ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.17.1
ततः शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः।
पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः ॥ ४.१७.१ ॥
ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ରଣକର୍କଶ ବାଳୀ, କଟା ଗଛ ପରି ସହସା ପଡ଼ିଗଲେ।
4.17.2
स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः।
अपतद् देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः ॥ ४.१७.२ ॥
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ଲୁଟାଇ, ତପ୍ତ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ସେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଖୋଲା ରଶ୍ମିର ଧ୍ୱଜା ପରି ପଡ଼ିଲେ।
4.17.3
अस्मिन् निपतिते भूमौ हर्यृक्षाणां गणेश्वरे।
नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत मेदिनी ॥ ४.१७.३ ॥
ବାନର-ଋକ୍ଷ ଗଣନାୟକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବାରୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ହରାଇଥିବା ଆକାଶ ପରି ପୃଥିବୀ ଶୋଭା ପାଇଲା ନାହିଁ।
4.17.4
भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः।
न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः ॥ ४.१७.४ ॥
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦେହକୁ ଶ୍ରୀ, ପ୍ରାଣ, ତେଜ କିମ୍ବା ପରାକ୍ରମ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ।
4.17.5
शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी रत्नभूषिता।
दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेजः श्रियं च सा ॥ ४.१७.५ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦତ୍ତ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନା ମାଳା, ରତ୍ନରେ ସଜ୍ଜିତ, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ତେଜ ଓ ଶ୍ରୀ ଧାରଣ କରୁଥିଲା।
4.17.6
स तया मालया वीरो हैमया हरियूथपः।
संध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत् ॥ ४.१७.६ ॥
ସେହି ସୁନା ମାଳାରେ ସେ ବୀର ବାନର ସେନାପତି, ସନ୍ଧ୍ୟାରାଗରେ ରଞ୍ଜିତ କୋଣ ଥିବା ମେଘ ପରି ହେଲେ।
4.17.7
तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यः शरः।
त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते ॥ ४.१७.७ ॥
ତାଙ୍କ ମାଳା, ଶରୀର ଓ ମର୍ମଭେଦୀ ସେଇ ବାଣ — ପଡ଼ିଥିବା ଜଣଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ରୂପରେ ସଜ୍ଜିତ ଶୋଭା ଝଲସୁଥିଲା।
4.17.8
तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम्।
रामबाणासनक्षिप्तमावहत् परमां गतिम् ॥ ४.१७.८ ॥
ରାମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ସେ ଅସ୍ତ୍ର ସେହି ବୀରଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗ ଦେଖାଇ ପରମ ଗତିକୁ ନେଇଗଲା।
4.17.9
तं तथा पतितं संख्ये गतार्चिषमिवानलम्।
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिह च्युतम् ॥ ४.१७.९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଭଳି ପଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ଶିଖା ନିଭିଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଦେବଲୋକରୁ ଖସିଥିବା ଯଯାତି ପରି ଦେଖାଗଲା।
4.17.10
आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।
महेन्द्रमिव दुर्धर्षमुपेन्द्रमिव दुःसहम् ॥ ४.१७.१० ॥
ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ପକାଯାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଅଜେୟ ମହେନ୍ଦ୍ର ପରି ଏବଂ ଅସହ୍ୟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ପରି।
4.17.11
महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।
व्यूढोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम् ॥ ४.१७.११ ॥
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାଳୀ ପଡ଼ିଥିଲା — ସୁନାମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଶାଳ ଛାତିଥିବା, ମହାବାହୁ, ତେଜସ୍ୱୀ ମୁଖ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଆଖିଥିବା।
4.17.12
लक्ष्मणानुचरो रामो ददर्शोपससर्प च।
तं तथा पतितं वीरं गतार्चिषमिवानलम् ॥ ४.१७.१२ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ରାମ ଦେଖି ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେ ବୀର ସେଭଳି ପଡ଼ିଥିଲା — ଶିଖା ନିଭିଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
4.17.13
बहुमान्य च तं वीरं वीक्षमाणं शनैरिव।
उपयातौ महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४.१७.१३ ॥
ସେହି ବୀରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାହୁଁଚାହୁଁ ମହାପରାକ୍ରମୀ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
4.17.14
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम्।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् ॥ ४.१७.१४ ॥
ରାଘବ ରାମ ଓ ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଳୀ କଠୋର କିନ୍ତୁ ଧର୍ମସଙ୍ଗତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.17.15
स भूमावल्पतेजोऽसुर्निहतो नष्टचेतनः।
अर्थसंहितया वाचा गर्वितं रणगर्वितम् ॥ ४.१७.१५ ॥
ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ତେଜ କ୍ଷୀଣ, ପ୍ରାଣ ଗଲା, ଚେତନା ହରାଇଥିଲେ। ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣୀରେ ଗର୍ବରେ, ରଣଗର୍ବରେ ସେ କହିଲେ।
4.17.16
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनः।
पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः।
यदहं युद्धसंरब्धस्त्वत्कृते निधनं गतः ॥ ४.१७.१६ ॥
ତୁମେ ନରପତିଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର। ପିଠି ଫେରାଇଥିବା ଜଣକୁ ବଧ କରି ତୁମେ ଏଠାରେ କେଉଁ ଗୁଣ ପାଇଲ? ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍ସାହିତ ମୁଁ ତୁମ ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲି।
4.17.17
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः।
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः ॥ ४.१७.१७ ॥
ରାମ କୁଳୀନ, ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ; କରୁଣା ଜାଣନ୍ତି, ପ୍ରଜାଙ୍କ ହିତରେ ରତ।
4.17.18
सानुक्रोशो महोत्साहः समयज्ञो दृढव्रतः।
इत्येतत् सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि ॥ ४.१७.१८ ॥
ସେ ଦୟାଳୁ, ମହୋତ୍ସାହୀ, ସମୟଜ୍ଞ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ଯଶ କହନ୍ତି।
4.17.19
दमः शमः क्षमा धर्मो धृतिः सत्यं पराक्रमः।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपकारिषु ॥ ४.१७.१९ ॥
ଦମ, ଶମ, କ୍ଷମା, ଧର୍ମ, ଧୃତି, ସତ୍ୟ, ପରାକ୍ରମ — ଏଇଗୁଡ଼ିକ ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ, ହେ ରାଜନ; ଅପକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ।
4.17.20
तान् गुणान् सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव।
तारया प्रतिषिद्धः सन् सुग्रीवेण समागतः ॥ ४.१७.२० ॥
ସେହି ଗୁଣ ଏବଂ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶକୁ ବିଚାରି, ତାରା ଦ୍ୱାରା ନିବାରିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ଆସିଲି।
4.17.22
न मामन्येन संरब्धं प्रमत्तं वेद्धुमर्हसि।
स त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम्।
जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम् ॥ ४.१७.२२ ॥
ଅନ୍ୟ ସହ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସାବଧାନ ଥିବା ସମୟରେ ମୋତେ ମାରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନଥିଲା। ଆତ୍ମବିନାଶୀ, ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅଧାର୍ମିକ, ପାପାଚାରୀ ତୁମକୁ ମୁଁ ଜାଣେ; ତୃଣରେ ଆବୃତ କୂପ ପରି ତୁମେ।
4.17.23
सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम्।
नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम् ॥ ४.१७.२३ ॥
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ବେଶ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ପାପୀ ତୁମକୁ, ଧର୍ମର ଆବରଣରେ ଲୁଚିଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନି ନ ଥିଲି।
4.17.24
विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम्।
न च त्वामवजानेऽहं कस्मात् तं हंस्यकिल्बिषम् ॥ ४.१७.२४ ॥
ତୁମ ରାଜ୍ୟ ବା ନଗରରେ ମୁଁ କେବେ ପାପ କରିଥିଲେ, ତୁମକୁ ଅବଜ୍ଞା କରିଥିଲେ — କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାହା କରିନାହିଁ — ନିର୍ଦୋଷ ତାକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ମାରିଲ?
