ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.16.1
तामेवं ब्रुवतीं तारां ताराधिपनिभाननाम्।
वाली निर्भर्त्सयामास वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ४.१६.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੀ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਵਾਲੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਝਿੜਕਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
4.16.2
गर्जतोऽस्य सुसंरब्धं भ्रातुः शत्रोर्विशेषतः।
मर्षयिष्यामि केनापि कारणेन वरानने ॥ ४.१६.२ ॥
ਗਰਜਦੇ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਭਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ — ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸਹਾਂਗਾ।
4.16.3
अधर्षितानां शूराणां समरेष्वनिवर्तिनाम्।
धर्षणामर्षणं भीरु मरणादतिरिच्यते ॥ ४.१६.३ ॥
ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਲਈ, ਅਪਮਾਨ ਸਹਿਣਾ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਹੇ ਡਰਪੋਕ।
4.16.4
सोढुं न च समर्थोऽहं युद्धकामस्य संयुगे।
सुग्रीवस्य च संरम्भं हीनग्रीवस्य गर्जितम् ॥ ४.१६.४ ॥
ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਉਸ ਹੀਨਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਗਰਜ ਸਹਿਣ ਲਈ ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
4.16.5
न च कार्यो विषादस्ते राघवं प्रति मत्कृते।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च कथं पापं करिष्यति ॥ ४.१६.५ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ ਉਹ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗਾ?
4.16.6
निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथं भूयोऽनुगच्छसि।
सौहृदं दर्शितं तावन्मयि भक्तिस्त्वया कृता ॥ ४.१६.६ ॥
ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ। ਕਿਉਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਖਾਈ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ।
4.16.7
प्रतियोत्स्याम्यहं गत्वा सुग्रीवं जहि सम्भ्रमम्।
दर्पं चास्य विनेष्यामि न च प्राणैर्वियोक्ष्यते ॥ ४.१६.७ ॥
ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ। ਘਬਰਾਹਟ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਾਂਗਾ; ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
4.16.8
अहं ह्याजिस्थितस्यास्य करिष्यामि यदीप्सितम्।
वृक्षैर्मुष्टिप्रहारैश्च पीडितः प्रतियास्यति ॥ ४.१६.८ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ। ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਜਾਵੇਗਾ।
4.16.9
न मे गर्वितमायस्तं सहिष्यति दुरात्मवान्।
कृतं तारे सहायत्वं दर्शितं सौहृदं मयि ॥ ४.१६.९ ॥
ਇਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਮੇਰੇ ਹੰਕਾਰੀ ਯਤਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। ਤਾਰਾ, ਤੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ; ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਿਖਾਈ।
4.16.10
शापितासि मम प्राणैर्निवर्तस्व जनेन च।
अलं जित्वा निवर्तिष्ये तमहं भ्रातरं रणे ॥ ४.१६.१० ॥
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸਹੁੰ, ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਜਾ। ਉਸ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ।
4.16.11
तं तु तारा परिष्वज्य वालिनं प्रियवादिनी।
चकार रुदती मन्दं दक्षिणा सा प्रदक्षिणम् ॥ ४.१६.११ ॥
ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਤਾਰਾ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਈ, ਅਤੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉਸਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕੀਤੀ।
4.16.12
ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा मन्त्रविद् विजयैषिणी।
अन्तःपुरं सह स्त्रीभिः प्रविष्टा शोकमोहिता ॥ ४.१६.१२ ॥
ਫਿਰ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਤਾਰਾ ਨੇ ਸ੍ਵਸਤਿਅਯਨ ਕਰਕੇ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
4.16.13
प्रविष्टायां तु तारायां सह स्त्रीभिः स्वमालयम्।
नगर्या निर्ययौ क्रुद्धो महासर्प इव श्वसन् ॥ ४.१६.१३ ॥
ਤਾਰਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਾਲੀ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਫੁੰਕਾਰੇ ਮਾਰਦਾ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।
4.16.14
