వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.11.1
रामस्य वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम्।
सुग्रीवः पूजयांचक्रे राघवं प्रशशंस च ॥ ४.११.१ ॥
రాముని ఆ మాటలు విని, హర్షాన్ని పౌరుషాన్ని పెంచే ఆ మాటలు విని, సుగ్రీవుడు రాఘవుని గౌరవించి ప్రశంసించాడు.
4.11.2
असंशयं प्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैः शरैः।
त्वं दहेः कुपितो लोकान् युगान्त इव भास्करः ॥ ४.११.२ ॥
సందేహం లేదు, నీవు కోపించి మండుతున్న, పదునైన, మర్మస్థానాలను ఛేదించే బాణాలతో లోకాలను కాల్చివేస్తావు, యుగాంతంలో సూర్యుడిలా.
4.11.3
वालिनः पौरुषं यत्तद् यच्च वीर्यं धृतिश्च या।
तन्ममैकमनाः श्रुत्वा विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ ४.११.३ ॥
వాలి యొక్క పౌరుషం, అతని వీర్యం, అతని ధైర్యం ఏవి ఉన్నాయో వాటిని నా నుండి ఏకాగ్రమనసుతో విని, తర్వాత ఏది చేయాలో అది చేయి.
4.11.4
समुद्रात् पश्चिमात् पूर्वं दक्षिणादपि चोत्तरम्।
क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः ॥ ४.११.४ ॥
సూర్యోదయానికి ముందే, అలసట లేకుండా వాలి పశ్చిమ సముద్రం నుండి తూర్పు వైపుకు, దక్షిణం నుండి కూడా, ఉత్తరం వైపుకు వెళ్తాడు.
4.11.5
अग्राण्यारुह्य शैलानां शिखराणि महान्त्यपि।
ऊर्ध्वमुत्पात्य तरसा प्रतिगृह्णाति वीर्यवान् ॥ ४.११.५ ॥
పర్వతాల అగ్రభాగాలపై ఎక్కి, పెద్ద శిఖరాలపైనూ, ఆ వీర్యవంతుడైన వాలి వేగంగా పైకి ఎగిరి వాటిని అందుకుంటాడు.
4.11.6
बहवः सारवन्तश्च वनेषु विविधा द्रुमाः।
वालिना तरसा भग्ना बलं प्रथयताऽऽत्मनः ॥ ४.११.६ ॥
అడవులలోని అనేక రకాల, దృఢమైన చెట్లను, తన బలాన్ని ప్రదర్శిస్తూ వాలి బలవంతంగా విరిచివేశాడు.
4.11.7
महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः।
बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान् ॥ ४.११.७ ॥
కైలాస శిఖరంలా ప్రకాశించే, వీర్యవంతుడైన మహిషుడనే దుందుభి వేయి ఏనుగుల బలాన్ని ధరించి ఉండేవాడు.
4.11.8
स वीर्योत्सेकदुष्टात्मा वरदानेन मोहितः।
जगाम स महाकायः समुद्रं सरितां पतिम् ॥ ४.११.८ ॥
తన వీర్యగర్వంతో దుష్టమైన మనసుగలవాడు, వరప్రసాదంతో మోహితుడైన ఆ మహాకాయుడు నదులకు ప్రభువైన సముద్రుని వద్దకు వెళ్ళాడు.
4.11.9
ऊर्मिमन्तमतिक्रम्य सागरं रत्नसंचयम्।
मम युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम् ॥ ४.११.९ ॥
అలలతో నిండిన, రత్నసంపదగల సముద్రాన్ని దాటి, ఆ మహార్ణవునితో "నాకు యుద్ధాన్ని ప్రసాదించు" అని అతడు పలికాడు.
4.11.10
ततः समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः।
अब्रवीद् वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम् ॥ ४.११.१० ॥
అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన, మహాబలుడైన సముద్రుడు లేచి, ఓ రాజా, కాలప్రేరితుడైన ఆ అసురునితో ఈ మాటను పలికాడు.
4.11.11
समर्थो नास्मि ते दातुं युद्धं युद्धविशारद।
श्रूयतां त्वभिधास्यामि यस्ते युद्धं प्रदास्यति ॥ ४.११.११ ॥
ఓ యుద్ధనిపుణా, నీకు యుద్ధం ఇవ్వగల సామర్థ్యం నాకు లేదు. కానీ విను, నీకు యుద్ధాన్ని ఇచ్చేవాడిని చెబుతాను.
4.11.12
शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम्।
शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः ॥ ४.११.१२ ॥
మహారణ్యంలో తపస్వులకు పరమ ఆశ్రయమైన పర్వతరాజు, శంకరుని మామగారు అని హిమవంతుడనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు.
4.11.13
महाप्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्झरः।
स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमर्हति ॥ ४.११.१३ ॥
గొప్ప ఊటలు, అనేక గుహలు, జలపాతాలు కలిగిన ఆ పర్వతం నీకు సాటిలేని ఆనందాన్ని కలిగించగలదు.
