभवाय च ॥ ४.११.५७ ॥
ਮੇਰੇ ਇਸ ਵਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਂਪਲਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਵੀ (ਉਹ ਕਾਰਨ ਬਣਨਗੇ)।
4.11.58
दिवसश्चाद्य मर्यादा यं द्रष्टा श्वोऽस्मि वानरम्।
बहुवर्षसहस्राणि स वै शैलो भविष्यति ॥ ४.११.५८ ॥
ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਹੀ ਹੱਦ ਹੈ; ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਜਿਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
4.11.59
ततस्ते वानराः श्रुत्वा गिरं मुनिसमीरिताम्।
निश्चक्रमुर्वनात् तस्मात् तान् दृष्ट्वा वालिरब्रवीत् ॥ ४.११.५९ ॥
ਤਦ ਉਹ ਵਾਨਰ ਮੁਨੀ ਦੇ ਕਹੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਲੀ ਬੋਲਿਆ।
4.11.60
किं भवन्तः समस्ताश्च मतङ्गवनवासिनः।
मत्समीपमनुप्राप्ता अपि स्वस्ति वनौकसाम् ॥ ४.११.६० ॥
ਮਤੰਗ-ਵਨ ਦੇ ਵਾਸੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।
4.11.61
ततस्ते कारणं सर्वं तथा शापं च वालिनः।
शशंसुर्वानराः सर्वे वालिने हेममालिने ॥ ४.११.६१ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਦੱਸਿਆ।
4.11.62
एतच्छ्रुत्वा तदा वाली वचनं वानरेरितम्।
स महर्षिं समासाद्य याचते स्म कृताञ्जलिः ॥ ४.११.६२ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਲੀ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
4.11.63
महर्षिस्तमनादृत्य प्रविवेशाश्रमं प्रति।
शापधारणभीतस्तु वाली विह्वलतां गतः ॥ ४.११.६३ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਸ਼ਾਪ ਸਹਿਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
4.11.64
ततः शापभयाद् भीतो ऋष्यमूकं महागिरिम्।
प्रवेष्टुं नेच्छति हरिर्द्रष्टुं वापि नरेश्वर ॥ ४.११.६४ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਾਨਰ — ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ — ਰਿਸ਼ਿਆਮੂਕ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
4.11.65
तस्याप्रवेशं ज्ञात्वाहमिदं राम महावनम्।
विचरामि सहामात्यो विषादेन विवर्जितः ॥ ४.११.६५ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਉਸਦਾ ਉਸ ਪਰਬਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾ ਹੋਣਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਮਹਾਨ ਬਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹਾਂ।
4.11.66
एषोऽस्थिनिचयस्तस्य दुन्दुभेः सम्प्रकाशते।
वीर्योत्सेकान्निरस्तस्य गिरिकूटनिभो महान् ॥ ४.११.६६ ॥
ਇਹ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਢੇਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਡਿਗਾਏ ਗਏ ਉਸਦਾ, ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ।
4.11.67
इमे च विपुलाः सालाः सप्त शाखावलम्बिनः।
यत्रैकं घटते वाली निष्पत्रयितुमोजसा ॥ ४.११.६७ ॥
ਟਹਿਣੀਆਂ ਲਟਕਦੇ ਇਹ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਲ ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4.11.68
एतदस्यासमं वीर्यं मया राम प्रकाशितम्।
कथं तं वालिनं हन्तुं समरे शक्ष्यसे नृप ॥ ४.११.६८ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਉਸਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੋਗੇ?
4.11.69
तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं प्रहसँल्लक्ष्मणोऽब्रवीत्।
कस्मिन् कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनो वधम् ॥ ४.११.६९ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਦੇ ਵਧ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?"
