వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.23.1
ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम्।
पतिं लोकश्रुता तारा मृतं वचनमब्रवीत् ॥ ४.२३.१ ॥
అప్పుడు లోకప్రసిద్ధురాలైన తార, వానరరాజు ముఖాన్ని మూర్కొంటూ, మృతుడైన భర్తతో ఇలా పలికింది.
4.23.2
शेषे त्वं विषमे दुःखमकृत्वा वचनं मम।
उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले ॥ ४.२३.२ ॥
వీరుడా, నా మాట వినకుండా, రాళ్లతో నిండిన, అత్యంత దుఃఖకరమైన ఈ ఎగుడుదిగుడు నేలపై దుఃఖంతో పడి ఉన్నావు.
4.23.3
मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव।
शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे ॥ ४.२३.३ ॥
వానరేంద్రా, నిశ్చయంగా ఈ భూమి నాకంటే నీకు మరింత ప్రియమైనది; దానిని కౌగిలించుకుని పడుకున్నావు, నాతో మాట్లాడవు కూడా.
4.23.4
सुग्रीवस्य वशं प्राप्तो विधिरेष भवत्यहो।
सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिकप्रिय ॥ ४.२३.४ ॥
అయ్యో! సుగ్రీవుని వశంలో పడటమే నీ విధి ఇది అయింది. వీరుడా, సాహసవంతులకు ప్రియుడా, పరాక్రమం చూపినది సుగ్రీవుడే.
4.23.5
ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनं पर्युपासते।
तेषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः ॥ ४.२३.५ ॥
ఋక్షవానర ముఖ్యులు బలవంతుడవైన నిన్ను చుట్టూ చేరి ఉన్నారు. వారి విలాపం, శోకిస్తున్న అంగదుని రోదన చాలా బాధాకరంగా ఉన్నాయి.
4.23.6
मम चेमा गिरः श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे।
इदं तद् वीरशयनं तत्र शेषे हतो युधि ॥ ४.२३.६ ॥
నా ఈ మాటలు విని కూడా నువ్వు ఎందుకు మేల్కొనవు? యుద్ధంలో హతుడై నువ్వు పడి ఉన్నది వీరుల శయ్యే.
4.23.7
शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा।
विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय ॥ ४.२३.७ ॥
ఇంతకుముందు నీవు శత్రువులను కూల్చి పడుకోబెట్టిన చోటు ఇదే. విశుద్ధ స్వభావం, ఉన్నత వంశం కలవాడా, యుద్ధప్రియుడా, నా ప్రియుడా!
4.23.8
मामनाथां विहायैकां गतस्त्वमसि मानद।
शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता ॥ ४.२३.८ ॥
గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా, అనాథనైన నన్ను ఒంటరిగా విడిచి నీవు వెళ్ళిపోయావు. జ్ఞానులు కన్యను వీరునికి ఇవ్వరాదు.
4.23.9
शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम्।
अवभग्नश्च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः ॥ ४.२३.९ ॥
వీరుని భార్యనైన నన్ను చూడు, ఇప్పుడే విధవను చేయబడ్డాను. నా గౌరవం భగ్నమైంది, నా శాశ్వత ఆధారమూ విరిగిపోయింది.
4.23.10
अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे।
अश्मसारमयं नूनमिदं मे हृदयं दृढम् ॥ ४.२३.१० ॥
అగాధమైన, విశాలమైన శోక సముద్రంలో మునిగిపోయాను. నిశ్చయంగా నా ఈ హృదయం రాతి సారంతో చేయబడినట్లు దృఢంగా ఉంది.
4.23.11
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन्नाद्य शतधा कृतम्।
सुहृच्चैव च भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः ॥ ४.२३.११ ॥
భర్త హతుడైనట్లు చూసినా ఈ హృదయం నేడు వంద ముక్కలుగా పగలలేదే. ఆయన నా మిత్రుడు, భర్త, స్వభావరీత్యా కూడా నాకు ప్రియుడు.
4.23.12
प्रहारे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वमागतः।
पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी ॥ ४.२३.१२ ॥
యుద్ధంలో పరాక్రమంగా పోరాడిన వీరుడు పంచత్వం పొందాడు. భర్త లేని స్త్రీ కోరినట్లు పుత్రవతి అగుగాక.
4.23.13
धनधान्यसमृद्धापि विधवेत्युच्यते जनैः।
स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले ॥ ४.२३.१३ ॥
ధనధాన్యాలతో సమృద్ధిగా ఉన్నా ప్రజలు ఆమెను వితంతువు అంటారు. ఓ వీరుడా, నీ స్వంత దేహం నుండి పుట్టినవాడా, రక్తమడుగులో నువ్వు పడి ఉన్నావు.
4.23.14
कृमिरागपरिस्तोमे स्वकीये शयने यथा।
रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः ॥ ४.२३.१४ ॥
నీ స్వంత శయ్యపై పురుగుల రంగుతో ఎర్రబడిన పరుపులా, నీ దేహం అంతటా ధూళి, రక్తంతో కప్పబడి ఉంది.
4.23.15
परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ।
कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे ॥ ४.२३.१५ ॥
ఓ వానరశ్రేష్ఠుడా, నా చేతులతో నిన్ను కౌగిలించుకోలేకపోతున్నాను. ఈ అతిభయంకరమైన వైరంలో నేడు సుగ్రీవుడు తన కార్యాన్ని నెరవేర్చుకున్నాడు.
4.23.16
यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम्।
शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव ॥ ४.२३.१६ ॥
రాముడు వదిలిన ఒకే బాణం వలన ఎవరి భయం తొలగిపోయిందో, ఆ బాణం నీ శరీరాన్ని తాకగానే నీ హృదయంలో గుచ్చుకుంది.