4.11.14
तं भीतमिति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः।
हिमवद्वनमागम्य शरश्चापादिव च्युतः ॥ ४.११.१४ ॥
అతడు భయపడ్డాడని తెలిసి, అసురోత్తముడు సముద్రం నుండి హిమవంతుని వనానికి వచ్చాడు; విల్లు నుండి వదిలిన బాణంలా.
4.11.15
ततस्तस्य गिरेः श्वेता गजेन्द्रप्रतिमाः शिलाः।
चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च ॥ ४.११.१५ ॥
అప్పుడు ఆ పర్వతం యొక్క తెల్లని, గజరాజులను పోలిన శిలలను దుందుభి అనేక విధాలుగా నేలపై విసిరి, గర్జించాడు.
4.11.16
ततः श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः।
हिमवानब्रवीद् वाक्यं स्व एव शिखरे स्थितः ॥ ४.११.१६ ॥
అప్పుడు తెల్లని మేఘంలా, సౌమ్యంగా, ఆనందం కలిగించే రూపంతో ఉన్న హిమవంతుడు తన శిఖరంపై నిలిచి ఈ మాటలు పలికాడు.
4.11.17
क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल।
रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणो ह्यहम् ॥ ४.११.१७ ॥
ధర్మప్రియుడా దుందుభీ, నీవు నన్ను బాధించకూడదు; నేను యుద్ధకార్యంలో నేర్పరిని కాను, తపస్వులకు ఆశ్రయాన్ని.
4.11.18
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः।
उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.११.१८ ॥
ఆ జ్ఞాని అయిన పర్వతరాజు మాటలను విని, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో దుందుభి పలికాడు.
4.11.19
यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद् वा निरुद्यमः।
तमाचक्ष्व प्रदद्यान्मे यो हि युद्धं युयुत्सतः ॥ ४.११.१९ ॥
నీవు యుద్ధంలో అసమర్థుడవైతే, లేదా నా భయంతో ఉద్యమం లేనివాడవైతే, యుద్ధాన్ని కోరుతున్న నాకు యుద్ధం ఇవ్వగలవాడిని చెప్పు.
4.11.20
हिमवानब्रवीद् वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः।
अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात् तमसुरोत्तमम् ॥ ४.११.२० ॥
వాక్చాతుర్యం గల ధర్మాత్ముడైన హిమవంతుడు ఆ మాటలు విని, కోపంతో ఆ అసుర శ్రేష్ఠునితో ముందెన్నడూ చెప్పని మాటలు పలికాడు.
4.11.21
वाली नाम महाप्राज्ञ शक्रपुत्रः प्रतापवान्।
अध्यास्ते वानरः श्रीमान् किष्किन्धामतुलप्रभाम् ॥ ४.११.२१ ॥
వాలి అనే మహాప్రాజ్ఞుడు, ఇంద్రుని పుత్రుడు, ప్రతాపవంతుడు, శ్రీమంతుడైన వానరుడు అతుల తేజస్సుగల కిష్కింధలో నివసిస్తున్నాడు.
4.11.22
स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः।
द्वन्द्वयुद्धं स दातुं ते नमुचेरिव वासवः ॥ ४.११.२२ ॥
అతడు సమర్థుడు, మహాప్రాజ్ఞుడు, యుద్ధనిపుణుడు; నముచికి ఇంద్రుడు ద్వంద్వ యుద్ధం ఇచ్చినట్లు, నీకు ద్వంద్వ యుద్ధం ఇవ్వగలడు.
4.11.23
तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि।
स हि दुर्मर्षणो नित्यं शूरः समरकर्मणि ॥ ४.११.२३ ॥
ఇక్కడ యుద్ధం కోరుకుంటే, వేగంగా అతని దగ్గరికి వెళ్ళు; అతడు దుర్మర్షణుడు, యుద్ధకార్యంలో ఎల్లప్పుడూ శూరుడు.
4.11.24
श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं कोपाविष्टः स दुन्दुभिः।
जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा ॥ ४.११.२४ ॥
హిమవంతుని మాటలు విని, కోపంతో నిండిన ఆ దుందుభి అప్పుడు వాలి ఆ పట్టణమైన కిష్కింధకు వెళ్ళాడు.
4.11.25
धारयन् माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः।
प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्तले ॥ ४.११.२५ ॥
దున్నపోతు రూపాన్ని ధరించి, వాడి కొమ్ములతో, భయం కలిగిస్తూ, వర్షాకాలంలో ఆకాశంలో నీటితో నిండిన మహామేఘంలా (అతడు కనిపించాడు).
4.11.26
ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः।
ननर्द कम्पयन् भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा ॥ ४.११.२६ ॥
అప్పుడు కిష్కింధ ద్వారం వద్దకు వచ్చిన ఆ మహాబలుడు, భూమిని కంపింపజేస్తూ దుందుభి (నగారా) వలె గర్జించాడు.
4.11.27
समीपजान् द्रुमान् भञ्जन् वसुधां दारयन् खुरैः।
विषाणेनोल्लिखन् दर्पात् तद्द्वारं द्विरदो यथा ॥ ४.११.२७ ॥
దగ్గరున్న చెట్లను విరుస్తూ, గిట్టలతో భూమిని తవ్వుతూ, గర్వంతో కొమ్ముతో ఆ ద్వారాన్ని గీకుతూ, ఏనుగు వలె (అతడు చేశాడు).
4.11.28
अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः।
निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमा ॥ ४.११.२८ ॥
అంతఃపురంలో ఉన్న వాలి ఆ శబ్దాన్ని విని, క్రోధంతో, స్త్రీలతో కలిసి, తారలతో చంద్రుడు వలె బయలుదేరాడు.
4.11.29
मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाच स दुन्दुभिम्।
हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम् ॥ ४.११.२९ ॥
వానరులకు ప్రభువైన వాలి, అడవి నివాసులందరికీ ప్రభువు, స్పష్టమైన అక్షరాలు, పదాలతో మితంగా ఆ దుందుభితో మాట్లాడాడు.
4.11.30
किमर्थं नगरद्वारमिदं रुद्ध्वा विनर्दसे।
दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्ष प्राणान् महाबल ॥ ४.११.३० ॥
ఓ దుందుభీ! ఈ నగర ద్వారాన్ని అడ్డుకుని ఎందుకు గర్జిస్తున్నావు? నువ్వు నాకు తెలుసు. ఓ మహాబలుడా, నీ ప్రాణాలను రక్షించుకో.
4.11.31
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः।
उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.११.३१ ॥
ఆ బుద్ధిమంతుడైన వానరరాజు ఆ మాటలు విని, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో దుందుభి ఇలా అన్నాడు.
4.11.32
न त्वं स्त्रीसंनिधौ वीर वचनं वक्तुमर्हसि।
मम युद्धं प्रयच्छाद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम् ॥ ४.११.३२ ॥
వీరుడా, స్త్రీల సమక్షంలో నువ్వు ఇలాంటి మాటలు అనకూడదు. ఇప్పుడే నాకు యుద్ధం ఇవ్వు; అప్పుడు నీ బలం తెలుసుకుంటాను.
4.11.33
अथवा धारयिष्यामि क्रोधमद्य निशामिमाम्।
गृह्यतामुदयः स्वैरं कामभोगेषु वानर ॥ ४.११.३३ ॥
లేదా, ఈ రాత్రి నేను ఈ కోపాన్ని అదుపులో ఉంచుతాను. వానరా, నీ ఇష్టం వచ్చినట్టు కామభోగాలలో నీ ఉన్నతిని పొందు.
4.11.34
दीयतां सम्प्रदानं च परिष्वज्य च वानरान्।
सर्वशाखामृगेन्द्रस्त्वं संसादय सुहृज्जनम् ॥ ४.११.३४ ॥
వానరులను కౌగిలించుకుని వారికి దానం ఇయ్యి. సర్వ శాఖామృగ రాజా, నీ మిత్రులను కూర్చోబెట్టు.
4.11.35
सुदृष्टां कुरु किष्किन्धां कुरुष्वात्मसमं पुरे।
क्रीडस्व च समं स्त्रीभिरहं ते दर्पशासनः ॥ ४.११.३५ ॥
కిష్కిందను బాగా చూసుకో; పట్టణాన్ని నీతో సమానంగా చేసుకో. స్త్రీలతో కలిసి ఆడుకో; నేను నీ గర్వాన్ని అణచేవాడిని.
4.11.36
यो हि मत्तं प्रमत्तं वा भग्नं वा रहितं कृशम्।
हन्यात् स भ्रूणहा लोके त्वद्विधं मदमोहितम् ॥ ४.११.३६ ॥
మత్తులో ఉన్నవాడిని, అప్రమత్తుడిని, విరిగినవాడిని, ఆశ్రయం లేనివాడిని, బలహీనుడిని చంపేవాడు లోకంలో గర్భహత్య చేసినవాడితో సమానుడు; నీలాంటి మదమోహితుడిని కూడా.
4.11.37
स प्रहस्याब्रवीन्मन्दं क्रोधात् तमसुरेश्वरम्।
विसृज्य ताः स्त्रियः सर्वास्ताराप्रभृतिकास्तदा ॥ ४.११.३७ ॥
అతడు నవ్వి, కోపంతో ఆ అసురేశ్వరునితో మెల్లగా పలికాడు; అప్పుడు తార మొదలైన స్త్రీలందరినీ విడిచిపెట్టి.
