ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.23.1
ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम्।
पतिं लोकश्रुता तारा मृतं वचनमब्रवीत् ॥ ४.२३.१ ॥
ଏବେ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧା ତାରା ବାନରରାଜଙ୍କ ସେହି ମୁଖ ଆଘ୍ରାଣ କରି ମୃତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.23.2
शेषे त्वं विषमे दुःखमकृत्वा वचनं मम।
उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले ॥ ४.२३.२ ॥
ହେ ବୀର, ମୋ କଥା ନ ମାନି ପଥରରେ ଭରା, ଅତି ଦୁଃଖଦାୟକ ଏହି ଅସମତଳ ଭୂମିରେ ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଶୋଇଛ।
4.23.3
मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव।
शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे ॥ ४.२३.३ ॥
ହେ ବାନରେନ୍ଦ୍ର, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋଠାରୁ ତୁମକୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ତାହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୋଇଛ, ମୋ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ କରୁନ।
4.23.4
सुग्रीवस्य वशं प्राप्तो विधिरेष भवत्यहो।
सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिकप्रिय ॥ ४.२३.४ ॥
ଅହୋ! ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ିବା ହିଁ ତୁମର ଏହି ଭାଗ୍ୟ ହେଲା। ହେ ବୀର, ସାହସୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପରାକ୍ରମ ତ ସୁଗ୍ରୀବ ହିଁ ଦେଖାଇଲେ।
4.23.5
ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनं पर्युपासते।
तेषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः ॥ ४.२३.५ ॥
ଋକ୍ଷ ଓ ବାନରପ୍ରମୁଖମାନେ ବଳବାନ ତୁମକୁ ଘେରି ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ବିଳାପ ଓ ଶୋକରତ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କାନ୍ଦ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ।
4.23.6
मम चेमा गिरः श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे।
इदं तद् वीरशयनं तत्र शेषे हतो युधि ॥ ४.२३.६ ॥
ମୋ ଏହି କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ତୁମେ କାହିଁକି ଜାଗୁନ? ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇ ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଶୋଇଛ, ଏହା ହିଁ ବୀରଙ୍କ ଶଯ୍ୟା।
4.23.7
शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा।
विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय ॥ ४.२३.७ ॥
ପୂର୍ବରେ ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଶୁଆଇ ବଧ କରିଥିଲ, ହେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ, ମୋର ପ୍ରିୟ!
4.23.8
मामनाथां विहायैकां गतस्त्वमसि मानद।
शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता ॥ ४.२३.८ ॥
ହେ ମାନଦାତା, ଅନାଥା ମୋତେ ଏକା ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଚାଲିଯାଇଛ। ବିବେକୀ ଲୋକ କନ୍ୟାକୁ ଜଣେ ବୀରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.23.9
शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम्।
अवभग्नश्च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः ॥ ४.२३.९ ॥
ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମୋତେ ଦେଖ, ଏବେ ହିଁ ମୋତେ ବିଧବା କରାଯାଇଛି। ମୋ ମାନ ଭଗ୍ନ ହୋଇଛି; ମୋ ଶାଶ୍ୱତ ଆଶ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଛି।
4.23.10
अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे।
अश्मसारमयं नूनमिदं मे हृदयं दृढम् ॥ ४.२३.१० ॥
ଅଗାଧ ଓ ବିଶାଳ ଶୋକସାଗରରେ ମୁଁ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି। ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଏହି ହୃଦୟ ପଥରର ସାରରେ ଗଢ଼ା, ଏତେ ଦୃଢ଼।
4.23.11
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन्नाद्य शतधा कृतम्।
सुहृच्चैव च भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः ॥ ४.२३.११ ॥
ସ୍ୱାମୀ ନିହତ ହେବାର ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଆଜି ଏ ହୃଦୟ ଶହେ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ନାହିଁ। ସେ ମୋର ସୁହୃଦ, ସ୍ୱାମୀ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
4.23.12
प्रहारे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वमागतः।
पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी ॥ ४.२३.१२ ॥
ପ୍ରହାରରେ ପରାକ୍ରମୀ ବୀର ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପାଇଲେ। ସ୍ୱାମୀହୀନା ଯେଉଁ ନାରୀ, ସେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପୁତ୍ରବତୀ ହେଉ।
4.23.13
धनधान्यसमृद्धापि विधवेत्युच्यते जनैः।
स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले ॥ ४.२३.१३ ॥
ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ବିଧବା କହନ୍ତି। ହେ ବୀର, ନିଜ ଶରୀରରୁ ଜାତ ତୁମେ ରକ୍ତ ମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଇଛ।
4.23.14
कृमिरागपरिस्तोमे स्वकीये शयने यथा।
रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः ॥ ४.२३.१४ ॥
ତୁମ ନିଜ ଶଯ୍ୟାରେ କୀଟରାଗରେ ରଞ୍ଜିତ ଆସ୍ତରଣ ପରି, ତୁମ ଶରୀର ଧୂଳି ଓ ରକ୍ତରେ ସବୁପଟେ ଆବୃତ।
4.23.15
परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ।
कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे ॥ ४.२३.१५ ॥
ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମୋ ବାହୁରେ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପାରୁନାହିଁ। ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ବୈରରେ ଆଜି ସୁଗ୍ରୀବ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.23.16
यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम्।
शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव ॥ ४.२३.१६ ॥
ରାମଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ଏକ ବାଣରେ ଯାହାର ଭୟ ହରଣ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ବାଣ ତୁମ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବିନ୍ଧିଗଲା।
4.23.17
वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते।
उद्बबर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा ॥ ४.२३.१७ ॥
ତୁମେ ମରିଥିବାର ଦେଖି ମୁଁ ତୁମକୁ ବାରଣ କରୁଛି। ତେବେ ନୀଳ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବିଦ୍ଧ ବାଣ ଟାଣି ବାହାର କଲା।
4.23.18
गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा।
तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्यापि बभौ द्युतिः ॥ ४.२३.१८ ॥
ପର୍ବତ ଗୁମ୍ଫାରେ ଲୁଚିଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବିଷଧର ସାପ ପରି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଟଣାଯାଉଥିବା ବାଣର ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଗଲା।
4.23.19
अस्तमस्तकसंरुद्धरश्मेर्दिनकरादिव।
पेतुः क्षतजधारास्तु व्रणेभ्यस्तस्य सर्वशः ॥ ४.२३.१९ ॥
ଅସ୍ତାଚଳ ଶିଖରରେ କିରଣ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ତାଙ୍କ କ୍ଷତରୁ ସବୁ ପଟେ ରକ୍ତର ଧାରା ବହିଲା।
4.23.20
ताम्रगैरिकसम्पृक्ता धारा इव धराधरात्।
अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना ॥ ४.२३.२० ॥
ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଗେରୁ ସହ ମିଶିଥିବା ପର୍ବତରୁ ବହୁଥିବା ଧାରା ପରି, ରଣଧୂଳିରେ ଆବୃତ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୋଛୁଥିବା (ତାରା)।
4.23.21
अस्रैर्नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम्।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् ॥ ४.२३.२१ ॥
ନୟନଜଳରେ ସେହି ବୀରକୁ ସିଞ୍ଚନ କଲେ; ଅସ୍ତ୍ରାହତ, ସର୍ବାଙ୍ଗ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ନିହତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି।
4.23.22
उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रमङ्गदमङ्गना।
अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम् ॥ ४.२३.२२ ॥
ପିଙ୍ଗଳ ନୟନ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ତାରା କହିଲେ, 'ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଦେଖ, ତାହା ଅତି ଭୟଙ୍କର।'
4.23.23
सम्प्रसक्तस्य वैरस्य गतोऽन्तः पापकर्मणा।
बालसूर्योज्ज्वलतनुं प्रयातं यमसादनम् ॥ ४.२३.२३ ॥
ବୈରରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ରହିବାର ପାପକର୍ମରୁ ଶେଷ ଆସିଲା; ବାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରୀରୀ ସେ ଯମଲୋକ ଗଲେ।
4.23.24
अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम्।
एवमुक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः ॥ ४.२३.२४ ॥
'ହେ ପୁତ୍ର, ମାନଦାତା ରାଜା ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।' ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ଉଠି ପିତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ।
4.23.25
भुजाभ्यां पीनवृत्ताभ्यामङ्गदोऽहमिति ब्रुवन्।
अभिवादयमानं त्वामङ्गदं त्वं यथा पुरा ॥ ४.२३.२५ ॥
ମୋଟା ଓ ଗୋଲ ବାହୁରେ 'ମୁଁ ଅଙ୍ଗଦ' ବୋଲି କହି, ପୂର୍ବରେ ତୁମେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଯେପରି କରୁଥିଲ, ସେପରି ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ତୁମକୁ (ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି)।
4.23.26
दीर्घायुर्भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे।
अहं पुत्रसहाया त्वामुपासे गतचेतनम्।
सिंहेन पातितं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम् ॥ ४.२३.२६ ॥
'ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅ, ପୁତ୍ର' ବୋଲି ତୁମେ ମୋ ସହିତ କାହିଁକି କଥା କହୁନାହଁ? ପୁତ୍ର ସହିତ ମୁଁ ତୁମ ନିକଟରେ ଅଛି; ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଥିବା ଗୋରୁ ନିକଟରେ ବାଛୁରି ସହିତ ଗାଈ ପରି, ଅଚେତନ ତୁମ ନିକଟରେ ଅଛି।
4.23.27
इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन रामप्रहरणाम्भसा।
तस्मन्नवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना ॥ ४.२३.२७ ॥
ଯୁଦ୍ଧ-ଯଜ୍ଞରେ ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର-ଜଳରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ସେହି ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ତୁମେ, ମୋ ବିନା ପତ୍ନୀହୀନ କିପରି?
4.23.28
या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे।
शातकौम्भीं प्रियां मालां तां ते पश्यामि नेह किम् ॥ ४.२३.२८ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେବରାଜ ତୁମକୁ ଦେଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରିୟ ମାଳା, ଏଠାରେ ତୁମ ନିକଟରେ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ?
4.23.29
राज्यश्रीर्न जहाति त्वां गतासुमपि मानद।
सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजमिव प्रभा ॥ ४.२३.२९ ॥
ହେ ମାନଦାତା, ପ୍ରାଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୂରି ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭା ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ ପରି।
4.23.30
न मे वचः पथ्यमिदं त्वया कृतं
न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव।
हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे
सह त्वया श्रीर्विजहाति मामपि ॥ ४.२३.३० ॥
ତୁମେ ମୋ ହିତକର ବାକ୍ୟ ମାନିଲ ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମକୁ ରୋକିବାକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନଥିଲି। ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁତ୍ର ସହିତ ମୁଁ ହତ ହୋଇଛି। ତୁମ ସହିତ ମରଣରେ ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି।