ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 4.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.23.1
ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम्।
पतिं लोकश्रुता तारा मृतं वचनमब्रवीत् ॥ ४.२३.१ ॥
ಆಗ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ತಾರೆ ವಾನರರಾಜನ ಆ ಮುಖವನ್ನು ಮೂಸುತ್ತಾ, ಮೃತನಾದ ಪತಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
4.23.2
शेषे त्वं विषमे दुःखमकृत्वा वचनं मम।
उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले ॥ ४.२३.२ ॥
ವೀರನೇ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದೆ, ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಕರವಾದ ಈ ಒರಟು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನೀನು ದುಃಖದಿಂದ ಮಲಗಿದ್ದೀಯೆ.
4.23.3
मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव।
शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे ॥ ४.२३.३ ॥
ವಾನರೇಂದ್ರನೇ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಈ ಭೂಮಿ ನನಗಿಂತ ನಿನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ; ಅದನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿದ್ದೀಯೆ, ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.23.4
सुग्रीवस्य वशं प्राप्तो विधिरेष भवत्यहो।
सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिकप्रिय ॥ ४.२३.४ ॥
ಅಯ್ಯೋ! ಸುಗ್ರೀವನ ವಶಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದೇ ನಿನ್ನ ವಿಧಿಯಾಯಿತು. ವೀರನೇ, ಸಾಹಸಿಗಳ ಪ್ರಿಯನೇ, ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರಿದವನು ಸುಗ್ರೀವನೇ.
4.23.5
ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनं पर्युपासते।
तेषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः ॥ ४.२३.५ ॥
ಕರಡಿ-ವಾನರ ಪ್ರಮುಖರು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಶೋಕಗೀತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಂಗದನ ಗೋಳು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.
4.23.6
मम चेमा गिरः श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे।
इदं तद् वीरशयनं तत्र शेषे हतो युधि ॥ ४.२३.६ ॥
ನನ್ನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ನೀನು ಏಕೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ? ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತನಾಗಿ ನೀನು ಮಲಗಿರುವುದು ವೀರರ ಶಯ್ಯೆಯೇ ಸರಿ.
4.23.7
शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा।
विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय ॥ ४.२३.७ ॥
ಹಿಂದೆ ನೀನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ ಮಲಗಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಇದು. ವಿಶುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತ ವಂಶದವನೇ, ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯನೇ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನೇ!
4.23.8
मामनाथां विहायैकां गतस्त्वमसि मानद।
शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता ॥ ४.२३.८ ॥
ಮಾನ ನೀಡುವವನೇ, ಅನಾಥೆಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಹೋಗಿದ್ದೀಯ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಶೂರನಿಗೆ ಕೊಡಬಾರದು.
4.23.9
शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम्।
अवभग्नश्च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः ॥ ४.२३.९ ॥
ವೀರನ ಪತ್ನಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡು, ಈಗಲೇ ವಿಧವೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಮಾನ ಭಗ್ನವಾಯಿತು; ನನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ಆಶ್ರಯವೂ ಮುರಿಯಿತು.
4.23.10
अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे।
अश्मसारमयं नूनमिदं मे हृदयं दृढम् ॥ ४.२३.१० ॥
ಅಗಾಧವಾದ, ವಿಶಾಲವಾದ ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಈ ಹೃದಯ ಕಲ್ಲಿನ ಸಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದಂತೆ ದೃಢವಾಗಿದೆ.
4.23.11
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन्नाद्य शतधा कृतम्।
सुहृच्चैव च भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः ॥ ४.२३.११ ॥
ಗಂಡ ಹತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಇಂದು ಈ ಹೃದಯ ನೂರು ತುಂಡಾಗಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಅವನು ನನ್ನ ಮಿತ್ರ, ಪತಿ, ಸ್ವಭಾವತಃ ಕೂಡ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು.
4.23.12
प्रहारे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वमागतः।
पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी ॥ ४.२३.१२ ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಶೂರನು ಪಂಚತ್ವ ಹೊಂದಿದನು. ಪತಿಯಿಲ್ಲದ ನಾರಿ ಬಯಸಿದಂತೆ ಪುತ್ರವತಿಯಾಗಲಿ.
4.23.13
धनधान्यसमृद्धापि विधवेत्युच्यते जनैः।
स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले ॥ ४.२३.१३ ॥
ಧನಧಾನ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಳಾದರೂ ಜನರು ಅವಳನ್ನು ವಿಧವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಓ ವೀರನೇ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ದೇಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನೇ, ರಕ್ತದ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಮಲಗಿದ್ದೀಯ.
4.23.14
कृमिरागपरिस्तोमे स्वकीये शयने यथा।
रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः ॥ ४.२३.१४ ॥
ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಹಾಸಿಗೆಯ ಕೀಟರಾಗದ ಹೊದಿಕೆಯಂತೆ, ನಿನ್ನ ದೇಹ ಧೂಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
4.23.15
परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ।
कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे ॥ ४.२३.१५ ॥
ಓ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನ್ನ ತೋಳುಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ಅತಿ ಭೀಕರ ವೈರದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ.
4.23.16
यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम्।
शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव ॥ ४.२३.१६ ॥
ರಾಮನು ಬಿಟ್ಟ ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಯಾರ ಭಯ ಕಳೆಯಿತೋ, ಆ ಬಾಣ ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿತು.
4.23.17
वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते।
उद्बबर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा ॥ ४.२३.१७ ॥
ನೀನು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆಗ ನೀಲನು ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಿದ್ದ ಬಾಣವನ್ನು ಕಿತ್ತನು.
4.23.18
गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा।
तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्यापि बभौ द्युतिः ॥ ४.२३.१८ ॥
ಪರ್ವತದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ ಹೊಳೆಯುವ ವಿಷಸರ್ಪದಂತೆ, ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಣವೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
4.23.19
अस्तमस्तकसंरुद्धरश्मेर्दिनकरादिव।
पेतुः क्षतजधारास्तु व्रणेभ्यस्तस्य सर्वशः ॥ ४.२३.१९ ॥
ಅಸ್ತಾಚಲದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರಣಗಳು ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಧಾರೆಗಳು ಹರಿದವು.
4.23.20
ताम्रगैरिकसम्पृक्ता धारा इव धराधरात्।
अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना ॥ ४.२३.२० ॥
ಕೆಂಪು ಗೈರಿಕದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿಯುವ ಧಾರೆಗಳಂತೆ, ಯುದ್ಧದ ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಒರೆಸುತ್ತಾ (ತಾರೆ).
4.23.21
अस्रैर्नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम्।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् ॥ ४.२३.२१ ॥
ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಶೂರನನ್ನು ತೊಯ್ದಳು; ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಸರ್ವಾಂಗ ರಕ್ತದಿಂದ ತೋಯ್ದ ಹತನಾದ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.
4.23.22
उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रमङ्गदमङ्गना।
अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम् ॥ ४.२३.२२ ॥
ಕಂದು ಕಣ್ಣಿನ ಮಗ ಅಂಗದನಿಗೆ ತಾರೆ ಹೇಳಿದಳು: 'ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡು, ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ.'
4.23.23
सम्प्रसक्तस्य वैरस्य गतोऽन्तः पापकर्मणा।
बालसूर्योज्ज्वलतनुं प्रयातं यमसादनम् ॥ ४.२३.२३ ॥
ವೈರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪಾಪಕರ್ಮದಿಂದ ಅಂತ್ಯ ಬಂದಿತು; ಬಾಲಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ದೇಹದವನು ಯಮಸದನಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
4.23.24
अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम्।
एवमुक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः ॥ ४.२३.२४ ॥
'ಮಗನೇ, ಮಾನ ನೀಡುವ ರಾಜನಾದ ನಿನ್ನ ತಂದೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸು.' ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು ಅವನು ಎದ್ದು ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
4.23.25
भुजाभ्यां पीनवृत्ताभ्यामङ्गदोऽहमिति ब्रुवन्।
अभिवादयमानं त्वामङ्गदं त्वं यथा पुरा ॥ ४.२३.२५ ॥
ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ದುಂಡಗಿನ ತೋಳುಗಳಿಂದ 'ನಾನು ಅಂಗದ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಹಿಂದೆ ನೀನು ಅಂಗದನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದಂತೆಯೇ, ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿನ್ನನ್ನು (ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ).
4.23.26
दीर्घायुर्भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे।
अहं पुत्रसहाया त्वामुपासे गतचेतनम्।
सिंहेन पातितं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम् ॥ ४.२३.२६ ॥
'ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಮಾನ್ ಆಗು, ಮಗನೇ' ಎಂದು ನೀನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಏಕೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ? ಮಗನೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಬಳಿ ಇದ್ದೇನೆ; ಸಿಂಹದಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಕೆಡವಲ್ಪಟ್ಟ ಗೂಳಿಯ ಬಳಿ ಕರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಹಸು ಇದ್ದಂತೆ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದ ನಿನ್ನ ಬಳಿ ಇದ್ದೇನೆ.
4.23.27
इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन रामप्रहरणाम्भसा।
तस्मन्नवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना ॥ ४.२३.२७ ॥
ಯುದ್ಧ-ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಆಯುಧ-ಜಲದಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿ, ಆ ಅವಭೃಥ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನೀನು, ನನ್ನ ಹೊರತು ಪತ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ?
4.23.28
या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे।
शातकौम्भीं प्रियां मालां तां ते पश्यामि नेह किम् ॥ ४.२३.२८ ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ದೇವರಾಜನು ನಿನಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಿಯ ಮಾಲೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ?
4.23.29
राज्यश्रीर्न जहाति त्वां गतासुमपि मानद।
सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजमिव प्रभा ॥ ४.२३.२९ ॥
ಮಾನದಾತನೇ, ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನ ಪ್ರಭೆ ಪರ್ವತರಾಜನನ್ನು ಬಿಡದಂತೆ.
4.23.30
न मे वचः पथ्यमिदं त्वया कृतं
न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव।
हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे
सह त्वया श्रीर्विजहाति मामपि ॥ ४.२३.३० ॥
ನೀನು ನನ್ನ ಹಿತವಚನವನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನನ್ನು ತಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಹತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುವಾಗ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.