4.11.38
मत्तोऽयमिति मा मंस्था यद्यभीतोऽसि संयुगे।
मदोऽयं सम्प्रहारेऽस्मिन् वीरपानं समर्थ्यताम् ॥ ४.११.३८ ॥
'ఇతడు మత్తుడు' అని భావించకు; యుద్ధంలో నీవు భయం లేనివాడవైతే, ఈ యుద్ధంలో ఈ మదం వీరుల పానీయం అవుతుంది.
4.11.39
तमेवमुक्त्वा संक्रुद्धो मालामुत्क्षिप्य काञ्चनीम्।
पित्रा दत्तां महेन्द्रेण युद्धाय व्यवतिष्ठत ॥ ४.११.३९ ॥
అతనితో ఇలా చెప్పి, కోపోద్రిక్తుడై, తండ్రి ఇంద్రుడు ఇచ్చిన బంగారు మాలను పైకెత్తి, అతడు యుద్ధానికి నిలిచాడు.
4.11.40
विषाणयोर्गृहीत्वा तं दुन्दुभिं गिरिसंनिभम्।
आविध्यत तथा वाली विनदन् कपिकुञ्जरः ॥ ४.११.४० ॥
కొమ్ములను పట్టుకుని, పర్వతంలా ఉన్న ఆ దుందుభిని, వానర గజరాజైన వాలి గర్జిస్తూ అలా విసిరాడు.
4.11.41
बलाद् व्यापादयांचक्रे ननर्द च महास्वनम्।
श्रोत्राभ्यामथ रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः ॥ ४.११.४१ ॥
బలంగా అతడిని చంపి మహా ధ్వనితో గర్జించాడు; పడిపోతుండగా అతని చెవుల నుండి రక్తం స్రవించింది.
4.11.42
तयोस्तु क्रोधसंरम्भात् परस्परजयैषिणोः।
युद्धं समभवद् घोरं दुन्दुभेर्वालिनस्तथा ॥ ४.११.४२ ॥
కోపావేశంతో, ఒకరినొకరు జయించాలని కోరుకున్న వారిద్దరి మధ్య దుందుభికీ వాలికీ భీకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
4.11.43
अयुध्यत तदा वाली शक्रतुल्यपराक्रमः।
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः शिलाभिः पादपैस्तथा ॥ ४.११.४३ ॥
అప్పుడు ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన వాలి పిడికిళ్లతో, మోకాళ్లతో, కాళ్లతో, రాళ్లతో, చెట్లతో పోరాడాడు.
4.11.44
परस्परं घ्नतोस्तत्र वानरासुरयोस्तदा।
आसीद्धीनोऽसुरो युद्धे शक्रसूनुर्व्यवर्धत ॥ ४.११.४४ ॥
అక్కడ ఒకరినొకరు కొట్టుకుంటున్న వానరునికి, రాక్షసునికి మధ్య, అప్పుడు రాక్షసుడు యుద్ధంలో బలహీనుడయ్యాడు; ఇంద్రుని కుమారుడు మరింత బలపడ్డాడు.
4.11.45
तं तु दुन्दुभिमुद्यम्य धरण्यामभ्यपातयत्।
युद्धे प्राणहरे तस्मिन्निष्पिष्टो दुन्दुभिस्तदा ॥ ४.११.४५ ॥
అతన్ని దుందుభిని ఎత్తి నేలపై పడవేశాడు; ఆ ప్రాణాంతక యుద్ధంలో అప్పుడు దుందుభి నలిగిపోయాడు.
4.11.46
स्रोतोभ्यो बहु रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः।
पपात च महाबाहुः क्षितौ पञ्चत्वमागतः ॥ ४.११.४६ ॥
అతని రంధ్రాల నుండి ఎక్కువ రక్తం స్రవించింది; పడవేయబడినప్పుడు ఆ మహాబాహువు నేలపై పడి మరణించాడు.
4.11.47
तं तोलयित्वा बाहुभ्यां गतसत्त्वमचेतनम्।
चिक्षेप वेगवान् वाली वेगेनैकेन योजनम् ॥ ४.११.४७ ॥
అతన్ని రెండు చేతులతో ఎత్తి తూచి, ప్రాణంలేని, చైతన్యం లేని అతన్ని వేగవంతుడైన వాలి ఒకే వేగంతో ఒక యోజనం దూరం విసిరాడు.
4.11.48
तस्य वेगप्रविद्धस्य वक्त्रात् क्षतजबिन्दवः।
प्रपेतुर्मारुतोत्क्षिप्ता मतङ्गस्याश्रमं प्रति ॥ ४.११.४८ ॥
వేగంగా విసరబడిన అతని నోటి నుండి రక్తపు బిందువులు గాలికి ఎగిరి మతంగుని ఆశ్రమం వైపు పడ్డాయి.
4.11.49
तान् दृष्ट्वा पतितांस्तत्र मुनिः शोणितविप्रुषः।
क्रुद्धस्तस्य महाभाग चिन्तयामास को न्वयम् ॥ ४.११.४९ ॥
అక్కడ పడిపోయిన ఆ రక్తపు బిందువులను చూసి ముని కోపించి, ఓ మహాభాగ, ఇది ఎవరు అని ఆలోచించాడు.
4.11.50
येनाहं सहसा स्पृष्टः शोणितेन दुरात्मना।
कोऽयं दुरात्मा दुर्बुद्धिरकृतात्मा च बालिशः ॥ ४.११.५० ॥
అకస్మాత్తుగా రక్తంతో నన్ను తాకిన ఈ దురాత్ముడు ఎవరు? ఈ దుర్మార్గుడు, దుర్బుద్ధి, అదుపులేనివాడు, మూర్ఖుడు ఎవరు?
4.11.51
इत्युक्त्वा स विनिष्क्रम्य ददृशे मुनिसत्तमः।
महिषं पर्वताकारं गतासुं पतितं भुवि ॥ ४.११.५१ ॥
ఇలా చెప్పి అతడు బయటకు వెళ్ళి, పర్వతాకారంగా ఉన్న, ప్రాణం లేక నేలపై పడి ఉన్న ఒక దున్నపోతును ముని శ్రేష్ఠుడు చూశాడు.
4.11.52
स तु विज्ञाय तपसा वानरेण कृतं हि तत्।
उत्ससर्ज महाशापं क्षेप्तारं वानरं प्रति ॥ ४.११.५२ ॥
కానీ అతడు తపస్సుతో ఇది ఒక వానరం చేసిన పని అని తెలుసుకొని, విసిరిన ఆ వానరంపై మహాశాపాన్ని ప్రయోగించాడు.
4.11.53
इह तेनाप्रवेष्टव्यं प्रविष्टस्य वधो भवेत्।
वनं मत्संश्रयं येन दूषितं रुधिरस्रवैः ॥ ४.११.५३ ॥
అతడు ఇక్కడ ప్రవేశించకూడదు; ప్రవేశించిన వానికి మరణం కలుగుతుంది. నా ఆశ్రయమైన ఈ వనాన్ని అతడు రక్తప్రవాహాలతో అపవిత్రం చేశాడు.
4.11.54
क्षिपता पादपाश्चेमे सम्भग्नाश्चासुरीं तनुम्।
समन्तादाश्रमं पूर्णं योजनं मामकं यदि ॥ ४.११.५४ ॥
విసిరినవాడు ఈ వృక్షాలను కూడా, ఆ రాక్షస దేహాన్ని కూడా విరిచాడు. నా ఈ ఆశ్రమం చుట్టూ ఒక యోజనం వరకు పూర్తిగా ఉంటే...
4.11.55
आगमिष्यति दुर्बुद्धिर्व्यक्तं स न भविष्यति।
ये चास्य सचिवाः केचित् संश्रिता मामकं वनम् ॥ ४.११.५५ ॥
ఆ దుర్బుద్ధి వస్తాడు; ఖచ్చితంగా అతడు ఇక్కడ ఉండడు. అతని మంత్రులలో ఎవరైనా నా ఈ అడవిలో ఆశ్రయం పొందినవారు ఉంటే,
4.11.56
न च तैरिह वस्तव्यं श्रुत्वा यान्तु यथासुखम्।
तेऽपि वा यदि तिष्ठन्ति शपिष्ये तानपि ध्रुवम् ॥ ४.११.५६ ॥
వారు ఇక్కడ ఉండకూడదు; విని వారు ఇష్టమైన చోటికి వెళ్ళిపోవాలి. వారు ఇక్కడే ఉంటే, నిశ్చయంగా వారినీ శపిస్తాను.
4.11.57
वनेऽस्मिन् मामके नित्यं पुत्रवत् परिरक्षिते।
पत्राङ्कुरविनाशाय फलमूलाभवाय च ॥ ४.११.५७ ॥
నా ఈ అడవిలో, ఎల్లప్పుడూ కుమారుని వలె రక్షించబడిన ఈ వనంలో, ఆకులు మొలకలు నశించడానికీ, పండ్లు వేళ్లు లేకుండా పోవడానికీ (వారు కారణమవుతారు).
4.11.58
दिवसश्चाद्य मर्यादा यं द्रष्टा श्वोऽस्मि वानरम्।
बहुवर्षसहस्राणि स वै शैलो भविष्यति ॥ ४.११.५८ ॥
ఈ రోజే గడువు; రేపు నేను ఏ వానరుణ్ణి చూస్తానో, అతడు అనేక వేల సంవత్సరాలు రాయిగా మారిపోతాడు.
4.11.59
ततस्ते वानराः श्रुत्वा गिरं मुनिसमीरिताम्।
निश्चक्रमुर्वनात् तस्मात् तान् दृष्ट्वा वालिरब्रवीत् ॥ ४.११.५९ ॥
అప్పుడు ఆ వానరులు మునివాక్యం విని ఆ అడవి నుండి బయటకు వెళ్ళారు; వారిని చూసి వాలి ఇలా అన్నాడు.
4.11.60
किं भवन्तः समस्ताश्च मतङ्गवनवासिनः।
मत्समीपमनुप्राप्ता अपि स्वस्ति वनौकसाम् ॥ ४.११.६० ॥
మతంగవనంలో నివసించే మీరంతా ఎందుకు నా దగ్గరకు వచ్చారు? వనవాసులకు శుభం కలుగుగాక.
4.11.61
ततस्ते कारणं सर्वं तथा शापं च वालिनः।
शशंसुर्वानराः सर्वे वालिने हेममालिने ॥ ४.११.६१ ॥
అప్పుడు ఆ వానరులందరూ బంగారు మాలధారి వాలికి, వాలి శాపానికి కారణమంతటినీ, ఆ శాపాన్నీ చెప్పారు.
4.11.62
एतच्छ्रुत्वा तदा वाली वचनं वानरेरितम्।
स महर्षिं समासाद्य याचते स्म कृताञ्जलिः ॥ ४.११.६२ ॥
వానరులు చెప్పిన ఈ మాటలు విని, వాలి అప్పుడు మహర్షి దగ్గరకు వెళ్లి చేతులు జోడించి వేడుకున్నాడు.
4.11.63
महर्षिस्तमनादृत्य प्रविवेशाश्रमं प्रति।
शापधारणभीतस्तु वाली विह्वलतां गतः ॥ ४.११.६३ ॥
మహర్షి అతన్ని పట్టించుకోకుండా ఆశ్రమంలోకి వెళ్లిపోయాడు; శాపాన్ని భరించవలసి వస్తుందనే భయంతో వాలి అత్యంత విహ్వలుడయ్యాడు.
4.11.64
ततः शापभयाद् भीतो ऋष्यमूकं महागिरिम्।
प्रवेष्टुं नेच्छति हरिर्द्रष्टुं वापि नरेश्वर ॥ ४.११.६४ ॥
అప్పుడు శాప భయంతో భయపడిన ఆ వానరుడు — ఓ నరేశ్వరా — ఋష్యమూకం అనే మహా పర్వతంలో ప్రవేశించడానికి కూడా ఇష్టపడడు, దానిని చూడటానికీ ఇష్టపడడు.
4.11.65
तस्याप्रवेशं ज्ञात्वाहमिदं राम महावनम्।
विचरामि सहामात्यो विषादेन विवर्जितः ॥ ४.११.६५ ॥
ఓ రామా, అతడు ఆ పర్వతంలో ప్రవేశించడం లేదని తెలుసుకుని, నేను మంత్రులతో కలిసి ఈ మహా అరణ్యంలో దుఃఖం లేకుండా సంచరిస్తున్నాను.
4.11.66
एषोऽस्थिनिचयस्तस्य दुन्दुभेः सम्प्रकाशते।
वीर्योत्सेकान्निरस्तस्य गिरिकूटनिभो महान् ॥ ४.११.६६ ॥
ఇదిగో దుందుభి యొక్క పెద్ద ఎముకల రాశి కనిపిస్తోంది — తన పరాక్రమ గర్వంతో పడగొట్టబడిన అతనిది, పర్వత శిఖరం వలె మహాకాయమైనది.
4.11.67
इमे च विपुलाः सालाः सप्त शाखावलम्बिनः।
यत्रैकं घटते वाली निष्पत्रयितुमोजसा ॥ ४.११.६७ ॥
కొమ్మలు వేలాడుతున్న ఈ ఏడు పెద్ద సాల వృక్షాలలో ఒకదానిని కూడా వాలి తన బలంతో ఆకులు లేకుండా చేయగలడు.
4.11.68
एतदस्यासमं वीर्यं मया राम प्रकाशितम्।
कथं तं वालिनं हन्तुं समरे शक्ष्यसे नृप ॥ ४.११.६८ ॥
రామా, అతని అసమాన పరాక్రమాన్ని నేను నీకు ఇప్పుడు చూపించాను. ఓ రాజా, యుద్ధంలో ఆ వాలిని నువ్వు ఎలా చంపగలవు?
4.11.69
तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं प्रहसँल्लक्ष्मणोऽब्रवीत्।
कस्मिन् कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनो वधम् ॥ ४.११.६९ ॥
సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పగా లక్ష్మణుడు నవ్వి, "ఏ కార్యం పూర్తయితే వాలి వధను నమ్మగలం?" అన్నాడు.
4.11.70
तमुवाचाथ सुग्रीवः सप्त सालानिमान् पुरा।
एवमेकैकशो वाली विव्याधाथ स चासकृत् ॥ ४.११.७० ॥
అప్పుడు సుగ్రీవుడు అతనితో, "పూర్వం వాలి ఈ ఏడు సాల వృక్షాలను ఇలాగే ఒక్కొక్కటిగా బాణంతో గుచ్చాడు; అతడు అలా పదే పదే చేశాడు" అన్నాడు.
