Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.17.1
ततः शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः।
पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः ॥ ४.१७.१ ॥
Herido por la flecha de Rāma, Vālin, feroz en batalla, cayó de repente como un árbol talado.
4.17.2
स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः।
अपतद् देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः ॥ ४.१७.२ ॥
Tendido en el suelo con todos sus miembros, adornado con oro fundido, cayó como el estandarte del rey de los dioses, Indra, con sus cuerdas sueltas.
4.17.3
अस्मिन् निपतिते भूमौ हर्यृक्षाणां गणेश्वरे।
नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत मेदिनी ॥ ४.१७.३ ॥
Cuando este señor de monos y osos cayó a tierra, la tierra ya no resplandecía, como el cielo sin la luna.
4.17.4
भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः।
न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः ॥ ४.१७.४ ॥
Aunque había caído a tierra, la gloria no abandonó el cuerpo de aquel de gran alma, ni el aliento vital, ni el resplandor, ni el valor.
4.17.5
शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी रत्नभूषिता।
दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेजः श्रियं च सा ॥ ४.१७.५ ॥
Aquella excelente guirnalda de oro, dada por Indra y adornada con gemas, sostenía el aliento vital, el resplandor y la gloria del más destacado de los monos.
4.17.6
स तया मालया वीरो हैमया हरियूथपः।
संध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत् ॥ ४.१७.६ ॥
Con aquella guirnalda de oro, el héroe, señor de las tropas de monos, se pareció a una nube cuyos bordes se tiñen con el resplandor del atardecer.
4.17.7
तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यः शरः।
त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते ॥ ४.१७.७ ॥
Su guirnalda, su cuerpo y la flecha que atravesó su punto vital —como si estuvieran dispuestos en tres formas, la gloria brillaba en él aun caído.
4.17.8
तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम्।
रामबाणासनक्षिप्तमावहत् परमां गतिम् ॥ ४.१७.८ ॥
Aquella arma, disparada desde el arco de Rāma, mostró al héroe el camino del cielo y lo llevó a la meta suprema.
4.17.9
तं तथा पतितं संख्ये गतार्चिषमिवानलम्।
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिह च्युतम् ॥ ४.१७.९ ॥
Así caído en la batalla, fue visto como un fuego sin llama, como Yayāti caído aquí del mundo celeste cuando se agotó su mérito.
4.17.10
आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।
महेन्द्रमिव दुर्धर्षमुपेन्द्रमिव दुःसहम् ॥ ४.१७.१० ॥
Como el sol derribado a la tierra por el tiempo al final de una edad, como el invencible gran Indra, como el insoportable Upendra.
4.17.11
महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।
व्यूढोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम् ॥ ४.१७.११ ॥
Vāli, hijo del gran Indra, yacía caído — con guirnalda de oro, de pecho ancho, de grandes brazos, rostro radiante y ojos leonados.
4.17.12
लक्ष्मणानुचरो रामो ददर्शोपससर्प च।
तं तथा पतितं वीरं गतार्चिषमिवानलम् ॥ ४.१७.१२ ॥
Rāma, acompañado por Lakṣmaṇa, lo vio y se acercó. El héroe yacía caído así, como un fuego cuya llama se ha extinguido.
4.17.13
बहुमान्य च तं वीरं वीक्षमाणं शनैरिव।
उपयातौ महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४.१७.१३ ॥
Honrando a aquel héroe y mirándolo lentamente, los dos hermanos de gran valor, Rāma y Lakṣmaṇa, se acercaron.
4.17.14
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम्।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् ॥ ४.१७.१४ ॥
Al ver a Rāghava y al poderoso Lakṣmaṇa, Vālī pronunció palabras duras, pero conformes al dharma.
4.17.15
स भूमावल्पतेजोऽसुर्निहतो नष्टचेतनः।
अर्थसंहितया वाचा गर्वितं रणगर्वितम् ॥ ४.१७.१५ ॥
Yacía en el suelo, con su esplendor disminuido, su aliento vital agotado y la conciencia perdida; con palabras cargadas de sentido, orgulloso y lleno de orgullo bélico, habló.
4.17.16
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनः।
पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः।
यदहं युद्धसंरब्धस्त्वत्कृते निधनं गतः ॥ ४.१७.१६ ॥
Eres el hijo renombrado y agradable a la vista del señor de los hombres. Después de matar a quien había vuelto la espalda, ¿qué mérito has ganado aquí? Yo, ansioso de batalla, he encontrado la muerte por tu causa.
4.17.17
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः।
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः ॥ ४.१७.१७ ॥
Rāma es de noble linaje, dotado de fortaleza de carácter, radiante y firme en sus votos; conoce la compasión y se dedica al bienestar del pueblo.
4.17.18
सानुक्रोशो महोत्साहः समयज्ञो दृढव्रतः।
इत्येतत् सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि ॥ ४.१७.१८ ॥
Es compasivo, de gran energía, conocedor del momento y de la conducta adecuada, firme en sus votos; así proclaman todos los seres su fama sobre la tierra.
4.17.19
दमः शमः क्षमा धर्मो धृतिः सत्यं पराक्रमः।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपकारिषु ॥ ४.१७.१९ ॥
El dominio de sí, la calma, la paciencia, el dharma, la firmeza, la verdad y el valor: estas son las cualidades de los reyes, oh rey; y el castigo para quienes obran mal.
4.17.20
तान् गुणान् सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव।
तारया प्रतिषिद्धः सन् सुग्रीवेण समागतः ॥ ४.१७.२० ॥
Habiendo considerado aquellas cualidades y tu noble linaje, aunque Tārā me lo impidió, vine junto con Sugrīva.
4.17.22
न मामन्येन संरब्धं प्रमत्तं वेद्धुमर्हसि।
स त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम्।
जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम् ॥ ४.१७.२२ ॥
No te correspondía golpearme cuando estaba airado con otro y desprevenido. Te conozco: un hombre que se ha destruido, estandarte del dharma pero injusto, de conducta perversa, como un pozo cubierto de hierba.
4.17.23
सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम्।
नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम् ॥ ४.१७.२३ ॥
No te reconocía, a ti, pecador que llevas el disfraz de los justos, como fuego oculto, escondido bajo el manto del dharma.
4.17.24
विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम्।
न च त्वामवजानेऽहं कस्मात् तं हंस्यकिल्बिषम् ॥ ४.१७.२४ ॥
Si alguna vez hubiera cometido una falta en tu reino o en tu ciudad, o te hubiera despreciado —lo cual no he hecho—, ¿por qué mataste a él, que es inocente?
4.17.25
फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम्।
मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम् ॥ ४.१७.२५ ॥
A mí, un mono que siempre vive en el bosque alimentándose de frutos y raíces, que aquí no combatía con otro y había venido a encontrarse con él —
4.17.26
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः।
लिङ्गमप्यस्ति ते राजन् दृश्यते धर्मसंहितम् ॥ ४.१७.२६ ॥
Eres conocido como hijo del señor de los hombres, agradable a la vista. Oh rey, también se ve en ti una señal unida al dharma.
4.17.27
कः क्षत्रियकुले जातः श्रुतवान् नष्टसंशयः।
धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्नः क्रूरं कर्म समाचरेत् ॥ ४.१७.२७ ॥
¿Quién, nacido en linaje kṣatriya, instruido y libre de dudas, cometería una acción cruel ocultándose tras las señales del dharma?
4.17.28
त्वं राघवकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः।
अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसे ॥ ४.१७.२८ ॥
Naciste en el linaje de los Raghu y eres renombrado como justo; ¿por qué corres por ahí, con apariencia noble, haciendo lo que es vil?
4.17.29
साम दानं क्षमा धर्मः सत्यं धृतिपराक्रमौ।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपकारिषु ॥ ४.१७.२९ ॥
La conciliación, la generosidad, la paciencia, la rectitud, la verdad, la firmeza y el valor son las cualidades de los reyes, oh rey; y el castigo para quienes obran mal.
4.17.30
वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशिनः।
एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वर ॥ ४.१७.३० ॥
Nosotros somos moradores del bosque, oh Rāma, animales que comen raíces y frutos. Esta es nuestra naturaleza; pero tú, oh señor de los hombres, eres un hombre.
4.17.31
भूमिर्हिरण्यं रूपं च विग्रहे कारणानि च।
तत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा ॥ ४.१७.३१ ॥
La tierra, el oro y la belleza son las causas de la discordia; entonces, ¿qué codicia tienes en este bosque por mis frutos?
4.17.32
नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि।
राजवृत्तिरसंकीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः ॥ ४.१७.३२ ॥
La política y la disciplina, tanto el castigo como el favor: esta es la conducta pura de la realeza. Los reyes no actúan movidos por el deseo.
4.17.33
त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः।
राजवृत्तेषु संकीर्णः शरासनपरायणः ॥ ४.१७.३३ ॥
Pero tú estás dominado por el deseo, eres colérico e inconstante; estás mezclado en la conducta de los reyes y entregado solo al arco.
4.17.34
न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता।
इन्द्रियैः कामवृत्तः सन् कृष्यसे मनुजेश्वर ॥ ४.१७.३४ ॥
No tienes respeto por el dharma, y tu intelecto no está firme en la riqueza ni en el propósito. Señor de los hombres, impulsado por los sentidos y actuando por deseo, eres arrastrado.
4.17.35
हत्वा बाणेन काकुत्स्थ मामिहानपराधिनम्।
किं वक्ष्यसि सतां मध्ये कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ॥ ४.१७.३५ ॥
Oh descendiente de Kakutstha, habiéndome matado con una flecha, a mí, que no soy culpable, ¿qué dirás en medio de los buenos después de cometer esta acción vergonzosa?
4.17.36
राजहा ब्रह्महा गोघ्नश्चोरः प्राणिवधे रतः।
नास्तिकः परिवेत्ता च सर्वे निरयगामिनः ॥ ४.१७.३६ ॥
El asesino de un rey, el asesino de un brahmán, el matador de una vaca, el ladrón, el dado a matar seres vivos, el ateo y quien se casa antes que su hermano mayor: todos ellos van al infierno.
4.17.37
सूचकश्च कदर्यश्च मित्रघ्नो गुरुतल्पगः।
लोकं पापात्मनामेते गच्छन्ते नात्र संशयः ॥ ४.१७.३७ ॥
El soplón, el avaro, el traidor de un amigo y quien yace con la esposa de su maestro: estos van al mundo de los pecadores, sin duda alguna.
4.17.38
अधार्यं चर्म मे सद्भी रोमाण्यस्थि च वर्जितम्।
अभक्ष्याणि च मांसानि त्वद्विधैर्धर्मचारिभिः ॥ ४.१७.३८ ॥
La piel de los virtuosos no puede llevarse; el pelo y los huesos también están prohibidos; y la carne no debe comerla quien, como tú, sigue el dharma.
4.17.39
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रेण राघव।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः ॥ ४.१७.३९ ॥
Oh Rāghava, los animales de cinco garras aptos para ser comidos por brahmanes y kṣatriyas son estos: el puercoespín, el śvāvidha, el lagarto gōdhā, la liebre y, como quinto, la tortuga.
4.17.40
चर्म चास्थि च मे राम न स्पृशन्ति मनीषिणः।
अभक्ष्याणि च मांसानि सोऽहं पञ्चनखो हतः ॥ ४.१७.४० ॥
Oh Rāma, los sabios no tocan mi piel ni mi hueso, y la carne no apta para comer es igual. Yo, el de cinco garras, he sido abatido.
4.17.41
तारया वाक्यमुक्तोऽहं सत्यं सर्वज्ञया हितम्।
तदतिक्रम्य मोहेन कालस्य वशमागतः ॥ ४.१७.४१ ॥
Tārā, la que todo lo sabe, me habló palabras verdaderas y beneficiosas; despreciándolas, por delirio caí bajo el poder del tiempo.
4.17.42
त्वया नाथेन काकुत्स्थ न सनाथा वसुंधरा।
प्रमदा शीलसम्पूर्णा पत्येव च विधर्मणा ॥ ४.१७.४२ ॥
Oh Kākutstha, la tierra, aunque tú eres su señor, no está verdaderamente protegida; es como una mujer virtuosa sin amparo por un esposo injusto.
