ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.23.1
ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम्।
पतिं लोकश्रुता तारा मृतं वचनमब्रवीत् ॥ ४.२३.१ ॥
ਤਦ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਰਾ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੇ ਉਸ ਮੁਖ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦੀ ਹੋਈ ਮਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
4.23.2
शेषे त्वं विषमे दुःखमकृत्वा वचनं मम।
उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले ॥ ४.२३.२ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਇਸ ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਿਆ ਹੈਂ।
4.23.3
मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव।
शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे ॥ ४.२३.३ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰੇਂਦਰ, ਜ਼ਰੂਰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਪਿਆ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
4.23.4
सुग्रीवस्य वशं प्राप्तो विधिरेष भवत्यहो।
सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिकप्रिय ॥ ४.२३.४ ॥
ਹਾਇ! ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ ਹੀ ਤੇਰਾ ਇਹ ਭਾਗ ਬਣਿਆ। ਹੇ ਵੀਰ, ਸਾਹਸੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਪਰਾਕਰਮ ਤਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੀ ਵਿਖਾਇਆ।
4.23.5
ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनं पर्युपासते।
तेषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः ॥ ४.२३.५ ॥
ਰਿੱਛਾਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਲਵਾਨ ਤੈਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਅਤੇ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਰੁਦਨ ਬਹੁਤ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹੈ।
4.23.6
मम चेमा गिरः श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे।
इदं तद् वीरशयनं तत्र शेषे हतो युधि ॥ ४.२३.६ ॥
ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦਾ? ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਪਿਆ ਹੈਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਹੈ।
4.23.7
शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा।
विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय ॥ ४.२३.७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਟਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧਪ੍ਰੇਮੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ!
4.23.8
मामनाथां विहायैकां गतस्त्वमसि मानद।
शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता ॥ ४.२३.८ ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅਨਾਥ ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਧੀ ਕਿਸੇ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
4.23.9
शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम्।
अवभग्नश्च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः ॥ ४.२३.९ ॥
ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਾਣ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਸਦੀਵੀ ਸਹਾਰਾ ਵੀ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
4.23.10
अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे।
अश्मसारमयं नूनमिदं मे हृदयं दृढम् ॥ ४.२३.१० ॥
ਅਥਾਹ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੋਗ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ। ਯਕੀਨਨ ਮੇਰਾ ਇਹ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੰਨਾ ਪੱਕਾ ਹੈ।
4.23.11
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन्नाद्य शतधा कृतम्।
सुहृच्चैव च भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः ॥ ४.२३.११ ॥
ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਅੱਜ ਇਹ ਦਿਲ ਸੌ ਟੁਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ।
4.23.12
प्रहारे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वमागतः।
पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी ॥ ४.२३.१२ ॥
ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਸੂਰਮਾ ਪੰਜਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਤੀਹੀਣ ਜੋ ਨਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।
4.23.13
धनधान्यसमृद्धापि विधवेत्युच्यते जनैः।
स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले ॥ ४.२३.१३ ॥
ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੀਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਤੂੰ ਲਹੂ ਦੇ ਚੱਭੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈਂ।
4.23.14
कृमिरागपरिस्तोमे स्वकीये शयने यथा।
रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः ॥ ४.२३.१४ ॥
ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰ ਉੱਤੇ ਕੀੜੇ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਵਿਛੌਣੇ ਵਾਂਗ, ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਧੂੜ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
4.23.15
परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ।
कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे ॥ ४.२३.१५ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
4.23.16
यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम्।
शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव ॥ ४.२३.१६ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਛੱਡੇ ਇੱਕੋ ਬਾਣ ਨਾਲ ਜਿਸਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਾਣ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਧਸ ਗਿਆ।
4.23.17
वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते।
उद्बबर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा ॥ ४.२३.१७ ॥
ਤੈਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹਾਂ। ਤਦ ਨੀਲ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਧਸੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
4.23.18
गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा।
तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्यापि बभौ द्युतिः ॥ ४.२३.१८ ॥
ਪਰਬਤ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਚਮਕਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਬਾਣ ਦੀ ਵੀ ਚਮਕ ਦਿੱਸੀ।
4.23.19
अस्तमस्तकसंरुद्धरश्मेर्दिनकरादिव।
पेतुः क्षतजधारास्तु व्रणेभ्यस्तस्य सर्वशः ॥ ४.२३.१९ ॥
ਅਸਤਾਚਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕਿਰਨਾਂ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਉਸਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਿ ਤੁਰੀਆਂ।
4.23.20
ताम्रगैरिकसम्पृक्ता धारा इव धराधरात्।
अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना ॥ ४.२३.२० ॥
ਲਾਲ ਗੇਰੂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੰਗ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂੰਝਦੀ ਹੋਈ (ਤਾਰਾ)।
4.23.21
अस्रैर्नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम्।
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् ॥ ४.२३.२१ ॥
ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸੂਰਵੀਰ ਨੂੰ ਭਿਉਂਦੀ ਰਹੀ; ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ, ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
4.23.22
उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रमङ्गदमङ्गना।
अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम् ॥ ४.२३.२२ ॥
ਪਿੰਗਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਬੋਲੀ, 'ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।'
4.23.23
सम्प्रसक्तस्य वैरस्य गतोऽन्तः पापकर्मणा।
बालसूर्योज्ज्वलतनुं प्रयातं यमसादनम् ॥ ४.२३.२३ ॥
ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਪਾਪਕਰਮ ਨਾਲ ਅੰਤ ਆਇਆ; ਬਾਲ-ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
4.23.24
अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम्।
एवमुक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः ॥ ४.२३.२४ ॥
'ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ।
4.23.25
भुजाभ्यां पीनवृत्ताभ्यामङ्गदोऽहमिति ब्रुवन्।
अभिवादयमानं त्वामङ्गदं त्वं यथा पुरा ॥ ४.२३.२५ ॥
ਮੋਟੀਆਂ ਤੇ ਗੋਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ 'ਮੈਂ ਅੰਗਦ ਹਾਂ' ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਤੈਨੂੰ (ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ)।
4.23.26
दीर्घायुर्भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे।
अहं पुत्रसहाया त्वामुपासे गतचेतनम्।
सिंहेन पातितं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम् ॥ ४.२३.२६ ॥
'ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ, ਪੁੱਤਰਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ? ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਾਂ; ਸ਼ੇਰ ਦੁਆਰਾ ਤੁਰੰਤ ਡਿੱਗੇ ਬਲਦ ਕੋਲ ਵੱਛੇ ਨਾਲ ਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
4.23.27
इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन रामप्रहरणाम्भसा।
तस्मन्नवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना ॥ ४.२३.२७ ॥
ਜੰਗ-ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ-ਜਲ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ?
4.23.28
या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे।
शातकौम्भीं प्रियां मालां तां ते पश्यामि नेह किम् ॥ ४.२३.२८ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ?
4.23.29
राज्यश्रीर्न जहाति त्वां गतासुमपि मानद।
सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजमिव प्रभा ॥ ४.२३.२९ ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਰਾਜ-ਲੱਛਮੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ; ਸੂਰਜ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਪਰਬਤਰਾਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ ਵਾਂਗ।
4.23.30
न मे वचः पथ्यमिदं त्वया कृतं
न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव।
हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे
सह त्वया श्रीर्विजहाति मामपि ॥ ४.२३.३० ॥
ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਰਦਿਆਂ ਸ਼ੋਭਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ।