ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.24.1
तामाशु वेगेन दुरासदेन
त्वभिप्लुतां शोकमहार्णवेन।
पश्यंस्तदा वाल्यनुजस्तरस्वी
भ्रातुर्वधेनाप्रतिमेन तेपे ॥ ४.२४.१ ॥
ਅਸਹਿ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਭਰਾ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਧ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
4.24.2
स बाष्पपूर्णेन मुखेन पश्यन्
क्षणेन निर्विण्णमना मनस्वी।
जगाम रामस्य शनैः समीपं
भृत्यैर्वृतः सम्परिदूयमानः ॥ ४.२४.२ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਖਿੰਨੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਨਸਵੀ (ਸੁਗ੍ਰੀਵ) ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ।
4.24.3
स तं समासाद्य गृहीतचाप-
मुदात्तमाशीविषतुल्यबाणम्।
यशस्विनं लक्षणलक्षिताङ्ग-
मवस्थितं राघवमित्युवाच ॥ ४.२४.३ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਯਸ਼ਸਵੀ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
4.24.4
यथा प्रतिज्ञातमिदं नरेन्द्र
कृतं त्वया दृष्टफलं च कर्म।
ममाद्य भोगेषु नरेन्द्रसूनो
मनो निवृत्तं हतजीवितेन ॥ ४.२४.४ ॥
ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ। ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜੀਵਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
4.24.5
अस्यां महिष्यां तु भृशं रुदत्यां
पुरेऽतिविक्रोशति दुःखतप्ते।
हते नृपे संशयितेऽङ्गदे च
न राम राज्ये रमते मनो मे ॥ ४.२४.५ ॥
ਇਹ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਰੋਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪੀ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਸ਼ੰਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਮਦਾ।
4.24.6
क्रोधादमर्षादतिविप्रधर्षाद्
भ्रातुर्वधो मेऽनुमतः पुरस्तात्।
हते त्विदानीं हरियूथपेऽस्मिन्
सुतीक्ष्णमिक्ष्वाकुवर प्रतप्स्ये ॥ ४.२४.६ ॥
ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਸਹਿ ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਾ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਾਂਗਾ।
4.24.7
श्रेयोऽद्य मन्ये मम शैलमुख्ये
तस्मिन् हि वासश्चिरमृष्यमूके।
यथा तथा वर्तयतः स्ववृत्त्या
नेमं निहत्य त्रिदिवस्य लाभः ॥ ४.२४.७ ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਮੁੱਖ ਪਰਬਤ ਰਿਸ਼ਿਅਮੂਕ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਵਾਂ। ਇਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਲਾਭ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
4.24.8
न त्वा जिघांसामि चरेति यन्मा-
मयं महात्मा मतिमानुवाच।
तस्यैव तद् राम वचोऽनुरूप-
मिदं वचः कर्म च मेऽनुरूपम् ॥ ४.२४.८ ॥
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਾ' ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਉਸ ਦਾ ਉਹੀ ਬੋਲ ਠੀਕ ਸੀ। ਇਹ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
4.24.9
भ्राता कथं नाम महागुणस्य
भ्रातुर्वधं राम विरोचयेत।
राज्यस्य दुःखस्य च वीर सारं
विचिन्तयन् कामपुरस्कृतोऽपि ॥ ४.२४.९ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਗੁਣੀ ਭਰਾ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਭਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੇ? ਹੇ ਵੀਰ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਪਸੰਦ ਕਰੇਗਾ?
4.24.10
वधो हि मे मतो नासीत् स्वमाहात्म्यव्यतिक्रमात्।
ममासीद् बुद्धिदौरात्म्यात् प्राणहारी व्यतिक्रमः ॥ ४.२४.१० ॥
ਮੇਰਾ ਵਧ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਉਲੰਘਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੋਇਆ।
4.24.11
द्रुमशाखावभग्नोऽहं मुहूर्तं परिनिष्टनन्।
सान्त्वयित्वा त्वनेनोक्तो न पुनः कर्तुमर्हसि ॥ ४.२४.११ ॥
ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਕੁਝ ਪਲ ਕਰਾਹਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਐਸਾ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
4.24.12
भ्रातृत्वमार्यभावश्च धर्मश्चानेन रक्षितः।
मया क्रोधश्च कामश्च कपित्वं च प्रदर्शितम् ॥ ४.२४.१२ ॥
ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ, ਆਰਿਆ ਭਾਵ ਅਤੇ ਧਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ; ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਸੁਭਾਅ ਵਿਖਾਇਆ।
4.24.13
अचिन्तनीयं परिवर्जनीय-
मनीप्सनीयं स्वनवेक्षणीयम्।
प्राप्तोऽस्मि पाप्मानमिदं वयस्य
भ्रातुर्वधात् त्वाष्ट्रवधादिवेन्द्रः ॥ ४.२४.१३ ॥
ਮਿੱਤਰਾ, ਅਕਲਪਨੀਯ, ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ, ਅਣਚਾਹਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਇਹ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ; ਭਰਾ ਦੇ ਵਧ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਸੀ।
4.24.14
पाप्मानमिन्द्रस्य मही जलं च
वृक्षाश्च कामं जगृहुः स्त्रियश्च।
को नाम पाप्मानमिमं सहेत
शाखामृगस्य प्रतिपत्तुमिच्छेत् ॥ ४.२४.१४ ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਇਹ ਪਾਪ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੌਣ ਇੱਛਾ ਕਰੇ?
4.24.15
नार्हामि सम्मानमिमं प्रजानां
न यौवराज्यं कुत एव राज्यम्।
अधर्मयुक्तं कुलनाशयुक्त-
मेवंविधं राघव कर्म कृत्वा ॥ ४.२४.१५ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਕੁਲ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਐਸਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਪਰਜਾ ਦੇ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਰਾਜ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।
4.24.16
पापस्य कर्तास्मि विगर्हितस्य
क्षुद्रस्य लोकापकृतस्य लोके।
शोको महान् मामभिवर्ततेऽयं
वृष्टेर्यथा निम्नमिवाम्बुवेगः ॥ ४.२४.१६ ॥
ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਿਤ, ਤੁੱਛ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਪਕਾਰੀ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੇਗ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਕ ਮੈਨੂੰ ਢੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
4.24.17
सोदर्यघातापरगात्रवालः
संतापहस्ताक्षिशिरोविषाणः।
एनोमयो मामभिहन्ति हस्ती
दृप्तो नदीकूलमिव प्रवृद्धः ॥ ४.२४.१७ ॥
ਭਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਪਾਪ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਮਤਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਜਿਸਦੀ ਸੁੰਡ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਉਛਲੇ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ।
4.24.18
अंहो बतेदं नृवराविषह्यं
निवर्तते मे हृदि साधुवृत्तम्।
अग्नौ विवर्णं परितप्यमानं
किट्टं यथा राघव जातरूपम् ॥ ४.२४.१८ ॥
ਹਾਏ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਘਵ! ਅਸਹਿ ਇਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਦਿਲੋਂ ਮੇਰਾ ਸਾਧੂ ਆਚਰਣ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਾਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੈਲ ਵਾਂਗ ਇਹ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4.24.19
महाबलानां हरियूथपाना-
मिदं कुलं राघव मन्निमित्तम्।
अस्याङ्गदस्यापि च शोकतापा-
दर्धस्थितप्राणमितीव मन्ये ॥ ४.२४.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ! ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹਰਿਯੂਥਪਤੀਆਂ ਦਾ ਕੁਲ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਅੱਧਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
4.24.20
सुतः सुलभ्यः सुजनः सुवश्यः
कुतस्तु पुत्रः सदृशोऽङ्गदेन।
न चापि विद्येत स वीर देशो
यस्मिन् भवेत् सोदरसंनिकर्षः ॥ ४.२४.२० ॥
ਪੁੱਤਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ। ਪਰ ਅੰਗਦ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇਗਾ? ਹੇ ਵੀਰ! ਉਹ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨੇੜ ਹੋਵੇ।
4.24.21
अद्याङ्गदो वीरवरो न जीवे-
ज्जीवेत माता परिपालनार्थम्।
विना तु पुत्रं परितापदीना
सा नैव जीवेदिति निश्चितं मे ॥ ४.२४.२१ ॥
ਅੱਜ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਗਦ ਨਹੀਂ ਜੀਏਗਾ; ਉਸ ਦੇ ਪਾਲਣ ਲਈ ਹੀ ਮਾਤਾ ਜੀਂਦੀ। ਪੁੱਤਰ ਬਿਨਾਂ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਦੀਨ ਹੋਈ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਨਹੀਂ ਜੀਏਗੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ।
4.24.22
सोऽहं प्रवेक्ष्याम्यतिदीप्तमग्निं
भ्रात्रा च पुत्रेण च सख्यमिच्छन्।
इमे विचेष्यन्ति हरिप्रवीराः
सीतां निदेशे परिवर्तमानाः ॥ ४.२४.२२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਇਹ ਵਾਨਰ-ਵੀਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣਗੇ।
4.24.23
कृत्स्नं तु ते सेत्स्यति कार्यमेत-
न्मय्यप्यतीते मनुजेन्द्रपुत्र।
कुलस्य हन्तारमजीवनार्हं
रामानुजानीहि कृतागसं माम् ॥ ४.२४.२३ ॥
ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ-ਪੁੱਤਰ। ਕੁਲ ਦੇ ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਜੀਣ ਦੇ ਅਯੋਗ ਅਪਰਾਧੀ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਆਗਿਆ ਦਿਓ।
4.24.24
इत्येवमार्तस्य रघुप्रवीरः
श्रुत्वा वचो वालिजघन्यजस्य।
संजातबाष्पः परवीरहन्ता
रामो मुहूर्तं विमना बभूव ॥ ४.२४.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਵਾਲੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਘੂਵੀਰ, ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਰਾਮ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
4.24.25
तस्मिन् क्षणेऽभीक्ष्णमवेक्षमाणः
क्षितिक्षमावान् भुवनस्य गोप्ता।
रामो रुदन्तीं व्यसने निमग्नां
समुत्सुकः सोऽथ ददर्श ताराम् ॥ ४.२४.२५ ॥
ਉਸੇ ਪਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕਦੇ, ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਰਾਮ ਨੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਰੋਂਦੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
4.24.26
तां चारुनेत्रां कपिसिंहनाथां
पतिं समाश्लिष्य तदा शयानाम्।
उत्थापयामासुरदीनसत्त्वां
मन्त्रिप्रधानाः कपिराजपत्नीम् ॥ ४.२४.२६ ॥
ਸੁੰਦਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਾਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਲੇਟੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਠਾਇਆ; ਉਸਦਾ ਹੌਸਲਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਸੀ।
4.24.27
सा विस्फुरन्ती परिरभ्यमाणा
भर्तुः समीपादपनीयमाना।
ददर्श रामं शरचापपाणिं
स्वतेजसा सूर्यमिव ज्वलन्तम् ॥ ४.२४.२७ ॥
ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਹਟਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਜੱਫੀ ਵਿੱਚ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਫੜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਬਲਦੇ ਹੋਏ।
4.24.28
सुसंवृतं पार्थिवलक्षणैश्च
तं चारुनेत्रं मृगशावनेत्रा।
अदृष्टपूर्वं पुरुषप्रधान-
मयं स काकुत्स्थ इति प्रजज्ञे ॥ ४.२४.२८ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੰਦਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਹਿਰਨ-ਬੱਚੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੇਖਿਆ; 'ਇਹ ਉਹੀ ਕਾਕੁਤਸਥ ਹੈ' ਇਹ ਉਸਨੇ ਜਾਣਿਆ।
4.24.29
तस्येन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य
महानुभावस्य समीपमार्या।
आर्तातितूर्णं व्यसनं प्रपन्ना
जगाम तारा परिविह्वलन्ती ॥ ४.२४.२९ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ, ਨੇੜੇ ਜਾਣੋਂ ਔਖੇ, ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਰਿਆ ਤਾਰਾ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਗਈ।
4.24.30
तं सा समासाद्य विशुद्धसत्त्वं
शोकेन सम्भ्रान्तशरीरभावा।
मनस्विनी वाक्यमुवाच तारा
रामं रणोत्कर्षणलब्धलक्ष्यम् ॥ ४.२४.३० ॥
ਉਸ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸਰੀਰ-ਭਾਵ ਡੋਲਿਆ ਮਨਸਵਿਨੀ ਤਾਰਾ ਨੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
4.24.31
त्वमप्रमेयश्च दुरासदश्च
जितेन्द्रियश्चोत्तमधर्मकश्च।
अक्षीणकीर्तिश्च विचक्षणश्च
क्षितिक्षमावान् क्षतजोपमाक्षः ॥ ४.२४.३१ ॥
ਤੂੰ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਦੁਰਲੱਭ, ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯ, ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਕ, ਅਕਸ਼ੀਣ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਵਿਚੱਖਣ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਖਿਮਾਵਾਨ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
4.24.32
त्वमात्तबाणासनबाणपाणि-
र्महाबलः संहननोपपन्नः।
मनुष्यदेहाभ्युदयं विहाय
दिव्येन देहाभ्युदयेन युक्तः ॥ ४.२४.३२ ॥
ਧਨੁਖ-ਬਾਣ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਤੂੰ ਮਹਾਂਬਲੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿਵਿਆ ਦੇਹ-ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ।
4.24.33
येनैव बाणेन हतः प्रियो मे
तेनैव बाणेन हि मां जहीहि।
हता गमिष्यामि समीपमस्य
न मां विना वीर रमेत वाली ॥ ४.२४.३३ ॥
ਜਿਸ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ; ਮਰ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
4.24.34
स्वर्गेऽपि पद्मामलपत्रनेत्र
समेत्य सम्प्रेक्ष्य च मामपश्यन्।
न ह्येष उच्चावचताम्रचूडा
विचित्रवेषाप्सरसोऽभजिष्यत् ॥ ४.२४.३४ ॥
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮਲ-ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਚਿੱਤਰ ਵੇਸਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪੱਸਰਾਵਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ।
4.24.35
स्वर्गेऽपि शोकं च विवर्णतां च
मया विना प्राप्स्यति वीर वाली।
रम्ये नगेन्द्रस्य तटावकाशे
विदेहकन्यारहितो यथा त्वम् ॥ ४.२४.३५ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਵਾਲੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮੁਰਝਾਉਣ ਪਾਵੇਗਾ — ਪਰਬਤਰਾਜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਵਿਦੇਹ-ਕੰਨਿਆ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ।
4.24.36
त्वं वेत्थ तावद् वनिताविहीनः
प्राप्नोति दुःखं पुरुषः कुमारः।
तत् त्वं प्रजानञ्जहि मां न वाली
दुःखं ममादर्शनजं भजेत ॥ ४.२४.३६ ॥
ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੁਰਸ਼, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ; ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ।
4.24.37
यच्चापि मन्येत भवान् महात्मा
स्त्रीघातदोषस्तु भवेन्न मह्यम्।
आत्मेयमस्येति हि मां जहि त्वं
न स्त्रीवधः स्यान्मनुजेन्द्रपुत्र ॥ ४.२४.३७ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਔਰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਵਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
4.24.38
शास्त्रप्रयोगाद् विविधाश्च वेदा-
दनन्यरूपाः पुरुषस्य दाराः।
दारप्रदानाद्धि न दानमन्यत्
प्रदृश्यते ज्ञानवतां हि लोके ॥ ४.२४.३८ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ, ਪੁਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਅਨੇਕ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਹ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਤਨੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।
4.24.39
त्वं चापि मां तस्य मम प्रियस्य
प्रदास्यसे धर्ममवेक्ष्य वीर।
अनेन दानेन न लप्स्यसे त्व-
मधर्मयोगं मम वीर घातात् ॥ ४.२४.३९ ॥
ਤੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਦੇਵੇਂਗਾ; ਹੇ ਵੀਰ, ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ।
4.24.40
आर्तामनाथामपनीयमाना-
मेवंगतां नार्हसि मामहन्तुम्।
अहं हि मातङ्गविलासगामिना
प्लवंगमानामृषभेण धीमता।
विना वरार्होत्तमहेममालिना
चिरं न शक्ष्यामि नरेन्द्र जीवितुम् ॥ ४.२४.४० ॥
ਦੁਖੀ, ਅਨਾਥ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਤਮ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗੀ।
4.24.41
इत्येवमुक्तस्तु विभुर्महात्मा
तारां समाश्वास्य हितं बभाषे।
मा वीरभार्ये विमतिं कुरुष्व
लोको हि सर्वो विहितो विधात्रा ॥ ४.२४.४१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਕਹੇ: ਹੇ ਵੀਰ ਪਤਨੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾ ਰੱਖ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਤ ਹੈ।
4.24.42
तं चैव सर्वं सुखदुःखयोगं
लोकोऽब्रवीत् तेन कृतं विधात्रा।
त्रयोऽपि लोका विहितं विधानं
नातिक्रमन्ते वशगा हि तस्य ॥ ४.२४.४२ ॥
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਯੋਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ।
4.24.43
प्रीतिं परां प्राप्स्यसि तां तथैव
पुत्रश्च ते प्राप्स्यति यौवराज्यम्।
धात्रा विधानं विहितं तथैव
न शूरपत्न्यः परिदेवयन्ति ॥ ४.२४.४३ ॥
ਤੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪਾਵੇਂਗੀ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦਵੀ ਪਾਵੇਗਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਵਿਧਾਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਰਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।
4.24.44
आश्वासिता तेन महात्मना तु
प्रभावयुक्तेन परंतपेन।
सा वीरपत्नी ध्वनता मुखेन
सुवेषरूपा विरराम तारा ॥ ४.२४.४४ ॥
ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਉਹ ਵੀਰ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਮੂੰਹੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦੀ ਹੋਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।