4.17.43
शठो नैकृतिकः क्षुद्रो मिथ्याप्रश्रितमानसः।
कथं दशरथेन त्वं जातः पापो महात्मना ॥ ४.१७.४३ ॥
Traicionero, tramposo, vil, de mente que finge falsa humildad, ¿cómo naciste del magnánimo Daśaratha, oh pecador?
4.17.44
छिन्नचारित्र्यकक्ष्येण सतां धर्मातिवर्तिना।
त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहं निहतो रामहस्तिना ॥ ४.१७.४४ ॥
Con la cincha de mi conducta cortada, he sido muerto por ti, Rāma, el elefante que transgrede el dharma de los justos y ha abandonado el aguijón del dharma.
4.17.45
अशुभं चाप्ययुक्तं च सतां चैव विगर्हितम्।
वक्ष्यसे चेदृशं कृत्वा सद्भिः सह समागतः ॥ ४.१७.४५ ॥
Si, habiendo hecho tal cosa y reuniéndote con los justos, dices palabras inauspiciosas, impropias y censuradas por los justos...
4.17.46
उदासीनेषु योऽस्मासु विक्रमोऽयं प्रकाशितः।
अपकारिषु ते राम नैवं पश्यामि विक्रमम् ॥ ४.१७.४६ ॥
Oh Rāma, este valor que has mostrado contra nosotros, que éramos neutrales, no lo veo tuyo contra quienes te han hecho daño.
4.17.47
दृश्यमानस्तु युध्येथा मया युधि नृपात्मज।
अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस्त्वं निहतो मया ॥ ४.१७.४७ ॥
Oh príncipe, combate a la vista de mí; hoy, muerto por mí, verás al dios Vaivasvata.
4.17.48
त्वयादृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः।
प्रसुप्तः पन्नगेनैव नरः पापवशं गतः ॥ ४.१७.४८ ॥
Desde tu invisibilidad me mataste en la batalla, a mí, inaccesible; como un hombre dormido, caído bajo el poder del pecado, muerto por una serpiente.
4.17.49
सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया।
मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः।
मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान् भवेः ॥ ४.१७.४९ ॥
Por deseo de complacer a Sugrīva me mataste; si primero me hubieras instado a esto, en un solo día te habría traído a Maithilī.
4.17.50
राक्षसं च दुरात्मानं तव भार्यापहारिणम्।
कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां तेऽनिहतं रावणं रणे ॥ ४.१७.५० ॥
Y habría atado por el cuello al demonio perverso Rāvaṇa, raptor de tu esposa, y te lo habría entregado sin darle muerte en batalla.
4.17.51
न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम्।
आनयेयं तवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव ॥ ४.१७.५१ ॥
Aunque hubiera sido puesta en las aguas del océano o incluso en el inframundo, habría traído a Maithilī por tu orden, como se trae una mula blanca.
4.17.52
युक्तं यत्प्राप्नुयाद् राज्यं सुग्रीवः स्वर्गते मयि।
अयुक्तं यदधर्मेण त्वयाहं निहतो रणे ॥ ४.१७.५२ ॥
Es justo que Sugrīva obtenga el reino cuando yo haya ido al cielo; pero es impropio que me hayas matado en batalla de forma injusta.
4.17.53
काममेवंविधो लोकः कालेन विनियुज्यते।
क्षमं चेद्भवता प्राप्तमुत्तरं साधु चिन्त्यताम् ॥ ४.१७.५३ ॥
En verdad, el mundo es conducido así por el tiempo. Si te parece conveniente, considera bien la respuesta.
4.17.54
इत्येवमुक्त्वा परिशुष्कवक्त्रः
शराभिघाताद् व्यथितो महात्मा।
समीक्ष्य रामं रविसंनिकाशं
तूष्णीं बभौ वानरराजसूनुः ॥ ४.१७.५४ ॥
Habiendo dicho esto, el magnánimo hijo del rey de los monos, afligido por el golpe de la flecha y con el rostro seco, miró a Rāma, semejante al sol, y permaneció en silencio.