वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.2.1
तौ तु दृष्ट्वा महात्मानौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
वरायुधधरौ वीरौ सुग्रीवः शङ्कितोऽभवत् ॥ ४.२.१ ॥
त्या महात्मा बंधू राम आणि लक्ष्मण यांना, उत्तम आयुधे धारण केलेले वीर पाहून सुग्रीव शंकित झाला.
4.2.2
उद्विग्नहृदयः सर्वा दिशः समवलोकयन्।
न व्यतिष्ठत कस्मिंश्चिद् देशे वानरपुंगवः ॥ ४.२.२ ॥
उद्विग्न मनाने तो वानरश्रेष्ठ सर्व दिशांकडे पाहत राहिला; कोणत्याही ठिकाणी स्थिर राहू शकला नाही.
4.2.3
नैव चक्रे मनः स्थातुं वीक्षमाणौ महाबलौ।
कपेः परमभीतस्य चित्तं व्यवससाद ह ॥ ४.२.३ ॥
त्या दोन्ही महाबलवानांकडे पाहूनही त्याचे मन स्थिर होईना; अत्यंत भयभीत झालेल्या त्या वानराचे चित्त खचले.
4.2.4
चिन्तयित्वा स धर्मात्मा विमृश्य गुरुलाघवम्।
सुग्रीवः परमोद्विग्नः सर्वैस्तैर्वानरैः सह ॥ ४.२.४ ॥
धर्मात्मा सुग्रीवाने विचार करून, गुण-दोषांचे मोजमाप करून, अत्यंत उद्विग्न होऊन त्या सर्व वानरांसह (विचारविनिमय केला).
4.2.5
ततः स सचिवेभ्यस्तु सुग्रीवः प्लवगाधिपः।
शशंस परमोद्विग्नः पश्यंस्तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४.२.५ ॥
तेव्हा वानराधिपती सुग्रीव अत्यंत उद्विग्न होऊन, त्या राम आणि लक्ष्मणांकडे पाहत, आपल्या सचिवांना म्हणाला.
4.2.6
एतौ वनमिदं दुर्गं वालिप्रणिहितौ ध्रुवम्।
छद्मना चीरवसनौ प्रचरन्ताविहागतौ ॥ ४.२.६ ॥
हे दोघे वालीने निश्चितच पाठवलेले आहेत; कपटाने, वल्कले परिधान करून, या दुर्गम वनात फिरत ते येथे आले आहेत.
4.2.7
ततः सुग्रीवसचिवा दृष्ट्वा परमधन्विनौ।
जग्मुर्गिरितटात् तस्मादन्यच्छिखरमुत्तमम् ॥ ४.२.७ ॥
तेव्हा सुग्रीवाचे मंत्री त्या दोन परम धनुर्धरांना पाहून त्या पर्वततटावरून दुसऱ्या उत्तम शिखराकडे गेले.
4.2.8
ते क्षिप्रमभिगम्याथ यूथपा यूथपर्षभम्।
हरयो वानरश्रेष्ठं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ४.२.८ ॥
ते यूथपती त्वरित जवळ जाऊन वानरश्रेष्ठ यूथर्षभाला वेढून उभे राहिले.
4.2.9
एवमेकायनगताः प्लवमाना गिरेर्गिरिम्।
प्रकम्पयन्तो वेगेन गिरीणां शिखराणि च ॥ ४.२.९ ॥
अशा प्रकारे एकाच मार्गाने जात, उड्या मारत एका पर्वतावरून दुसऱ्या पर्वतावर जात, वेगाने पर्वतशिखरेही हलवीत ते गेले.
4.2.10
ततः शाखामृगाः सर्वे प्लवमाना महाबलाः।
बभञ्जुश्च नगांस्तत्र पुष्पितान् दुर्गमाश्रितान् ॥ ४.२.१० ॥
तेव्हा महाबलवान सर्व वानर उड्या मारत तेथे दुर्गम ठिकाणी असलेले फुललेले वृक्ष मोडू लागले.
4.2.11
आप्लवन्तो हरिवराः सर्वतस्तं महागिरिम्।
मृगमार्जारशार्दूलांस्त्रासयन्तो ययुस्तदा ॥ ४.२.११ ॥
वानरश्रेष्ठ त्या महापर्वतावर सर्व बाजूंनी उड्या मारत, हरीण, मांजरे आणि वाघांना घाबरवीत तेव्हा पुढे गेले.
4.2.12
ततः सुग्रीवसचिवाः पर्वतेन्द्रे समाहिताः।
संगम्य कपिमुख्येन सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ ४.२.१२ ॥
तेव्हा सुग्रीवाचे सर्व मंत्री पर्वतराजावर लक्ष केंद्रित करून, वानरप्रमुखाला भेटून, हात जोडून उभे राहिले.
4.2.13
ततस्तु भयसंत्रस्तं वालिकिल्बिषशङ्कितम्।
उवाच हनुमान् वाक्यं सुग्रीवं वाक्यकोविदः ॥ ४.२.१३ ॥
तेव्हा भयाने त्रस्त झालेल्या, वालीच्या अपराधाची शंका घेणाऱ्या सुग्रीवाला वाक्यकुशल हनुमान म्हणाला.
4.2.14
सम्भ्रमस्त्यज्यतामेष सर्वैर्वालिकृते महान्।
मलयोऽयं गिरिवरो भयं नेहास्ति वालिनः ॥ ४.२.१४ ॥
ही घाई सोड; वालीमुळे सर्वांना झालेले हे मोठे भय इथे नाही. हा मलय हा पर्वतश्रेष्ठ आहे; इथे वालीचे भय नाही.
4.2.15
यस्मादुद्विग्नचेतास्त्वं विद्रुतो हरिपुङ्गव।
तं क्रूरदर्शनं क्रूरं नेह पश्यामि वालिनम् ॥ ४.२.१५ ॥
हे वानरश्रेष्ठा! मन उद्विग्न होऊन तू पळून आलास, म्हणून त्या क्रूर दिसणाऱ्या क्रूर वालीला मी इथे पाहत नाही.
4.2.16
यस्मात् तव भयं सौम्य पूर्वजात् पापकर्मणः।
स नेह वाली दुष्टात्मा न ते पश्याम्यहं भयम् ॥ ४.२.१६ ॥
हे सौम्या! पापकर्मी अशा तुझ्या थोरल्या भावामुळे तुला भय आहे; तो दुष्टात्मा वाली इथे नाही. इथे तुझे कोणतेही भय मला दिसत नाही.
4.2.17
अहो शाखामृगत्वं ते व्यक्तमेव प्लवङ्गम।
लघुचित्ततयाऽऽत्मानं न स्थापयसि यो मतौ ॥ ४.२.१७ ॥
अरेरे! हे उड्या मारणाऱ्या वानरा! तुझा वानरपणा स्पष्टच दिसतो; चंचल मनामुळे तू स्वतःला विवेकात स्थिर ठेवू शकत नाहीस.
4.2.18
बुद्धिविज्ञानसम्पन्न इङ्गितैः सर्वमाचर।
नह्यबुद्धिं गतो राजा सर्वभूतानि शास्ति हि ॥ ४.२.१८ ॥
बुद्धी आणि विज्ञानाने संपन्न होऊन खुणांनी सर्व काही कर; जो राजा अबुद्धीत पडत नाही, तोच सर्व प्राण्यांवर शासन करतो.
4.2.19
सुग्रीवस्तु शुभं वाक्यं श्रुत्वा सर्वं हनूमतः।
ततः शुभतरं वाक्यं हनूमन्तमुवाच ह ॥ ४.२.१९ ॥
सुग्रीवाने हनुमंताचे सर्व शुभ वचन ऐकून मग अधिक शुभ वचन हनुमंताला सांगितले.
4.2.20
दीर्घबाहू विशालाक्षौ शरचापासिधारिणौ।
कस्य न स्याद् भयं दृष्ट्वा ह्येतौ सुरसुतोपमौ ॥ ४.२.२० ॥
लांब बाहू, विशाल नेत्र, बाण-धनुष्य-तलवार धारण केलेल्या, देवपुत्रांसारख्या या दोघांना पाहून कोणाला भय वाटणार नाही?
4.2.21
वालिप्रणिहितावेव शङ्केऽहं पुरुषोत्तमौ।
राजानो बहुमित्राश्च विश्वासो नात्र हि क्षमः ॥ ४.२.२१ ॥
हे दोघे पुरुषोत्तम वालीने पाठवलेले असावेत अशी मला शंका आहे; राजांना पुष्कळ मित्र असतात, म्हणून येथे विश्वास ठेवणे योग्य नाही.
4.2.22
अरयश्च मनुष्येण विज्ञेयाश्छद्मचारिणः।
विश्वस्तानामविश्वस्ताश्छिद्रेषु प्रहरन्त्यपि ॥ ४.२.२२ ॥
माणसाने कपटाने वागणारे शत्रू ओळखले पाहिजेत; अविश्वासू लोक विश्वास ठेवणाऱ्यांवर त्यांच्या कमकुवत जागी प्रहार करतात.
4.2.23
कृत्येषु वाली मेधावी राजानो बहुदर्शिनः।
भवन्त परहन्तारस्ते ज्ञेयाः प्राकृतैर्नरैः ॥ ४.२.२३ ॥
कार्यात बुद्धिमान वाली आणि दूरदर्शी राजे हे शत्रुसंहारक आहेत; सामान्य माणसांना त्यांना ओळखता येते.
4.2.24
तौ त्वया प्राकृतेनेव गत्वा ज्ञेयौ प्लवंगम।
इङ्गितानां प्रकारैश्च रूपव्याभाषणेन च ॥ ४.२.२४ ॥
हे वानरश्रेष्ठा! सामान्य माणसासारखा जाऊन, खुणांच्या विविध प्रकारांनी, त्यांच्या रूपाने व बोलण्याने ते दोघे कोण हे जाणून घे.
4.2.25
लक्षयस्व तयोर्भावं प्रहृष्टमनसौ यदि।
विश्वासयन् प्रशंसाभिरिङ्गितैश्च पुनः पुनः ॥ ४.२.२५ ॥
जर ते दोघे प्रसन्न मनाचे असतील तर त्यांचा भाव ओळख; स्तुती आणि इशाऱ्यांनी त्यांचा विश्वास संपादन करीत वारंवार.
4.2.26
ममैवाभिमुखं स्थित्वा पृच्छ त्वं हरिपुङ्गव।
प्रयोजनं प्रवेशस्य वनस्यास्य धनुर्धरौ ॥ ४.२.२६ ॥
हे वानरश्रेष्ठा, माझ्यासमोर उभा राहून तू त्यांना विचार: या अरण्यात प्रवेशाचे प्रयोजन काय, हे धनुर्धारी दोघांनो.
4.2.27
शुद्धात्मानौ यदि त्वेतौ जानीहि त्वं प्लवङ्गम।
व्याभाषितैर्वा रूपैर्वा विज्ञेया दुष्टतानयोः ॥ ४.२.२७ ॥
हे उड्या मारणाऱ्या, हे दोघे शुद्ध अंतःकरणाचे असतील तर तू जाणून घे; त्यांच्या बोलण्यावरून किंवा रूपावरून त्यांची दुष्टता ओळखता येईल.
4.2.28
इत्येवं कपिराजेन संदिष्टो मारुतात्मजः।
चकार गमने बुद्धिं यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ४.२.२८ ॥
वानरराजाने अशी आज्ञा दिल्यावर वायुपुत्र ज्या ठिकाणी, जिथे राम आणि लक्ष्मण होते तिथे जाण्याचा निश्चय करता झाला.
4.2.29
तथेति सम्पूज्य वचस्तु तस्य
कपेः सुभीतस्य दुरासदस्य।
महानुभावो हनुमान् ययौ तदा
स यत्र रामोऽतिबली सलक्ष्मणः ॥ ४.२.२९ ॥
"तसेच होवो" असे म्हणून, त्या अत्यंत भयभीत आणि दुर्गम वानराच्या वचनाचा सन्मान करून, महापराक्रमी हनुमान तेव्हा जिथे अतिबली राम लक्ष्मणासह होता तिथे गेला.