Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.19.1
स वानरमहाराजः शयानः शरपीडितः।
प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ ४.१९.१ ॥
Yaciendo, atormentado por la flecha, el gran rey de los monos no encontró respuesta a las palabras razonadas que le fueron dirigidas.
4.19.2
अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम्।
रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः ॥ ४.१९.२ ॥
Con los miembros desgarrados por las piedras, gravemente golpeado por los árboles y abrumado por la flecha de Rāma, cayó desmayado al final de su vida.
4.19.3
तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे।
हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥ ४.१९.३ ॥
Tārā oyó que Vāli, el tigre entre los monos, había sido abatido en combate por la flecha lanzada por Rāma.
4.19.4
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम्।
निष्पपात भृशं तस्मादुद्विग्ना गिरिकन्दरात् ॥ ४.१९.४ ॥
Al oír la noticia espantosa e ingrata de la muerte de su esposo, ella, que estaba con su hijo, salió precipitadamente de la cueva de la montaña, muy agitada.
4.19.5
ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः।
ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥ ४.१९.५ ॥
Los poderosos monos de la comitiva de Aṅgada, al ver a Rāma con su arco, huyeron aterrorizados.
4.19.6
सा ददर्श ततस्त्रस्तान् हरीनापततो द्रुतम्।
यूथादेव परिभ्रष्टान् मृगान् निहतयूथपान् ॥ ४.१९.६ ॥
Entonces vio a los monos aterrorizados que se precipitaban hacia ella, como ciervos separados de su manada cuyos líderes han sido abatidos.
4.19.7
तानुवाच समासाद्य दुःखितान् दुःखिता सती।
रामवित्रासितान् सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः ॥ ४.१९.७ ॥
Acercándose a los dolidos monos, la fiel y afligida Tārā les habló a todos, aterrorizados por Rāma como si fueran perseguidos por flechas.
4.19.8
वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः।
तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद् द्रवत दुर्गताः ॥ ४.१९.८ ॥
¡Oh monos! ¿Por qué huís aterrorizados y desdichados, abandonando al león entre los reyes, delante de quien solíais caminar?
4.19.9
राज्यहेतोः स चेद् भ्राता भ्रात्रा क्रूरेण पातितः।
रामेण प्रहितैर्दूरान्मार्गणैर्दूरपातिभिः ॥ ४.१९.९ ॥
Si su hermano ha sido derribado por un hermano cruel por el reino, entonces fue por las flechas de largo alcance de Rāma, disparadas desde lejos.
4.19.10
कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः।
प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम् ॥ ४.१९.१० ॥
Al oír las palabras de la esposa del mono, los monos que podían tomar cualquier forma le hablaron a la mujer con palabras oportunas e ininterrumpidas.
4.19.11
जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम्।
अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥ ४.१९.११ ॥
Oh madre de un hijo vivo, vuelve atrás y protege a tu hijo Aṅgada. La Muerte, con la forma de Rāma, ha golpeado a Vālin y se lo lleva.
4.19.12
क्षिप्तान् वृक्षान् समाविध्य विपुलाश्च तथा शिलाः।
वाली वज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेव निपातितः ॥ ४.१९.१२ ॥
Vālin lanzó árboles y vastas rocas, pero fue derribado por flechas semejantes al rayo, como si lo hubiera abatido el propio rayo.
4.19.13
अभिभूतमिदं सर्वं विद्रुतं वानरं बलम्।
अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥ ४.१९.१३ ॥
Derrotado y dispersado, este ejército de monos entero ha huido, pues aquel tigre entre los saltarines, igual en esplendor a Indra, ha sido abatido.
4.19.14
रक्ष्यतां नगरी शूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।
पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवंगमाः ॥ ४.१९.१४ ॥
Que los héroes protejan la ciudad, y que Aṅgada sea consagrado. Los monos saltarines servirán al hijo que ocupa el lugar de Vālin.
4.19.15
अथवारुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने।
आविशन्ति च दुर्गाणि क्षिप्रमद्यैव वानराः ॥ ४.१९.१५ ॥
O bien, oh tú de rostro hermoso, ve al lugar que aquí te agrade; los monos entrarán en las fortalezas rápidamente, hoy mismo.
4.19.16
अभार्याः सहभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः।
लुब्धेभ्यो विप्रलब्धेभ्यस्तेभ्यो नः सुमहद्भयम् ॥ ४.१९.१६ ॥
Aquí en el bosque hay vagabundos, unos con esposa y otros sin ella; de esos codiciosos y engañados tenemos un gran temor.
4.19.17
अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना।
आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥ ४.१९.१७ ॥
Pero, habiendo oído las palabras de quienes se habían alejado un poco, la mujer de hermosa sonrisa habló conforme a sí misma.
4.19.18
पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनापि किमात्मना।
कपिसिंहे महाभागे तस्मिन् भर्तरि नश्यति ॥ ४.१९.१८ ॥
¿Qué me importan el hijo, el reino, o incluso mi propia vida, cuando ese afortunado león entre los monos, mi esposo, está pereciendo?
4.19.19
पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः।
योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥ ४.१९.१९ ॥
Iré a los pies de aquel de gran alma, que fue derribado por la flecha lanzada por Rāma.
4.19.20
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोकमूर्च्छिता।
शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती ॥ ४.१९.२० ॥
Diciendo esto, llorando y desfallecida de dolor, echó a correr, golpeándose la cabeza y el pecho con los brazos por la pena.
4.19.21
सा व्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि।
हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ ४.१९.२१ ॥
Mientras avanzaba, vio a su esposo caído en tierra, matador de los señores de los dānavas, que nunca retrocedía en las batallas.
4.19.22
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम्।
महावातसमाविष्टं महामेघौघनिःस्वनम् ॥ ४.१९.२२ ॥
Como Vāsava (Indra) lanzando rayos contra las grandes montañas, azotado por un gran viento, con el estruendo de una inmensa nube.
4.19.23
शक्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्ट्वेवोपरतं घनम्।
नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम्।
शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजमिवाहतम् ॥ ४.१९.२३ ॥
Valiente como Indra, yacente como una nube que ya descargó su lluvia, terrible en su rugido entre los que rugen: el héroe derribado por un héroe, como un tigre abate a un león por la carne.
4.19.24
अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम्।
नागहेतोः सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा ॥ ४.१९.२४ ॥
Honrado por todos los mundos, con su estandarte y su altar: como un santuario sagrado arrancado por Garuḍa en busca de una serpiente.
4.19.25
अवष्टभ्यावतिष्ठन्तं ददर्श धनुरूर्जितम्।
रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैव तथानुजम् ॥ ४.१९.२५ ॥
Vio a Rāma de pie, apoyado en su poderoso arco, y al hermano menor de Rāma, y también al hermano menor de su esposo.
4.19.26
तानतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे।
समीक्ष्य व्यथिता भूमौ सम्भ्रान्ता निपपात ह ॥ ४.१९.२६ ॥
Pasando junto a ellos y llegando a su esposo muerto en la batalla, lo vio, quedó afligida y, desconcertada, cayó al suelo.
4.19.27
सुप्तेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति वादिनी।
रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः ॥ ४.१९.२७ ॥
Como si despertara del sueño, se levantó de nuevo, exclamando «¡Ārya-putra!», y al ver a su esposo envuelto en los lazos de la muerte, lloró.
4.19.28
तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव।
विषादमगमत् कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम् ॥ ४.१९.२८ ॥
Al verla gritar como una hembra de águila pescadora, Sugrīva cayó en profunda aflicción; y al ver llegar a Aṅgada, sintió gran dolor.