ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.24.1
तामाशु वेगेन दुरासदेन
त्वभिप्लुतां शोकमहार्णवेन।
पश्यंस्तदा वाल्यनुजस्तरस्वी
भ्रातुर्वधेनाप्रतिमेन तेपे ॥ ४.२४.१ ॥
ଦୁର୍ନିବାର ବେଗରେ ଶୋକ ମହାସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାଳୀଙ୍କ ବଳବାନ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାଇଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ ବଧରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
4.24.2
स बाष्पपूर्णेन मुखेन पश्यन्
क्षणेन निर्विण्णमना मनस्वी।
जगाम रामस्य शनैः समीपं
भृत्यैर्वृतः सम्परिदूयमानः ॥ ४.२४.२ ॥
ଲୁହଭରା ମୁଖରେ ଦେଖି, ଖିନ୍ନ ମନ ସହ ସେ ମନସ୍ୱୀ (ସୁଗ୍ରୀବ) ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ କ୍ଷଣରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
4.24.3
स तं समासाद्य गृहीतचाप-
मुदात्तमाशीविषतुल्यबाणम्।
यशस्विनं लक्षणलक्षिताङ्ग-
मवस्थितं राघवमित्युवाच ॥ ४.२४.३ ॥
ଧନୁ ଧରିଥିବା, ବିଷଧର ସର୍ପ ସମାନ ବାଣଧାରୀ, ଯଶସ୍ୱୀ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ ଏହିପରି କହିଲେ।
4.24.4
यथा प्रतिज्ञातमिदं नरेन्द्र
कृतं त्वया दृष्टफलं च कर्म।
ममाद्य भोगेषु नरेन्द्रसूनो
मनो निवृत्तं हतजीवितेन ॥ ४.२४.४ ॥
ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଆପଣ ଏହି କର୍ମ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ। ହେ ନରେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର, ଆଜି ମୋର ମନ ଭୋଗରୁ ଫେରିଯାଇଛି, ଯାହାର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି ତାହାର।
4.24.5
अस्यां महिष्यां तु भृशं रुदत्यां
पुरेऽतिविक्रोशति दुःखतप्ते।
हते नृपे संशयितेऽङ्गदे च
न राम राज्ये रमते मनो मे ॥ ४.२४.५ ॥
ଏହି ମହାରାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ନଗରରେ ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ହୋଇ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଳାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ହତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସନ୍ଦେହରେ ଥିବାବେଳେ, ହେ ରାମ, ମୋ ମନ ରାଜ୍ୟରେ ରମେ ନାହିଁ।
4.24.6
क्रोधादमर्षादतिविप्रधर्षाद्
भ्रातुर्वधो मेऽनुमतः पुरस्तात्।
हते त्विदानीं हरियूथपेऽस्मिन्
सुतीक्ष्णमिक्ष्वाकुवर प्रतप्स्ये ॥ ४.२४.६ ॥
କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହ୍ୟ ଅପମାନ ହେତୁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଭାଇର ବଧକୁ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲି। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ବାନରଯୂଥପତି ନିହତ ହେଲେ, ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ରଭାବେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେବି।
4.24.7
श्रेयोऽद्य मन्ये मम शैलमुख्ये
तस्मिन् हि वासश्चिरमृष्यमूके।
यथा तथा वर्तयतः स्ववृत्त्या
नेमं निहत्य त्रिदिवस्य लाभः ॥ ४.२४.७ ॥
ଆଜି ମୋ ମତରେ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟ ହେଉଛି ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହୁଥିବା ସେହି ପ୍ରଧାନ ପର୍ବତ ଋଷ୍ୟମୂକରେ ନିଜ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା। ଏହାକୁ ବଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ମଧ୍ୟ ମୋର ଦରକାର ନାହିଁ।
4.24.8
न त्वा जिघांसामि चरेति यन्मा-
मयं महात्मा मतिमानुवाच।
तस्यैव तद् राम वचोऽनुरूप-
मिदं वचः कर्म च मेऽनुरूपम् ॥ ४.२४.८ ॥
'ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ, ଯାଅ' ଏହା ଏହି ମହାତ୍ମା ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ହେ ରାମ, ତାଙ୍କର ସେହି ବାକ୍ୟ ଠିକ୍ ଥିଲା। ଏହି ବାକ୍ୟ ଓ ମୋ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ତଦନୁରୂପ।
4.24.9
भ्राता कथं नाम महागुणस्य
भ्रातुर्वधं राम विरोचयेत।
राज्यस्य दुःखस्य च वीर सारं
विचिन्तयन् कामपुरस्कृतोऽपि ॥ ४.२४.९ ॥
ହେ ରାମ, ମହାଗୁଣୀ ଭାଇର ବଧକୁ ଭାଇ କିପରି ସମ୍ମତି ଦେବ? ହେ ବୀର, ରାଜ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖର ସାର ବିଚାରକାରୀ ମଧ୍ୟ କାମନାରେ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ କିପରି ତାହା ପସନ୍ଦ କରିବ?
4.24.10
वधो हि मे मतो नासीत् स्वमाहात्म्यव्यतिक्रमात्।
ममासीद् बुद्धिदौरात्म्यात् प्राणहारी व्यतिक्रमः ॥ ४.२४.१० ॥
ମୋ ବଧ ପ୍ରକୃତରେ ମୋର ସମ୍ମତ ନଥିଲା; କାରଣ ମୁଁ ମୋର ମହତ୍ତ୍ୱ ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ମୋ ବୁଦ୍ଧିର ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ପ୍ରାଣହାନିକର ଏହି ଲଙ୍ଘନ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଲା।
4.24.11
द्रुमशाखावभग्नोऽहं मुहूर्तं परिनिष्टनन्।
सान्त्वयित्वा त्वनेनोक्तो न पुनः कर्तुमर्हसि ॥ ४.२४.११ ॥
ଗଛ ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ମୁଁ କ୍ଷଣେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କାତର ହେଉଥିଲି। ସେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, ଏପରି ଆଉ କେବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.24.12
भ्रातृत्वमार्यभावश्च धर्मश्चानेन रक्षितः।
मया क्रोधश्च कामश्च कपित्वं च प्रदर्शितम् ॥ ४.२४.१२ ॥
ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ, ଆର୍ଯ୍ୟଭାବ ଓ ଧର୍ମ ଏହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଲା; ମୁଁ କ୍ରୋଧ, କାମ ଓ କପିସ୍ୱଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲି।
4.24.13
अचिन्तनीयं परिवर्जनीय-
मनीप्सनीयं स्वनवेक्षणीयम्।
प्राप्तोऽस्मि पाप्मानमिदं वयस्य
भ्रातुर्वधात् त्वाष्ट्रवधादिवेन्द्रः ॥ ४.२४.१३ ॥
ବନ୍ଧୁ, ଅକଳ୍ପନୀୟ, ପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଅନୀପ୍ସନୀୟ ଓ ନିଜେ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ଏହି ପାପ ମୋତେ ଲାଗିଛି; ଭାଇର ବଧରୁ, ଯେପରି ତ୍ୱଷ୍ଟାର ପୁତ୍ର ବଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଲାଗିଥିଲା।
4.24.14
पाप्मानमिन्द्रस्य मही जलं च
वृक्षाश्च कामं जगृहुः स्त्रियश्च।
को नाम पाप्मानमिमं सहेत
शाखामृगस्य प्रतिपत्तुमिच्छेत् ॥ ४.२४.१४ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାପକୁ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ବୃକ୍ଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ପାପ କିଏ ସହିବ? କପିର ପ୍ରତିକାର କରିବାକୁ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ?
4.24.15
नार्हामि सम्मानमिमं प्रजानां
न यौवराज्यं कुत एव राज्यम्।
अधर्मयुक्तं कुलनाशयुक्त-
मेवंविधं राघव कर्म कृत्वा ॥ ४.२४.१५ ॥
ହେ ରାଘବ, ଅଧର୍ମ ଓ କୁଳନାଶରେ ଯୁକ୍ତ ଏପରି କର୍ମ କରିବା ପରେ ମୁଁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଏହି ସମ୍ମାନ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯୁବରାଜ ପଦବୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାଜ୍ୟର କଥା ତ ଦୂରରେ।
4.24.16
पापस्य कर्तास्मि विगर्हितस्य
क्षुद्रस्य लोकापकृतस्य लोके।
शोको महान् मामभिवर्ततेऽयं
वृष्टेर्यथा निम्नमिवाम्बुवेगः ॥ ४.२४.१६ ॥
ମୁଁ ପାପୀ, ନିନ୍ଦିତ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଏବଂ ଜଗତର ଅପକାରୀ। ବର୍ଷାର ଜଳବେଗ ଯେପରି ନିମ୍ନଭୂମିକୁ ଆବୃତ କରେ, ସେହିପରି ଏହି ମହାଶୋକ ମୋତେ ଆବୃତ କରୁଛି।
4.24.17
सोदर्यघातापरगात्रवालः
संतापहस्ताक्षिशिरोविषाणः।
एनोमयो मामभिहन्ति हस्ती
दृप्तो नदीकूलमिव प्रवृद्धः ॥ ४.२४.१७ ॥
ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରିବାର ପାପ ମୋତେ ପ୍ରହାର କରୁଛି — ମଦମତ୍ତ ହାତୀ, ଯାହାର ଶୁଣ୍ଢ, ଆଖି ଓ ମୁଣ୍ଡ ସନ୍ତାପରେ ଜଳୁଛି, ଫୁଲିଥିବା ନଦୀକୂଳକୁ ଆଘାତ କରିବା ପରି।
4.24.18
अंहो बतेदं नृवराविषह्यं
निवर्तते मे हृदि साधुवृत्तम्।
अग्नौ विवर्णं परितप्यमानं
किट्टं यथा राघव जातरूपम् ॥ ४.२४.१८ ॥
ଅହୋ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ! ଅସହ୍ୟ ଏ ପାପ ମୋ ହୃଦୟରୁ ମୋର ସାଧୁ ଆଚରଣ ଦୂର କରୁଛି — ଅଗ୍ନିରେ ତପ୍ତ ସୁନାର ମଇଳା ପରି ତାହା ରଙ୍ଗ ଉଡ଼ାଇଦେଉଛି।
4.24.19
महाबलानां हरियूथपाना-
मिदं कुलं राघव मन्निमित्तम्।
अस्याङ्गदस्यापि च शोकतापा-
दर्धस्थितप्राणमितीव मन्ये ॥ ४.२४.१९ ॥
ହେ ରାଘବ! ମୋ କାରଣରୁ ଏହି ମହାବଳୀ ହରିଯୂଥପତିମାନଙ୍କ କୁଳ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଛି। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପରେ ଅଧା ମାତ୍ର ରହିଛି ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।
4.24.20
सुतः सुलभ्यः सुजनः सुवश्यः
कुतस्तु पुत्रः सदृशोऽङ्गदेन।
न चापि विद्येत स वीर देशो
यस्मिन् भवेत् सोदरसंनिकर्षः ॥ ४.२४.२० ॥
ପୁତ୍ର ସହଜରେ ମିଳେ, ସଜ୍ଜନ ଓ ସହଜରେ ବଶୀଭୂତ ପୁତ୍ରମଧ୍ୟ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସମାନ ପୁତ୍ର କେଉଁଠୁ ମିଳିବ? ହେ ବୀର! ଭାଇର ସାମୀପ୍ୟ ଥିବା ସେହି ଦେଶ ମଧ୍ୟ କୁଆଡ଼େ ନାହିଁ।
4.24.21
अद्याङ्गदो वीरवरो न जीवे-
ज्जीवेत माता परिपालनार्थम्।
विना तु पुत्रं परितापदीना
सा नैव जीवेदिति निश्चितं मे ॥ ४.२४.२१ ॥
ଆଜି ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗଦ ବଞ୍ଚିବ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ହେଲେ ମାତା ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତେ। ପୁତ୍ର ବିନା ସନ୍ତାପରେ ଦୀନା ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିବ ନାହିଁ, ଏହା ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ବିଶ୍ୱାସ।
4.24.22
सोऽहं प्रवेक्ष्याम्यतिदीप्तमग्निं
भ्रात्रा च पुत्रेण च सख्यमिच्छन्।
इमे विचेष्यन्ति हरिप्रवीराः
सीतां निदेशे परिवर्तमानाः ॥ ४.२४.२२ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ ଅତି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଭ୍ରାତା ଓ ପୁତ୍ର ସହିତ ମିତ୍ରତା ଇଚ୍ଛା କରି। ମୋ ଆଦେଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଏହି ବାନରବୀରମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବେ।
4.24.23
कृत्स्नं तु ते सेत्स्यति कार्यमेत-
न्मय्यप्यतीते मनुजेन्द्रपुत्र।
कुलस्य हन्तारमजीवनार्हं
रामानुजानीहि कृतागसं माम् ॥ ४.२४.२३ ॥
କିନ୍ତୁ ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବି ତୁମର ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର। କୁଳର ଘାତକ ଓ ବଞ୍ଚିବାର ଅଯୋଗ୍ୟ ଅପରାଧୀ ମୋତେ, ହେ ରାମ, ଅନୁମତି ଦିଅ।
4.24.24
इत्येवमार्तस्य रघुप्रवीरः
श्रुत्वा वचो वालिजघन्यजस्य।
संजातबाष्पः परवीरहन्ता
रामो मुहूर्तं विमना बभूव ॥ ४.२४.२४ ॥
ଏହିପରି ପୀଡ଼ିତ ବାଳିଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରଘୁବୀର, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ ରାମଙ୍କ ନୟନରେ ଲୁହ ଆସିଲା ଏବଂ ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବିମନା ହୋଇଗଲେ।
4.24.25
तस्मिन् क्षणेऽभीक्ष्णमवेक्षमाणः
क्षितिक्षमावान् भुवनस्य गोप्ता।
रामो रुदन्तीं व्यसने निमग्नां
समुत्सुकः सोऽथ ददर्श ताराम् ॥ ४.२४.२५ ॥
ସେହି କ୍ଷଣରେ ବାରମ୍ବାର ଚାହୁଁଥିବା, ପୃଥିବୀ ପରି ସହିଷ୍ଣୁ, ଜଗତର ରକ୍ଷକ ରାମ ବିପଦରେ ମଗ୍ନ, କାନ୍ଦୁଥିବା ତାରାଙ୍କୁ ଉତ୍ସୁକତାର ସହିତ ଦେଖିଲେ।
4.24.26
तां चारुनेत्रां कपिसिंहनाथां
पतिं समाश्लिष्य तदा शयानाम्।
उत्थापयामासुरदीनसत्त्वां
मन्त्रिप्रधानाः कपिराजपत्नीम् ॥ ४.२४.२६ ॥
ସୁନ୍ଦର ନୟନା, ବାନରସିଂହ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଜାବୁଡ଼ି ଶୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉଠାଇଲେ; ତାଙ୍କ ସାହସ ତଥାପି ଅଟଳ ଥିଲା।
4.24.27
सा विस्फुरन्ती परिरभ्यमाणा
भर्तुः समीपादपनीयमाना।
ददर्श रामं शरचापपाणिं
स्वतेजसा सूर्यमिव ज्वलन्तम् ॥ ४.२४.२७ ॥
କମ୍ପମାନ ହୋଇ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖରୁ ଅପସାରିତ ହୋଇ, ଆଲିଙ୍ଗିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସେ ଶର-ଧନୁ ହାତରେ ଧରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ନିଜ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ।
4.24.28
सुसंवृतं पार्थिवलक्षणैश्च
तं चारुनेत्रं मृगशावनेत्रा।
अदृष्टपूर्वं पुरुषप्रधान-
मयं स काकुत्स्थ इति प्रजज्ञे ॥ ४.२४.२८ ॥
ରାଜଲକ୍ଷଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ସୁନ୍ଦର ନୟନ ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ, ମୃଗଶାବକ ନୟନା ପୂର୍ବରୁ କଦାପି ନ ଦେଖିଥିବା ଭାବେ ଦେଖିଲେ; 'ଏ ସେହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ' ବୋଲି ସେ ଜାଣିଲେ।
4.24.29
तस्येन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य
महानुभावस्य समीपमार्या।
आर्तातितूर्णं व्यसनं प्रपन्ना
जगाम तारा परिविह्वलन्ती ॥ ४.२४.२९ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ, ନିକଟ ଯିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆର୍ଯ୍ୟା ତାରା, ଦୁଃଖରେ ନିମଜ୍ଜିତା, ଅତି ଶୀଘ୍ର, ଅତି ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଗଲେ।
4.24.30
तं सा समासाद्य विशुद्धसत्त्वं
शोकेन सम्भ्रान्तशरीरभावा।
मनस्विनी वाक्यमुवाच तारा
रामं रणोत्कर्षणलब्धलक्ष्यम् ॥ ४.२४.३० ॥
ସେହି ବିଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୋକରେ ଶରୀରଭାବ ବିଚଳିତ ମନସ୍ବିନୀ ତାରା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉତ୍କର୍ଷରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.24.31
त्वमप्रमेयश्च दुरासदश्च
जितेन्द्रियश्चोत्तमधर्मकश्च।
अक्षीणकीर्तिश्च विचक्षणश्च
क्षितिक्षमावान् क्षतजोपमाक्षः ॥ ४.२४.३१ ॥
ତୁମେ ଅପ୍ରମେୟ, ଦୁର୍ଲଭ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମପାଳକ, ଅକ୍ଷୀଣ କୀର୍ତ୍ତିଯୁକ୍ତ, ବିଚକ୍ଷଣ, ପୃଥିବୀ ପରି କ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ ରକ୍ତ ପରି ଲାଲ ଆଖିଯୁକ୍ତ।
4.24.32
त्वमात्तबाणासनबाणपाणि-
र्महाबलः संहननोपपन्नः।
मनुष्यदेहाभ्युदयं विहाय
दिव्येन देहाभ्युदयेन युक्तः ॥ ४.२४.३२ ॥
ଧନୁ-ବାଣ ହାତରେ ଧରିଥିବା ତୁମେ ମହାବଳୀ, ସୁଦୃଢ଼ ଦେହଧାରୀ; ମନୁଷ୍ୟ ଦେହର ବୈଭବ ତ୍ୟାଗ କରି ଦିବ୍ୟ ଦେହବୈଭବରେ ଯୁକ୍ତ।
4.24.33
येनैव बाणेन हतः प्रियो मे
तेनैव बाणेन हि मां जहीहि।
हता गमिष्यामि समीपमस्य
न मां विना वीर रमेत वाली ॥ ४.२४.३३ ॥
ଯେଉଁ ବାଣରେ ମୋର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା, ସେହି ବାଣରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ମାର; ମରି ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି। ହେ ବୀର, ମୋ ବିନା ବାଳି ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ ନାହିଁ।
4.24.34
स्वर्गेऽपि पद्मामलपत्रनेत्र
समेत्य सम्प्रेक्ष्य च मामपश्यन्।
न ह्येष उच्चावचताम्रचूडा
विचित्रवेषाप्सरसोऽभजिष्यत् ॥ ४.२४.३४ ॥
ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ନେତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏ, ମୋତେ ନ ଦେଖି ବିଚିତ୍ର ବେଶର ଅପ୍ସରାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବେ ନାହିଁ।
4.24.35
स्वर्गेऽपि शोकं च विवर्णतां च
मया विना प्राप्स्यति वीर वाली।
रम्ये नगेन्द्रस्य तटावकाशे
विदेहकन्यारहितो यथा त्वम् ॥ ४.२४.३५ ॥
ହେ ବୀର, ମୋ ବିନା ବାଳି ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ ଓ ମଳିନତା ପାଇବେ — ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ରମ୍ୟ ତଟରେ ବିଦେହ-କନ୍ୟାବିହୀନ ତୁମ ପରି।
4.24.36
त्वं वेत्थ तावद् वनिताविहीनः
प्राप्नोति दुःखं पुरुषः कुमारः।
तत् त्वं प्रजानञ्जहि मां न वाली
दुःखं ममादर्शनजं भजेत ॥ ४.२४.३६ ॥
ପତ୍ନୀହୀନ ପୁରୁଷ, ଯଦିଓ ସେ ଯୁବରାଜ, ଦୁଃଖ ପାଏ ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣ। ଏହା ଜାଣି ମୋତେ ଛାଡ଼ନାହିଁ; ବାଳୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ତୁମ ବିୟୋଗରୁ ଜାତ ଦୁଃଖ ମୋତେ ଆସିବ।
4.24.37
यच्चापि मन्येत भवान् महात्मा
स्त्रीघातदोषस्तु भवेन्न मह्यम्।
आत्मेयमस्येति हि मां जहि त्वं
न स्त्रीवधः स्यान्मनुजेन्द्रपुत्र ॥ ४.२४.३७ ॥
ତୁମେ ମହାତ୍ମା ବୋଲି ଯଦି ଭାବ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ୟାର ଦୋଷ ମୋତେ ଲାଗିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣି ତୁମେ ମୋତେ ବଧ କର; ହେ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର, ଏହା ସ୍ତ୍ରୀବଧ ହେବ ନାହିଁ।
4.24.38
शास्त्रप्रयोगाद् विविधाश्च वेदा-
दनन्यरूपाः पुरुषस्य दाराः।
