वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.15.1
अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः।
शुश्रावान्तःपुरगतो वाली भ्रातुरमर्षणः ॥ ४.१५.१ ॥
तेव्हा अंतःपुरात असलेल्या वालीने महात्मा सुग्रीवाचा तो गर्जनाध्वनी ऐकला; भावाचा तो अपमान त्याला सहन होईना.
4.15.2
श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम्।
मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापादितो महान् ॥ ४.१५.२ ॥
सर्वभूतांना कंपित करणारा त्याचा तो गर्जनाध्वनी ऐकताच त्याचा मद एका क्षणात नष्ट झाला आणि महान क्रोध उसळला.
4.15.3
ततो रोषपरीताङ्गो वाली स कनकप्रभः।
उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥ ४.१५.३ ॥
तेव्हा क्रोधाने व्यापलेले अंग असलेला सुवर्णकांती वाली, ग्रहणग्रस्त सूर्यासारखा तत्क्षणी निस्तेज झाला.
4.15.4
वाली दंष्ट्राकरालस्तु क्रोधाद् दीप्ताग्निलोचनः।
भात्युत्पतितपद्माभः समृणाल इव ह्रदः ॥ ४.१५.४ ॥
दाढांनी भयंकर वाली, क्रोधाने पेटलेल्या अग्नीसारखे डोळे असलेला, देठासह वर आलेल्या कमळांच्या प्रभेने युक्त सरोवरासारखा शोभला.
4.15.5
शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः।
वेगेन च पदन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम् ॥ ४.१५.५ ॥
त्या असह्य शब्दाने ते वानर वेगाने उसळले; पायांच्या आघाताने जणू पृथ्वी फाडत.
4.15.6
तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद् दर्शितसौहृदा।
उवाच त्रस्तसम्भ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः ॥ ४.१५.६ ॥
प्रेमाने त्याला आलिंगन देऊन, मैत्री दाखवत, भय व घाबरलेली तारा हितकारक परिणाम देणारे हे शब्द बोलली.
4.15.7
साधु क्रोधमिमं वीर नदीवेगमिवागतम्।
शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम् ॥ ४.१५.७ ॥
हे वीरा, नदीच्या वेगाप्रमाणे आलेला हा क्रोध सोड; झोपेतून उठून सकाळी वापरलेली माळ जशी टाकून दिली जाते.
4.15.8
काल्यमेतेन संग्रामं करिष्यसि च वानर।
वीर ते शत्रुबाहुल्यं फल्गुता वा न विद्यते ॥ ४.१५.८ ॥
हे वानरा, हे वीरा, उद्या तू याच्याशी युद्ध करशील; पण तुझ्या शत्रूचे बळ मोठे आहे, त्यात क्षुल्लकपणाही नाही.
4.15.9
सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते।
श्रूयतामभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यते ॥ ४.१५.९ ॥
तू अशा अचानक बाहेर जाणे मला आत्ता आवडत नाही. ऐक, तुला का अडवले जात आहे ते सांगते.
4.15.10
पूर्वमापतितः क्रोधात् स त्वामाह्वयते युधि।
निष्पत्य च निरस्तस्ते हन्यमानो दिशो गतः ॥ ४.१५.१० ॥
तो पूर्वी रागाने येऊन तुला युद्धासाठी आव्हान देत आहे; बाहेर पडून तुझ्याकडून पराभूत आणि मार खाऊन तो दिशांना पळून गेला होता.
4.15.11
त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः।
इहैत्य पुनराह्वानं शङ्कां जनयतीव मे ॥ ४.१५.११ ॥
तुझ्याकडून पराभूत आणि विशेषतः पीडित झालेला तो येथे परत येऊन पुन्हा आव्हान देत आहे, यामुळे माझ्या मनात शंका निर्माण होत आहे.
4.15.12
दर्पश्च व्यवसायश्च यादृशस्तस्य नर्दतः।
निनादस्य च संरम्भो नैतदल्पं हि कारणम् ॥ ४.१५.१२ ॥
त्याच्या गर्जनेतील जो दर्प, जो निश्चय आणि त्या गर्जनेचा जो उग्र आवेश आहे, हे छोटे कारण नाही.
4.15.13
नासहायमहं मन्ये सुग्रीवं तमिहागतम्।
अवष्टब्धसहायश्च यमाश्रित्यैष गर्जति ॥ ४.१५.१३ ॥
येथे आलेला तो सुग्रीव सहायहीन आहे असे मला वाटत नाही; ज्याचा आश्रय घेऊन तो गर्जना करीत आहे, त्याचे दृढ साहाय्य त्याला आहे.
4.15.14
प्रकृत्या निपुणश्चैव बुद्धिमांश्चैव वानरः।
नापरीक्षितवीर्येण सुग्रीवः सख्यमेष्यति ॥ ४.१५.१४ ॥
स्वभावतः कुशल आणि बुद्धिमान असलेला हा वानर सुग्रीव, ज्याचे पराक्रम परखले गेलेले नाही अशांशी मैत्री करणार नाही.
4.15.15
पूर्वमेव मया वीर श्रुतं कथयतो वचः।
अङ्गदस्य कुमारस्य वक्ष्याम्यद्य हितं वचः ॥ ४.१५.१५ ॥
हे वीरा, पूर्वीच मी कुमार अंगदाचे बोललेले शब्द ऐकले होते; आज त्याचे हितकारक वचन मी सांगेन.
4.15.16
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं वनान्तमुपनिर्गतः।
प्रवृत्तिस्तेन कथिता चारैरासीन्निवेदिता ॥ ४.१५.१६ ॥
हा कुमार अंगद वनाच्या टोकापर्यंत गेला होता; त्याच्याद्वारे हेरांनी सांगितलेली बातमी मला कळवली गेली.
4.15.17
अयोध्याधिपतेः पुत्रौ शूरौ समरदुर्जयौ।
इक्ष्वाकूणां कुले जातौ प्रथितौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४.१५.१७ ॥
अयोध्येच्या अधिपतीचे दोन पुत्र, शूर आणि युद्धात अजिंक्य, इक्ष्वाकु कुलात जन्मलेले, प्रसिद्ध राम आणि लक्ष्मण.
4.15.18
सुग्रीवप्रियकामार्थं प्राप्तौ तत्र दुरासदौ।
स ते भ्रातुर्हि विख्यातः सहायो रणकर्मणि ॥ ४.१५.१८ ॥
सुग्रीवाची प्रिय इच्छा पूर्ण करण्यासाठी तेथे आलेले, जवळ जाण्यास कठीण असे ते दोघे; तेच तुझ्या भावाच्या युद्धकर्मातील प्रसिद्ध सहाय्यक आहेत.
4.15.19
रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निरिवोत्थितः।
निवासवृक्षः साधूनामापन्नानां परा गतिः ॥ ४.१५.१९ ॥
राम शत्रुसैन्याचा मर्दन करणारे आहेत; युगान्ताच्या अग्नीप्रमाणे उठलेले आहेत; सज्जनांचा आश्रयवृक्ष आणि संकटग्रस्तांची परम गती आहेत.
4.15.20
आर्तानां संश्रयश्चैव यशसश्चैकभाजनम्।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो निदेशे निरतः पितुः ॥ ४.१५.२० ॥
पीडितांचा आश्रय आणि यशाचे एकमेव पात्र ते आहेत; ज्ञान-विज्ञानसंपन्न असून पित्याच्या आज्ञेत निरत आहेत.
4.15.21
धातूनामिव शैलेन्द्रो गुणानामाकरो महान्।
तत् क्षमो न विरोधस्ते सह तेन महात्मना ॥ ४.१५.२१ ॥
जसा पर्वतराज धातूंची महान खाण आहे, तसे ते गुणांची महान खाण आहेत. म्हणून त्या महात्म्याशी तुझा विरोध योग्य नाही.
4.15.22
दुर्जयेनाप्रमेयेण रामेण रणकर्मसु।
शूर वक्ष्यामि ते किंचिन्न चेच्छाम्यभ्यसूयितुम् ॥ ४.१५.२२ ॥
रणकर्मात अजिंक्य आणि अप्रमेय अशा रामाशी — हे शूरा! मी तुला काही सांगेन; तुझ्यावर दोष ठेवू इच्छित नाही.
4.15.23
श्रूयतां क्रियतां चैव तव वक्ष्यामि यद्धितम्।
यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्वभिषेचय ॥ ४.१५.२३ ॥
ऐक, कर; तुझ्या हिताचे जे आहे ते सांगतो: युवराजपदाने सुग्रीवाचा लवकर योग्य अभिषेक कर.
4.15.24
विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन् यवीयसा।
अहं हि ते क्षमं मन्ये तेन रामेण सौहृदम् ॥ ४.१५.२४ ॥
हे वीर राजा! आपल्या धाकट्या भावाशी कलह करू नकोस. रामाशी मैत्री तुला योग्य आहे असे मला वाटते.
4.15.25
सुग्रीवेण च सम्प्रीतिं वैरमुत्सृज्य दूरतः।
लालनीयो हि ते भ्राता यवीयानेष वानरः ॥ ४.१५.२५ ॥
सुग्रीवाशी वैर सोडून मैत्री कर. हा वानर तुझा धाकटा भाऊ आहे; त्याला प्रेमाने जपले पाहिजे.
4.15.26
तत्र वा सन्निहस्थो वा सर्वथा बन्धुरेव ते।
नहि तेन समं बन्धुं भुवि पश्यामि कंचन ॥ ४.१५.२६ ॥
तो तिथे असो वा जवळ, सर्व प्रकारे तो तुझाच बांधव आहे. पृथ्वीवर त्याच्यासारखा बांधव मला कुठेच दिसत नाही.
4.15.27
दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम्।
वैरमेतत् समुत्सृज्य तव पार्श्वे स तिष्ठतु ॥ ४.१५.२७ ॥
दान, मान इत्यादी सत्कारांनी त्याला प्रतिसाद दे. हे वैर सोडून तो तुझ्याजवळ राहो.
4.15.28
सुग्रीवो विपुलग्रीवो महाबन्धुर्मतस्तव।
भ्रातृसौहृदमालम्ब्य नान्या गतिरिहास्ति ते ॥ ४.१५.२८ ॥
विशाल मानेचा सुग्रीव तुझा महान बांधव मानला जातो. बंधुप्रेम स्वीकारल्याशिवाय येथे तुला दुसरा मार्ग नाही.
4.15.29
यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि चावैषि मां हिताम्।
याच्यमानः प्रियत्वेन साधु वाक्यं कुरुष्व मे ॥ ४.१५.२९ ॥
माझे प्रिय करण्याची तुझी इच्छा असेल, आणि मला तुझी हितचिंतक म्हणून ओळखत असशील, तर प्रेमाने विनवलेले माझे चांगले बोलणे मान.
4.15.30
प्रसीद पथ्यं शृणु जल्पितं हि मे
न रोषमेवानुविधातुमर्हसि।
क्षमो हि ते कोशलराजसूनुना
न विग्रहः शक्रसमानतेजसा ॥ ४.१५.३० ॥
प्रसन्न हो, माझे हितकारक बोलणे ऐक. तू केवळ रागाचे अनुसरण करणे योग्य नाही. इंद्रासमान तेजस्वी कोसलराजपुत्राशी वैर करणे तुला शोभत नाही.
4.15.31
तदा हि तारा हितमेव वाक्यं
तं वालिनं पथ्यमिदं बभाषे।
न रोचते तद् वचनं हि तस्य
कालाभिपन्नस्य विनाशकाले ॥ ४.१५.३१ ॥
तेव्हा ताराने वालीला हे हितकारक आणि पथ्यकारक वचन सांगितले; पण कालाच्या तावडीत सापडलेल्या त्याला ते वचन रुचले नाही, कारण विनाशकाल जवळ आला होता.