स निःश्वस्य महारोषो वाली परमवेगवान्।
सर्वतश्चारयन् दृष्टिं शत्रुदर्शनकांक्षया ॥ ४.१६.१४ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਤੇਜ਼ ਵਾਲੀ ਨੇ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਘੁੰਮਾਈ।
4.16.15
स ददर्श ततः श्रीमान् सुग्रीवं हेमपिङ्गलम्।
सुसंवीतमवष्टब्धं दीप्यमानमिवानलम् ॥ ४.१६.१५ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਵਾਲੀ ਨੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਤੇ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
4.16.16
तं स दृष्ट्वा महाबाहुः सुग्रीवं पर्यवस्थितम्।
गाढं परिदधे वासो वाली परमकोपनः ॥ ४.१६.१६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਸਤਰ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
4.16.17
स वाली गाढसंवीतो मुष्टिमुद्यम्य वीर्यवान्।
सुग्रीवमेवाभिमुखो ययौ योद्धुं कृतक्षणः ॥ ४.१६.१७ ॥
ਕੱਸ ਕੇ ਵਸਤਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਬਲਵਾਨ ਵਾਲੀ ਨੇ ਮੁੱਠੀ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
4.16.18
श्लिष्टं मुष्टिं समुद्यम्य संरब्धतरमागतः।
सुग्रीवोऽपि समुद्दिश्य वालिनं हेममालिनम् ॥ ४.१६.१८ ॥
ਕੱਸੀ ਹੋਈ ਮੁੱਠੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਠਾ ਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਏ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਵਾਲੀ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧ ਕੇ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਵਧਾਇਆ।
4.16.19
तं वाली क्रोधताम्राक्षः सुग्रीवं रणकोविदम्।
आपतन्तं महावेगमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.१६.१९ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੇ, ਰਣ-ਕੁਸ਼ਲ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
4.16.20
एष मुष्टिर्महान् बद्धो गाढः सुनियताङ्गुलिः।
मया वेगविमुक्तस्ते प्राणानादाय यास्यति ॥ ४.१६.२० ॥
ਇਹ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ, ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਮੁੱਠੀ ਹੈ; ਉਂਗਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛੱਡੀ ਗਈ ਇਹ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।
4.16.21
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः क्रुद्धो वालिनमब्रवीत्।
तव चैष हरन् प्राणान् मुष्टिः पततु मूर्धनि ॥ ४.१६.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਦੀ ਇਹ ਮੁੱਠੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸਿਰ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ!'
4.16.22
ताडितस्तेन तं क्रुद्धः समभिक्रम्य वेगतः।
अभवच्छोणितोद्गारी सापीड इव पर्वतः ॥ ४.१६.२२ ॥
ਉਸਦੀ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ 'ਤੇ ਝਪਟਿਆ; ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ ਉਹ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ।
4.16.23
सुग्रीवेण तु निःशङ्कं सालमुत्पाट्य तेजसा।
गात्रेष्वभिहतो वाली वज्रेणेव महागिरिः ॥ ४.१६.२३ ॥
ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਬੇਖੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੁੱਟ ਕੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ; ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਹਾਂ-ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਵਾਲੀ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ।
4.16.24
स तु वृक्षेण निर्भग्नः सालताडनविह्वलः।
गुरुभारभराक्रान्ता नौः ससार्थेव सागरे ॥ ४.१६.२४ ॥
ਉਹ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਸਾਲ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਹਲਾ ਹੋਇਆ; ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਨਾਲ ਦੱਬੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ।
4.16.25
तौ भीमबलविक्रान्तौ सुपर्णसमवेगितौ।
प्रवृद्धौ घोरवपुषौ चन्द्रसूर्याविवाम्बरे ॥ ४.१६.२५ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ, ਗਰੁੜ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ, ਵਧੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਨ।
4.16.26
परस्परममित्रघ्नौ छिद्रान्वेषणतत्परौ।
ततोऽवर्धत वाली तु बलवीर्यसमन्वितः ॥ ४.१६.२६ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਬਲ ਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਵਧਿਆ।
4.16.27
सूर्यपुत्रो महावीर्यः सुग्रीवः परिहीयत।
वालिना भग्नदर्पस्तु सुग्रीवो मन्दविक्रमः ॥ ४.१६.२७ ॥
ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰਜ ਸੁਗਰੀਵ ਘਟਣ ਲੱਗਾ। ਵਾਲੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਮੱਠਾ ਪੈ ਗਿਆ।
4.16.28
वालिनं प्रति सामर्षो दर्शयामास राघवम्।
वृक्षैः सशाखैः शिखरैर्वज्रकोटिनिभैर्नखैः ॥ ४.१६.२८ ॥
ਵਾਲੀ ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ—ਟਾਹਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਨੋਕ ਵਰਗੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ।
4.16.29
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिर्बाहुभिश्च पुनः पुनः।
तयोर्युद्धमभूद्घोरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ४.१६.२९ ॥
ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ—ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਾਸਵ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ।
4.16.30
तौ शोणिताक्तौ युध्येतां वानरौ वनचारिणौ।
मेघाविव महाशब्दैस्तर्जमानौ परस्परम् ॥ ४.१६.३० ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਦਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਗਰਜਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਲੜਨ ਲੱਗੇ।
4.16.31
हीयमानमथापश्यत् सुग्रीवं वानरेश्वरम्।
प्रेक्षमाणं दिशश्चैव राघवः स मुहुर्मुहुः ॥ ४.१६.३१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਵੇਖਿਆ।
4.16.32
ततो रामो महातेजा आर्तं दृष्ट्वा हरीश्वरम्।
स शरं वीक्षते वीरो वालिनो वधकांक्षया ॥ ४.१६.३२ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਾਣ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ।
4.16.33
ततो धनुषि संधाय शरमाशीविषोपमम्।
पूरयामास तच्चापं कालचक्रमिवान्तकः ॥ ४.१६.३३ ॥
ਫਿਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਬਾਣ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਾਲਚੱਕਰ ਫੜੇ ਯਮ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਖਿੱਚਿਆ।
4.16.34
तस्य ज्यातलघोषेण त्रस्ताः पत्ररथेश्वराः।
प्रदुद्रुवुर्मृगाश्चैव युगान्त इव मोहिताः ॥ ४.१६.३४ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਨਾਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਡਰ ਕੇ, ਯੁਗਾਂਤ ਵਾਂਗ ਘਬਰਾ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
4.16.35
मुक्तस्तु वज्रनिर्घोषः प्रदीप्ताशनिसंनिभः।
राघवेण महाबाणो वालिवक्षसि पातितः ॥ ४.१६.३५ ॥
ਰਾਘਵ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਮਹਾਬਾਣ ਵਜਰ ਵਰਗੀ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਬਲਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਵਾਲੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗਾ।
4.16.36
ततस्तेन महातेजा वीर्ययुक्तः कपीश्वरः।
वेगेनाभिहतो वाली निपपात महीतले ॥ ४.१६.३६ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵੇਗ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਾਨਰਰਾਜ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
4.16.37
इन्द्रध्वज इवोद्धूतः पौर्णमास्यां महीतले।
आश्वयुक्समये मासि गतश्रीको विचेतनः।
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली चार्तस्वरः शनैः ॥ ४.१६.३७ ॥
ਅਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰਧੁਜ ਉੱਖੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ, ਸ਼ੋਭਾ ਗਵਾ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਇਆ ਵਾਲੀ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਧੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਾਹਿਆ।
4.16.38
नरोत्तमः कालयुगान्तकोपमं
शरोत्तमं काञ्चनरूप्यभूषितम्।
ससर्ज दीप्तं तममित्रमर्दनं
सधूममग्निं मुखतो यथा हरः ॥ ४.१६.३८ ॥
ਨਰੋਤਮ (ਰਾਮ) ਨੇ ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਮੂੰਹੋਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।
4.16.39
अथोक्षितः शोणिततोयविस्रवैः
सुपुष्पिताशोक इवानिलोद्धतः।
विचेतनो वासवसूनुराहवे
प्रभ्रंशितेन्द्रध्वजवत् क्षितिं गतः ॥ ४.१६.३९ ॥
ਤਦ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਏ ਪੂਰੇ ਖਿੜੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਾਸਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਵਾਲੀ), ਡਿੱਗੇ ਇੰਦਰਧੁਜ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।