4.11.70
तमुवाचाथ सुग्रीवः सप्त सालानिमान् पुरा।
एवमेकैकशो वाली विव्याधाथ स चासकृत् ॥ ४.११.७० ॥
ਤਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਇਹ ਸੱਤੇ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਸਨ; ਉਸਨੇ ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।"
4.11.71
रामो निर्दारयेदेषां बाणेनैकेन च द्रुमम्।
वालिनं निहतं मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥ ४.११.७१ ॥
ਰਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਬਾਣ ਨਾਲ ਚੀਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ।
4.11.72
हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण।
उद्यम्य प्रक्षिपेच्चापि तरसा द्वे धनुःशते ॥ ४.११.७२ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਰੀ ਹੋਈ ਮੱਝ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੋ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4.11.73
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवो रामं रक्तान्तलोचनम्।
ध्यात्वा मुहूर्तं काकुत्स्थं पुनरेव वचोऽब्रवीत् ॥ ४.११.७३ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਲਾਲ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
4.11.74
शूरश्च शूरमानी च प्रख्यातबलपौरुषः।
बलवान् वानरो वाली संयुगेष्वपराजितः ॥ ४.११.७४ ॥
ਵਾਲੀ ਸੂਰਮਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੂਰਮਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਲ ਤੇ ਪੌਰਖ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਦਰ ਵਾਲੀ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।
4.11.75
दृश्यन्ते चास्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैरपि।
यानि संचिन्त्य भीतोऽहमृष्यमूकमुपाश्रितः ॥ ४.११.७५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ।
4.11.76
तमजय्यमधृष्यं च वानरेन्द्रममर्षणम्।
विचिन्तयन्न मुञ्चापि ऋष्यमूकममुं त्वहम् ॥ ४.११.७६ ॥
ਉਸ ਅਜਿੱਤ, ਅਛੋਹ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਵਾਨਰਰਾਜ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇਸ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
4.11.77
उद्विग्नः शङ्कितश्चाहं विचरामि महावने।
अनुरक्तैः सहामात्यैर्हनुमत्प्रमुखैर्वरैः ॥ ४.११.७७ ॥
ਉਦਾਸ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਮਹਾਂਬਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਨੂਮਾਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ।
4.11.78
उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल।
त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः ॥ ४.११.७८ ॥
ਹੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਘਰ! ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਚੰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ।
4.11.79
किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः।
अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव ॥ ४.११.७९ ॥
ਪਰ ਉਸ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਦੁਸ਼ਟ ਭਰਾ ਦਾ ਬਲ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਜੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰਾਘਵ।
4.11.80
न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये।
कर्मभिस्तस्य भीमैश्च कातर्यं जनितं मम ॥ ४.११.८० ॥
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਉਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
4.11.81
कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः।
सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥ ४.११.८१ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਣੀ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਮ ਤੇਜ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
4.11.82
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः।
स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रति ॥ ४.११.८२ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
4.11.83
यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर।
प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते ॥ ४.११.८३ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਸਬੂਤ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ।
4.11.84
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वयँल्लक्ष्मणाग्रजः।
राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया ॥ ४.११.८४ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਦੁੰਦੁਭਿ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
4.11.85
तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम्।
असुरस्य तनुं शुष्कां पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान् ॥ ४.११.८५ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਤੋਲ ਕੇ, ਵੀਰਯਵਾਨ ਨੇ ਅਸੁਰ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਦੇਹ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦਸ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।
4.11.86
क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत्।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं तपन्तमिव भास्करम्।
हरीणामग्रतो वीरमिदं वचनमर्थवत् ॥ ४.११.८६ ॥
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਇਹ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲ ਕਹੇ।
4.11.87
आर्द्रः समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे।
परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा ॥ ४.११.८७ ॥
ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਗਿੱਲਾ, ਮਾਸ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਥੱਕੇ ਅਤੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ।
4.11.88
लघुः सम्प्रति निर्मांसस्तृणभूतश्च राघव।
क्षिप्त एवं प्रहर्षेण भवता रघुनन्दन ॥ ४.११.८८ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹੁਣ ਇਹ ਹਲਕਾ, ਮਾਸ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਘਾਹ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ ਹੈ।
4.11.89
नात्र शक्यं बलं ज्ञातुं तव वा तस्य वाधिकम्।
आर्द्रं शुष्कमिति ह्येतत् सुमहद् राघवान्तरम् ॥ ४.११.८९ ॥
ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਬਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ।
4.11.90
स एव संशयस्तात तव तस्य च यद्बलम्।
सालमेकं विनिर्भिद्य भवेद् व्यक्तिर्बलाबले ॥ ४.११.९० ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਲ ਬਾਰੇ ਉਹੀ ਸ਼ੱਕ ਹੈ; ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬਲ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇਗੀ।
4.11.91
कृत्वैतत् कार्मुकं सज्यं हस्तिहस्तमिवाततम्।
आकर्णपूर्णमायम्य विसृजस्व महाशरम् ॥ ४.११.९१ ॥
ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਾਂਗ ਤਾਣ ਕੇ, ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮਹਾਬਾਣ ਛੱਡੋ।
4.11.92
इमं हि सालं प्रहितस्त्वया शरो
न संशयोऽत्रास्ति विदारयिष्यति।
अलं विमर्शेन मम प्रियं ध्रुवं
कुरुष्व राजन् प्रतिशापितो मया ॥ ४.११.९२ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਛੱਡਿਆ ਇਹ ਬਾਣ ਇਸ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਵਿੰਨ੍ਹੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਹੁਤਾ ਸੋਚੋ ਨਾ; ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਸਹੁੰ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋ।
4.11.93
यथा हि तेजःसु वरः सदारवि-
र्यथा हि शैलो हिमवान् महाद्रिषु।
यथा चतुष्पात्सु च केसरी वर-
स्तथा नराणामसि विक्रमे वरः ॥ ४.११.९३ ॥
ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਮਹਾਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਚੌਪਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ।