వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.16.1
तामेवं ब्रुवतीं तारां ताराधिपनिभाननाम्।
वाली निर्भर्त्सयामास वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ४.१६.१ ॥
ఈ విధంగా మాట్లాడుతున్న, చంద్రుని వంటి ముఖం గల తారను వాలి మందలించి ఈ మాటలు అన్నాడు.
4.16.2
गर्जतोऽस्य सुसंरब्धं भ्रातुः शत्रोर्विशेषतः।
मर्षयिष्यामि केनापि कारणेन वरानने ॥ ४.१६.२ ॥
గర్జిస్తున్న, అత్యంత కోపంతో ఉన్న, సోదరుని శత్రువు యొక్క, ప్రత్యేకించి — ఓ సుందర ముఖీ, ఏ కారణంగానైనా నేను దీనిని సహిస్తాను.
4.16.3
अधर्षितानां शूराणां समरेष्वनिवर्तिनाम्।
धर्षणामर्षणं भीरु मरणादतिरिच्यते ॥ ४.१६.३ ॥
యుద్ధాలలో ఓడిపోనివారికీ, వెనుదిరగనివారికీ, అవమానాన్ని సహించడం మరణం కంటే ఘోరమైనది, ఓ భీరు.
4.16.4
सोढुं न च समर्थोऽहं युद्धकामस्य संयुगे।
सुग्रीवस्य च संरम्भं हीनग्रीवस्य गर्जितम् ॥ ४.१६.४ ॥
యుద్ధాన్ని కోరుకునే సుగ్రీవుని ఆగ్రహాన్ని, ఆ హీనగ్రీవుని గర్జనను సహించడానికి నేను సమర్థుడను కాను.
4.16.5
न च कार्यो विषादस्ते राघवं प्रति मत्कृते।
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च कथं पापं करिष्यति ॥ ४.१६.५ ॥
నా కోసం రాఘవుని (రాముని) గురించి నీవు విచారించకూడదు. ధర్మజ్ఞుడూ, కృతజ్ఞుడూ అయిన అతడు ఎలా పాపం చేస్తాడు?
4.16.6
निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथं भूयोऽनुगच्छसि।
सौहृदं दर्शितं तावन्मयि भक्तिस्त्वया कृता ॥ ४.१६.६ ॥
స్త్రీలతో కలిసి వెనుదిరుగు. ఎందుకు మళ్లీ మళ్లీ నన్ను అనుసరిస్తున్నావు? ఇంతవరకు నీవు నా పట్ల స్నేహాన్ని చూపావు, భక్తిని చేశావు.
4.16.7
प्रतियोत्स्याम्यहं गत्वा सुग्रीवं जहि सम्भ्रमम्।
दर्पं चास्य विनेष्यामि न च प्राणैर्वियोक्ष्यते ॥ ४.१६.७ ॥
నేను వెళ్ళి సుగ్రీవునితో పోరాడతాను. కంగారు విడువు. అతని గర్వాన్ని అణచి వేస్తాను; అతడు ప్రాణాలతో వియోగం పొందకుండా ఉండడు.
4.16.8
अहं ह्याजिस्थितस्यास्य करिष्यामि यदीप्सितम्।
वृक्षैर्मुष्टिप्रहारैश्च पीडितः प्रतियास्यति ॥ ४.१६.८ ॥
యుద్ధభూమిలో నిలిచిన అతనికి నేను కోరినదంతా చేస్తాను. చెట్లతోనూ పిడిగుద్దులతోనూ బాధపడి అతడు తిరిగి వెళ్తాడు.
4.16.9
न मे गर्वितमायस्तं सहिष्यति दुरात्मवान्।
कृतं तारे सहायत्वं दर्शितं सौहृदं मयि ॥ ४.१६.९ ॥
ఈ దుష్టుడు నా గర్వాన్ని, ప్రయత్నాన్ని సహించడు. తారా, నీవు సహాయం చేశావు; నా పట్ల స్నేహాన్ని చూపావు.
4.16.10
शापितासि मम प्राणैर्निवर्तस्व जनेन च।
अलं जित्वा निवर्तिष्ये तमहं भ्रातरं रणे ॥ ४.१६.१० ॥
నా ప్రాణాల మీద ఒట్టు; జనంతో తిరిగి వెళ్ళు. ఆ సోదరుడిని యుద్ధంలో జయించి నేను తిరిగి వస్తాను.
