ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.19.1
स वानरमहाराजः शयानः शरपीडितः।
प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ ४.१९.१ ॥
ਤੀਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਾਨਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ, ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਸੁੱਝਿਆ।
4.19.2
अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम्।
रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः ॥ ४.१९.२ ॥
ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਚਿੱਥੇ ਹੋਏ, ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਹ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
4.19.3
तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे।
हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥ ४.१९.३ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਛੱਡੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਸ ਵਾਨਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ।
4.19.4
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम्।
निष्पपात भृशं तस्मादुद्विग्ना गिरिकन्दरात् ॥ ४.१९.४ ॥
ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਉਹ, ਪਤੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਉਸ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਣਚਾਹੀ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਪਰਬਤ-ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਪਈ।
4.19.5
ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः।
ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥ ४.१९.५ ॥
ਅੰਗਦ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੋ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਸਨ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
4.19.6
सा ददर्श ततस्त्रस्तान् हरीनापततो द्रुतम्।
यूथादेव परिभ्रष्टान् मृगान् निहतयूथपान् ॥ ४.१९.६ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ; ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ, ਝੁੰਡ-ਨਾਇਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਿਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਉਹ ਸਨ।
4.19.7
तानुवाच समासाद्य दुःखितान् दुःखिता सती।
रामवित्रासितान् सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः ॥ ४.१९.७ ॥
ਦੁਖੀ ਸਤੀ (ਤਾਰਾ) ਦੁਖੀ ਵਾਨਰਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
4.19.8
वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः।
तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद् द्रवत दुर्गताः ॥ ४.१९.८ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰੋ! ਜਿਸ ਰਾਜਸਿੰਘ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੁਸੀਂ ਚੱਲਦੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੁਰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਭੱਜਦੇ ਹੋ?
4.19.9
राज्यहेतोः स चेद् भ्राता भ्रात्रा क्रूरेण पातितः।
रामेण प्रहितैर्दूरान्मार्गणैर्दूरपातिभिः ॥ ४.१९.९ ॥
ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰੂਰ ਭਰਾ ਨੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਦੂਰੋਂ ਛੱਡੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ (ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈ)।
4.19.10
कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः।
प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम् ॥ ४.१९.१० ॥
ਵਾਨਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਵਿੱਛਿੰਨ ਬੋਲ ਕਹੇ।
4.19.11
जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम्।
अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥ ४.१९.११ ॥
ਹੇ ਜੀਵਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮੁੜ ਜਾ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਮ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
4.19.12
क्षिप्तान् वृक्षान् समाविध्य विपुलाश्च तथा शिलाः।
वाली वज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेव निपातितः ॥ ४.१९.१२ ॥
ਵਾਲੀ ਨੇ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਚਲਾਏ; ਪਰ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵਾਂਗ ਉਹ ਡੇਗਿਆ ਗਿਆ।
4.19.13
अभिभूतमिदं सर्वं विद्रुतं वानरं बलम्।
अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥ ४.१९.१३ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਉਹ ਵੀਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਹਾਰ ਕੇ ਖਿੰਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈ।
4.19.14
रक्ष्यतां नगरी शूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।
पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवंगमाः ॥ ४.१९.१४ ॥
ਨਗਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸੂਰਵੀਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ। ਵਾਲੀ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਨਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੇ।
4.19.15
अथवारुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने।
आविशन्ति च दुर्गाणि क्षिप्रमद्यैव वानराः ॥ ४.१९.१५ ॥
ਜਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ ਵਾਲੀਏ, ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇ ਉੱਥੇ ਚਲੀ ਜਾ; ਵਾਨਰ ਅੱਜ ਹੀ ਛੇਤੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਗੇ।
4.19.16
अभार्याः सहभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः।
लुब्धेभ्यो विप्रलब्धेभ्यस्तेभ्यो नः सुमहद्भयम् ॥ ४.१९.१६ ॥
ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ; ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਧੋਖਾ ਖਾਧੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ।
4.19.17
अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना।
आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥ ४.१९.१७ ॥
ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਗਏ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬੋਲੀ।
4.19.18
पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनापि किमात्मना।
कपिसिंहे महाभागे तस्मिन् भर्तरि नश्यति ॥ ४.१९.१८ ॥
ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕੰਮ, ਰਾਜ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਵਾਨਰ-ਸ਼ੇਰ ਪਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?
4.19.19
पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः।
योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥ ४.१९.१९ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਛੱਡੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗੀ।
4.19.20
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोकमूर्च्छिता।
शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती ॥ ४.१९.२० ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਰੋਂਦੀ ਉਹ ਦੌੜ ਪਈ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਕੁੱਟਦੀ।
4.19.21
सा व्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि।
हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ ४.१९.२१ ॥
ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਦਾਨਵੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲਾ।
4.19.22
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम्।
महावातसमाविष्टं महामेघौघनिःस्वनम् ॥ ४.१९.२२ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਜ੍ਰ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਵਾਯੂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮਹਾਮੇਘ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ।
4.19.23
शक्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्ट्वेवोपरतं घनम्।
नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम्।
शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजमिवाहतम् ॥ ४.१९.२३ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਿਆ; ਗਰਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਿਆ—ਸੂਰ ਨੂੰ ਸੂਰ ਨੇ ਡੇਗਿਆ, ਮਾਸ ਲਈ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਬਾਘ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਵਾਂਗ।
4.19.24
अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम्।
नागहेतोः सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा ॥ ४.१९.२४ ॥
ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦੀ ਵਾਲਾ ਚੈਤ੍ਯ, ਨਾਗ ਲਈ ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਟ ਸੁੱਟਿਆ ਵਾਂਗ।
4.19.25
अवष्टभ्यावतिष्ठन्तं ददर्श धनुरूर्जितम्।
रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैव तथानुजम् ॥ ४.१९.२५ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
4.19.26
तानतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे।
समीक्ष्य व्यथिता भूमौ सम्भ्रान्ता निपपात ह ॥ ४.१९.२६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
4.19.27
सुप्तेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति वादिनी।
रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः ॥ ४.१९.२७ ॥
ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗੀ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਉੱਠ ਕੇ, "ਆਰਿਆਪੁੱਤਰ" ਆਖਦੀ, ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗੀ।
4.19.28
तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव।
विषादमगमत् कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम् ॥ ४.१९.२८ ॥
ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਆਏ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।