వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.17.1
ततः शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः।
पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः ॥ ४.१७.१ ॥
రాముని బాణంతో గాయపడిన రణకర్కశుడైన వాలి, నరికివేయబడిన చెట్టులా అకస్మాత్తుగా కూలిపోయాడు.
4.17.2
स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः।
अपतद् देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः ॥ ४.१७.२ ॥
నేలపై అవయవాలన్నీ వాలిపోయి, కాల్చిన బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన అతడు, దేవరాజు ఇంద్రుని విడిచిన ధ్వజంలా పడిపోయాడు.
4.17.3
अस्मिन् निपतिते भूमौ हर्यृक्षाणां गणेश्वरे।
नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत मेदिनी ॥ ४.१७.३ ॥
వానర-ఋక్షుల గణాధిపతి భూమిపై పడినప్పుడు, చంద్రుడు కోల్పోయిన ఆకాశంలా భూమి ప్రకాశించలేదు.
4.17.4
भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः।
न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः ॥ ४.१७.४ ॥
భూమిపై పడినప్పటికీ, ఆ మహాత్ముని దేహాన్ని శోభ, ప్రాణాలు, తేజస్సు, పరాక్రమం వీడలేదు.
4.17.5
शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी रत्नभूषिता।
दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेजः श्रियं च सा ॥ ४.१७.५ ॥
ఇంద్రుడు ఇచ్చిన ఆ శ్రేష్ఠమైన బంగారు మాల, రత్నాలతో అలంకరించబడి, వానర ప్రముఖుని ప్రాణాలను, తేజస్సును, శోభను ధరించింది.
4.17.6
स तया मालया वीरो हैमया हरियूथपः।
संध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत् ॥ ४.१७.६ ॥
ఆ బంగారు మాలతో ఆ వీర వానర సేనాపతి, సంధ్యకాంతితో అంచులు రంగుపడిన మేఘంలా కనిపించాడు.
4.17.7
तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यः शरः।
त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते ॥ ४.१७.७ ॥
అతని మాల, శరీరం, మర్మస్థానాన్ని గుచ్చిన బాణం — పడిపోయినవాడిలోనూ మూడు రూపాలలో అమర్చిన శోభ ప్రకాశించింది.
4.17.8
तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम्।
रामबाणासनक्षिप्तमावहत् परमां गतिम् ॥ ४.१७.८ ॥
రాముని విల్లు నుండి వదలిన ఆ అస్త్రం ఆ వీరుణ్ణి స్వర్గమార్గాన్ని చూపుతూ పరమగతికి తీసుకువెళ్ళింది.
4.17.9
तं तथा पतितं संख्ये गतार्चिषमिवानलम्।
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिह च्युतम् ॥ ४.१७.९ ॥
యుద్ధంలో అలా పడిపోయిన అతడిని, జ్వాల ఆరిపోయిన అగ్నిలా, పుణ్యం తీరిన తర్వాత దేవలోకం నుండి పడిన యయాతిలా చూశారు.
4.17.10
आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।
महेन्द्रमिव दुर्धर्षमुपेन्द्रमिव दुःसहम् ॥ ४.१७.१० ॥
యుగాంతంలో కాలం చేత భూమిపై పడదోయబడిన సూర్యునిలా, జయించరాని మహేంద్రునిలా, సహింపరాని ఉపేంద్రునిలా.
4.17.11
महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।
व्यूढोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम् ॥ ४.१७.११ ॥
మహేంద్రుని కుమారుడైన వాలి పడిపోయి ఉన్నాడు — బంగారు మాల ధరించినవాడు, విశాల వక్షస్థలం, మహాబాహువు, ప్రకాశించే ముఖం, పసుపు-నలుపు కళ్ళు కలవాడు.
4.17.12
लक्ष्मणानुचरो रामो ददर्शोपससर्प च।
तं तथा पतितं वीरं गतार्चिषमिवानलम् ॥ ४.१७.१२ ॥
లక్ష్మణునితో ఉన్న రాముడు చూసి సమీపించాడు. ఆ వీరుడు అలా పడిపోయి ఉన్నాడు — జ్వాల ఆరిపోయిన అగ్నిలా.
4.17.13
बहुमान्य च तं वीरं वीक्षमाणं शनैरिव।
उपयातौ महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४.१७.१३ ॥
ఆ వీరుణ్ణి గౌరవిస్తూ, నెమ్మదిగా చూస్తూ, మహాపరాక్రమశాలులైన ఇద్దరు సోదరులు రాముడు, లక్ష్మణుడు దగ్గరకు వచ్చారు.
4.17.14
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम्।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् ॥ ४.१७.१४ ॥
రాఘవుడు రాముణ్ణి, మహాబలుడైన లక్ష్మణుణ్ణి చూసి వాలి కఠినమైన, అయినా ధర్మసమ్మతమైన మాటలు పలికాడు.
4.17.15
स भूमावल्पतेजोऽसुर्निहतो नष्टचेतनः।
अर्थसंहितया वाचा गर्वितं रणगर्वितम् ॥ ४.१७.१५ ॥
అతడు నేలపై పడి ఉన్నాడు; తేజస్సు క్షీణించి, ప్రాణం పోయి, చైతన్యం కోల్పోయి. అర్థవంతమైన మాటలతో గర్వంగా, యుద్ధగర్వంతో మాట్లాడాడు.
4.17.16
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनः।
पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः।
यदहं युद्धसंरब्धस्त्वत्कृते निधनं गतः ॥ ४.१७.१६ ॥
నీవు నరాధిపతి యొక్క ప్రసిద్ధ, చూడ ముచ్చటైన కుమారుడవు. వెన్నుచూపినవాణ్ణి చంపి నీవు ఇక్కడ ఏ గుణాన్ని పొందావు? యుద్ధోత్సాహంతో ఉన్న నేను నీ కారణంగా మరణించాను.
4.17.17
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः।
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः ॥ ४.१७.१७ ॥
రాముడు కులీనుడు, సత్త్వసంపన్నుడు, తేజస్వి, వ్రతనిష్ఠుడు; కరుణను ఎరిగినవాడు, ప్రజల హితంలో నిమగ్నుడు.
4.17.18
सानुक्रोशो महोत्साहः समयज्ञो दृढव्रतः।
इत्येतत् सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि ॥ ४.१७.१८ ॥
అతడు దయగలవాడు, మహోత్సాహి, సమయజ్ఞుడు, దృఢవ్రతుడు; ఈ విధంగా సర్వప్రాణులు భూమిపై అతని కీర్తిని చాటుతాయి.
4.17.19
दमः शमः क्षमा धर्मो धृतिः सत्यं पराक्रमः।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपकारिषु ॥ ४.१७.१९ ॥
దమం, శమం, క్షమ, ధర్మం, ధృతి, సత్యం, పరాక్రమం — ఇవి రాజుల గుణాలు, ఓ రాజా; అపకారులపై దండనం కూడా.
4.17.20
तान् गुणान् सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव।
तारया प्रतिषिद्धः सन् सुग्रीवेण समागतः ॥ ४.१७.२० ॥
ఆ గుణాలను, నీ శ్రేష్ఠమైన వంశాన్ని ఆలోచించి, తార వారించినప్పటికీ, నేను సుగ్రీవుడితో కలిసి వచ్చాను.
4.17.22
न मामन्येन संरब्धं प्रमत्तं वेद्धुमर्हसि।
स त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम्।
जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम् ॥ ४.१७.२२ ॥
నేను మరొకరితో పోరాడుతూ కోపంగా, అప్రమత్తంగా లేనప్పుడు నన్ను చంపడం నీకు తగదు. ఆత్మనాశనం చేసుకున్న, ధర్మధ్వజంగా నటించే అధర్ముడివైన నీవు పాప ప్రవర్తన కలవాడని నేనెరుగుదును; గడ్డితో కప్పిన బావిలా ఉన్నావు.
4.17.23
सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम्।
नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम् ॥ ४.१७.२३ ॥
సజ్జనుల వేషం ధరించి, దాగిన అగ్నిలా ఉన్న పాపివైన నిన్ను, ధర్మం ముసుగులో దాగిన నిన్ను నేను గుర్తించలేదు.
4.17.24
विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम्।
न च त्वामवजानेऽहं कस्मात् तं हंस्यकिल्बिषम् ॥ ४.१७.२४ ॥
నీ రాజ్యంలో లేదా నగరంలో నేను ఎప్పుడైనా పాపం చేసినా, నిన్ను అవమానించినా — కానీ నేను అలా చేయలేదు — అపరాధం లేని అతన్ని ఎందుకు చంపావు?
4.17.25
फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम्।
मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम् ॥ ४.१७.२५ ॥
పండ్లు, దుంపలు తింటూ ఎల్లప్పుడూ అడవిలో తిరిగే వానరుడనైన నన్ను — ఇక్కడ మరొకరితో పోరాడకుండా, అతనితో కలవడానికి వచ్చిన నన్ను —
4.17.26
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः।
लिङ्गमप्यस्ति ते राजन् दृश्यते धर्मसंहितम् ॥ ४.१७.२६ ॥
నీవు నరాధిపతి (దశరథుని) కుమారుడవని ప్రసిద్ధుడవు, చూడ ప్రియుడవు. రాజా, నీలో ధర్మయుక్తమైన లక్షణమూ కనిపిస్తోంది.
4.17.27
कः क्षत्रियकुले जातः श्रुतवान् नष्टसंशयः।
धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्नः क्रूरं कर्म समाचरेत् ॥ ४.१७.२७ ॥
క్షత్రియ వంశంలో జన్మించి, శాస్త్రజ్ఞుడై, సందేహరహితుడైన వాడెవడు, ధర్మ లక్షణాలతో కప్పబడి క్రూరకర్మ చేయగలడు?
4.17.28
त्वं राघवकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः।
अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसे ॥ ४.१७.२८ ॥
నీవు రాఘవ వంశంలో జన్మించి ధర్మవంతుడిగా ప్రసిద్ధుడవు. గొప్ప రూపంతో ఉండి అధమ కార్యం కోసం ఎందుకు తిరుగుతున్నావు?
4.17.29
साम दानं क्षमा धर्मः सत्यं धृतिपराक्रमौ।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपकारिषु ॥ ४.१७.२९ ॥
సామం, దానం, క్షమ, ధర్మం, సత్యం, ధైర్యం, పరాక్రమం — ఇవి రాజుల గుణాలు, రాజా; అపకారులపై దండనమూ.
4.17.30
वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशिनः।
एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वर ॥ ४.१७.३० ॥
మేము వనచరులం, రామా, మూలఫలాలు తినే మృగాలం. ఇదే మా స్వభావం; నీవు, నరేశ్వరా, మనిషివి.
4.17.31
भूमिर्हिरण्यं रूपं च विग्रहे कारणानि च।
तत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा ॥ ४.१७.३१ ॥
భూమి, బంగారం, రూపం — ఇవే కలహానికి కారణాలు; మరి ఈ అడవిలో నా ఫలాలపై నీకు ఏమి లోభం?
4.17.32
नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि।
राजवृत्तिरसंकीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः ॥ ४.१७.३२ ॥
నయం, వినయం, నిగ్రహం, అనుగ్రహం — ఇవన్నీ రాజధర్మ ఆచరణ; రాజులు కామవృత్తితో నడుచుకునేవారు కారు, ఆ ఆచరణ కలుషితం కానిది.
4.17.33
त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः।
राजवृत्तेषु संकीर्णः शरासनपरायणः ॥ ४.१७.३३ ॥
కానీ నీవు కామప్రధానుడవు, కోపస్వభావుడవు, అస్థిరుడవు; రాజవృత్తిలో కలుషితుడవు, విల్లు-బాణాల్లోనే నిమగ్నుడవు.
4.17.34
न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता।
इन्द्रियैः कामवृत्तः सन् कृष्यसे मनुजेश्वर ॥ ४.१७.३४ ॥
ధర్మం పట్ల నీకు గౌరవం లేదు, అర్థంలో నీ బుద్ధి స్థిరంగా లేదు; ఓ మనుజేశ్వరా, ఇంద్రియాలవల్ల కామవృత్తితో నడుస్తూ నీవు లాగబడుతున్నావు.
4.17.35
हत्वा बाणेन काकुत्स्थ मामिहानपराधिनम्।
किं वक्ष्यसि सतां मध्ये कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ॥ ४.१७.३५ ॥
ఓ కాకుత్స్థా, నిర్దోషినైన నన్ను బాణంతో చంపి, ఇంతటి నిందనీయ కర్మ చేసి, సజ్జనుల మధ్య నీవు ఏమి చెబుతావు?
4.17.36
राजहा ब्रह्महा गोघ्नश्चोरः प्राणिवधे रतः।
नास्तिकः परिवेत्ता च सर्वे निरयगामिनः ॥ ४.१७.३६ ॥
రాజును చంపేవాడు, బ్రాహ్మణుని చంపేవాడు, గోవును చంపేవాడు, దొంగ, ప్రాణివధలో రతుడు, నాస్తికుడు, పరివేత్త — వీరందరూ నరకానికి పోతారు.
4.17.37
सूचकश्च कदर्यश्च मित्रघ्नो गुरुतल्पगः।
लोकं पापात्मनामेते गच्छन्ते नात्र संशयः ॥ ४.१७.३७ ॥
చాడీలు చెప్పేవాడు, లోభి, మిత్రఘాతకుడు, గురుపత్నీగామి — వీరు పాపాత్ముల లోకానికి పోతారు; ఇందులో సందేహం లేదు.
4.17.38
अधार्यं चर्म मे सद्भी रोमाण्यस्थि च वर्जितम्।
अभक्ष्याणि च मांसानि त्वद्विधैर्धर्मचारिभिः ॥ ४.१७.३८ ॥
సజ్జనులకు నా చర్మం ధరించతగినది కాదు, వెంట్రుకలు మరియు ఎముక కూడా నిషిద్ధం; నీ వంటి ధర్మాచారులకు మాంసం తినతగినది కాదు.
4.17.39
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रेण राघव।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः ॥ ४.१७.३९ ॥
ఓ రాఘవా, బ్రాహ్మణులు మరియు క్షత్రియులు తినతగిన ఐదు ఐదు గోళ్ల జంతువులు: ముళ్ళపంది, శ్వావిధ, గోధా, కుందేలు, ఐదవది తాబేలు.
4.17.40
चर्म चास्थि च मे राम न स्पृशन्ति मनीषिणः।
अभक्ष्याणि च मांसानि सोऽहं पञ्चनखो हतः ॥ ४.१७.४० ॥
ఓ రామా, నా చర్మాన్ని, ఎముకను జ్ఞానులు తాకరు; తినతగని మాంసమూ అంతే. ఆ ఐదు గోళ్ల నేను చంపబడ్డాను.
4.17.41
तारया वाक्यमुक्तोऽहं सत्यं सर्वज्ञया हितम्।
तदतिक्रम्य मोहेन कालस्य वशमागतः ॥ ४.१७.४१ ॥
సర్వజ్ఞురాలైన తార నాకు సత్యమూ హితమూ అయిన మాట చెప్పింది; దానిని అతిక్రమించి, మోహంతో నేను కాలవశమయ్యాను.
4.17.42
त्वया नाथेन काकुत्स्थ न सनाथा वसुंधरा।
प्रमदा शीलसम्पूर्णा पत्येव च विधर्मणा ॥ ४.१७.४२ ॥
ఓ కాకుత్స్థా, నీ వంటి నాథుడు ఉన్నా భూమి సనాథ కాలేదు; శీలసంపన్న స్త్రీ అధర్మి అయిన భర్త వలన అనాథ అయినట్లు.
4.17.43
शठो नैकृतिकः क्षुद्रो मिथ्याप्रश्रितमानसः।
कथं दशरथेन त्वं जातः पापो महात्मना ॥ ४.१७.४३ ॥
కపటి, మోసగాడు, నీచుడు, అసత్య వినయంతో నిండిన మనస్సు కలవాడవైన నీవు, మహాత్ముడైన దశరథుని వలన ఎలా పుట్టావు, పాపీ?
4.17.44
छिन्नचारित्र्यकक्ष्येण सतां धर्मातिवर्तिना।
त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहं निहतो रामहस्तिना ॥ ४.१७.४४ ॥
సజ్జనుల ధర్మాన్ని అతిక్రమించి, ధర్మమనే అంకుశాన్ని విడిచిన రాముడనే ఏనుగు చేత, నా చారిత్ర్య పట్టీ తెగిపోయి నేను చంపబడ్డాను.
4.17.45
अशुभं चाप्ययुक्तं च सतां चैव विगर्हितम्।
वक्ष्यसे चेदृशं कृत्वा सद्भिः सह समागतः ॥ ४.१७.४५ ॥
ఇలాంటి పని చేసి, సజ్జనులతో కలిసి నీవు అశుభమైన, అనుచితమైన, సజ్జనులు నిందించే మాటలు పలికితే...
4.17.46
उदासीनेषु योऽस्मासु विक्रमोऽयं प्रकाशितः।
अपकारिषु ते राम नैवं पश्यामि विक्रमम् ॥ ४.१७.४६ ॥
రామా, తటస్థంగా ఉన్న మామీద నీవు చూపిన ఈ పరాక్రమం, అపకారం చేసిన వారిపై ఇలా కనిపించలేదు.
4.17.47
दृश्यमानस्तु युध्येथा मया युधि नृपात्मज।
अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस्त्वं निहतो मया ॥ ४.१७.४७ ॥
రాజకుమారా, నా కంటికి కనిపిస్తూ యుద్ధం చేయి; నేడు నీవు నా చేత చంపబడి వైవస్వత దేవుడిని (యముడిని) చూస్తావు.
4.17.48
त्वयादृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः।
प्रसुप्तः पन्नगेनैव नरः पापवशं गतः ॥ ४.१७.४८ ॥
నీవు కనిపించకుండా యుద్ధంలో దుర్జేయుడనైన నన్ను చంపావు; నిద్రిస్తున్న మనిషిని పాపవశంలో పడిన పామే కరిచినట్లు.
4.17.49
सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया।
मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः।
मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान् भवेः ॥ ४.१७.४९ ॥
సుగ్రీవునికి ప్రియం చేయాలనే కోరికతో నీవు నన్ను చంపావు; ఈ పని కోసం ముందే నన్ను ప్రేరేపించి ఉంటే, ఒక్క రోజులోనే మైథిలిని నీకోసం తెచ్చి ఉండేవాడిని.
4.17.50
राक्षसं च दुरात्मानं तव भार्यापहारिणम्।
कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां तेऽनिहतं रावणं रणे ॥ ४.१७.५० ॥
నీ భార్యను అపహరించిన ఆ దురాత్ముడు రాక్షసుడు రావణుడిని, యుద్ధంలో చంపకుండానే కంఠానికి కట్టి నీకు అప్పగించి ఉండేవాడిని.
4.17.51
न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम्।
आनयेयं तवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव ॥ ४.१७.५१ ॥
సముద్ర జలంలో ఉంచినా, లేదా పాతాళంలో దాచినా, నీ ఆజ్ఞతో మైథిలిని తెల్ల కంచరగాడిదను తెచ్చినట్లు తెచ్చి ఉండేవాడిని.
4.17.52
युक्तं यत्प्राप्नुयाद् राज्यं सुग्रीवः स्वर्गते मयि।
अयुक्तं यदधर्मेण त्वयाहं निहतो रणे ॥ ४.१७.५२ ॥
నేను స్వర్గానికి వెళ్ళిన తర్వాత సుగ్రీవుడు రాజ్యం పొందడం న్యాయమే; కానీ నువ్వు అధర్మంగా యుద్ధంలో నన్ను చంపడం అన్యాయం.
4.17.53
काममेवंविधो लोकः कालेन विनियुज्यते।
क्षमं चेद्भवता प्राप्तमुत्तरं साधु चिन्त्यताम् ॥ ४.१७.५३ ॥
ఈ లోకం నిజానికి కాలం చేత ఇలాగే నడిపించబడుతుంది. నీకు తగినదిగా తోస్తే, దీనికి తగిన సమాధానాన్ని బాగా ఆలోచించు.
4.17.54
इत्येवमुक्त्वा परिशुष्कवक्त्रः
शराभिघाताद् व्यथितो महात्मा।
समीक्ष्य रामं रविसंनिकाशं
तूष्णीं बभौ वानरराजसूनुः ॥ ४.१७.५४ ॥
ఇలా చెప్పి, బాణ ఘాతంతో బాధపడిన, ఎండిన ముఖం గల ఆ మహాత్ముడు, సూర్యునిలా ప్రకాశించే రాముని చూసి మౌనంగా నిలిచాడు—వానరరాజ పుత్రుడు.