Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.24.1
तामाशु वेगेन दुरासदेन
त्वभिप्लुतां शोकमहार्णवेन।
पश्यंस्तदा वाल्यनुजस्तरस्वी
भ्रातुर्वधेनाप्रतिमेन तेपे ॥ ४.२४.१ ॥
Al verla rápidamente sumergida en el gran océano del dolor, con una fuerza irresistible, el fuerte hermano menor de Vālī sufrió por el incomparable asesinato de su hermano.
4.24.2
स बाष्पपूर्णेन मुखेन पश्यन्
क्षणेन निर्विण्णमना मनस्वी।
जगाम रामस्य शनैः समीपं
भृत्यैर्वृतः सम्परिदूयमानः ॥ ४.२४.२ ॥
Mirando con el rostro lleno de lágrimas, con la mente abatida, el reflexivo, rodeado de sirvientes y profundamente afligido, se acercó lentamente a Rāma.
4.24.3
स तं समासाद्य गृहीतचाप-
मुदात्तमाशीविषतुल्यबाणम्।
यशस्विनं लक्षणलक्षिताङ्ग-
मवस्थितं राघवमित्युवाच ॥ ४.२४.३ ॥
Habiéndose acercado a él, al Rāghava que sostenía su arco, de nobles flechas semejantes a serpientes venenosas, glorioso, de miembros marcados con signos auspiciosos, que estaba allí de pie, le habló así.
4.24.4
यथा प्रतिज्ञातमिदं नरेन्द्र
कृतं त्वया दृष्टफलं च कर्म।
ममाद्य भोगेषु नरेन्द्रसूनो
मनो निवृत्तं हतजीवितेन ॥ ४.२४.४ ॥
Oh señor de los hombres, como prometiste, has hecho esta obra y su fruto es visible. Oh hijo del señor de los hombres, hoy mi mente se ha apartado de los placeres, la de quien tiene la vida destrozada.
4.24.5
अस्यां महिष्यां तु भृशं रुदत्यां
पुरेऽतिविक्रोशति दुःखतप्ते।
हते नृपे संशयितेऽङ्गदे च
न राम राज्ये रमते मनो मे ॥ ४.२४.५ ॥
Mientras esta reina principal llora desconsoladamente y se lamenta en voz alta en la ciudad, atormentada por el dolor, con el rey muerto y Aṅgada dudoso, oh Rāma, mi mente no se deleita en el reino.
4.24.6
क्रोधादमर्षादतिविप्रधर्षाद्
भ्रातुर्वधो मेऽनुमतः पुरस्तात्।
हते त्विदानीं हरियूथपेऽस्मिन्
सुतीक्ष्णमिक्ष्वाकुवर प्रतप्स्ये ॥ ४.२४.६ ॥
Por ira e insoportable ultraje antes aprobé la muerte de mi hermano. Pero ahora, si este señor de la tropa de monos es abatido, oh mejor de los Ikṣvākus, arderé de intenso dolor.
4.24.7
श्रेयोऽद्य मन्ये मम शैलमुख्ये
तस्मिन् हि वासश्चिरमृष्यमूके।
यथा तथा वर्तयतः स्ववृत्त्या
नेमं निहत्य त्रिदिवस्य लाभः ॥ ४.२४.७ ॥
Hoy creo que lo mejor para mí es vivir de mis propios medios en aquella montaña principal, Ṛṣyamūka, donde he habitado largo tiempo. Ni siquiera la ganancia del cielo, obtenida matándolo, quiero.
4.24.8
न त्वा जिघांसामि चरेति यन्मा-
मयं महात्मा मतिमानुवाच।
तस्यैव तद् राम वचोऽनुरूप-
मिदं वचः कर्म च मेऽनुरूपम् ॥ ४.२४.८ ॥
«No deseo matarte; vete», me dijo este magnánimo y sabio. Oh Rāma, esas palabras suyas eran apropiadas; y esta palabra mía y mi acción también lo son.
4.24.9
भ्राता कथं नाम महागुणस्य
भ्रातुर्वधं राम विरोचयेत।
राज्यस्य दुःखस्य च वीर सारं
विचिन्तयन् कामपुरस्कृतोऽपि ॥ ४.२४.९ ॥
Oh Rāma, ¿cómo aprobaría un hermano la muerte de un hermano de gran virtud? Oh héroe, incluso quien pondera la esencia del reino y del dolor, si es guiado por el deseo, ¿cómo podría aprobarla?