4.11.71
रामो निर्दारयेदेषां बाणेनैकेन च द्रुमम्।
वालिनं निहतं मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥ ४.११.७१ ॥
రాముడు వీటిలో ఒక వృక్షాన్ని కూడా ఒక్క బాణంతో చీల్చగలడు. రాముని పరాక్రమాన్ని చూసి వాలి చచ్చినట్లే అని నేను భావిస్తున్నాను.
4.11.72
हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण।
उद्यम्य प्रक्षिपेच्चापि तरसा द्वे धनुःशते ॥ ४.११.७२ ॥
ఓ లక్ష్మణా, చనిపోయిన దున్న ఎముకను ఒక్క కాలితో ఎత్తి, వేగంగా రెండు వందల ధనుస్సుల దూరం విసరగలడు.
4.11.73
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवो रामं रक्तान्तलोचनम्।
ध्यात्वा मुहूर्तं काकुत्स्थं पुनरेव वचोऽब्रवीत् ॥ ४.११.७३ ॥
ఇలా చెప్పి సుగ్రీవుడు ఎర్రని అంచుల కళ్ళున్న రాముని క్షణకాలం ధ్యానించి మళ్ళీ ఈ మాట అన్నాడు.
4.11.74
शूरश्च शूरमानी च प्रख्यातबलपौरुषः।
बलवान् वानरो वाली संयुगेष्वपराजितः ॥ ४.११.७४ ॥
వాలి శూరుడు, తనను శూరునిగా భావించేవాడు, ప్రసిద్ధ బలపరాక్రమాలు కలవాడు; బలవంతుడైన వానరుడు వాలి యుద్ధాలలో ఓడిపోనివాడు.
4.11.75
दृश्यन्ते चास्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैरपि।
यानि संचिन्त्य भीतोऽहमृष्यमूकमुपाश्रितः ॥ ४.११.७५ ॥
అతని కర్మలు దేవతలకు కూడా కష్టమైనవిగా కనిపిస్తాయి; వాటిని తలచుకుని భయపడి నేను ఋష్యమూకాన్ని ఆశ్రయించాను.
4.11.76
तमजय्यमधृष्यं च वानरेन्द्रममर्षणम्।
विचिन्तयन्न मुञ्चापि ऋष्यमूकममुं त्वहम् ॥ ४.११.७६ ॥
జయింపరాని, అందుకోరాని, సహనం లేని ఆ వానర రాజును ఆలోచిస్తూ నేను ఈ ఋష్యమూకాన్ని కూడా విడిచిపెట్టలేదు.
4.11.77
उद्विग्नः शङ्कितश्चाहं विचरामि महावने।
अनुरक्तैः सहामात्यैर्हनुमत्प्रमुखैर्वरैः ॥ ४.११.७७ ॥
ఆందోళనతో, శంకతో నేను మహావనంలో తిరుగుతున్నాను; హనుమంతుడు ముఖ్యులైన అనురక్తులైన శ్రేష్ఠ మంత్రులతో కలిసి.
4.11.78
उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल।
त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः ॥ ४.११.७८ ॥
మిత్రవత్సలా, పురుషవ్యాఘ్రా! నాకు ప్రశంసనీయమైన మంచి మిత్రుడు లభించాడు; హిమవంతుని ఆశ్రయించినట్లు నేను నిన్ను ఆశ్రయించాను.
4.11.79
किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः।
अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव ॥ ४.११.७९ ॥
కానీ ఆ బలశాలి దుష్ట సోదరుని బలం నాకు తెలుసు; కానీ యుద్ధంలో నా పరాక్రమం నీకు ఇంకా ప్రత్యక్షం కాలేదు, ఓ రాఘవా.
4.11.80
न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये।
कर्मभिस्तस्य भीमैश्च कातर्यं जनितं मम ॥ ४.११.८० ॥
నేను నిన్ను పోల్చడం లేదు, నిన్ను అవమానించడం లేదు, నిన్ను భయపెట్టడం లేదు; అతని భయంకర కర్మల వల్లనే నాలో భయం కలిగింది.
4.11.81
कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः।
सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥ ४.११.८१ ॥
ఓ రాఘవా, నీ మాట, ధైర్యం, నీ ఆకృతి నిజంగానే బూడిదతో కప్పబడిన అగ్నిలా నీ పరమ తేజస్సును సూచిస్తున్నాయి.
4.11.82
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः।
स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रति ॥ ४.११.८२ ॥
మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని ఆ మాటలు విని, రాముడు చిరునవ్వుతో ఆ వానరునితో సమాధానం చెప్పాడు.