4.16.11
तं तु तारा परिष्वज्य वालिनं प्रियवादिनी।
चकार रुदती मन्दं दक्षिणा सा प्रदक्षिणम् ॥ ४.१६.११ ॥
ప్రియంగా మాట్లాడే తార వాలిని కౌగిలించుకుని, ఏడుస్తూ మెల్లగా కుడివైపు నుండి అతనికి ప్రదక్షిణ చేసింది.
4.16.12
ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा मन्त्रविद् विजयैषिणी।
अन्तःपुरं सह स्त्रीभिः प्रविष्टा शोकमोहिता ॥ ४.१६.१२ ॥
అప్పుడు మంత్రజ్ఞురాలూ విజయాన్ని కోరేదీ అయిన తార స్వస్త్యయనం చేసి, శోకంతో మోహితురాలై స్త్రీలతో అంతఃపురంలో ప్రవేశించింది.
4.16.13
प्रविष्टायां तु तारायां सह स्त्रीभिः स्वमालयम्।
नगर्या निर्ययौ क्रुद्धो महासर्प इव श्वसन् ॥ ४.१६.१३ ॥
తార స్త్రీలతో కలిసి తన గృహంలోకి ప్రవేశించిన తరువాత, కోపోద్రిక్తుడైన వాలి గొప్ప సర్పం బుసకొట్టినట్లు నగరం నుండి బయలుదేరాడు.
4.16.14
स निःश्वस्य महारोषो वाली परमवेगवान्।
सर्वतश्चारयन् दृष्टिं शत्रुदर्शनकांक्षया ॥ ४.१६.१४ ॥
అత్యంత కోపంతో, మహా వేగం కలిగిన వాలి దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి, శత్రువును చూడాలనే కోరికతో అన్ని వైపులా దృష్టిని సారించాడు.
4.16.15
स ददर्श ततः श्रीमान् सुग्रीवं हेमपिङ्गलम्।
सुसंवीतमवष्टब्धं दीप्यमानमिवानलम् ॥ ४.१६.१५ ॥
అప్పుడు ఆ తేజోవంతుడైన వాలి బంగారు వర్ణంలో మెరిసే సుగ్రీవుడిని చూశాడు; అతడు చక్కగా అలంకరించుకొని సిద్ధంగా నిలిచి, ప్రజ్వలించే అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
4.16.16
तं स दृष्ट्वा महाबाहुः सुग्रीवं पर्यवस्थितम्।
गाढं परिदधे वासो वाली परमकोपनः ॥ ४.१६.१६ ॥
ఆ మహాబాహువు వాలి దృఢంగా నిలిచి ఉన్న సుగ్రీవుడిని చూసి, మిక్కిలి కోపంతో తన వస్త్రాన్ని గట్టిగా కట్టుకున్నాడు.
4.16.17
स वाली गाढसंवीतो मुष्टिमुद्यम्य वीर्यवान्।
सुग्रीवमेवाभिमुखो ययौ योद्धुं कृतक्षणः ॥ ४.१६.१७ ॥
గట్టిగా వస్త్రం కట్టుకున్న పరాక్రమవంతుడైన వాలి పిడికిలి ఎత్తి, యుద్ధానికి సిద్ధమై నేరుగా సుగ్రీవుని ఎదుటకు వెళ్ళాడు.
4.16.18
श्लिष्टं मुष्टिं समुद्यम्य संरब्धतरमागतः।
सुग्रीवोऽपि समुद्दिश्य वालिनं हेममालिनम् ॥ ४.१६.१८ ॥
బిగించిన పిడికిలి పూర్తిగా ఎత్తి, మరింత కోపంతో వచ్చిన సుగ్రీవుడు కూడా బంగారు మాల ధరించిన వాలిని లక్ష్యంగా చేసుకున్నాడు.
4.16.19
तं वाली क्रोधताम्राक्षः सुग्रीवं रणकोविदम्।
आपतन्तं महावेगमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.१६.१९ ॥
కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులు గల వాలి, యుద్ధనిపుణుడైన సుగ్రీవుడు మహావేగంతో తనపైకి దూకివస్తుండగా ఈ మాటలు పలికాడు.
4.16.20
एष मुष्टिर्महान् बद्धो गाढः सुनियताङ्गुलिः।
मया वेगविमुक्तस्ते प्राणानादाय यास्यति ॥ ४.१६.२० ॥
ఇదిగో నా పెద్దది, గట్టిగా బిగించిన పిడికిలి; వేళ్లు చక్కగా ముడుచుకున్నాయి. నా వేగంతో విసిరిన ఇది నీ ప్రాణాలను తీసుకుపోతుంది.
4.16.21
एवमुक्तस्तु सुग्रीवः क्रुद्धो वालिनमब्रवीत्।
तव चैष हरन् प्राणान् मुष्टिः पततु मूर्धनि ॥ ४.१६.२१ ॥
ఇలా అనగా సుగ్రీవుడు కోపించి వాలితో ఇలా అన్నాడు: 'నీ ప్రాణాలను హరించే ఈ పిడికిలి నీ తలపైనే పడుగాక!'
4.16.22
ताडितस्तेन तं क्रुद्धः समभिक्रम्य वेगतः।
अभवच्छोणितोद्गारी सापीड इव पर्वतः ॥ ४.१६.२२ ॥
అతనిచేత కొట్టబడిన వాలి కోపించి వేగంగా అతనిపైకి దూకి, రక్తం కక్కుతూ శిఖరాలతో కూడిన పర్వతంలా అయ్యాడు.
4.16.23
सुग्रीवेण तु निःशङ्कं सालमुत्पाट्य तेजसा।
गात्रेष्वभिहतो वाली वज्रेणेव महागिरिः ॥ ४.१६.२३ ॥
సుగ్రీవుడు నిర్భయంగా ఒక సాల వృక్షాన్ని తేజస్సుతో పెకలించి, వాలి అవయవాలపై కొట్టాడు; వజ్రంతో మహాపర్వతం కొట్టబడినట్లు వాలి కొట్టబడ్డాడు.
4.16.24
स तु वृक्षेण निर्भग्नः सालताडनविह्वलः।
गुरुभारभराक्रान्ता नौः ससार्थेव सागरे ॥ ४.१६.२४ ॥
ఆ వృక్షంతో కొట్టబడి, సాల వృక్ష ప్రహారంతో కలవరపడిన అతడు, భారీ బరువుతో కుంగిన నావ వ్యాపారులతో సహా సముద్రంలో కదిలినట్లు అయ్యాడు.
4.16.25
तौ भीमबलविक्रान्तौ सुपर्णसमवेगितौ।
प्रवृद्धौ घोरवपुषौ चन्द्रसूर्याविवाम्बरे ॥ ४.१६.२५ ॥
ఆ ఇద్దరూ భయంకర బలపరాక్రమాలు కలవారు, గరుత్మంతునితో సమానమైన వేగం కలవారు, పెరిగిన భయంకర రూపులు కలవారు; ఆకాశంలో చంద్రసూర్యుల వలె ఉన్నారు.
4.16.26
परस्परममित्रघ्नौ छिद्रान्वेषणतत्परौ।
ततोऽवर्धत वाली तु बलवीर्यसमन्वितः ॥ ४.१६.२६ ॥
వారిద్దరూ శత్రుసంహారకులు; ఒకరినొకరు అవకాశం వెదకడంలో నిమగ్నులు. అప్పుడు బలవీర్యాలతో కూడిన వాలి మరింత పెరిగాడు.
4.16.27
सूर्यपुत्रो महावीर्यः सुग्रीवः परिहीयत।
वालिना भग्नदर्पस्तु सुग्रीवो मन्दविक्रमः ॥ ४.१६.२७ ॥
సూర్యపుత్రుడు మహావీర్యుడు సుగ్రీవుడు క్షీణించాడు. వాలి వల్ల అతని గర్వం భంగమై, సుగ్రీవుని పరాక్రమం మందగించింది.
4.16.28
वालिनं प्रति सामर्षो दर्शयामास राघवम्।
वृक्षैः सशाखैः शिखरैर्वज्रकोटिनिभैर्नखैः ॥ ४.१६.२८ ॥
వాలి పట్ల రోషంతో, రాఘవునికి (రాముడికి) చూపించాడు—కొమ్మలతో కూడిన చెట్లతో, శిఖరాలతో, వజ్రాగ్ర సమాన గోళ్లతో.
4.16.29
मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिर्बाहुभिश्च पुनः पुनः।
तयोर्युद्धमभूद्घोरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ४.१६.२९ ॥
పిడికిళ్లతో, మోకాళ్లతో, పాదాలతో, బాహువులతో మళ్లీ మళ్లీ—వారిద్దరి మధ్య వృత్రుడు, ఇంద్రుడుల వంటి భయంకర యుద్ధం జరిగింది.
4.16.30
तौ शोणिताक्तौ युध्येतां वानरौ वनचारिणौ।
मेघाविव महाशब्दैस्तर्जमानौ परस्परम् ॥ ४.१६.३० ॥
రక్తంతో తడిసిన ఆ ఇద్దరు వానరులు, అడవిలో సంచరించేవారు, మేఘాల వలె గొప్ప గర్జనలతో ఒకరినొకరు బెదిరిస్తూ యుద్ధం చేశారు.
