વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.12.1
एतच्च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम्।
प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम् ॥ ४.१२.१ ॥
સુગ્રીવનું આ સુભાષિત વચન સાંભળીને મહાતેજસ્વી રામે વિશ્વાસ માટે ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
4.12.2
स गृहीत्वा धनुर्घोरं शरमेकं च मानदः।
सालमुद्दिश्य चिक्षेप पूरयन् स रवैर्दिशः ॥ ४.१२.२ ॥
તે માનદાતાએ ભયંકર ધનુષ્ય અને એક બાણ લઈ સાલવૃક્ષને લક્ષ્ય કરીને છોડ્યું; પોતાના ઘોષથી દિશાઓ ભરી દીધી.
4.12.3
स विसृष्टो बलवता बाणः स्वर्णपरिष्कृतः।
भित्त्वा सालान् गिरिप्रस्थं सप्तं भूमिं विवेश ह ॥ ४.१२.३ ॥
બળવાનના છોડેલા તે સુવર્ણથી શણગારેલા બાણે સાલવૃક્ષો અને પર્વતના ઢાળને ભેદીને સાતમી ભૂમિમાં પ્રવેશ કર્યો.
4.12.4
सायकस्तु मुहूर्तेन सालान् भित्त्वा महाजवः।
निष्पत्य च पुनस्तूणं तमेव प्रविवेश ह ॥ ४.१२.४ ॥
મહાવેગવાન તે બાણ ક્ષણભરમાં સાલવૃક્ષોને વીંધીને બહાર નીકળ્યું અને ફરી એ જ ભાથામાં પ્રવેશ્યું.
4.12.5
तान् दृष्ट्वा सप्त निर्भिन्नान् सालान् वानरपुङ्गवः।
रामस्य शरवेगेन विस्मयं परमं गतः ॥ ४.१२.५ ॥
રામના બાણના વેગથી વીંધાયેલાં તે સાત સાલવૃક્ષો જોઈને વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ અત્યંત વિસ્મિત થયા.
4.12.6
स मूर्ध्ना न्यपतद् भूमौ प्रलम्बीकृतभूषणः।
सुग्रीवः परमप्रीतो राघवाय कृताञ्जलिः ॥ ४.१२.६ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન સુગ્રીવ, આભૂષણો લટકતાં રહ્યાં, હાથ જોડીને રાઘવની સામે માથા વડે ધરતી પર પડ્યો.
4.12.7
इदं चोवाच धर्मज्ञं कर्मणा तेन हर्षितः।
रामं सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठं शूरमवस्थितम् ॥ ४.१२.७ ॥
તે કાર્યથી હર્ષિત થઈને તેણે ધર્મજ્ઞ, સર્વાસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, શૂરવીર અને સ્થિર ઊભેલા રામને આ કહ્યું.
4.12.8
सेन्द्रानपि सुरान् सर्वांस्त्वं बाणैः पुरुषर्षभ।
समर्थः समरे हन्तुं किं पुनर्वालिनं प्रभो ॥ ४.१२.८ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, પ્રભો! ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવોને પણ યુદ્ધમાં બાણોથી હણવા તમે સમર્થ છો; તો વાલીને હણવાની વાત જ શી!
4.12.9
येन सप्त महासाला गिरिर्भूमिश्च दारिताः।
बाणेनैकेन काकुत्स्थ स्थाता ते को रणाग्रतः ॥ ४.१२.९ ॥
એક જ બાણથી સાત મહાસાલ વૃક્ષો, પર્વત અને પૃથ્વીને ચીરી નાખનાર, હે કાકુત્સ્થ! યુદ્ધના મોરચે તમારી સામે કોણ ઊભો રહી શકે?
4.12.10
अद्य मे विगतः शोकः प्रीतिरद्य परा मम।
सुहृदं त्वां समासाद्य महेन्द्रवरुणोपमम् ॥ ४.१२.१० ॥
આજે મારો શોક દૂર થયો; આજે મને પરમ આનંદ થયો છે, મહેન્દ્ર અને વરુણ સમાન તમારા જેવા મિત્રને પામીને.
4.12.11
तमद्यैव प्रियार्थं मे वैरिणं भ्रातृरूपिणम्।
वालिनं जहि काकुत्स्थ मया बद्धोऽयमञ्जलिः ॥ ४.१२.११ ॥
હે કાકુત્સ્થ! આજે જ મારા પ્રિય હિત માટે ભાઈના રૂપમાં રહેલા મારા શત્રુ વાલીને હણો; મેં આ અંજલિ જોડી છે.
4.12.12
ततो रामः परिष्वज्य सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो लक्ष्मणानुगतं वचः ॥ ४.१२.१२ ॥
ત્યારે મહાપ્રાજ્ઞ રામે પ્રિયદર્શન સુગ્રીવને આલિંગન આપીને લક્ષ્મણ તરફ વળીને આ વચન કહ્યું.
4.12.13
अस्माद्गच्छाम किष्किन्धां क्षिप्रं गच्छ त्वमग्रतः।
गत्वा चाह्वय सुग्रीव वालिनं भ्रातृगन्धिनम् ॥ ४.१२.१३ ॥
અહીંથી આપણે કિષ્કિંધા જઈએ. તું ઝડપથી આગળ જા, જઈને સુગ્રીવને બોલાવ, અને ભાઈની ગંધવાળા વાલીને પણ બોલાવ.
4.12.14
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम्।
वृक्षैरात्मानमावृत्य ह्यतिष्ठन् गहने वने ॥ ४.१२.१४ ॥
તે સૌ ઝડપથી વાલીની નગરી કિષ્કિંધા જઈને, વૃક્ષોથી પોતાને ઢાંકીને ગાઢ વનમાં ઊભા રહ્યા.
4.12.15
सुग्रीवोऽप्यनदद् घोरं वालिनो ह्वानकारणात्।
गाढं परिहितो वेगान्नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ ४.१२.१५ ॥
વાલીને પડકારવા સુગ્રીવે પણ ભયંકર ગર્જના કરી. દૃઢતાથી સજ્જ થઈ વેગથી ગર્જતો તે જાણે આકાશને ચીરતો હતો.
4.12.16
तं श्रुत्वा निनदं भ्रातुः क्रुद्धो वाली महाबलः।
निष्पपात सुसंरब्धो भास्करोऽस्ततटादिव ॥ ४.१२.१६ ॥
ભાઈની તે ગર્જના સાંભળીને મહાબલી વાલી ક્રોધે ભરાયો, અને અસ્તાચલના કિનારેથી સૂર્ય ઊગે તેમ અતિ રોષે બહાર નીકળ્યો.
4.12.17
ततः सुतुमुलं युद्धं वालिसुग्रीवयोरभूत्।
गगने ग्रहयोर्घोरं बुधाङ्गारकयोरिव ॥ ४.१२.१७ ॥
ત્યારે વાલી અને સુગ્રીવ વચ્ચે અતિ ભયંકર યુદ્ધ થયું; આકાશમાં બુધ અને મંગળ ગ્રહોના ઘોર સંઘર્ષ જેવું.
4.12.18
तलैरशनिकल्पैश्च वज्रकल्पैश्च मुष्टिभिः।
जघ्नतुः समरेऽन्योन्यं भ्रातरौ क्रोधमूर्च्छितौ ॥ ४.१२.१८ ॥
વીજળી જેવી હથેળીઓ અને વજ્ર જેવી મુઠ્ઠીઓથી બંને ભાઈઓ યુદ્ધમાં એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા; ક્રોધથી મૂર્છિત થઈને.
4.12.19
ततो रामो धनुष्पाणिस्तावुभौ समुदैक्षत।
अन्योन्यसदृशौ वीरावुभौ देवाविवाश्विनौ ॥ ४.१२.१९ ॥
ત્યારે ધનુષ્ય હાથમાં લઈને રામે એ બંનેને ધ્યાનથી જોયા. એકબીજા જેવા સરખા એ બે વીરો જાણે અશ્વિનીકુમાર દેવો હોય તેમ લાગતા હતા.
4.12.20
यन्नावगच्छत् सुग्रीवं वालिनं वापि राघवः।
ततो न कृतवान् बुद्धिं मोक्तुमन्तकरं शरम् ॥ ४.१२.२० ॥
સુગ્રીવ અને વાલીને રાઘવ ઓળખી ન શક્યા, તેથી તેમણે મૃત્યુ લાવનારું બાણ છોડવાનો નિશ્ચય કર્યો નહીં.
4.12.21
एतस्मिन्नन्तरे भग्नः सुग्रीवस्तेन वालिना।
अपश्यन् राघवं नाथमृष्यमूकं प्रदुद्रुवे ॥ ४.१२.२१ ॥
આ દરમિયાન વાલીથી પરાજિત થયેલો સુગ્રીવ, પોતાના સ્વામી રાઘવને ન જોતાં ઋષ્યમૂક તરફ ભાગી ગયો.
4.12.22
क्लान्तो रुधिरसिक्ताङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः।
वालिनाभिद्रुतः क्रोधात् प्रविवेश महावनम् ॥ ४.१२.२२ ॥
થાકેલો, લોહીથી લથપથ શરીરવાળો, પ્રહારોથી જર્જરિત, વાલી દ્વારા ક્રોધથી પીછો કરાયેલો સુગ્રીવ એક મહાન વનમાં પ્રવેશ્યો.
4.12.23
तं प्रविष्टं वनं दृष्ट्वा वाली शापभयात् ततः।
मुक्तो ह्यसि त्वमित्युक्त्वा स निवृत्तो महाबलः ॥ ४.१२.२३ ॥
તેને વનમાં પ્રવેશતો જોઈને વાલીએ શાપના ભયથી કહ્યું, "તું છૂટી ગયો છે," અને તે મહાબલી પાછો ફર્યો.
4.12.24
राघवोऽपि सह भ्रात्रा सह चैव हनूमता।
तदेव वनमागच्छत् सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ४.१२.२४ ॥
રાઘવ પણ પોતાના ભાઈ અને હનુમાન સાથે એ જ વનમાં આવ્યા, જ્યાં વાનર સુગ્રીવ હતો.
4.12.25
तं समीक्ष्यागतं रामं सुग्रीवः सहलक्ष्मणम्।
ह्रीमान् दीनमुवाचेदं वसुधामवलोकयन् ॥ ४.१२.२५ ॥
લક્ષ્મણ સહિત આવેલા રામને જોઈને લજ્જિત સુગ્રીવ દીન થઈ ધરતી તરફ જોતાં આમ બોલ્યો.
4.12.26
आह्वयस्वेति मामुक्त्वा दर्शयित्वा च विक्रमम्।
वैरिणा घातयित्वा च किमिदानीं त्वया कृतम् ॥ ४.१२.२६ ॥
"મને પડકાર આપ" એમ કહીને, પરાક્રમ બતાવીને, શત્રુ દ્વારા મને ઘા કરાવીને, હવે તેં શું કર્યું?
4.12.27
तामेव वेलां वक्तव्यं त्वया राघव तत्त्वतः।
वालिनं न निहन्मीति ततो नाहमितो व्रजे ॥ ४.१२.२७ ॥
હે રાઘવ, ત્યારે જ તારે સાચે સાચું કહેવું જોઈતું હતું—"હું વાલીને નહીં મારું"; તો હું અહીંથી ગયો ન હોત.
4.12.28
तस्य चैवं ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
करुणं दीनया वाचा राघवः पुनरब्रवीत् ॥ ४.१२.२८ ॥
મહાત્મા સુગ્રીવ આમ બોલી રહ્યા ત્યારે, રાઘવે કરુણાપૂર્વક, દીન વાણીમાં ફરી કહ્યું.
4.12.29
सुग्रीव श्रूयतां तात क्रोधश्च व्यपनीयताम्।
कारणं येन बाणोऽयं स मया न विसर्जितः ॥ ४.१२.२९ ॥
હે સુગ્રીવ, સાંભળ, પ્રિય; ક્રોધ છોડી દે. જે કારણે મેં આ બાણ છોડ્યું નહીં, તે કારણ સાંભળ.
4.12.30
अलंकारेण वेषेण प्रमाणेन गतेन च।
त्वं च सुग्रीव वाली च सदृशौ स्थः परस्परम् ॥ ४.१२.३० ॥
હે સુગ્રીવ, અલંકાર, વેશ, કદ અને ચાલમાં તું અને વાલી એકબીજા જેવા છો.
4.12.31
स्वरेण वर्चसा चैव प्रेक्षितेन च वानर।
विक्रमेण च वाक्यैश्च व्यक्तिं वां नोपलक्षये ॥ ४.१२.३१ ॥
હે વાનર, સ્વર, તેજ, દૃષ્ટિ, પરાક્રમ અને વચનો વડે પણ હું તમારા બંનેનો ભેદ પારખી શકતો નથી.