4.23.17
वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते।
उद्बबर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा ॥ ४.२३.१७ ॥
నువ్వు మరణించడం చూస్తూ నేను నిన్ను ఆపుతున్నాను. అప్పుడు నీలుడు అతని శరీరంలో గుచ్చుకున్న బాణాన్ని బయటకు లాగాడు.
4.23.18
गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा।
तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्यापि बभौ द्युतिः ॥ ४.२३.१८ ॥
పర్వత గుహలో దాగిన ప్రకాశించే విషసర్పంలా, అతని శరీరం నుండి లాగబడుతున్న బాణం కూడా ప్రకాశించింది.
4.23.19
अस्तमस्तकसंरुद्धरश्मेर्दिनकरादिव।
पेतुः क्षतजधारास्तु व्रणेभ्यस्तस्य सर्वशः ॥ ४.२३.१९ ॥
అస్తాచలం శిఖరంపై కిరణాలు నిలిచిపోయిన సూర్యునిలా, అతని గాయాల నుండి అన్ని వైపులా రక్తధారలు ప్రవహించాయి.
4.23.20
ताम्रगैरिकसम्पृक्ता धारा इव धराधरात्।
अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना ॥ ४.२३.२० ॥
ఎర్రని గైరికంతో కలసిన పర్వతం నుండి జారే ధారల వలె, యుద్ధధూళితో కప్పబడిన తన భర్తను తుడుస్తూ (తార).
4.23.21
अस्रैर्नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम्।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् ॥ ४.२३.२१ ॥
కన్నీళ్లతో అస్త్రాలచే తాకబడి, సర్వాంగం రక్తంతో తడిసి మరణించిన తన భర్త వీరుడిని చూసి ఆమె తడిపింది.
4.23.22
उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रमङ्गदमङ्गना।
अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम् ॥ ४.२३.२२ ॥
ఎర్రని కన్నులుగల కుమారుడు అంగదునితో తార ఇలా పలికింది: 'కుమారా, నీ తండ్రి యొక్క చివరి దుస్థితిని చూడు, అది అత్యంత భయంకరమైనది.'
4.23.23
सम्प्रसक्तस्य वैरस्य गतोऽन्तः पापकर्मणा।
बालसूर्योज्ज्वलतनुं प्रयातं यमसादनम् ॥ ४.२३.२३ ॥
వైరంలో ఎంతో అంటిపెట్టుకొని ఉండడం, పాపకర్మ కారణంగా అంతం వచ్చింది; బాలసూర్యునిలా ప్రకాశించే దేహుడు యమలోకానికి వెళ్లిపోయాడు.
4.23.24
अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम्।
एवमुक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः ॥ ४.२३.२४ ॥
'కుమారా, గౌరవమిచ్చే రాజు, నీ తండ్రికి నమస్కరించు.' అలా చెప్పగా అతడు లేచి తండ్రి పాదాలను పట్టుకున్నాడు.
4.23.25
भुजाभ्यां पीनवृत्ताभ्यामङ्गदोऽहमिति ब्रुवन्।
अभिवादयमानं त्वामङ्गदं त्वं यथा पुरा ॥ ४.२३.२५ ॥
బలిసిన గుండ్రని భుజాలతో 'నేను అంగదుడను' అని చెబుతూ, పూర్వం నీవు అంగదుడిని ఆశీర్వదించినట్లే, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
4.23.26
दीर्घायुर्भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे।
अहं पुत्रसहाया त्वामुपासे गतचेतनम्।
सिंहेन पातितं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम् ॥ ४.२३.२६ ॥
'దీర్ఘాయుష్మంతుడవు కమ్ము, కుమారా' అని ఎందుకు నాతో మాట్లాడవు? కుమారునితో కూడి నీ దగ్గర ఉన్నాను; సింహం చేత తక్షణమే కూలిన ఎద్దు దగ్గర దూడతో ఉన్న ఆవులాగా, చైతన్యం లేని నిన్ను సేవిస్తున్నాను.
4.23.27
इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन रामप्रहरणाम्भसा।
तस्मन्नवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना ॥ ४.२३.२७ ॥
యుద్ధ-యజ్ఞంలో రాముని ఆయుధ-జలంతో యజ్ఞం చేసి, ఆ అవభృథ స్నానం చేసిన నీవు, నా భార్యనైన నేను లేకుండా ఎలా ఉన్నావు?
4.23.28
या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे।
शातकौम्भीं प्रियां मालां तां ते पश्यामि नेह किम् ॥ ४.२३.२८ ॥
యుద్ధంలో సంతుష్టుడైన దేవరాజు నీకు ఇచ్చిన బంగారు ప్రియమైన ఆ మాల ఇక్కడ నీ దగ్గర ఎందుకు కనబడటం లేదు?
4.23.29
राज्यश्रीर्न जहाति त्वां गतासुमपि मानद।
सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजमिव प्रभा ॥ ४.२३.२९ ॥
మానదా, ప్రాణం లేకపోయినా రాజ్యలక్ష్మి నిన్ను విడిచిపెట్టదు; సూర్యుడు తిరిగినా అతని ప్రభ పర్వతరాజును విడువనట్లు.
4.23.30
न मे वचः पथ्यमिदं त्वया कृतं
न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव।
हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे
सह त्वया श्रीर्विजहाति मामपि ॥ ४.२३.३० ॥
నీవు నా హితవచనం పాటించలేదు, నిన్ను ఆపే శక్తి కూడా నాకు లేదు. యుద్ధంలో కుమారునితో కూడి నేను చంపబడ్డాను. నీతో పాటు మరణించి, సంపద కూడా నన్ను విడిచిపోతోంది.