વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.24.1
तामाशु वेगेन दुरासदेन
त्वभिप्लुतां शोकमहार्णवेन।
पश्यंस्तदा वाल्यनुजस्तरस्वी
भ्रातुर्वधेनाप्रतिमेन तेपे ॥ ४.२४.१ ॥
અસહ્ય વેગથી શોકના મહાસાગરમાં ડૂબેલી તેને જોઈને, વાલીનો બળવાન નાનો ભાઈ ભાઈના અપ્રતિમ વધથી પીડાયો.
4.24.2
स बाष्पपूर्णेन मुखेन पश्यन्
क्षणेन निर्विण्णमना मनस्वी।
जगाम रामस्य शनैः समीपं
भृत्यैर्वृतः सम्परिदूयमानः ॥ ४.२४.२ ॥
આંસુભર્યા મુખે જોતા, ખિન્ન મનવાળો તે મનસ્વી (સુગ્રીવ) સેવકોથી ઘેરાયેલો, અત્યંત વ્યથિત થઈ ક્ષણમાં ધીમે ધીમે રામની પાસે ગયો.
4.24.3
स तं समासाद्य गृहीतचाप-
मुदात्तमाशीविषतुल्यबाणम्।
यशस्विनं लक्षणलक्षिताङ्ग-
मवस्थितं राघवमित्युवाच ॥ ४.२४.३ ॥
ધનુષ્ય ધારણ કરેલા, ઝેરી સાપ જેવા બાણવાળા, યશસ્વી, શુભ લક્ષણોથી શોભતા અંગોવાળા રાઘવ પાસે પહોંચીને તેણે આમ કહ્યું.
4.24.4
यथा प्रतिज्ञातमिदं नरेन्द्र
कृतं त्वया दृष्टफलं च कर्म।
ममाद्य भोगेषु नरेन्द्रसूनो
मनो निवृत्तं हतजीवितेन ॥ ४.२४.४ ॥
હે નરેન્દ્ર, પ્રતિજ્ઞા મુજબ તમે આ કાર્ય કર્યું છે અને તેનું ફળ પણ પ્રત્યક્ષ છે. હે નરેન્દ્રપુત્ર, આજે મારું મન ભોગોથી પાછું ફર્યું છે, જેનું જીવન નાશ પામ્યું છે તેનું.
4.24.5
अस्यां महिष्यां तु भृशं रुदत्यां
पुरेऽतिविक्रोशति दुःखतप्ते।
हते नृपे संशयितेऽङ्गदे च
न राम राज्ये रमते मनो मे ॥ ४.२४.५ ॥
આ મહારાણી અત્યંત રુદન કરતી હોય, નગરમાં દુઃખથી તપીને અતિશય વિલાપ કરતી હોય, રાજા હણાયા હોય અને અંગદ સંશયમાં હોય ત્યારે, હે રામ, મારું મન રાજ્યમાં રમતું નથી.
4.24.6
क्रोधादमर्षादतिविप्रधर्षाद्
भ्रातुर्वधो मेऽनुमतः पुरस्तात्।
हते त्विदानीं हरियूथपेऽस्मिन्
सुतीक्ष्णमिक्ष्वाकुवर प्रतप्स्ये ॥ ४.२४.६ ॥
ક્રોધ અને અસહ્ય અપમાનને કારણે મેં પહેલાં ભાઈના વધને સંમતિ આપી હતી. પરંતુ હવે આ વાનરયૂથપતિ હણાય તો, હે ઇક્ષ્વાકુશ્રેષ્ઠ, હું અત્યંત સંતપ્ત થઈશ.
4.24.7
श्रेयोऽद्य मन्ये मम शैलमुख्ये
तस्मिन् हि वासश्चिरमृष्यमूके।
यथा तथा वर्तयतः स्ववृत्त्या
नेमं निहत्य त्रिदिवस्य लाभः ॥ ४.२४.७ ॥
આજે મને લાગે છે કે મારા માટે શ્રેયસ્કર એ છે કે હું લાંબા સમયથી રહું છું તે મુખ્ય પર્વત ઋષ્યમૂક પર મારા પોતાના માર્ગે જીવન વિતાવું. આને હણીને સ્વર્ગનો લાભ પણ મને જોઈતો નથી.
4.24.8
न त्वा जिघांसामि चरेति यन्मा-
मयं महात्मा मतिमानुवाच।
तस्यैव तद् राम वचोऽनुरूप-
मिदं वचः कर्म च मेऽनुरूपम् ॥ ४.२४.८ ॥
'હું તને મારવા ઇચ્છતો નથી, જા' એમ આ મહાત્મા અને બુદ્ધિમાન મને કહેતો હતો. હે રામ, તેનું તે જ વચન યોગ્ય હતું. આ વચન અને મારું કર્મ પણ તેને અનુરૂપ છે.
4.24.9
भ्राता कथं नाम महागुणस्य
भ्रातुर्वधं राम विरोचयेत।
राज्यस्य दुःखस्य च वीर सारं
विचिन्तयन् कामपुरस्कृतोऽपि ॥ ४.२४.९ ॥
રામ, મહાગુણી ભાઈના વધને ભાઈ કેવી રીતે સંમતિ આપે? વીર, રાજ્ય અને દુઃખના સારનો વિચાર કરનાર પણ કામનાથી પ્રેરિત હોય તો તે કેવી રીતે તેને પસંદ કરે?
4.24.10
वधो हि मे मतो नासीत् स्वमाहात्म्यव्यतिक्रमात्।
ममासीद् बुद्धिदौरात्म्यात् प्राणहारी व्यतिक्रमः ॥ ४.२४.१० ॥
મારો વધ ખરેખર મને માન્ય નહોતો; કારણ કે મેં મારી મહાનતાનું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું. પણ મારી બુદ્ધિની દુષ્ટતાને કારણે પ્રાણ હરનારું આ ઉલ્લંઘન મારાથી થયું.
4.24.11
द्रुमशाखावभग्नोऽहं मुहूर्तं परिनिष्टनन्।
सान्त्वयित्वा त्वनेनोक्तो न पुनः कर्तुमर्हसि ॥ ४.२४.११ ॥
ઝાડની ડાળીથી ઘાયલ થઈને હું ક્ષણભર કણસતો રહ્યો. તેમણે મને આશ્વાસન આપીને કહ્યું કે હવે ફરી આવું ન કરવું જોઈએ.
4.24.12
भ्रातृत्वमार्यभावश्च धर्मश्चानेन रक्षितः।
मया क्रोधश्च कामश्च कपित्वं च प्रदर्शितम् ॥ ४.२४.१२ ॥
ભ્રાતૃત્વ, આર્યભાવ અને ધર્મ એમના દ્વારા રક્ષાયા; હું તો ક્રોધ, કામ અને વાનરસ્વભાવ પ્રગટ કરી બેઠો.
4.24.13
अचिन्तनीयं परिवर्जनीय-
मनीप्सनीयं स्वनवेक्षणीयम्।
प्राप्तोऽस्मि पाप्मानमिदं वयस्य
भ्रातुर्वधात् त्वाष्ट्रवधादिवेन्द्रः ॥ ४.२४.१३ ॥
મિત્ર, અકલ્પનીય, ત્યાજ્ય, ન ઇચ્છવા યોગ્ય અને પોતે પણ ન જોવા યોગ્ય એવું આ પાપ મને લાગ્યું છે; ભાઈના વધથી, જેમ ત્વષ્ટાના પુત્રના વધથી ઇન્દ્રને લાગ્યું હતું.
4.24.14
पाप्मानमिन्द्रस्य मही जलं च
वृक्षाश्च कामं जगृहुः स्त्रियश्च।
को नाम पाप्मानमिमं सहेत
शाखामृगस्य प्रतिपत्तुमिच्छेत् ॥ ४.२४.१४ ॥
ઇન્દ્રનું પાપ પૃથ્વી, જળ, વૃક્ષો અને સ્ત્રીઓએ ઇચ્છા મુજબ સ્વીકાર્યું હતું; પણ આ પાપ કોણ સહન કરશે? વાનરનો પ્રતિકાર કરવાની ઇચ્છા કોણ કરે?
4.24.15
नार्हामि सम्मानमिमं प्रजानां
न यौवराज्यं कुत एव राज्यम्।
अधर्मयुक्तं कुलनाशयुक्त-
मेवंविधं राघव कर्म कृत्वा ॥ ४.२४.१५ ॥
હે રાઘવ, અધર્મ અને કુળનાશથી યુક્ત એવું કર્મ કર્યા પછી હું પ્રજાના આ સન્માનને યોગ્ય નથી; યુવરાજપદ પણ નહીં, રાજ્યની તો વાત જ શી.
4.24.16
पापस्य कर्तास्मि विगर्हितस्य
क्षुद्रस्य लोकापकृतस्य लोके।
शोको महान् मामभिवर्ततेऽयं
वृष्टेर्यथा निम्नमिवाम्बुवेगः ॥ ४.२४.१६ ॥
હું પાપી, નિંદિત, ક્ષુદ્ર અને જગતનો અપકાર કરનાર છું. વરસાદના પાણીનો વેગ જેમ નીચાણવાળી જમીનને ઘેરી લે, તેમ આ મહાન શોક મને ઘેરી રહ્યો છે.
4.24.17
सोदर्यघातापरगात्रवालः
संतापहस्ताक्षिशिरोविषाणः।
एनोमयो मामभिहन्ति हस्ती
दृप्तो नदीकूलमिव प्रवृद्धः ॥ ४.२४.१७ ॥
ભાઈની હત્યાથી ઉદ્ભવેલું પાપ મને પ્રહાર કરે છે — મદોન્મત્ત હાથી, જેની સૂંઢ, આંખો અને માથું સંતાપથી બળે છે, ઉભરાતા નદીકાંઠા પર પ્રહાર કરે તેમ.
4.24.18
अंहो बतेदं नृवराविषह्यं
निवर्तते मे हृदि साधुवृत्तम्।
अग्नौ विवर्णं परितप्यमानं
किट्टं यथा राघव जातरूपम् ॥ ४.२४.१८ ॥
અરેરે, નરશ્રેષ્ઠ રાઘવ! અસહ્ય આ પાપ મારા હૃદયમાંથી મારું સાધુ આચરણ દૂર કરી રહ્યું છે — અગ્નિમાં તપાવેલા સોનાના મેલની જેમ તે રંગ ઉડાવે છે.
4.24.19
महाबलानां हरियूथपाना-
मिदं कुलं राघव मन्निमित्तम्।
अस्याङ्गदस्यापि च शोकतापा-
दर्धस्थितप्राणमितीव मन्ये ॥ ४.२४.१९ ॥
હે રાઘવ! મારા કારણે જ આ મહાબળવાન હરિયૂથપતિઓનું આ કુળ સંકટમાં છે. અંગદનો પ્રાણ પણ શોક અને સંતાપથી અર્ધો જ ટકી રહ્યો છે એમ હું માનું છું.
4.24.20
सुतः सुलभ्यः सुजनः सुवश्यः
कुतस्तु पुत्रः सदृशोऽङ्गदेन।
न चापि विद्येत स वीर देशो
यस्मिन् भवेत् सोदरसंनिकर्षः ॥ ४.२४.२० ॥
પુત્ર સહેલાઈથી મળી જાય, સજ્જન અને સહેલાઈથી વશ થનારો પણ મળે. પણ અંગદ સમાન પુત્ર ક્યાંથી મળે? હે વીર! ભાઈની સમીપતા હોય એવો દેશ પણ ક્યાંય નથી.
4.24.21
अद्याङ्गदो वीरवरो न जीवे-
ज्जीवेत माता परिपालनार्थम्।
विना तु पुत्रं परितापदीना
सा नैव जीवेदिति निश्चितं मे ॥ ४.२४.२१ ॥
આજે વીરોમાં શ્રેષ્ઠ અંગદ જીવશે નહીં; તેના પાલન માટે તો માતા જીવી શકી હોત. પુત્ર વિના સંતાપથી દીન થયેલી તે ચોક્કસ જીવશે નહીં, એવો મારો નિશ્ચય છે.
4.24.22
सोऽहं प्रवेक्ष्याम्यतिदीप्तमग्निं
भ्रात्रा च पुत्रेण च सख्यमिच्छन्।
इमे विचेष्यन्ति हरिप्रवीराः
सीतां निदेशे परिवर्तमानाः ॥ ४.२४.२२ ॥
તેથી હું અતિ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશીશ, ભાઈ અને પુત્ર સાથે મિત્રતા ઇચ્છતો. મારી આજ્ઞામાં વિચરતા આ વાનરવીરો સીતાની શોધ કરશે.
4.24.23
कृत्स्नं तु ते सेत्स्यति कार्यमेत-
न्मय्यप्यतीते मनुजेन्द्रपुत्र।
कुलस्य हन्तारमजीवनार्हं
रामानुजानीहि कृतागसं माम् ॥ ४.२४.२३ ॥
પરંતુ હું મર્યા પછી પણ તારું આ સમગ્ર કાર્ય સિદ્ધ થશે, હે નરેન્દ્રપુત્ર. કુળનો ઘાતક અને જીવવાને અયોગ્ય એવા અપરાધી મને, હે રામ, અનુમતિ આપો.
4.24.24
इत्येवमार्तस्य रघुप्रवीरः
श्रुत्वा वचो वालिजघन्यजस्य।
संजातबाष्पः परवीरहन्ता
रामो मुहूर्तं विमना बभूव ॥ ४.२४.२४ ॥
આ રીતે પીડિત વાલીના નાના ભાઈના વચનો સાંભળીને રઘુવીર, શત્રુવીરોના સંહારક રામના નેત્રોમાં આંસુ આવ્યાં અને તે ક્ષણભર ઉદાસ થઈ ગયા.
4.24.25
तस्मिन् क्षणेऽभीक्ष्णमवेक्षमाणः
क्षितिक्षमावान् भुवनस्य गोप्ता।
रामो रुदन्तीं व्यसने निमग्नां
समुत्सुकः सोऽथ ददर्श ताराम् ॥ ४.२४.२५ ॥
તે ક્ષણે વારંવાર જોતા, પૃથ્વી જેવા ધીરજવાન, જગતના રક્ષક રામે સંકટમાં ડૂબેલી, રડતી તારાને ઉત્સુકતાથી જોઈ.
4.24.26
तां चारुनेत्रां कपिसिंहनाथां
पतिं समाश्लिष्य तदा शयानाम्।
उत्थापयामासुरदीनसत्त्वां
मन्त्रिप्रधानाः कपिराजपत्नीम् ॥ ४.२४.२६ ॥
સુંદર નેત્રોવાળી, વાનરસિંહના સ્વામીની પત્ની એવી તેને, પતિને ગાઢ આલિંગન આપીને સૂતેલી જોઈ, મુખ્ય મંત્રીઓએ ઊભી કરી; તેનું સત્ત્વ હજી અડગ હતું.
4.24.27
सा विस्फुरन्ती परिरभ्यमाणा
भर्तुः समीपादपनीयमाना।
ददर्श रामं शरचापपाणिं
स्वतेजसा सूर्यमिव ज्वलन्तम् ॥ ४.२४.२७ ॥
ધ્રૂજતી, પતિની પાસેથી દૂર લઈ જવાતી, આલિંગન અપાતી એવી તેણે હાથમાં બાણ-ધનુષ ધરેલા રામને જોયા; પોતાના તેજથી સૂર્યની જેમ પ્રકાશતા.
4.24.28
सुसंवृतं पार्थिवलक्षणैश्च
तं चारुनेत्रं मृगशावनेत्रा।
अदृष्टपूर्वं पुरुषप्रधान-
मयं स काकुत्स्थ इति प्रजज्ञे ॥ ४.२४.२८ ॥
રાજલક્ષણોથી સુશોભિત, સુંદર નેત્રવાળા તેને, મૃગશાવક જેવા નેત્રવાળીએ પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલા, પુરુષોત્તમ તરીકે જોયા; 'આ જ તે કાકુત્સ્થ' એમ તેણે જાણ્યું.
4.24.29
तस्येन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य
महानुभावस्य समीपमार्या।
आर्तातितूर्णं व्यसनं प्रपन्ना
जगाम तारा परिविह्वलन्ती ॥ ४.२४.२९ ॥
ઇન્દ્ર સમાન, સમીપ જવું મુશ્કેલ, મહાપ્રભાવી એના સમીપે આર્યા તારા, દુઃખમાં ડૂબેલી, અતિ ત્વરાથી, અતિ વ્યાકુળ થઈને ગઈ.
4.24.30
तं सा समासाद्य विशुद्धसत्त्वं
शोकेन सम्भ्रान्तशरीरभावा।
मनस्विनी वाक्यमुवाच तारा
रामं रणोत्कर्षणलब्धलक्ष्यम् ॥ ४.२४.३० ॥
તે વિશુદ્ધ સત્ત્વવાળા પાસે પહોંચીને, શોકથી શરીરભાવ વિચલિત મનસ્વિની તારાએ, યુદ્ધમાં ઉત્કર્ષથી લક્ષ્ય પામેલા રામને આ વાક્ય કહ્યું.
4.24.31
त्वमप्रमेयश्च दुरासदश्च
जितेन्द्रियश्चोत्तमधर्मकश्च।
अक्षीणकीर्तिश्च विचक्षणश्च
क्षितिक्षमावान् क्षतजोपमाक्षः ॥ ४.२४.३१ ॥
તમે અપ્રમેય, દુર્લભ, જિતેન્દ્રિય, ઉત્તમ ધર્મપાલક, અક્ષીણ કીર્તિવાળા, વિચક્ષણ, પૃથ્વી સમાન ક્ષમાશીલ અને રક્ત જેવી લાલ આંખોવાળા છો.
4.24.32
त्वमात्तबाणासनबाणपाणि-
र्महाबलः संहननोपपन्नः।
मनुष्यदेहाभ्युदयं विहाय
दिव्येन देहाभ्युदयेन युक्तः ॥ ४.२४.३२ ॥
ધનુષ-બાણ હાથમાં લીધેલા તમે મહાબળવાન, સુદૃઢ દેહવાળા છો; માનવદેહનું વૈભવ છોડી દિવ્ય દેહવૈભવથી યુક્ત છો.
4.24.33
येनैव बाणेन हतः प्रियो मे
तेनैव बाणेन हि मां जहीहि।
हता गमिष्यामि समीपमस्य
न मां विना वीर रमेत वाली ॥ ४.२४.३३ ॥
જે બાણથી મારા પ્રિયને હણવામાં આવ્યો, તે જ બાણથી મને પણ મારો; મરીને હું તેની પાસે જઈશ. હે વીર, મારા વિના વાલી આનંદ નહીં પામે.
4.24.34
स्वर्गेऽपि पद्मामलपत्रनेत्र
समेत्य सम्प्रेक्ष्य च मामपश्यन्।
न ह्येष उच्चावचताम्रचूडा
विचित्रवेषाप्सरसोऽभजिष्यत् ॥ ४.२४.३४ ॥
સ્વર્ગમાં પણ કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળો આ, મને જોયા વિના વિવિધ વેશવાળી અપ્સરાઓ પાસે નહીં જાય.
4.24.35
स्वर्गेऽपि शोकं च विवर्णतां च
मया विना प्राप्स्यति वीर वाली।
रम्ये नगेन्द्रस्य तटावकाशे
विदेहकन्यारहितो यथा त्वम् ॥ ४.२४.३५ ॥
હે વીર, મારા વિના વાલી સ્વર્ગમાં પણ શોક અને વિવર્ણતા પામશે — પર્વતરાજના રમ્ય તટ પર વિદેહકન્યા વિના તમે જેમ છો તેમ.
4.24.36
त्वं वेत्थ तावद् वनिताविहीनः
प्राप्नोति दुःखं पुरुषः कुमारः।
तत् त्वं प्रजानञ्जहि मां न वाली
दुःखं ममादर्शनजं भजेत ॥ ४.२४.३६ ॥
પત્ની વિનાનો પુરુષ, ભલે તે યુવાન રાજકુમાર હોય, દુઃખ પામે છે એ તું જાણે છે. તેથી એ જાણીને મને છોડીશ નહીં; વાલીને નહીં, પણ તારા વિયોગથી મને દુઃખ થશે.
4.24.37
यच्चापि मन्येत भवान् महात्मा
स्त्रीघातदोषस्तु भवेन्न मह्यम्।
आत्मेयमस्येति हि मां जहि त्वं
न स्त्रीवधः स्यान्मनुजेन्द्रपुत्र ॥ ४.२४.३७ ॥
તું મહાત્મા છે માટે જો તું માને કે સ્ત્રીહત્યાનો દોષ મને નહીં લાગે, તો આ તેનો આત્મા છે એમ જાણીને તું મને મારી નાખ; હે મનુજેન્દ્રપુત્ર, આ સ્ત્રીવધ નહીં થાય.
4.24.38
शास्त्रप्रयोगाद् विविधाश्च वेदा-
दनन्यरूपाः पुरुषस्य दाराः।
दारप्रदानाद्धि न दानमन्यत्
प्रदृश्यते ज्ञानवतां हि लोके ॥ ४.२४.३८ ॥
શાસ્ત્રના પ્રયોગથી અને વેદોથી, પુરુષની પત્નીઓ વિવિધ હોવા છતાં અનન્ય રૂપની છે. પત્નીનું દાન આપવા કરતાં બીજું કોઈ દાન જગતમાં જ્ઞાનીઓ જોતા નથી.
4.24.39
त्वं चापि मां तस्य मम प्रियस्य
प्रदास्यसे धर्ममवेक्ष्य वीर।
अनेन दानेन न लप्स्यसे त्व-
मधर्मयोगं मम वीर घातात् ॥ ४.२४.३९ ॥
તું પણ ધર્મનો વિચાર કરીને મને મારા એ પ્રિયને આપીશ; હે વીર, આ દાનથી મારા વધને કારણે અધર્મનો સંબંધ તને પ્રાપ્ત થશે નહીં.
4.24.40
आर्तामनाथामपनीयमाना-
मेवंगतां नार्हसि मामहन्तुम्।
अहं हि मातङ्गविलासगामिना
प्लवंगमानामृषभेण धीमता।
विना वरार्होत्तमहेममालिना
चिरं न शक्ष्यामि नरेन्द्र जीवितुम् ॥ ४.२४.४० ॥
દુઃખી, અનાથ એવી મને આ રીતે લઈ જવાતી જોઈને પણ મારવી તમને યોગ્ય નથી. હાથીની ચાલ ધરાવતા, બુદ્ધિમાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, ઉત્તમ સોનાની માળા પહેરનાર તેના વિના, હે નરેન્દ્ર, હું લાંબો સમય જીવી નહીં શકું.
4.24.41
इत्येवमुक्तस्तु विभुर्महात्मा
तारां समाश्वास्य हितं बभाषे।
मा वीरभार्ये विमतिं कुरुष्व
लोको हि सर्वो विहितो विधात्रा ॥ ४.२४.४१ ॥
આમ કહેવાયા પછી તે મહાત્મા અને સમર્થ વીરે તારાને આશ્વાસન આપી હિતકારી વચનો કહ્યા: હે વીરપત્ની, વ્યાકુળ ન થા; કારણ કે આખું જગત વિધાતાએ વિહિત કર્યું છે.
4.24.42
तं चैव सर्वं सुखदुःखयोगं
लोकोऽब्रवीत् तेन कृतं विधात्रा।
त्रयोऽपि लोका विहितं विधानं
नातिक्रमन्ते वशगा हि तस्य ॥ ४.२४.४२ ॥
સુખ-દુઃખનો આ બધો સંયોગ વિધાતાએ જ કર્યો છે એમ લોક કહે છે. ત્રણેય લોક પણ તેના વિહિત વિધાનનું ઉલ્લંઘન કરતા નથી, કારણ કે તેઓ તેના વશમાં છે.
4.24.43
प्रीतिं परां प्राप्स्यसि तां तथैव
पुत्रश्च ते प्राप्स्यति यौवराज्यम्।
धात्रा विधानं विहितं तथैव
न शूरपत्न्यः परिदेवयन्ति ॥ ४.२४.४३ ॥
તું પરમ આનંદ પામીશ, અને તારો પુત્ર પણ યુવરાજપદ પામશે. વિધાતાએ વિહિત કરેલું વિધાન તેવું જ થશે; શૂરવીરોની પત્નીઓ વિલાપ કરતી નથી.
4.24.44
आश्वासिता तेन महात्मना तु
प्रभावयुक्तेन परंतपेन।
सा वीरपत्नी ध्वनता मुखेन
सुवेषरूपा विरराम तारा ॥ ४.२४.४४ ॥
પ્રભાવશાળી, શત્રુઓને તપાવનાર તે મહાત્મા વડે આશ્વસ્ત થયેલી તે વીરપત્ની તારા, સુંદર વેશ-રૂપવાળી, મુખેથી અવાજ કરતી હતી તે અટકી ગઈ.