వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.19.1
स वानरमहाराजः शयानः शरपीडितः।
प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ ४.१९.१ ॥
బాణంతో బాధపడుతూ పడి ఉన్న ఆ వానర మహారాజు, హేతువులతో కూడిన మాటలతో సమాధానం చెప్పబడినా, ప్రత్యుత్తరం కనుగొనలేకపోయాడు.
4.19.2
अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम्।
रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः ॥ ४.१९.२ ॥
రాళ్లతో అవయవాలు ఛిన్నమైనవాడై, చెట్లచేత తీవ్రంగా కొట్టబడి, రాముని బాణంతో ఆక్రమించబడి, జీవితాంతంలో అతడు మూర్ఛపోయాడు.
4.19.3
तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे।
हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥ ४.१९.३ ॥
యుద్ధంలో రాముడు వదిలిన బాణంతో చంపబడిన ఆ వానర-శార్దూలుడు వాలి గురించి అతని భార్య తార విన్నది.
4.19.4
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम्।
निष्पपात भृशं तस्मादुद्विग्ना गिरिकन्दरात् ॥ ४.१९.४ ॥
కుమారునితో ఉన్న ఆమె, భర్త వధ గురించిన ఆ అత్యంత భయంకరమైన, అప్రియమైన వార్త విని, కలత చెంది ఆ పర్వత గుహ నుండి అమితవేగంతో బయటకు పరుగెత్తింది.
4.19.5
ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः।
ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥ ४.१९.५ ॥
అంగదుని పరివారంలోని మహాబలులైన వానరులు, విల్లుతో ఉన్న రాముని చూసి భయపడి పారిపోయారు.
4.19.6
सा ददर्श ततस्त्रस्तान् हरीनापततो द्रुतम्।
यूथादेव परिभ्रष्टान् मृगान् निहतयूथपान् ॥ ४.१९.६ ॥
అప్పుడు ఆమె భయంతో వేగంగా పరుగెత్తుకు వస్తున్న వానరులను చూసింది; గుంపు నుండి విడిపోయి, గుంపు నాయకులు చంపబడిన జింకల వలె ఉన్నారు.
4.19.7
तानुवाच समासाद्य दुःखितान् दुःखिता सती।
रामवित्रासितान् सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः ॥ ४.१९.७ ॥
దుఃఖితురాలైన పతివ్రత (తార) దుఃఖితులైన వానరుల వద్దకు చేరి, రాముని బాణాలతో వెంటాడబడినట్లు భయపడిన వారందరితో ఇలా అన్నది.
4.19.8
वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः।
तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद् द्रवत दुर्गताः ॥ ४.१९.८ ॥
ఓ వానరులారా! ఏ రాజసింహుని ముందు మీరు నడిచేవారో, ఆయనను విడిచి అత్యంత భయంతో, దుర్గతితో ఎందుకు పారిపోతున్నారు?
4.19.9
राज्यहेतोः स चेद् भ्राता भ्रात्रा क्रूरेण पातितः।
रामेण प्रहितैर्दूरान्मार्गणैर्दूरपातिभिः ॥ ४.१९.९ ॥
రాజ్యం కోసం ఆయన సోదరుడు క్రూరుడైన సోదరునిచే పడగొట్టబడినట్లైతే, రాముడు దూరం నుండి ప్రయోగించిన, దూరం వెళ్లే బాణాలతో (అతడు పడగొట్టబడ్డాడు).
4.19.10
कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः।
प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम् ॥ ४.१९.१० ॥
కపి భార్య మాటలు విని, కోరిన రూపం ధరించగల వానరులు ఆ స్త్రీతో సమయోచితమైన, ఏకాగ్రమైన మాటలు పలికారు.
4.19.11
जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम्।
अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥ ४.१९.११ ॥
జీవించిన కుమారుని తల్లీ, వెనుకకు తిరిగి వెళ్ళు; నీ కుమారుడు అంగదుని రక్షించు. రాముని రూపంలో ఉన్న మృత్యువు వాలిని కొట్టి తీసుకువెళ్తోంది.
4.19.12
क्षिप्तान् वृक्षान् समाविध्य विपुलाश्च तथा शिलाः।
वाली वज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेव निपातितः ॥ ४.१९.१२ ॥
వాలి విసిరిన వృక్షాలను, పెద్ద శిలలను ప్రయోగించాడు; అయితే వజ్రసమాన బాణాలతో, వజ్రంతో కొట్టబడినట్లు అతడు పడగొట్టబడ్డాడు.
4.19.13
अभिभूतमिदं सर्वं विद्रुतं वानरं बलम्।
अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥ ४.१९.१३ ॥
ఇంద్రునితో సమానమైన తేజస్సుగల, కపిసింహమైన ఆయన హతమవడంతో వానర సేన అంతా ఓడి చెల్లాచెదురైంది.
4.19.14
रक्ष्यतां नगरी शूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।
पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवंगमाः ॥ ४.१९.१४ ॥
నగరాన్ని శూరులు రక్షించాలి; అంగదుడికి పట్టాభిషేకం జరగాలి. వాలి పదవిలో ఉన్న అతని కుమారుడిని వానరులు సేవిస్తారు.
4.19.15
अथवारुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने।
आविशन्ति च दुर्गाणि क्षिप्रमद्यैव वानराः ॥ ४.१९.१५ ॥
లేదా, అందమైన ముఖం గలదానా, ఇక్కడ నీకు ఏ స్థలం నచ్చితే అక్కడికి వెళ్ళు; వానరులు ఈరోజే త్వరగా దుర్గాల్లో ప్రవేశిస్తారు.
4.19.16
अभार्याः सहभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः।
लुब्धेभ्यो विप्रलब्धेभ्यस्तेभ्यो नः सुमहद्भयम् ॥ ४.१९.१६ ॥
ఇక్కడ అడవిలో తిరిగేవారు భార్యలున్నవారూ భార్యలు లేనివారూ ఉన్నారు; లోభులూ మోసపోయినవారూ అయిన వారి వల్ల మనకు గొప్ప భయం ఉంది.
4.19.17
अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना।
आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥ ४.१९.१७ ॥
కొంచెం దూరంలో ఉన్నవారి మాటలు విని, ఆ మనోహరంగా నవ్వే స్త్రీ తనకు తగినట్లుగా మాట్లాడింది.
4.19.18
पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनापि किमात्मना।
कपिसिंहे महाभागे तस्मिन् भर्तरि नश्यति ॥ ४.१९.१८ ॥
కుమారుడితో నాకేమి పని, రాజ్యంతోనూ, నా ప్రాణంతోనూ ఏమి పని? ఆ మహాభాగ్యుడు, కపిసింహమైన భర్త నశిస్తుంటే?
4.19.19
पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः।
योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥ ४.१९.१९ ॥
రాముడు ప్రయోగించిన బాణంతో కూలిపోయిన ఆ మహాత్ముని పాదమూలానికే నేను వెళ్తాను.
4.19.20
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोकमूर्च्छिता।
शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती ॥ ४.१९.२० ॥
ఇలా అని, దుఃఖంతో మూర్ఛిల్లుతూ ఏడుస్తూ ఆమె పరుగెత్తింది; బాధతో తన తల, రొమ్మును బాహువులతో కొట్టుకుంటూ.
4.19.21
सा व्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि।
हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ ४.१९.२१ ॥
వెళ్తూ ఆమె నేలపై పడి ఉన్న తన భర్తను చూసింది; దానవేంద్రులను సంహరించిన, యుద్ధాల్లో వెనుదిరగని అతడిని.
4.19.22
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम्।
महावातसमाविष्टं महामेघौघनिःस्वनम् ॥ ४.१९.२२ ॥
పర్వతాలపై వజ్రాలను విసిరే ఇంద్రునిలా, మహావాయువుతో ఆవరించబడినవాడు, మహామేఘ ఘోషంలా ధ్వనించేవాడు.
4.19.23
शक्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्ट्वेवोपरतं घनम्।
नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम्।
शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजमिवाहतम् ॥ ४.१९.२३ ॥
ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమవంతుడు, వర్షించి ఉపశమించిన మేఘంలా పడి ఉన్నవాడు; గర్జించువారిలోనూ భయంకరంగా గర్జించినవాడు, శూరుని శూరుడు పడగొట్టాడు—మాంసం కోసం పులి సింహాన్ని కొట్టినట్లు.
4.19.24
अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम्।
नागहेतोः सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा ॥ ४.१९.२४ ॥
సర్వలోకాలు పూజించే, ధ్వజాలు వేదికలతో కూడిన ఆలయం, నాగం కోసం గరుత్మంతుడు పెకలించినట్లు.
4.19.25
अवष्टभ्यावतिष्ठन्तं ददर्श धनुरूर्जितम्।
रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैव तथानुजम् ॥ ४.१९.२५ ॥
విల్లును ఆనుకుని నిలిచి ఉన్న రాముని, రాముని తమ్ముడిని, తన భర్త తమ్ముడిని ఆమె చూసింది.
4.19.26
तानतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे।
समीक्ष्य व्यथिता भूमौ सम्भ्रान्ता निपपात ह ॥ ४.१९.२६ ॥
వారిని దాటి, యుద్ధంలో హతుడైన తన భర్త వద్దకు చేరి, అతనిని చూసి వ్యథ చెంది, భ్రాంతితో ఆమె నేలపై పడింది.
4.19.27
सुप्तेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति वादिनी।
रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः ॥ ४.१९.२७ ॥
నిద్రపోయినట్లు మళ్ళీ లేచి, "ఆర్యపుత్రా" అంటూ, మృత్యుపాశాలతో చుట్టబడిన తన భర్తను చూసి ఆమె ఏడ్చింది.
4.19.28
तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव।
विषादमगमत् कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम् ॥ ४.१९.२८ ॥
కురరి పక్షిలా అరుస్తున్న ఆమెను చూసి సుగ్రీవుడు విషాదంలో మునిగాడు; వచ్చిన అంగదుని చూసి అతడు మిక్కిలి బాధపడ్డాడు.