4.12.32
ततोऽहं रूपसादृश्यान्मोहितो वानरोत्तम।
नोत्सृजामि महावेगं शरं शत्रुनिबर्हणम् ॥ ४.१२.३२ ॥
હે શ્રેષ્ઠ વાનર, રૂપની સમાનતાથી મોહિત થઈને મેં શત્રુસંહારક મહાવેગી બાણ છોડ્યું નહીં.
4.12.33
जीवितान्तकरं घोरं सादृश्यात् तु विशङ्कितः।
मूलघातो न नौ स्याद्धि द्वयोरिति कृतो मया ॥ ४.१२.३३ ॥
જીવનનો અંત લાવનાર ભયંકર બાણ; સમાનતાથી શંકિત થઈને મેં વિચાર્યું કે અમારા બંનેનો મૂળથી નાશ ન થઈ જાય.
4.12.34
त्वयि वीर विपन्ने हि अज्ञानाल्लाघवान्मया।
मौढ्यं च मम बाल्यं च ख्यापितं स्यात् कपीश्वर ॥ ४.१२.३४ ॥
હે વીર, તું મર્યો હોત તો અજ્ઞાન અને ઉતાવળથી મારી મૂર્ખતા અને બાલિશતા જાહેર થઈ જાત, હે કપીશ્વર.
4.12.35
दत्ताभयवधो नाम पातकं महदद्भुतम्।
अहं च लक्ष्मणश्चैव सीता च वरवर्णिनी ॥ ४.१२.३५ ॥
અભય આપેલાનો વધ એ મહાન અને અદ્ભુત પાપ છે; હું, લક્ષ્મણ અને સુંદર વર્ણવાળી સીતા પણ (તેનો ભોગ બનીશું).
4.12.36
त्वदधीना वयं सर्वे वनेऽस्मिन् शरणं भवान्।
तस्माद् युध्यस्व भूयस्त्वं मा माशङ्कीश्च वानर ॥ ४.१२.३६ ॥
આ વનમાં અમે સૌ તારા પર આધારિત છીએ; તું જ અમારો આશ્રય છે. તેથી, હે વાનર, ફરી યુદ્ધ કર, શંકા ન કર.
4.12.37
एतन्मुहूर्ते तु मया पश्य वालिनमाहवे।
निरस्तमिषुणैकेन चेष्टमानं महीतले ॥ ४.१२.३७ ॥
આ ક્ષણે જ યુદ્ધમાં મારા એક જ બાણથી પાડી દેવાયેલા, ભૂમિ પર તરફડતા વાલીને જુઓ.
4.12.38
अभिज्ञानं कुरुष्व त्वमात्मनो वानरेश्वर।
येन त्वामभिजानीयां द्वन्द्वयुद्धमुपागतम् ॥ ४.१२.३८ ॥
હે વાનરેશ્વર, દ્વંદ્વ યુદ્ધ માટે આવેલા તને હું ઓળખી શકું એવી તારી કોઈ નિશાની રાખ.
4.12.39
गजपुष्पीमिमां फुल्लामुत्पाट्य शुभलक्षणाम्।
कुरु लक्ष्मण कण्ठेऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥ ४.१२.३९ ॥
લક્ષ્મણ, ખીલેલા આ શુભ લક્ષણવાળા ગજપુષ્પીને તોડીને મહાત્મા સુગ્રીવના ગળામાં પહેરાવ.
4.12.40
ततो गिरितटे जातामुत्पाट्य कुसुमायुताम्।
लक्ष्मणो गजपुष्पीं तां तस्य कण्ठे व्यसर्जयत् ॥ ४.१२.४० ॥
પછી પર્વતના ઢોળાવ પર ઊગેલી, ફૂલોથી ભરેલી તે ગજપુષ્પી તોડીને લક્ષ્મણે તેના ગળામાં પહેરાવી.
4.12.41
स तया शुशुभे श्रीमाँल्लतया कण्ठसक्तया।
मालयेव बलाकानां ससंध्य इव तोयदः ॥ ४.१२.४१ ॥
તે શ્રીમાન ગળે વળગેલી એ વેલ જેવી માળાથી શોભ્યો; બગલાઓની હારથી યુક્ત સંધ્યાકાળના મેઘ જેવો.
4.12.42
विभ्राजमानो वपुषा रामवाक्यसमाहितः।
जगाम सह रामेण किष्किन्धां पुनराप सः ॥ ४.१२.४२ ॥
શરીરથી ઝળહળતો, રામના વચનમાં મન સ્થિર રાખીને તે રામની સાથે ફરી કિષ્કિંધા પહોંચ્યો.