4.11.83
यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर।
प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते ॥ ४.११.८३ ॥
ఓ వానరా, మా పరాక్రమంపై నీకు నమ్మకం లేకపోతే, యుద్ధంలో ప్రశంసనీయమైన రుజువును నీకు చూపిస్తాను.
4.11.84
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वयँल्लक्ष्मणाग्रजः।
राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया ॥ ४.११.८४ ॥
సుగ్రీవునితో ఇలా చెప్పి, అతన్ని ఓదార్చిన లక్ష్మణుని అన్న రాఘవుడు, దుందుభి శవాన్ని తన కాలి బొటనవేలితో అలవోకగా ఎత్తాడు.
4.11.85
तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम्।
असुरस्य तनुं शुष्कां पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान् ॥ ४.११.८५ ॥
మహాబాహుడు తూకం వేసి, వీర్యవంతుడు రాక్షసుని ఎండిన దేహాన్ని కాలి బొటనవేలితో పది యోజనాల దూరం విసిరాడు.
4.11.86
क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत्।
लक्ष्मणस्याग्रतो रामं तपन्तमिव भास्करम्।
हरीणामग्रतो वीरमिदं वचनमर्थवत् ॥ ४.११.८६ ॥
శరీరం విసరబడడం చూసి సుగ్రీవుడు మళ్లీ లక్ష్మణుని ముందు, సూర్యునిలా ప్రకాశించే రాముని వద్ద, వానరుల ముందు ఆ వీరునితో ఈ అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు.
4.11.87
आर्द्रः समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे।
परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा ॥ ४.११.८७ ॥
మిత్రమా, పూర్వం ఈ శరీరం తడిగా, మాంసంతో నిండి, తాజాగా ఉండేది; అప్పుడు అలసిపోయి మదించిన నా సోదరుడు వాలి దీనిని విసిరాడు.
4.11.88
लघुः सम्प्रति निर्मांसस्तृणभूतश्च राघव।
क्षिप्त एवं प्रहर्षेण भवता रघुनन्दन ॥ ४.११.८८ ॥
రాఘవా, ఇప్పుడు ఇది తేలికై, మాంసం లేకుండా గడ్డిలా అయిపోయింది; రఘునందనా, మీరు ఆనందంగా దీనిని విసిరివేశారు.
4.11.89
नात्र शक्यं बलं ज्ञातुं तव वा तस्य वाधिकम्।
आर्द्रं शुष्कमिति ह्येतत् सुमहद् राघवान्तरम् ॥ ४.११.८९ ॥
ఇక్కడ నీ బలం ఎక్కువా లేక అతని బలం ఎక్కువా అని తెలుసుకోవడం సాధ్యం కాదు; తడి, ఎండిన శరీరాల మధ్య ఇది గొప్ప తేడా, రాఘవా.
4.11.90
स एव संशयस्तात तव तस्य च यद्बलम्।
सालमेकं विनिर्भिद्य भवेद् व्यक्तिर्बलाबले ॥ ४.११.९० ॥
తాతా, నీ బలం గురించి, అతని బలం గురించి అదే సందేహం; ఒక సాల వృక్షాన్ని చీల్చితేనే బలాబలాలు స్పష్టమవుతాయి.
4.11.91
कृत्वैतत् कार्मुकं सज्यं हस्तिहस्तमिवाततम्।
आकर्णपूर्णमायम्य विसृजस्व महाशरम् ॥ ४.११.९१ ॥
ఈ విల్లుకు నారి ఎక్కించి, ఏనుగు తొండంలా సాగదీసి, చెవుల వరకు పూర్తిగా లాగి, మహాబాణాన్ని విడువుము.
4.11.92
इमं हि सालं प्रहितस्त्वया शरो
न संशयोऽत्रास्ति विदारयिष्यति।
अलं विमर्शेन मम प्रियं ध्रुवं
कुरुष्व राजन् प्रतिशापितो मया ॥ ४.११.९२ ॥
నీవు వదలిన ఈ బాణం ఈ సాలవృక్షాన్ని నిశ్చయంగా చీల్చుతుంది, ఇందులో సందేహం లేదు. రాజా, ఎక్కువగా ఆలోచించకుము; నా ప్రియాన్ని తప్పక నెరవేర్చుము, నీవు నాచేత శపథం చేయించబడ్డావు.
4.11.93
यथा हि तेजःसु वरः सदारवि-
र्यथा हि शैलो हिमवान् महाद्रिषु।
यथा चतुष्पात्सु च केसरी वर-
स्तथा नराणामसि विक्रमे वरः ॥ ४.११.९३ ॥
తేజస్సులలో సూర్యుడు శ్రేష్ఠుడైనట్లు, మహాపర్వతాలలో హిమవంతుడు శ్రేష్ఠుడైనట్లు, నాలుగు కాళ్ల జంతువులలో సింహం శ్రేష్ఠమైనట్లు, నీవు మానవులలో పరాక్రమంలో శ్రేష్ఠుడవు.