4.17.25
फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम्।
मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम् ॥ ४.१७.२५ ॥
ଫଳ-ମୂଳ ଖାଇ, ସଦା ବନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ବାନର ମୋତେ — ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ନ କରି, ତାକୁ ଭେଟିବାକୁ ଆସିଥିବା ମୋତେ —
4.17.26
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः।
लिङ्गमप्यस्ति ते राजन् दृश्यते धर्मसंहितम् ॥ ४.१७.२६ ॥
ତୁମେ ନରାଧିପତି (ଦଶରଥ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ। ହେ ରାଜନ, ତୁମଠାରେ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
4.17.27
कः क्षत्रियकुले जातः श्रुतवान् नष्टसंशयः।
धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्नः क्रूरं कर्म समाचरेत् ॥ ४.१७.२७ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମି, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ସନ୍ଦେହହୀନ କିଏ, ଧର୍ମର ଚିହ୍ନରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ କ୍ରୂର କର୍ମ କରିବ?
4.17.28
त्वं राघवकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः।
अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसे ॥ ४.१७.२८ ॥
ତୁମେ ରାଘବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମି ଧର୍ମବାନ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଉତ୍ତମ ରୂପ ଥାଇ ଅଧମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କାହିଁକି ଦୌଡ଼ୁଛ?
4.17.29
साम दानं क्षमा धर्मः सत्यं धृतिपराक्रमौ।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपकारिषु ॥ ४.१७.२९ ॥
ସାମ, ଦାନ, କ୍ଷମା, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମ — ଏଗୁଡ଼ିକ ରାଜାମାନଙ୍କ ଗୁଣ, ହେ ରାଜନ; ଏବଂ ଅପକାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ।
4.17.30
वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशिनः।
एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वर ॥ ४.१७.३० ॥
ଆମେ ବନଚାରୀ, ହେ ରାମ, ମୂଳ-ଫଳ ଖାଉଥିବା ମୃଗ। ଏହା ଆମର ସ୍ୱଭାବ; ତୁମେ, ହେ ନରେଶ୍ବର, ପୁରୁଷ।
4.17.31
भूमिर्हिरण्यं रूपं च विग्रहे कारणानि च।
तत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा ॥ ४.१७.३१ ॥
ଭୂମି, ସୁନା ଓ ରୂପ — ଏହିସବୁ କଳହର କାରଣ; ତେବେ ଏହି ବନରେ ମୋ ଫଳ ଉପରେ ତୁମର କ'ଣ ଲୋଭ?
4.17.32
नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि।
राजवृत्तिरसंकीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः ॥ ४.१७.३२ ॥
ନୟ ଓ ବିନୟ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ — ଏହା ରାଜବୃତ୍ତି; ତାହା ଅମିଶ୍ର। ରାଜାମାନେ କାମବୃତ୍ତିରେ ଚାଳିତ ନୁହନ୍ତି।
4.17.33
त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः।
राजवृत्तेषु संकीर्णः शरासनपरायणः ॥ ४.१७.३३ ॥
କିନ୍ତୁ ତୁମେ କାମପ୍ରଧାନ, କ୍ରୋଧୀ ଓ ଅସ୍ଥିର; ରାଜବୃତ୍ତିରେ ମିଶ୍ରିତ, ଧନୁ-ବାଣରେ ହିଁ ନିମଗ୍ନ।
4.17.34
न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता।
इन्द्रियैः कामवृत्तः सन् कृष्यसे मनुजेश्वर ॥ ४.१७.३४ ॥
ଧର୍ମରେ ତୁମର ଆଦର ନାହିଁ, ଅର୍ଥରେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ନୁହେଁ। ହେ ମନୁଜେଶ୍ୱର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କାମବୃତ୍ତିରେ ଚାଳିତ ହୋଇ ତୁମେ ଟଣାଯାଉଛ।
4.17.35
हत्वा बाणेन काकुत्स्थ मामिहानपराधिनम्।
किं वक्ष्यसि सतां मध्ये कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ॥ ४.१७.३५ ॥
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ନିରପରାଧୀ ମୋତେ ବାଣରେ ମାରି, ଏପରି ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ କରି, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କ'ଣ କହିବ?
