વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.15.1
अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः।
शुश्रावान्तःपुरगतो वाली भ्रातुरमर्षणः ॥ ४.१५.१ ॥
ત્યારે અંતઃપુરમાં રહેલા વાલીએ મહાત્મા સુગ્રીવનો તે ગર્જનાનાદ સાંભળ્યો; ભાઈનો તે અપમાનજનક પડકાર તે સહન કરી શક્યો નહીં.
4.15.2
श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम्।
मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापादितो महान् ॥ ४.१५.२ ॥
સર્વ પ્રાણીઓને કંપાવનારો તેનો તે ગર્જનાનાદ સાંભળતાં જ તેનો મદ એક ક્ષણમાં નષ્ટ થયો અને મહાન ક્રોધ જાગ્યો.
4.15.3
ततो रोषपरीताङ्गो वाली स कनकप्रभः।
उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥ ४.१५.३ ॥
ત્યારે ક્રોધે ઘેરાયેલાં અંગોવાળો સુવર્ણકાંતિ વાલી, ગ્રહણ લાગેલા સૂર્યની જેમ તરત જ નિસ્તેજ થઈ ગયો.
4.15.4
वाली दंष्ट्राकरालस्तु क्रोधाद् दीप्ताग्निलोचनः।
भात्युत्पतितपद्माभः समृणाल इव ह्रदः ॥ ४.१५.४ ॥
દાઢોથી ભયંકર વાલી, ક્રોધથી સળગતા અગ્નિ જેવી આંખોવાળો, દાંડી સહિત ઊંચે ઊઠેલા કમળની આભાવાળા સરોવર જેવો શોભ્યો.
4.15.5
शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः।
वेगेन च पदन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम् ॥ ४.१५.५ ॥
તે અસહ્ય શબ્દ સાંભળીને તે વાનર વેગથી કૂદી પડ્યો; પગના ઘાથી જાણે પૃથ્વીને ચીરતો હોય તેમ.
4.15.6
तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद् दर्शितसौहृदा।
उवाच त्रस्तसम्भ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः ॥ ४.१५.६ ॥
સ્નેહથી તેને આલિંગન આપીને, મૈત્રી બતાવતી, ભય અને ગભરાટથી ભરેલી તારાએ હિતકારી પરિણામ આપનારા આ વચન કહ્યાં.
4.15.7
साधु क्रोधमिमं वीर नदीवेगमिवागतम्।
शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम् ॥ ४.१५.७ ॥
હે વીર, નદીના વેગની જેમ આવેલો આ ક્રોધ છોડી દે; ઊંઘમાંથી ઊઠીને સવારે વપરાયેલી માળા ફેંકી દેવાય તેમ.
4.15.8
काल्यमेतेन संग्रामं करिष्यसि च वानर।
वीर ते शत्रुबाहुल्यं फल्गुता वा न विद्यते ॥ ४.१५.८ ॥
હે વાનર, હે વીર, કાલે તું તેની સાથે યુદ્ધ કરીશ; પણ તારા શત્રુનું બળ ઘણું છે, અને તેમાં તુચ્છતા પણ નથી.
4.15.9
सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते।
श्रूयतामभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यते ॥ ४.१५.९ ॥
તું આમ અચાનક બહાર જાય તે મને અત્યારે ગમતું નથી. સાંભળ, તને કયા કારણથી રોકવામાં આવે છે તે હું કહું છું.
4.15.10
पूर्वमापतितः क्रोधात् स त्वामाह्वयते युधि।
निष्पत्य च निरस्तस्ते हन्यमानो दिशो गतः ॥ ४.१५.१० ॥
તે પહેલાં ક્રોધથી આવીને તને યુદ્ધ માટે પડકારે છે; બહાર નીકળીને તારાથી હરાવાયેલો, માર ખાઈને દિશાઓમાં ભાગી ગયો હતો.
4.15.11
त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः।
इहैत्य पुनराह्वानं शङ्कां जनयतीव मे ॥ ४.१५.११ ॥
તારાથી હરાવાયેલો, ખાસ કરીને પીડિત થયેલો તે અહીં પાછો આવીને ફરીથી પડકારે છે, જે મારા મનમાં શંકા ઉપજાવે છે.
4.15.12
दर्पश्च व्यवसायश्च यादृशस्तस्य नर्दतः।
निनादस्य च संरम्भो नैतदल्पं हि कारणम् ॥ ४.१५.१२ ॥
તેની ગર્જનાનો જે ગર્વ, જે નિશ્ચય અને તે ગર્જનાનો જે ઉગ્ર આવેશ છે, તે નાનું કારણ નથી.
4.15.13
नासहायमहं मन्ये सुग्रीवं तमिहागतम्।
अवष्टब्धसहायश्च यमाश्रित्यैष गर्जति ॥ ४.१५.१३ ॥
અહીં આવેલો તે સુગ્રીવ સહાયહીન છે એવું હું માનતી નથી; જેનો આશ્રય લઈને તે ગર્જે છે, તેની દૃઢ સહાય તેને છે.
4.15.14
प्रकृत्या निपुणश्चैव बुद्धिमांश्चैव वानरः।
नापरीक्षितवीर्येण सुग्रीवः सख्यमेष्यति ॥ ४.१५.१४ ॥
સ્વભાવે નિપુણ અને બુદ્ધિમાન આ વાનર સુગ્રીવ, જેનું પરાક્રમ પરખાયું નથી તેની સાથે મિત્રતા નહીં કરે.
4.15.15
पूर्वमेव मया वीर श्रुतं कथयतो वचः।
अङ्गदस्य कुमारस्य वक्ष्याम्यद्य हितं वचः ॥ ४.१५.१५ ॥
હે વીર, પહેલાં જ મેં કુમાર અંગદનાં બોલેલાં વચન સાંભળ્યાં હતાં; આજે તેનાં હિતકારી વચન હું કહીશ.
4.15.16
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं वनान्तमुपनिर्गतः।
प्रवृत्तिस्तेन कथिता चारैरासीन्निवेदिता ॥ ४.१५.१६ ॥
આ કુમાર અંગદ વનની સીમા સુધી ગયો હતો; તેના દ્વારા જાસૂસોએ કહેલી વાત મને જણાવવામાં આવી.
4.15.17
अयोध्याधिपतेः पुत्रौ शूरौ समरदुर्जयौ।
इक्ष्वाकूणां कुले जातौ प्रथितौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४.१५.१७ ॥
અયોધ્યાના અધિપતિના બે પુત્રો, શૂર અને યુદ્ધમાં અજેય, ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલા, પ્રખ્યાત રામ અને લક્ષ્મણ.
4.15.18
सुग्रीवप्रियकामार्थं प्राप्तौ तत्र दुरासदौ।
स ते भ्रातुर्हि विख्यातः सहायो रणकर्मणि ॥ ४.१५.१८ ॥
સુગ્રીવની પ્રિય ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા ત્યાં આવેલા, નજીક જવા મુશ્કેલ એવા બંને; એ જ તારા ભાઈના યુદ્ધકાર્યમાં પ્રખ્યાત સહાયક છે.
4.15.19
रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निरिवोत्थितः।
निवासवृक्षः साधूनामापन्नानां परा गतिः ॥ ४.१५.१९ ॥
રામ શત્રુસેનાનો મર્દન કરનાર છે; યુગાંતની અગ્નિ સમાન ઊઠેલા છે; સજ્જનોનો આશ્રયવૃક્ષ અને આપત્તિગ્રસ્તોની પરમ ગતિ છે.
4.15.20
आर्तानां संश्रयश्चैव यशसश्चैकभाजनम्।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो निदेशे निरतः पितुः ॥ ४.१५.२० ॥
પીડિતોનો આશ્રય અને યશનું એકમાત્ર પાત્ર છે; જ્ઞાન-વિજ્ઞાનથી સંપન્ન, પિતાની આજ્ઞામાં નિરત છે.
4.15.21
धातूनामिव शैलेन्द्रो गुणानामाकरो महान्।
तत् क्षमो न विरोधस्ते सह तेन महात्मना ॥ ४.१५.२१ ॥
જેમ પર્વતરાજ ધાતુઓની મહાન ખાણ છે, તેમ તે ગુણોની મહાન ખાણ છે. તેથી તે મહાત્મા સાથે તારો વિરોધ યોગ્ય નથી.
4.15.22
दुर्जयेनाप्रमेयेण रामेण रणकर्मसु।
शूर वक्ष्यामि ते किंचिन्न चेच्छाम्यभ्यसूयितुम् ॥ ४.१५.२२ ॥
યુદ્ધકર્મોમાં અજેય અને અપ્રમેય રામ સાથે — હે શૂર! હું તને કંઈક કહીશ; તને દોષ આપવા હું ઇચ્છતો નથી.
4.15.23
श्रूयतां क्रियतां चैव तव वक्ष्यामि यद्धितम्।
यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्वभिषेचय ॥ ४.१५.२३ ॥
સાંભળ, કર; તારા હિતનું જે છે તે કહું છું: યુવરાજપદ સાથે સુગ્રીવનો શીઘ્ર યોગ્ય રીતે અભિષેક કર.
4.15.24
विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन् यवीयसा।
अहं हि ते क्षमं मन्ये तेन रामेण सौहृदम् ॥ ४.१५.२४ ॥
હે વીર રાજા! તારા નાના ભાઈ સાથે ઝઘડો ન કર. રામ સાથે મૈત્રી જ તારા માટે યોગ્ય છે એમ હું માનું છું.
4.15.25
सुग्रीवेण च सम्प्रीतिं वैरमुत्सृज्य दूरतः।
लालनीयो हि ते भ्राता यवीयानेष वानरः ॥ ४.१५.२५ ॥
સુગ્રીવ સાથેનું વેર છોડીને મૈત્રી કર. આ વાનર તારો નાનો ભાઈ છે; તેને પ્રેમથી પાળવો જોઈએ.
4.15.26
तत्र वा सन्निहस्थो वा सर्वथा बन्धुरेव ते।
नहि तेन समं बन्धुं भुवि पश्यामि कंचन ॥ ४.१५.२६ ॥
તે ત્યાં હોય કે નજીક, સર્વ રીતે તે તારો જ બંધુ છે. પૃથ્વી પર તેના જેવો બીજો બંધુ હું જોતી નથી.
4.15.27
दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम्।
वैरमेतत् समुत्सृज्य तव पार्श्वे स तिष्ठतु ॥ ४.१५.२७ ॥
દાન, માન વગેરે સત્કારથી તેને બદલો આપ. આ વેર છોડીને તે તારી પાસે રહે.
4.15.28
सुग्रीवो विपुलग्रीवो महाबन्धुर्मतस्तव।
भ्रातृसौहृदमालम्ब्य नान्या गतिरिहास्ति ते ॥ ४.१५.२८ ॥
વિશાળ ગ્રીવાવાળો સુગ્રીવ તારો મહાન બંધુ ગણાય છે. ભ્રાતૃસ્નેહ અપનાવ્યા વિના તારે અહીં બીજો માર્ગ નથી.
4.15.29
यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि चावैषि मां हिताम्।
याच्यमानः प्रियत्वेन साधु वाक्यं कुरुष्व मे ॥ ४.१५.२९ ॥
મારું પ્રિય કરવાની તારી ઇચ્છા હોય, અને મને તારી હિતેચ્છુ જાણતો હોય, તો પ્રેમથી વિનંતી કરાયેલું મારું સારું વચન માન.
4.15.30
प्रसीद पथ्यं शृणु जल्पितं हि मे
न रोषमेवानुविधातुमर्हसि।
क्षमो हि ते कोशलराजसूनुना
न विग्रहः शक्रसमानतेजसा ॥ ४.१५.३० ॥
પ્રસન્ન થા, મારી હિતકારી વાત સાંભળ. તું કેવળ ક્રોધનું અનુસરણ કરે તે યોગ્ય નથી. ઇન્દ્ર સમાન તેજવાળા કોસલરાજકુમાર સાથે વિરોધ તારા માટે યોગ્ય નથી.
4.15.31
तदा हि तारा हितमेव वाक्यं
तं वालिनं पथ्यमिदं बभाषे।
न रोचते तद् वचनं हि तस्य
कालाभिपन्नस्य विनाशकाले ॥ ४.१५.३१ ॥
ત્યારે તારાએ વાલીને આ હિતકારી અને પથ્ય વચન કહ્યું; પરંતુ કાળથી ઘેરાયેલા તેને એ વચન ગમ્યું નહીં, કારણ કે વિનાશનો સમય આવી ગયો હતો.