વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.19.1
स वानरमहाराजः शयानः शरपीडितः।
प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ ४.१९.१ ॥
બાણથી પીડાઈને સૂતેલા તે વાનરમહારાજને, તર્કસંગત વચનો વડે ઉત્તર અપાયો છતાં, કોઈ જવાબ સૂઝ્યો નહીં.
4.19.2
अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम्।
रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः ॥ ४.१९.२ ॥
પથ્થરોથી અંગો છિન્નભિન્ન, વૃક્ષોથી અત્યંત ઘાયલ, અને રામના બાણથી આક્રાંત થયેલો તે જીવનના અંતે મૂર્છિત થયો.
4.19.3
तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे।
हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥ ४.१९.३ ॥
યુદ્ધમાં રામે છોડેલા બાણથી મરાયેલા તે વાનર-વાઘ વાલી વિશે તેની પત્ની તારાએ સાંભળ્યું.
4.19.4
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम्।
निष्पपात भृशं तस्मादुद्विग्ना गिरिकन्दरात् ॥ ४.१९.४ ॥
પુત્ર સહિત રહેલી તે, પતિના વધના તે અત્યંત ભયાનક અને અપ્રિય સમાચાર સાંભળીને, વ્યાકુળ થઈને તે પર્વતગુફામાંથી અતિ વેગથી બહાર નીકળી પડી.
4.19.5
ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः।
ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥ ४.१९.५ ॥
અંગદના પરિવારના જે મહાબલી વાનરો હતા, તેઓ ધનુષ્યધારી રામને જોઈને ભયભીત થઈ ભાગી ગયા.
4.19.6
सा ददर्श ततस्त्रस्तान् हरीनापततो द्रुतम्।
यूथादेव परिभ्रष्टान् मृगान् निहतयूथपान् ॥ ४.१९.६ ॥
ત્યારે તેણે ભયભીત વાનરોને ઝડપથી દોડતા આવતા જોયા; ટોળાથી વિખૂટા પડેલા, ટોળાના આગેવાન માર્યા ગયેલા મૃગો જેવા તેઓ હતા.
4.19.7
तानुवाच समासाद्य दुःखितान् दुःखिता सती।
रामवित्रासितान् सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः ॥ ४.१९.७ ॥
દુઃખી સતી (તારા) દુઃખી વાનરોની પાસે પહોંચીને, રામના બાણોથી પીછો કરાયેલા હોય તેમ ભયભીત સૌને બોલી.
4.19.8
वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः।
तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद् द्रवत दुर्गताः ॥ ४.१९.८ ॥
હે વાનરો! જે રાજસિંહની આગળ તમે ચાલતા હતા, તેમને છોડીને અત્યંત ભયભીત અને દુર્દશામાં તમે કેમ ભાગો છો?
4.19.9
राज्यहेतोः स चेद् भ्राता भ्रात्रा क्रूरेण पातितः।
रामेण प्रहितैर्दूरान्मार्गणैर्दूरपातिभिः ॥ ४.१९.९ ॥
રાજ્ય માટે જો તેમના ભાઈને ક્રૂર ભાઈએ પાડ્યો હોય, તો રામે દૂરથી છોડેલા, દૂર જનારા બાણોથી (તે પડ્યો છે).
4.19.10
कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः।
प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम् ॥ ४.१९.१० ॥
વાનરપત્નીના વચનો સાંભળીને, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા વાનરોએ તે સ્ત્રીને સમયોચિત, અવિચ્છિન્ન વચનો કહ્યાં.
4.19.11
जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम्।
अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥ ४.१९.११ ॥
હે જીવંત પુત્રની માતા, પાછી વળ; તારા પુત્ર અંગદનું રક્ષણ કર. રામના રૂપમાં યમ વાલીને મારીને લઈ જાય છે.
4.19.12
क्षिप्तान् वृक्षान् समाविध्य विपुलाश्च तथा शिलाः।
वाली वज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेव निपातितः ॥ ४.१९.१२ ॥
વાલીએ ફેંકેલા વૃક્ષો અને મોટા પથ્થરો ચલાવ્યા; પરંતુ વજ્ર જેવા બાણોથી, વજ્રથી આઘાત પામેલાની જેમ તે પાડી દેવાયો.
4.19.13
अभिभूतमिदं सर्वं विद्रुतं वानरं बलम्।
अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥ ४.१९.१३ ॥
ઇન્દ્ર સમાન તેજવાળો, કૂદનારાઓમાં સિંહ સમો તે વીર હણાતાં આખી વાનર સેના હારીને વિખેરાઈ ભાગી ગઈ.
4.19.14
रक्ष्यतां नगरी शूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।
पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवंगमाः ॥ ४.१९.१४ ॥
નગરીનું રક્ષણ શૂરવીરો કરે, અને અંગદનો રાજ્યાભિષેક થાય. વાલીના પદ પર રહેલા તેના પુત્રની વાનરો સેવા કરશે.
4.19.15
अथवारुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने।
आविशन्ति च दुर्गाणि क्षिप्रमद्यैव वानराः ॥ ४.१९.१५ ॥
અથવા, હે સુંદર મુખવાળી, અહીં તને જે સ્થાન ગમે ત્યાં જા; વાનરો આજે જ ઝડપથી દુર્ગોમાં પ્રવેશ કરશે.
4.19.16
अभार्याः सहभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः।
लुब्धेभ्यो विप्रलब्धेभ्यस्तेभ्यो नः सुमहद्भयम् ॥ ४.१९.१६ ॥
અહીં વનમાં ફરનારા છે, પત્ની સહિત અને પત્ની વિના બંને; લોભી અને છેતરાયેલા એવા તેમનાથી આપણને ઘણો ભય છે.
4.19.17
अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना।
आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥ ४.१९.१७ ॥
થોડે દૂર ગયેલાઓના વચનો સાંભળીને, તે સુંદર હસનારી સ્ત્રી પોતાને અનુરૂપ રીતે બોલી.
4.19.18
पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनापि किमात्मना।
कपिसिंहे महाभागे तस्मिन् भर्तरि नश्यति ॥ ४.१९.१८ ॥
પુત્રથી મારે શું કામ, રાજ્યથી પણ શું, અને પોતાના પ્રાણથી પણ શું, જ્યારે તે મહાભાગ્યશાળી વાનરસિંહ પતિ નાશ પામી રહ્યો છે?
4.19.19
पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः।
योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥ ४.१९.१९ ॥
રામે છોડેલા બાણથી પડી ગયેલા એ મહાત્માના ચરણમૂળે હું જઈશ.
4.19.20
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोकमूर्च्छिता।
शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती ॥ ४.१९.२० ॥
આમ કહીને શોકથી મૂર્છિત થઈ રડતી તે દોડી; દુઃખથી બાહુઓ વડે માથું અને છાતી પીટતી.
4.19.21
सा व्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि।
हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ ४.१९.२१ ॥
જતાં તેણે ભૂમિ પર પડેલા પોતાના પતિને જોયા; દાનવેન્દ્રોનો સંહારક, યુદ્ધોમાં ક્યારેય પાછો ન હટનારો.
4.19.22
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम्।
महावातसमाविष्टं महामेघौघनिःस्वनम् ॥ ४.१९.२२ ॥
પર્વતોશ્રેષ્ઠો પર વજ્ર ફેંકનાર ઇન્દ્રની જેમ, મહાવાયુથી ઘેરાયેલો, મહામેઘના ગર્જન જેવો નાદ કરનારો.
4.19.23
शक्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्ट्वेवोपरतं घनम्।
नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम्।
शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजमिवाहतम् ॥ ४.१९.२३ ॥
ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી, વરસી શાંત થયેલા મેઘ જેવો પડેલો; ગર્જનારાઓમાં પણ ભયંકર ગર્જનારો—શૂરને શૂરે પાડ્યો, માંસ માટે વાઘે સિંહને હણ્યા જેવું.
4.19.24
अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम्।
नागहेतोः सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा ॥ ४.१९.२४ ॥
સર્વ લોકો દ્વારા પૂજિત, ધ્વજ અને વેદિકાવાળું ચૈત્ય, નાગ માટે ગરુડે ઉખેડી નાખ્યું હોય તેમ.
4.19.25
अवष्टभ्यावतिष्ठन्तं ददर्श धनुरूर्जितम्।
रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैव तथानुजम् ॥ ४.१९.२५ ॥
ધનુષ્યને ટેકો દઈને ઊભેલા રામને, રામના નાના ભાઈને અને પોતાના પતિના નાના ભાઈને તેણે જોયા.
4.19.26
तानतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे।
समीक्ष्य व्यथिता भूमौ सम्भ्रान्ता निपपात ह ॥ ४.१९.२६ ॥
તેમને વટાવીને, યુદ્ધમાં હણાયેલા પોતાના પતિ પાસે પહોંચીને, તેને જોઈને વ્યથિત અને ગભરાયેલી તે ભૂમિ પર પડી ગઈ.
4.19.27
सुप्तेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति वादिनी।
रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः ॥ ४.१९.२७ ॥
ઊંઘમાંથી જાગતી હોય તેમ ફરી ઊઠીને, "આર્યપુત્ર" કહેતી, મૃત્યુના પાશોથી વીંટળાયેલા પતિને જોઈને તે રડવા લાગી.
4.19.28
तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव।
विषादमगमत् कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम् ॥ ४.१९.२८ ॥
કુરરી પક્ષીની જેમ વિલાપ કરતી તેને જોઈને સુગ્રીવ શોકમાં ડૂબી ગયો; આવેલા અંગદને જોઈને તે અત્યંત દુઃખી થયો.