4.24.10
वधो हि मे मतो नासीत् स्वमाहात्म्यव्यतिक्रमात्।
ममासीद् बुद्धिदौरात्म्यात् प्राणहारी व्यतिक्रमः ॥ ४.२४.१० ॥
En verdad mi propia muerte no la aprobé, pues transgredí mi propia grandeza; pero por la perversidad de mi mente, esta transgresión que quita la vida me sobrevino.
4.24.11
द्रुमशाखावभग्नोऽहं मुहूर्तं परिनिष्टनन्।
सान्त्वयित्वा त्वनेनोक्तो न पुनः कर्तुमर्हसि ॥ ४.२४.११ ॥
Herido por la rama de un árbol, gemí durante un momento. Él me consoló y me dijo que no debía volver a hacerlo.
4.24.12
भ्रातृत्वमार्यभावश्च धर्मश्चानेन रक्षितः।
मया क्रोधश्च कामश्च कपित्वं च प्रदर्शितम् ॥ ४.२४.१२ ॥
La fraternidad, la noble conducta y el dharma fueron preservados por él, mientras que yo mostré ira, deseo y la naturaleza de un mono.
4.24.13
अचिन्तनीयं परिवर्जनीय-
मनीप्सनीयं स्वनवेक्षणीयम्।
प्राप्तोऽस्मि पाप्मानमिदं वयस्य
भ्रातुर्वधात् त्वाष्ट्रवधादिवेन्द्रः ॥ ४.२४.१३ ॥
Amigo, he incurrido en este pecado, impensable, que debe evitarse, indeseable, que ni uno mismo debería contemplar, al matar a mi hermano, como Indra lo incurrió al matar al hijo de Tvaṣṭṛ.
4.24.14
पाप्मानमिन्द्रस्य मही जलं च
वृक्षाश्च कामं जगृहुः स्त्रियश्च।
को नाम पाप्मानमिमं सहेत
शाखामृगस्य प्रतिपत्तुमिच्छेत् ॥ ४.२४.१४ ॥
La tierra, las aguas, los árboles y las mujeres asumieron a voluntad el pecado de Indra; pero ¿quién podría soportar este pecado, o quién desearía enfrentarse a un mono?
4.24.15
नार्हामि सम्मानमिमं प्रजानां
न यौवराज्यं कुत एव राज्यम्।
अधर्मयुक्तं कुलनाशयुक्त-
मेवंविधं राघव कर्म कृत्वा ॥ ४.२४.१५ ॥
Oh Rāghava, tras haber hecho una acción semejante, unida al adharma y conducente a la ruina del linaje, no merezco este honor del pueblo, ni el cargo de príncipe heredero, y mucho menos la realeza.
4.24.16
पापस्य कर्तास्मि विगर्हितस्य
क्षुद्रस्य लोकापकृतस्य लोके।
शोको महान् मामभिवर्ततेऽयं
वृष्टेर्यथा निम्नमिवाम्बुवेगः ॥ ४.२४.१६ ॥
Soy un pecador, censurado, vil, un agraviante del mundo. Como la fuerza del agua de lluvia inunda la tierra baja, este gran dolor me inunda.
4.24.17
सोदर्यघातापरगात्रवालः
संतापहस्ताक्षिशिरोविषाणः।
एनोमयो मामभिहन्ति हस्ती
दृप्तो नदीकूलमिव प्रवृद्धः ॥ ४.२४.१७ ॥
El pecado de matar a un hermano me golpea, como un elefante enloquecido cuya trompa, ojos y cabeza arden de dolor, embistiendo la orilla crecida de un río.
4.24.18
अंहो बतेदं नृवराविषह्यं
निवर्तते मे हृदि साधुवृत्तम्।
अग्नौ विवर्णं परितप्यमानं
किट्टं यथा राघव जातरूपम् ॥ ४.२४.१८ ॥
¡Ay, mejor de los hombres, Rāghava! Este pecado insoportable aparta de mi corazón mi conducta recta, como la escoria calentada en el fuego apaga el color del oro.
4.24.19
महाबलानां हरियूथपाना-
मिदं कुलं राघव मन्निमित्तम्।
अस्याङ्गदस्यापि च शोकतापा-
दर्धस्थितप्राणमितीव मन्ये ॥ ४.२४.१९ ॥
Oh Rāghava, por mi causa este linaje de poderosos señores de las tropas de monos está en peligro. Y creo que incluso la vida de Aṅgada pende solo a medias, por el dolor y la angustia.
4.24.20
सुतः सुलभ्यः सुजनः सुवश्यः
कुतस्तु पुत्रः सदृशोऽङ्गदेन।
न चापि विद्येत स वीर देशो
यस्मिन् भवेत् सोदरसंनिकर्षः ॥ ४.२४.२० ॥
Un hijo es fácil de obtener, un buen hombre y uno fácil de dominar. Pero ¿dónde se hallaría un hijo igual a Aṅgada? Oh héroe, tampoco existe tierra donde se encuentre la cercanía de un hermano.
4.24.21
अद्याङ्गदो वीरवरो न जीवे-
ज्जीवेत माता परिपालनार्थम्।
विना तु पुत्रं परितापदीना
सा नैव जीवेदिति निश्चितं मे ॥ ४.२४.२१ ॥
Hoy Aṅgada, el mejor de los héroes, no vivirá; la madre quizá viviría al menos para criarlo. Sin su hijo, ella, abatida por el dolor, ciertamente no vivirá; tal es mi firme convicción.
4.24.22
सोऽहं प्रवेक्ष्याम्यतिदीप्तमग्निं
भ्रात्रा च पुत्रेण च सख्यमिच्छन्।
इमे विचेष्यन्ति हरिप्रवीराः
सीतां निदेशे परिवर्तमानाः ॥ ४.२४.२२ ॥
Por tanto entraré en el fuego ardiente, deseando la amistad de mi hermano y de mi hijo. Estos héroes monos, moviéndose bajo mi mando, buscarán a Sītā.
4.24.23
कृत्स्नं तु ते सेत्स्यति कार्यमेत-
न्मय्यप्यतीते मनुजेन्द्रपुत्र।
कुलस्य हन्तारमजीवनार्हं
रामानुजानीहि कृतागसं माम् ॥ ४.२४.२३ ॥
Pero aun después de que yo haya muerto, toda esta tarea tuya se cumplirá, oh hijo del señor de los hombres. Rāma, concédeme permiso: yo, el culpable, el asesino de mi linaje, indigno de vivir.
4.24.24
इत्येवमार्तस्य रघुप्रवीरः
श्रुत्वा वचो वालिजघन्यजस्य।
संजातबाष्पः परवीरहन्ता
रामो मुहूर्तं विमना बभूव ॥ ४.२४.२४ ॥
Al oír estas palabras del afligido hermano menor de Vāli, Rāma, el héroe de los Raghu y matador de guerreros enemigos, se le llenaron los ojos de lágrimas y por un momento quedó abatido.
4.24.25
तस्मिन् क्षणेऽभीक्ष्णमवेक्षमाणः
क्षितिक्षमावान् भुवनस्य गोप्ता।
रामो रुदन्तीं व्यसने निमग्नां
समुत्सुकः सोऽथ ददर्श ताराम् ॥ ४.२४.२५ ॥
En aquel momento, mirando una y otra vez, Rāma, paciente como la tierra y protector del mundo, contempló con ansiedad a Tārā, que lloraba hundida en la desgracia.
4.24.26
तां चारुनेत्रां कपिसिंहनाथां
पतिं समाश्लिष्य तदा शयानाम्।
उत्थापयामासुरदीनसत्त्वां
मन्त्रिप्रधानाः कपिराजपत्नीम् ॥ ४.२४.२६ ॥
Los principales ministros levantaron a la de hermosos ojos, esposa del señor de los leones entre los monos, que yacía abrazada a su esposo; su ánimo seguía sin quebrantarse.