4.17.36
राजहा ब्रह्महा गोघ्नश्चोरः प्राणिवधे रतः।
नास्तिकः परिवेत्ता च सर्वे निरयगामिनः ॥ ४.१७.३६ ॥
ରାଜଘାତୀ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ, ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ, ଚୋର, ପ୍ରାଣୀବଧରେ ରତ, ନାସ୍ତିକ ଓ ପରିବେତ୍ତା — ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନରକଗାମୀ।
4.17.37
सूचकश्च कदर्यश्च मित्रघ्नो गुरुतल्पगः।
लोकं पापात्मनामेते गच्छन्ते नात्र संशयः ॥ ४.१७.३७ ॥
ଚୁଗୁଲିଖୋର, କୃପଣ, ମିତ୍ରଘାତୀ ଓ ଗୁରୁପତ୍ନୀଗାମୀ — ସେମାନେ ପାପୀମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
4.17.38
अधार्यं चर्म मे सद्भी रोमाण्यस्थि च वर्जितम्।
अभक्ष्याणि च मांसानि त्वद्विधैर्धर्मचारिभिः ॥ ४.१७.३८ ॥
ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିବା ଅଯୋଗ୍ୟ; କେଶ ଓ ହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜିତ; ତୁମ ପରି ଧର୍ମାଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମାଂସ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ।
4.17.39
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रेण राघव।
शल्यकः श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः ॥ ४.१७.३९ ॥
ହେ ରାଘବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଖାଇପାରିବେ ଏହି ପାଞ୍ଚ ନଖି ପ୍ରାଣୀ: ଶଳ୍ୟକ, ଶ୍ୱାବିଧ, ଗୋଧା, ଶଶ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ କଇଁଛ।
4.17.40
चर्म चास्थि च मे राम न स्पृशन्ति मनीषिणः।
अभक्ष्याणि च मांसानि सोऽहं पञ्चनखो हतः ॥ ४.१७.४० ॥
ହେ ରାମ, ମୋ ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ମାଂସ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ସେହି ପାଞ୍ଚ ନଖି ମୁଁ ହତ ହୋଇଛି।
4.17.41
तारया वाक्यमुक्तोऽहं सत्यं सर्वज्ञया हितम्।
तदतिक्रम्य मोहेन कालस्य वशमागतः ॥ ४.१७.४१ ॥
ସର୍ବଜ୍ଞା ତାରା ମୋତେ ସତ୍ୟ ଓ ହିତକର ବାକ୍ୟ କହିଥିଲେ; ତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମୋହବଶତଃ ମୁଁ କାଳର ବଶରେ ଆସିଗଲି।
4.17.42
त्वया नाथेन काकुत्स्थ न सनाथा वसुंधरा।
प्रमदा शीलसम्पूर्णा पत्येव च विधर्मणा ॥ ४.१७.४२ ॥
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମ ପରି ନାଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ସନାଥା ନୁହେଁ; ଯେପରି ଶୀଳବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଅଧର୍ମୀ ସ୍ୱାମୀ ହେତୁ ଅନାଥା ହୁଏ।
4.17.43
शठो नैकृतिकः क्षुद्रो मिथ्याप्रश्रितमानसः।
कथं दशरथेन त्वं जातः पापो महात्मना ॥ ४.१७.४३ ॥
ଶଠ, ଛଳକାରୀ, ନୀଚ, ମିଥ୍ୟା ନମ୍ରତାଭରା ମନର ତୁମେ, ମହାତ୍ମା ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ କିପରି ଜନ୍ମିଲ, ହେ ପାପୀ?
4.17.44
छिन्नचारित्र्यकक्ष्येण सतां धर्मातिवर्तिना।
त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहं निहतो रामहस्तिना ॥ ४.१७.४४ ॥
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଧର୍ମ ଲଙ୍ଘନକାରୀ, ଧର୍ମର ଅଙ୍କୁଶ ତ୍ୟାଗକାରୀ ରାମ ନାମକ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା, ଚରିତ୍ରର ବନ୍ଧନ ଛିଣ୍ଡି ମୁଁ ନିହତ ହୋଇଛି।
4.17.45
अशुभं चाप्ययुक्तं च सतां चैव विगर्हितम्।
वक्ष्यसे चेदृशं कृत्वा सद्भिः सह समागतः ॥ ४.१७.४५ ॥
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ତୁମେ ଅଶୁଭ, ଅନୁଚିତ ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ନିନ୍ଦିତ କଥା କହିବ ଯଦି...
4.17.46
उदासीनेषु योऽस्मासु विक्रमोऽयं प्रकाशितः।
अपकारिषु ते राम नैवं पश्यामि विक्रमम् ॥ ४.१७.४६ ॥
ହେ ରାମ, ଉଦାସୀନ ଆମ ଉପରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇଛ, ଅପକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ମୁଁ ତୁମର ଏପରି ପରାକ୍ରମ ଦେଖେ ନାହିଁ।
4.17.47
दृश्यमानस्तु युध्येथा मया युधि नृपात्मज।
अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस्त्वं निहतो मया ॥ ४.१७.४७ ॥
ହେ ରାଜକୁମାର, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ରହି ଯୁଦ୍ଧ କର; ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇ ବୈବସ୍ୱତ ଦେବ (ଯମ)ଙ୍କୁ ଦେଖିବ।
4.17.48
त्वयादृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः।
प्रसुप्तः पन्नगेनैव नरः पापवशं गतः ॥ ४.१७.४८ ॥
ତୁମେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଜୟ ମୋତେ ବଧ କଲ; ଯେପରି ଶୋଇଥିବା ମଣିଷକୁ ପାପବଶରେ ସାପ ଦଂଶେ।
4.17.49
सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया।
मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः।
मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान् भवेः ॥ ४.१७.४९ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ତୁମେ ମୋତେ ବଧ କଲ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ମୋତେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାନ୍ତ, ତେବେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣି ଦେଇଥାନ୍ତି।
4.17.50
राक्षसं च दुरात्मानं तव भार्यापहारिणम्।
कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां तेऽनिहतं रावणं रणे ॥ ४.१७.५० ॥
ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିବା ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ରାକ୍ଷସ ରାବଣକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନ ମାରି ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି ତୁମକୁ ସମର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି।
4.17.51
न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम्।
आनयेयं तवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव ॥ ४.१७.५१ ॥
ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ରଖାଯାଇଥିଲେ ବା ପାତାଳରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଆଦେଶରେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଧଳା ଖଚ୍ଚରୀ ପରି ଆଣିଥାନ୍ତି।
4.17.52
युक्तं यत्प्राप्नुयाद् राज्यं सुग्रीवः स्वर्गते मयि।
अयुक्तं यदधर्मेण त्वयाहं निहतो रणे ॥ ४.१७.५२ ॥
ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜ୍ୟ ପାଇବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅଧର୍ମରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ମାରିଛ, ଏହା ଅନୁଚିତ।
4.17.53
काममेवंविधो लोकः कालेन विनियुज्यते।
क्षमं चेद्भवता प्राप्तमुत्तरं साधु चिन्त्यताम् ॥ ४.१७.५३ ॥
ଏହି ଜଗତ ପ୍ରକୃତରେ କାଳ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଚାଳିତ ହୁଏ। ତୁମକୁ ଉଚିତ ମନେ ହେଲେ, ଏହାର ଉତ୍ତର ଭଲ ଭାବେ ଭାବି ନିଅ।
4.17.54
इत्येवमुक्त्वा परिशुष्कवक्त्रः
शराभिघाताद् व्यथितो महात्मा।
समीक्ष्य रामं रविसंनिकाशं
तूष्णीं बभौ वानरराजसूनुः ॥ ४.१७.५४ ॥
ଏହିପରି କହି, ବାଣର ଆଘାତରେ ବ୍ୟଥିତ, ଶୁଷ୍କ ମୁଖ ସେହି ମହାତ୍ମା ବାନରରାଜପୁତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ନୀରବ ରହିଲେ।