4.16.31
हीयमानमथापश्यत् सुग्रीवं वानरेश्वरम्।
प्रेक्षमाणं दिशश्चैव राघवः स मुहुर्मुहुः ॥ ४.१६.३१ ॥
రాఘవుడు వానరేశ్వరుడైన సుగ్రీవుడు క్షీణించిపోతూ, దిక్కులను మళ్ళీ మళ్ళీ చూస్తుండటం చూశాడు.
4.16.32
ततो रामो महातेजा आर्तं दृष्ट्वा हरीश्वरम्।
स शरं वीक्षते वीरो वालिनो वधकांक्षया ॥ ४.१६.३२ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి రాముడు వానరేశ్వరుడు బాధపడటం చూసి, వాలిని వధించాలనే కోరికతో తన బాణాన్ని చూశాడు.
4.16.33
ततो धनुषि संधाय शरमाशीविषोपमम्।
पूरयामास तच्चापं कालचक्रमिवान्तकः ॥ ४.१६.३३ ॥
అప్పుడు విషసర్పంలా ఉన్న బాణాన్ని విల్లుపై సంధించి, కాలచక్రాన్ని పట్టుకున్న యముడిలా ఆ విల్లును పూర్తిగా లాగాడు.
4.16.34
तस्य ज्यातलघोषेण त्रस्ताः पत्ररथेश्वराः।
प्रदुद्रुवुर्मृगाश्चैव युगान्त इव मोहिताः ॥ ४.१६.३४ ॥
అతని వింటి నారి ధ్వనికి పక్షిరాజులు, మృగాలు భయపడి, యుగాంతంలా కలతచెంది పారిపోయాయి.
4.16.35
मुक्तस्तु वज्रनिर्घोषः प्रदीप्ताशनिसंनिभः।
राघवेण महाबाणो वालिवक्षसि पातितः ॥ ४.१६.३५ ॥
రాఘవుడు వదిలిన ఆ మహాబాణం, వజ్రంలా గర్జిస్తూ, మండే పిడుగులా వాలి వక్షస్థలంపై పడింది.
4.16.36
ततस्तेन महातेजा वीर्ययुक्तः कपीश्वरः।
वेगेनाभिहतो वाली निपपात महीतले ॥ ४.१६.३६ ॥
అప్పుడు ఆ బాణంతో వేగంగా కొట్టబడి, బలవంతుడు, మహాతేజస్వి అయిన వానరేశ్వరుడు వాలి భూమిపై పడిపోయాడు.
4.16.37
इन्द्रध्वज इवोद्धूतः पौर्णमास्यां महीतले।
आश्वयुक्समये मासि गतश्रीको विचेतनः।
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली चार्तस्वरः शनैः ॥ ४.१६.३७ ॥
ఆశ్వయుజ మాసంలో పౌర్ణమినాడు ఇంద్రధ్వజం కూలి భూమిపై పడినట్లు, తేజస్సు కోల్పోయి స్పృహ తప్పిన వాలి, కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయి మెల్లగా ఆర్తనాదం చేశాడు.
4.16.38
नरोत्तमः कालयुगान्तकोपमं
शरोत्तमं काञ्चनरूप्यभूषितम्।
ससर्ज दीप्तं तममित्रमर्दनं
सधूममग्निं मुखतो यथा हरः ॥ ४.१६.३८ ॥
నరోత్తముడు (రాముడు) యుగాంత కాలకోపంలా, బంగారం వెండితో అలంకరించబడిన, శత్రువులను మర్దించే, ప్రకాశించే ఉత్తమ బాణాన్ని ప్రయోగించాడు; హరుడు (శివుడు) ముఖం నుండి పొగతో కూడిన అగ్నిని వెలువరించినట్లు.
4.16.39
अथोक्षितः शोणिततोयविस्रवैः
सुपुष्पिताशोक इवानिलोद्धतः।
विचेतनो वासवसूनुराहवे
प्रभ्रंशितेन्द्रध्वजवत् क्षितिं गतः ॥ ४.१६.३९ ॥
అప్పుడు రక్తధారలతో తడిసి, గాలికి కదిలిన పూర్తిగా వికసించిన అశోక వృక్షంలా, యుద్ధంలో స్పృహ తప్పిన వాసవుని కుమారుడు (వాలి), కూలిపోయిన ఇంద్రధ్వజంలా భూమిపై పడ్డాడు.