รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 4.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.17.1
ततः शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः।
पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः ॥ ४.१७.१ ॥
จากลูกศรของพระรามที่ยิงถูก วาลีผู้ดุร้ายในการรบจึงล้มลงทันที เหมือนต้นไม้ที่ถูกตัดโค่น
4.17.2
स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः।
अपतद् देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः ॥ ४.१७.२ ॥
ร่างของเขาทอดนอนบนพื้นดินประดับด้วยเครื่องทองที่หลอมในไฟ เขาล้มลงเหมือนธงของพระอินทร์ราชาแห่งเทพ เมื่อเชือกที่ผูกไว้หลุดออก
4.17.3
अस्मिन् निपतिते भूमौ हर्यृक्षाणां गणेश्वरे।
नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत मेदिनी ॥ ४.१७.३ ॥
เมื่อจอมแห่งหมีและลิงล้มลงกับพื้น แผ่นดินก็หมดแสงรุ่งเรือง เหมือนท้องฟ้าที่ไร้พระจันทร์
4.17.4
भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः।
न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः ॥ ४.१७.४ ॥
แม้ล้มลงกับพื้นแล้ว ความงามก็ยังไม่ละไปจากร่างของผู้ยิ่งใหญ่ผู้นั้น ลมหายใจก็ไม่ละไป ทั้งรัศมีและความกล้าหาญก็ไม่ละไป
4.17.5
शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी रत्नभूषिता।
दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेजः श्रियं च सा ॥ ४.१७.५ ॥
พวงมาลัยทองอันประเสริฐที่พระอินทร์ประทาน ประดับด้วยอัญมณี ยังคงรักษาลมหายใจ รัศมี และความงามไว้ให้แก่จอมลิงผู้นั้น
4.17.6
स तया मालया वीरो हैमया हरियूथपः।
संध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत् ॥ ४.१७.६ ॥
ด้วยพวงมาลัยทองนั้น วีรบุรุษผู้เป็นจอมทัพแห่งฝูงลิงดูเหมือนเมฆที่ขอบของมันถูกย้อมด้วยแสงสนธยา
4.17.7
तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यः शरः।
त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते ॥ ४.१७.७ ॥
พวงมาลัยของเขา ร่างของเขา และลูกศรที่แทงจุดสำคัญ ราวกับถูกจัดวางเป็นสามส่วน ความงดงามยังคงฉายอยู่บนเขาแม้ล้มลงแล้ว
4.17.8
तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम्।
रामबाणासनक्षिप्तमावहत् परमां गतिम् ॥ ४.१७.८ ॥
ศรนั้นที่พระรามยิงจากคันธนู ซึ่งเผยทางสู่สวรรค์ ได้นำวีรบุรุษผู้นั้นไปสู่สภาวะอันสูงสุด
4.17.9
तं तथा पतितं संख्ये गतार्चिषमिवानलम्।
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिह च्युतम् ॥ ४.१७.९ ॥
เมื่อเขาล้มลงในการรบเช่นนั้น เขาดูเหมือนไฟที่ดับเปลวแล้ว เหมือนท้าวยยาติที่จุติจากโลกสวรรค์มายังโลกนี้เมื่อบุญหมดสิ้น
4.17.10
आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।
महेन्द्रमिव दुर्धर्षमुपेन्द्रमिव दुःसहम् ॥ ४.१७.१० ॥
เหมือนดวงอาทิตย์ที่กาลเวลาทำให้ตกลงสู่พื้นโลกเมื่อสิ้นยุค เหมือนพระมเหนทร์ผู้ไม่อาจต้านทานได้ เหมือนพระอุเพนทร์ผู้ไม่อาจทนทานได้
4.17.11
महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।
व्यूढोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम् ॥ ४.१७.११ ॥
วาลี โอรสของพระอินทร์ ล้มลงอยู่ สวมพวงมาลัยทอง อกกว้าง แขนใหญ่ หน้าสง่า ดวงตาสีทอง
4.17.12
लक्ष्मणानुचरो रामो ददर्शोपससर्प च।