दारप्रदानाद्धि न दानमन्यत्
प्रदृश्यते ज्ञानवतां हि लोके ॥ ४.२४.३८ ॥
ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ ଓ ବେଦ ଅନୁସାରେ ପୁରୁଷର ପତ୍ନୀମାନେ ବିବିଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅନନ୍ୟରୂପ। ପତ୍ନୀ ଦାନଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
4.24.39
त्वं चापि मां तस्य मम प्रियस्य
प्रदास्यसे धर्ममवेक्ष्य वीर।
अनेन दानेन न लप्स्यसे त्व-
मधर्मयोगं मम वीर घातात् ॥ ४.२४.३९ ॥
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ବିଚାରି ମୋତେ ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେବ; ହେ ବୀର, ଏହି ଦାନରେ ମୋ ବଧରୁ ଜାତ ଅଧର୍ମର ସଂଯୋଗ ତୁମେ ପାଇବ ନାହିଁ।
4.24.40
आर्तामनाथामपनीयमाना-
मेवंगतां नार्हसि मामहन्तुम्।
अहं हि मातङ्गविलासगामिना
प्लवंगमानामृषभेण धीमता।
विना वरार्होत्तमहेममालिना
चिरं न शक्ष्यामि नरेन्द्र जीवितुम् ॥ ४.२४.४० ॥
ଦୁଃଖିତା, ଅନାଥା ଏବଂ ଏମିତି ନିଆଯାଉଥିବା ମୋତେ ମାରିବା ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହାତୀର ପରି ଚାଲିବାଳା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣମାଳା ଧାରଣକାରୀ ସେ ବିନା, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚି ପାରିବି ନାହିଁ।
4.24.41
इत्येवमुक्तस्तु विभुर्महात्मा
तारां समाश्वास्य हितं बभाषे।
मा वीरभार्ये विमतिं कुरुष्व
लोको हि सर्वो विहितो विधात्रा ॥ ४.२४.४१ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ଓ ସମର୍ଥ ବୀର ତାରାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ହିତକର ବାକ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ବୀରପତ୍ନୀ, ବିମନା ହୁଅ ନାହିଁ; କାରଣ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବିଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ।
4.24.42
तं चैव सर्वं सुखदुःखयोगं
लोकोऽब्रवीत् तेन कृतं विधात्रा।
त्रयोऽपि लोका विहितं विधानं
नातिक्रमन्ते वशगा हि तस्य ॥ ४.२४.४२ ॥
ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଏହି ସମସ୍ତ ସଂଯୋଗ ବିଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ବୋଲି ଲୋକେ କହନ୍ତି। ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବିହିତ ବିଧାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ବଶରେ ଅଛନ୍ତି।
4.24.43
प्रीतिं परां प्राप्स्यसि तां तथैव
पुत्रश्च ते प्राप्स्यति यौवराज्यम्।
धात्रा विधानं विहितं तथैव
न शूरपत्न्यः परिदेवयन्ति ॥ ४.२४.४३ ॥
ତୁମେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ, ଏବଂ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁବରାଜ ପଦ ମିଳିବ। ବିଧାତାଙ୍କ ବିହିତ ବିଧାନ ସେହିପରି ହେବ; ଶୂରପତ୍ନୀମାନେ ବିଳାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
4.24.44
आश्वासिता तेन महात्मना तु
प्रभावयुक्तेन परंतपेन।
सा वीरपत्नी ध्वनता मुखेन
सुवेषरूपा विरराम तारा ॥ ४.२४.४४ ॥
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ତାପ ଦେଉଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱିତା ସେହି ବୀରପତ୍ନୀ ତାରା, ସୁନ୍ଦର ବେଶ ଓ ରୂପଯୁକ୍ତା, ମୁଖରେ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନିରସ୍ତ ହେଲେ।