4.24.27
सा विस्फुरन्ती परिरभ्यमाणा
भर्तुः समीपादपनीयमाना।
ददर्श रामं शरचापपाणिं
स्वतेजसा सूर्यमिव ज्वलन्तम् ॥ ४.२४.२७ ॥
Temblando, siendo apartada del lado de su esposo mientras la abrazaban, vio a Rāma con arco y flecha en la mano, resplandeciente con su propio fulgor como el sol.
4.24.28
सुसंवृतं पार्थिवलक्षणैश्च
तं चारुनेत्रं मृगशावनेत्रा।
अदृष्टपूर्वं पुरुषप्रधान-
मयं स काकुत्स्थ इति प्रजज्ञे ॥ ४.२४.२८ ॥
Bien ataviado con las marcas de la realeza, de hermosos ojos, a quien nunca antes había visto, el primero de los hombres, la de ojos de cervatillo lo reconoció: «Este es aquel Kākutstha».
4.24.29
तस्येन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य
महानुभावस्य समीपमार्या।
आर्तातितूर्णं व्यसनं प्रपन्ना
जगाम तारा परिविह्वलन्ती ॥ ४.२४.२९ ॥
La noble Tārā, sumida en la aflicción, corrió con gran prisa al lado de aquel semejante a Indra, difícil de abordar, de gran poder, totalmente turbada.
4.24.30
तं सा समासाद्य विशुद्धसत्त्वं
शोकेन सम्भ्रान्तशरीरभावा।
मनस्विनी वाक्यमुवाच तारा
रामं रणोत्कर्षणलब्धलक्ष्यम् ॥ ४.२४.३० ॥
Llegada junto a aquel de naturaleza pura, Tārā, de noble ánimo, con el cuerpo y la mente sacudidos por el dolor, dijo estas palabras a Rāma, que había alcanzado su meta por su excelencia en la batalla.
4.24.31
त्वमप्रमेयश्च दुरासदश्च
जितेन्द्रियश्चोत्तमधर्मकश्च।
अक्षीणकीर्तिश्च विचक्षणश्च
क्षितिक्षमावान् क्षतजोपमाक्षः ॥ ४.२४.३१ ॥
Eres inmensurable, difícil de alcanzar, dueño de tus sentidos, supremo en el dharma, de fama inagotable, sabio, paciente como la tierra y con ojos rojos como la sangre.
4.24.32
त्वमात्तबाणासनबाणपाणि-
र्महाबलः संहननोपपन्नः।
मनुष्यदेहाभ्युदयं विहाय
दिव्येन देहाभ्युदयेन युक्तः ॥ ४.२४.३२ ॥
Tú, con arco y flecha en la mano, eres muy poderoso y de cuerpo robusto; habiendo abandonado la gloria del cuerpo humano, estás unido al esplendor de un cuerpo divino.
4.24.33
येनैव बाणेन हतः प्रियो मे
तेनैव बाणेन हि मां जहीहि।
हता गमिष्यामि समीपमस्य
न मां विना वीर रमेत वाली ॥ ४.२४.३३ ॥
Con la misma flecha con que mi amado fue derribado, derríbame también a mí; muerta, iré a su lado. Oh héroe, Vālī no se deleitaría sin mí.
4.24.34
स्वर्गेऽपि पद्मामलपत्रनेत्र
समेत्य सम्प्रेक्ष्य च मामपश्यन्।
न ह्येष उच्चावचताम्रचूडा
विचित्रवेषाप्सरसोऽभजिष्यत् ॥ ४.२४.३४ ॥
Incluso en el cielo, este de ojos como pétalos de loto, al no verme tras encontrarse y mirar, no buscaría a las apsaras de vestiduras variadas.
4.24.35
स्वर्गेऽपि शोकं च विवर्णतां च
मया विना प्राप्स्यति वीर वाली।
रम्ये नगेन्द्रस्य तटावकाशे
विदेहकन्यारहितो यथा त्वम् ॥ ४.२४.३५ ॥
Oh héroe, sin mí Vālī sufrirá dolor y palidez incluso en el cielo, como tú en la hermosa ladera del rey de las montañas, privado de la hija de Videha.
4.24.36
त्वं वेत्थ तावद् वनिताविहीनः
प्राप्नोति दुःखं पुरुषः कुमारः।
तत् त्वं प्रजानञ्जहि मां न वाली
दुःखं ममादर्शनजं भजेत ॥ ४.२४.३६ ॥
Tú sabes que un hombre privado de esposa, aunque sea un joven príncipe, sufre pena. Por tanto, sabiéndolo, no me abandones; no a Vālin, sino que el dolor nacido de tu separación me sobrevendrá.
4.24.37
यच्चापि मन्येत भवान् महात्मा
स्त्रीघातदोषस्तु भवेन्न मह्यम्।
आत्मेयमस्येति हि मां जहि त्वं
न स्त्रीवधः स्यान्मनुजेन्द्रपुत्र ॥ ४.२४.३७ ॥
Y si tú, noble, piensas que la culpa de matar a una mujer no sería mía, sabe entonces que ella es su propio yo; por tanto, mátame. Oh hijo del señor de los hombres, esto no sería matar a una mujer.
4.24.38
शास्त्रप्रयोगाद् विविधाश्च वेदा-
दनन्यरूपाः पुरुषस्य दाराः।
दारप्रदानाद्धि न दानमन्यत्
प्रदृश्यते ज्ञानवतां हि लोके ॥ ४.२४.३८ ॥
Por la aplicación de las escrituras y por los Vedas, las esposas de un hombre, aunque sean diversas, son de una misma forma, no ajenas. En efecto, en el mundo los sabios no ven otro don que el don de una esposa.
4.24.39
त्वं चापि मां तस्य मम प्रियस्य
प्रदास्यसे धर्ममवेक्ष्य वीर।
अनेन दानेन न लप्स्यसे त्व-
मधर्मयोगं मम वीर घातात् ॥ ४.२४.३९ ॥
Y tú también, considerando el dharma, me darás a aquel mío querido. Oh héroe, con este don no obtendrás la unión con el adharma que surge de mi muerte.
4.24.40
आर्तामनाथामपनीयमाना-
मेवंगतां नार्हसि मामहन्तुम्।
अहं हि मातङ्गविलासगामिना
प्लवंगमानामृषभेण धीमता।
विना वरार्होत्तमहेममालिना
चिरं न शक्ष्यामि नरेन्द्र जीवितुम् ॥ ४.२४.४० ॥
No te corresponde matarme, a mí, afligida y sin protector, siendo arrastrada de este modo. Sin aquel toro de los monos, sabio, de paso de elefante, que lleva la excelente guirnalda de oro, no podré vivir mucho tiempo, oh señor de los hombres.
4.24.41
इत्येवमुक्तस्तु विभुर्महात्मा
तारां समाश्वास्य हितं बभाषे।
मा वीरभार्ये विमतिं कुरुष्व
लोको हि सर्वो विहितो विधात्रा ॥ ४.२४.४१ ॥
Así interpelado, aquel poderoso de alma grande consoló a Tārā y habló palabras beneficiosas: No te desanimes, oh esposa de un héroe, pues todo el mundo ha sido dispuesto por el Creador.
4.24.42
तं चैव सर्वं सुखदुःखयोगं
लोकोऽब्रवीत् तेन कृतं विधात्रा।
त्रयोऽपि लोका विहितं विधानं
नातिक्रमन्ते वशगा हि तस्य ॥ ४.२४.४२ ॥
Todo este conjunto de placer y dolor, dice el mundo, lo hizo el Creador. Los tres mundos no transgreden su decreto establecido, pues están sujetos a su dominio.
4.24.43
प्रीतिं परां प्राप्स्यसि तां तथैव
पुत्रश्च ते प्राप्स्यति यौवराज्यम्।
धात्रा विधानं विहितं तथैव
न शूरपत्न्यः परिदेवयन्ति ॥ ४.२४.४३ ॥
Obtendrás suprema alegría, y tu hijo obtendrá el cargo de príncipe heredero. Tal como el Creador lo ha dispuesto, así será; las esposas de los héroes no se lamentan.
4.24.44
आश्वासिता तेन महात्मना तु
प्रभावयुक्तेन परंतपेन।
सा वीरपत्नी ध्वनता मुखेन
सुवेषरूपा विरराम तारा ॥ ४.२४.४४ ॥
Consolada por aquel poderoso, de alma grande, atormentador de enemigos, la esposa del héroe Tārā, bella en atuendo y figura, cesó el sonido de su boca.