तं तथा पतितं वीरं गतार्चिषमिवानलम् ॥ ४.१७.१२ ॥
พระรามผู้มีพระลักษมณ์ติดตาม ทอดพระเนตรเห็นแล้วเสด็จเข้าไปใกล้ วีรบุรุษผู้นั้นนอนล้มอยู่เช่นนั้น เหมือนไฟที่ดับเปลวแล้ว
4.17.13
बहुमान्य च तं वीरं वीक्षमाणं शनैरिव।
उपयातौ महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४.१७.१३ ॥
ทั้งสองพี่น้องผู้มีพลังยิ่งใหญ่ คือพระรามและพระลักษมณ์ ทรงให้เกียรติแก่วีรบุรุษผู้นั้น ทอดพระเนตรอย่างช้า ๆ แล้วเสด็จเข้าไปใกล้
4.17.14
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम्।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् ॥ ४.१७.१४ ॥
เมื่อวาลีเห็นพระรามผู้เป็นราฆพและพระลักษมณ์ผู้มีกำลังมาก เขาก็กล่าวถ้อยคำอันรุนแรง แต่ถ้อยคำนั้นสอดคล้องกับธรรม
4.17.15
स भूमावल्पतेजोऽसुर्निहतो नष्टचेतनः।
अर्थसंहितया वाचा गर्वितं रणगर्वितम् ॥ ४.१७.१५ ॥
เขานอนอยู่บนพื้น รัศมีริบหรี่ ลมหายใจสิ้นไป สติหายไป เขากล่าวด้วยถ้อยคำที่มีเนื้อความ เต็มไปด้วยความทะนงและความภาคภูมิในการรบ
4.17.16
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनः।
पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः।
यदहं युद्धसंरब्धस्त्वत्कृते निधनं गतः ॥ ४.१७.१६ ॥
ท่านเป็นโอรสของจอมกษัตริย์ เป็นที่รู้จักและมีโฉมงาม เมื่อท่านสังหารผู้ที่หันหลังให้ ท่านได้คุณงามความดีอะไรในที่นี้ ส่วนข้าผู้กระหายการรบต้องตายเพราะท่าน
4.17.17
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः।
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः ॥ ४.१७.१७ ॥
พระรามเป็นผู้มีตระกูลสูงส่ง มีความมั่นคงในจิตใจ รุ่งเรือง ยึดมั่นในคำปฏิญาณ ทรงรู้จักความเมตตา และยินดีในความเกื้อกูลแก่ประชาชน
4.17.18
सानुक्रोशो महोत्साहः समयज्ञो दृढव्रतः।
इत्येतत् सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि ॥ ४.१७.१८ ॥
พระองค์เต็มด้วยความกรุณา มีความกระตือรือร้นยิ่งใหญ่ รู้จักกาลเวลาและความประพฤติ ยึดมั่นในคำปฏิญาณ สรรพสัตว์ทั้งปวงต่างประกาศเกียรติของพระองค์ทั่วแผ่นดินเช่นนี้
4.17.19
दमः शमः क्षमा धर्मो धृतिः सत्यं पराक्रमः।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपकारिषु ॥ ४.१७.१९ ॥
การข่มใจ ความสงบ ความอดทน ธรรม ความมั่นคง ความจริง และความกล้าหาญ คือคุณสมบัติของกษัตริย์ ข้าแต่พระราชา และการลงโทษแก่ผู้ที่ทำผิดก็เป็นเช่นนั้นด้วย
4.17.20
तान् गुणान् सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव।
तारया प्रतिषिद्धः सन् सुग्रीवेण समागतः ॥ ४.१७.२० ॥
ข้าพิจารณาคุณสมบัติเหล่านั้นและตระกูลอันประเสริฐของท่านแล้ว แม้ถูกตารายับยั้ง ข้าก็มาที่นี่พร้อมกับสุครีพ
4.17.22
न मामन्येन संरब्धं प्रमत्तं वेद्धुमर्हसि।
स त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम्।
जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम् ॥ ४.१७.२२ ॥
ท่านไม่ควรฆ่าข้าพเจ้าซึ่งกำลังโกรธกับอีกผู้หนึ่งและเผลอตัวอยู่ ข้ารู้จักท่าน ท่านทำลายตนเอง เป็นธงแห่งธรรมแต่ไม่ชอบธรรม มีความประพฤติชั่ว เหมือนบ่อน้ำที่ถูกหญ้าปกคลุม
4.17.23
सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम्।
नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम् ॥ ४.१७.२३ ॥
ข้าพเจ้าไม่รู้จักท่าน ท่านเป็นคนบาปที่สวมคราบของคนดี เหมือนไฟที่ซ่อนอยู่ใต้ผ้าคลุมแห่งธรรม
4.17.24
विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम्।
न च त्वामवजानेऽहं कस्मात् तं हंस्यकिल्बिषम् ॥ ४.१७.२४ ॥
หากข้าพเจ้าเคยทำผิดในแว่นแคว้นหรือในเมืองของท่าน หรือดูหมิ่นท่าน แม้ข้าพเจ้าไม่เคยทำเลย เหตุใดท่านจึงฆ่าผู้ที่ไร้ความผิดเช่นนี้
4.17.25
फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम्।
मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम् ॥ ४.१७.२५ ॥
ข้าพเจ้าเป็นลิงที่กินผลไม้และรากไม้อยู่เสมอ อาศัยอยู่ในป่า ผู้ซึ่งที่นี่มิได้ต่อสู้กับใคร และมาพบกับเขาเท่านั้น
4.17.26
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः।
लिङ्गमप्यस्ति ते राजन् दृश्यते धर्मसंहितम् ॥ ४.१७.२६ ॥
ท่านเป็นที่รู้กันว่าเป็นโอรสของจอมกษัตริย์ มีรูปโฉมงดงามน่าชม ข้าแต่พระราชา ยังมีเครื่องหมายที่ประกอบด้วยธรรมปรากฏในตัวท่านด้วย
4.17.27
कः क्षत्रियकुले जातः श्रुतवान् नष्टसंशयः।
धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्नः क्रूरं कर्म समाचरेत् ॥ ४.१७.२७ ॥
ผู้ใดเกิดในวงศ์กษัตริย์ เป็นผู้มีความรู้และปราศจากความสงสัย จะประพฤติการอันโหดร้ายโดยซ่อนตัวอยู่หลังเครื่องหมายแห่งธรรมได้เล่า
4.17.28
त्वं राघवकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः।
अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसे ॥ ४.१७.२८ ॥
ท่านเกิดในวงศ์ราฆพ เป็นที่เลื่องลือว่าเป็นผู้มีธรรม เหตุใดท่านจึงวิ่งวนอยู่ในรูปของผู้ประเสริฐ ทั้งที่กระทำสิ่งต่ำช้า
4.17.29
साम दानं क्षमा धर्मः सत्यं धृतिपराक्रमौ।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपकारिषु ॥ ४.१७.२९ ॥
การประนีประนอม การให้ ความอดทน ธรรมะ ความจริง ความมั่นคง และความกล้าหาญ เป็นคุณสมบัติของกษัตริย์ ข้าแต่พระราชา และการลงโทษแก่ผู้ที่ทำผิดก็เช่นกัน
4.17.30
वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशिनः।
एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वर ॥ ४.१७.३० ॥
ข้าแต่พระราม พวกเราเป็นสัตว์ป่า เป็นกวางที่กินรากไม้และผลไม้ นี่คือธรรมชาติของพวกเรา แต่ท่าน ข้าแต่จอมมนุษย์ เป็นมนุษย์
4.17.31
भूमिर्हिरण्यं रूपं च विग्रहे कारणानि च।
तत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा ॥ ४.१७.३१ ॥
ที่ดิน ทองคำ และความงาม เป็นเหตุแห่งการทะเลาะวิวาท ดังนั้นท่านมีความโลภอะไรในป่านี้ จึงต้องการผลไม้ของข้า
4.17.32
नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि।
राजवृत्तिरसंकीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः ॥ ४.१७.३२ ॥
นโยบายและวินัย ทั้งการลงโทษและการโปรด เป็นกิจของกษัตริย์โดยไม่ปะปนกัน กษัตริย์ไม่ประพฤติตามความปรารถนา
4.17.33
त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः।
राजवृत्तेषु संकीर्णः शरासनपरायणः ॥ ४.१७.३३ ॥
แต่ท่านถูกความใคร่ครอบงำ โกรธง่าย และไม่มั่นคง ท่านปนเปื้อนในการประพฤติของกษัตริย์ และมุ่งมั่นอยู่แต่กับคันธนู
4.17.34
न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता।
इन्द्रियैः कामवृत्तः सन् कृष्यसे मनुजेश्वर ॥ ४.१७.३४ ॥
ท่านไม่มีความเคารพต่อธรรม และจิตใจของท่านไม่ตั้งมั่นในประโยชน์ ข้าแต่จอมมนุษย์ ท่านถูกอินทรีย์ครอบงำ ประพฤติตามความใคร่ จึงถูกฉุดลากไป
4.17.35
हत्वा बाणेन काकुत्स्थ मामिहानपराधिनम्।
किं वक्ष्यसि सतां मध्ये कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ॥ ४.१७.३५ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายกากุตสถ ท่านฆ่าข้าผู้ไร้ความผิดด้วยลูกศร แล้วจะกล่าวอย่างไรในท่ามกลางคนดี หลังจากกระทำการอันน่ารังเกียจนี้
4.17.36
राजहा ब्रह्महा गोघ्नश्चोरः प्राणिवधे रतः।
नास्तिकः परिवेत्ता च सर्वे निरयगामिनः ॥ ४.१७.३६ ॥
ผู้ฆ่ากษัตริย์ ผู้ฆ่าพราหมณ์ ผู้ฆ่าโค ขโมย ผู้ยินดีในการฆ่าสัตว์ มิจฉาทิฏฐิ และผู้แต่งงานก่อนพี่ชาย ทั้งหมดนี้ย่อมไปนรก
4.17.37
सूचकश्च कदर्यश्च मित्रघ्नो गुरुतल्पगः।
लोकं पापात्मनामेते गच्छन्ते नात्र संशयः ॥ ४.१७.३७ ॥
ผู้ฟ้องร้อง ผู้ตระหนี่ ผู้ทรยศเพื่อน และผู้ร่วมประเวณีกับภรรยาของอาจารย์ ผู้เหล่านี้ย่อมไปสู่โลกของคนบาป ไม่ต้องสงสัย
4.17.38
अधार्यं चर्म मे सद्भी रोमाण्यस्थि च वर्जितम्।
अभक्ष्याणि च मांसानि त्वद्विधैर्धर्मचारिभिः ॥ ४.१७.३८ ॥
หนังของข้าไม่ควรสวมใส่โดยคนดี ขนและกระดูกของข้าก็ต้องห้าม และเนื้อสัตว์ก็ไม่ควรรับประทานสำหรับคนอย่างท่านผู้ดำเนินตามธรรม
4.17.39
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रेण राघव।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः ॥ ४.१७.३९ ॥
ข้าแต่ราฆวะ สัตว์ห้าชนิดที่มีกรงเล็บห้าเล็บซึ่งพราหมณ์และกษัตริย์รับประทานได้ คือ เม่น ศวาวิธะ ตัวเงินตัวทอง กระต่าย และเต่า เป็นชนิดที่ห้า
4.17.40
चर्म चास्थि च मे राम न स्पृशन्ति मनीषिणः।
अभक्ष्याणि च मांसानि सोऽहं पञ्चनखो हतः ॥ ४.१७.४० ॥
ข้าแต่พระราม นักปราชญ์ไม่แตะต้องหนังและกระดูกของข้า และเนื้อที่ไม่ควรรับประทานก็เช่นเดียวกัน ข้าผู้มีกรงเล็บห้าเล็บนี้ถูกฆ่าแล้ว
4.17.41
तारया वाक्यमुक्तोऽहं सत्यं सर्वज्ञया हितम्।
तदतिक्रम्य मोहेन कालस्य वशमागतः ॥ ४.१७.४१ ॥
ตาราผู้รู้ทุกสิ่งได้กล่าวถ้อยคำที่เป็นความจริงและเป็นประโยชน์แก่ข้า แต่ข้าละเลยคำเหล่านั้นด้วยความหลง จึงตกอยู่ในอำนาจของกาลเวลา
4.17.42
त्वया नाथेन काकुत्स्थ न सनाथा वसुंधरा।
प्रमदा शीलसम्पूर्णा पत्येव च विधर्मणा ॥ ४.१७.४२ ॥
ท่านคือเจ้าผู้ปกครองของแผ่นดินนี้ โอ กากุตสถ แต่แผ่นดินกลับไม่ได้รับการคุ้มครองอย่างแท้จริง เปรียบเหมือนสตรีผู้มีศีลอันบริบูรณ์ที่ถูกสามีผู้อธรรมทอดทิ้งให้ไร้ที่พึ่ง
4.17.43
शठो नैकृतिकः क्षुद्रो मिथ्याप्रश्रितमानसः।
कथं दशरथेन त्वं जातः पापो महात्मना ॥ ४.१७.४३ ॥
ทรยศ คดโกง ต่ำช้า มีใจแสร้งทำเป็นถ่อมตน โอ ผู้บาป ท่านเกิดจากพระเจ้าทศรถผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้อย่างไรกัน
4.17.44
छिन्नचारित्र्यकक्ष्येण सतां धर्मातिवर्तिना।
त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहं निहतो रामहस्तिना ॥ ४.१७.४४ ॥
ข้าพเจ้าถูกท่าน พระราม ผู้เป็นช้างป่าที่ล่วงละเมิดธรรมของคนดี และทิ้งขอสับแห่งธรรมไปแล้ว ฆ่าเสียทั้งที่สายรัดแห่งความประพฤติของข้าพเจ้าถูกตัดขาดไปแล้ว
4.17.45
अशुभं चाप्ययुक्तं च सतां चैव विगर्हितम्।
वक्ष्यसे चेदृशं कृत्वा सद्भिः सह समागतः ॥ ४.१७.४५ ॥
หากท่านกระทำการเช่นนี้แล้วมาอยู่ร่วมกับคนดี แล้วกล่าวถ้อยคำที่เป็นอัปมงคล ไม่เหมาะสม และคนดีประณามอยู่นั้น...
4.17.46
उदासीनेषु योऽस्मासु विक्रमोऽयं प्रकाशितः।
अपकारिषु ते राम नैवं पश्यामि विक्रमम् ॥ ४.१७.४६ ॥
โอ พระราม ความกล้าหาญนี้ที่ท่านแสดงต่อพวกเราซึ่งเป็นกลางนั้น ข้าพเจ้าไม่เห็นความกล้าหาญเช่นนี้ของท่านต่อผู้ที่ทำร้ายท่านเลย
4.17.47
दृश्यमानस्तु युध्येथा मया युधि नृपात्मज।
अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस्त्वं निहतो मया ॥ ४.१७.४७ ॥
โอ พระโอรสของกษัตริย์ จงต่อสู้ต่อหน้าข้าพเจ้าในการรบเถิด วันนี้ท่านจะได้เห็นพระวิวัสวัตเทพ เมื่อถูกข้าพเจ้าฆ่าเสียแล้ว
4.17.48
त्वयादृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः।
प्रसुप्तः पन्नगेनैव नरः पापवशं गतः ॥ ४.१७.४८ ॥
ข้าพเจ้าผู้ยากจะเข้าใกล้นั้น ท่านฆ่าข้าพเจ้าในสนามรบทั้งที่ท่านมองไม่เห็นข้าพเจ้า เหมือนคนที่กำลังหลับใหล ถูกงูกัดตาย และตกอยู่ในอำนาจของบาป
4.17.49
सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया।
मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः।
मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान् भवेः ॥ ४.१७.४९ ॥
เพราะความปรารถนาจะทำให้สุครีพพอใจ ท่านจึงฆ่าข้าพเจ้า หากท่านได้สั่งข้าพเจ้าเพื่อจุดประสงค์นี้ตั้งแต่แรก ข้าพเจ้าคงนำพระไมถิลีมาถวายท่านได้ภายในวันเดียว
4.17.50
राक्षसं च दुरात्मानं तव भार्यापहारिणम्।
कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां तेऽनिहतं रावणं रणे ॥ ४.१७.५० ॥
ข้าพเจ้าคงมัดคอราวณะ ยักษ์ผู้ชั่วร้ายที่พรากภรรยาของท่านไป และส่งมอบให้ท่านได้ โดยไม่ต้องฆ่าเขาในสนามรบ
4.17.51
न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम्।
आनयेयं तवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव ॥ ४.१७.५१ ॥
แม้พระไมถิลีจะถูกซ่อนไว้ในน้ำทะเล หรือแม้แต่ในบาดาล ข้าพเจ้าก็จะนำนางกลับมาตามคำสั่งของท่าน ดุจการนำล่อตัวเมียสีขาวมา
4.17.52
युक्तं यत्प्राप्नुयाद् राज्यं सुग्रीवः स्वर्गते मयि।
अयुक्तं यदधर्मेण त्वयाहं निहतो रणे ॥ ४.१७.५२ ॥
เป็นการสมควรที่สุครีพจะได้ครองราชย์เมื่อข้าพเจ้าจากโลกไปสู่สวรรค์แล้ว แต่ไม่สมควรที่ท่านฆ่าข้าพเจ้าในสนามรบโดยอธรรม
4.17.53
काममेवंविधो लोकः कालेन विनियुज्यते।
क्षमं चेद्भवता प्राप्तमुत्तरं साधु चिन्त्यताम् ॥ ४.१७.५३ ॥
โลกย่อมถูกกาลเวลาขับเคลื่อนไปในลักษณะเช่นนี้เป็นแน่ หากท่านเห็นว่าเหมาะสม ขอให้พิจารณาคำตอบที่ดีเถิด
4.17.54
इत्येवमुक्त्वा परिशुष्कवक्त्रः
शराभिघाताद् व्यथितो महात्मा।
समीक्ष्य रामं रविसंनिकाशं
तूष्णीं बभौ वानरराजसूनुः ॥ ४.१७.५४ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว พระโอรสของราชาลิงผู้ยิ่งใหญ่ มีพระพักตร์แห้งผาก เจ็บปวดจากการถูกลูกศรแทง จึงมองพระรามผู้เปรียบประดุจดวงอาทิตย์ แล้วนิ่งเงียบอยู่