Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.25.1
स सुग्रीवं च तारां च साङ्गदां सहलक्ष्मणः।
समानशोकः काकुत्स्थः सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥ ४.२५.१ ॥
Rāma, descendiente de Kakutstha, junto a Lakṣmaṇa y compartiendo el mismo dolor, consolando a Sugrīva, Tārā y Aṅgada, habló así.
4.25.2
न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः।
यदत्रानन्तरं कार्यं तत् समाधातुमर्हथ ॥ ४.२५.२ ॥
Por la aflicción y el tormento del dolor no se alcanza el bien del difunto. Por eso debéis ahora cumplir el deber que tenéis ante vosotros.
4.25.3
लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम्।
न कालादुत्तरं किंचित् कर्मशक्यमुपासितुम् ॥ ४.२५.३ ॥
Hay que seguir la conducta del mundo: vosotros ya habéis derramado lágrimas. Más allá del tiempo debido, nada más se puede emprender.
4.25.4
नियतिः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम्।
नियतिः सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम् ॥ ४.२५.४ ॥
En el mundo el destino es la causa; el destino es el medio de la acción. Para todos los seres, el destino es la causa en sus funciones asignadas.
4.25.5
न कर्ता कस्यचित् कश्चिन्नियोगे नापि चेश्वरः।
स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम् ॥ ४.२५.५ ॥
Nadie es el agente de la acción de otro, ni hay un señor en la asignación. El mundo opera según su propia naturaleza, y el tiempo es su refugio supremo.
4.25.6
न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते।
स्वभावं च समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते ॥ ४.२५.६ ॥
El tiempo no sobrepasa al tiempo, y el tiempo no disminuye. Al llegar a su propia naturaleza, nadie lo trasgrede.
4.25.7
न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः।
न मित्रज्ञातिसम्बन्धः कारणं नात्मनो वशः ॥ ४.२५.७ ॥
El tiempo no tiene parentesco, ni causa, ni valor; ni amigos ni vínculos de parentela son su causa, y no está bajo el control de uno mismo.
4.25.8
किं तु कालपरीणामो द्रष्टव्यः साधु पश्यता।
धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः ॥ ४.२५.८ ॥
Pero quien mira con rectitud debe ver la maduración del tiempo: dharma, riqueza y deseo están todos dispuestos según el orden del tiempo.
4.25.9
इतः स्वां प्रकृतिं वाली गतः प्राप्तः क्रियाफलम्।
सामदानार्थसंयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वरः ॥ ४.२५.९ ॥
Vālī se ha ido de aquí a su propia naturaleza, habiendo obtenido el fruto de su acción; el señor de los simios quedó purificado por la unión de la conciliación, los dones y el provecho.
4.25.10
स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना।
स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता ॥ ४.२५.१० ॥
Por la unión con su propio dharma aquel magnánimo fue vencido; aunque no protegió su propia vida, alcanzó el cielo.
4.25.11
एषा वै नियतिः श्रेष्ठा यां गतो हरियूथपः।
तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम् ॥ ४.२५.११ ॥
Este es el mejor destino, el que ha seguido el señor de las huestes de monos; por tanto, basta de dolor: atiende al tiempo que ha llegado.
4.25.12
वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अवदत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसम् ॥ ४.२५.१२ ॥
Cuando terminó el discurso de Rāma, Lakṣmaṇa, matador de héroes enemigos, habló humildemente a Sugrīva, cuyo ánimo estaba abatido.
4.25.13
कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम्।
ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति ॥ ४.२५.१३ ॥
Oh Sugrīva, junto con Tārā y Aṅgada, realiza sin demora los ritos funerarios de Vālin para su cremación.
4.25.14
समाज्ञापय काष्ठानि शुष्काणि च बहूनि च।
चन्दनानि च दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात् ॥ ४.२५.१४ ॥
Ordena que traigan leña seca en abundancia y sándalo divino para el rito funerario de Vālin.
4.25.15
समाश्वासय दीनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम्।
मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम् ॥ ४.२५.१५ ॥
Consuela al afligido Aṅgada; no te dejes llevar por la necedad, pues esta ciudad ahora depende de ti.
4.25.16
अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च।
घृतं तैलमथो गन्धान् यच्चात्र समनन्तरम् ॥ ४.२५.१६ ॥
Que Aṅgada traiga guirnaldas, diversas vestiduras, mantequilla clarificada, aceite y perfumes, y cuanto haga falta, sin demora.
4.25.17
त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात्।
त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन् काले विशेषतः ॥ ४.२५.१७ ॥
Oh Tārā, toma la litera enseguida y ven con prisa; en este momento, sobre todo, esa premura es apropiada.
4.25.18
सज्जीभवन्तु प्लवगाः शिबिकावाहनोचिताः।
समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम् ॥ ४.२५.१८ ॥
Que se preparen los monos aptos para cargar la litera, capaces y fuertes; sacarán a Vālin.
4.25.19
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.२५.१९ ॥
Tras decir esto a Sugrīva, Lakṣmaṇa, el que aumenta la alegría de Sumitrā y el matador de los héroes enemigos, se quedó de pie junto a su hermano.
4.25.20
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तारः सम्भ्रान्तमानसः।
प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः ॥ ४.२५.२० ॥
Al oír las palabras de Lakṣmaṇa, Tārā, con la mente turbada y el pensamiento puesto en la litera, entró rápidamente en la cueva.
4.25.21
आदाय शिबिकां तारः स तु पर्यापतत् पुनः।
वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः ॥ ४.२५.२१ ॥
Tomando la litera, Tārā volvió a correr de nuevo, mientras la llevaban monos heroicos, aptos para cargarla.
4.25.22
दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।
पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम् ॥ ४.२५.२२ ॥
Aquella litera divina, provista de un noble asiento y semejante a un carro, estaba ricamente pintada con figuras de aves y adornada con diseños de árboles.
4.25.23
आचितां चित्रपत्तीभिः सुनिविष्टां समन्ततः।
विमानमिव सिद्धानां जालवातायनायुताम् ॥ ४.२५.२३ ॥
Llena de paneles pintados y bien dispuesta por todos lados, era como el carro celeste de los perfectos, provista de ventanas enrejadas.
4.25.24
सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां शिल्पिभिः कृताम्।
दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम् ॥ ४.२५.२४ ॥
Bien dispuesta, espaciosa y bien hecha por artesanos, tenía formas de montañas de madera y estaba refinada con hermosa labor.
4.25.25
वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।
गुहागहनसंछन्नां रक्तचन्दनभूषिताम् ॥ ४.२५.२५ ॥
Adornada con excelentes joyas y collares, embellecida con guirnaldas variadas, cubierta de cuevas y densos bosques, ataviada con sándalo rojo.
4.25.26
पुष्पौघैः समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।
तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम् ॥ ४.२५.२६ ॥
Completamente cubierta de montones de flores, rodeada de guirnaldas de loto y de guirnaldas brillantes del color del sol naciente.
4.25.27
ईदृशीं शिबिकां दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
क्षिप्रं विनीयतां वाली प्रेतकार्यं विधीयताम् ॥ ४.२५.२७ ॥
Al ver tal palanquín, Rāma dijo a Lakṣmaṇa: "Que Vālī sea llevado pronto y que se realicen sus ritos fúnebres."
4.25.28
ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवः शिबिकां तदा।
आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु ॥ ४.२५.२८ ॥
Entonces Sugrīva, levantando a Vālī, lo colocó en el palanquín, lamentándose en voz alta junto con Aṅgada.
4.25.29
आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम्।
अलंकारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम् ॥ ४.२५.२९ ॥
Habiendo colocado sobre el palanquín a Vālī, cuya vida había partido, fue adornado con diversos ornamentos, guirnaldas y vestiduras.
4.25.30
आज्ञापयत् तदा राजा सुग्रीवः प्लवगेश्वरः।
और्ध्वदेहिकमार्यस्य क्रियतामनुकूलतः ॥ ४.२५.३० ॥
Entonces el rey Sugrīva, señor de los monos, dio la orden: "Que se realicen con la debida forma los ritos fúnebres del noble Vālī."
4.25.31
विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहूनि च।
अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका तदनन्तरम् ॥ ४.२५.३१ ॥
Repartiendo muchas joyas de diversas clases, que los monos vayan delante, y tras ellos siga la litera.
4.25.32
राज्ञामृद्धिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः।
तादृशैरिह कुर्वन्तु वानरा भर्तृसत्क्रियाम् ॥ ४.२५.३२ ॥
Tal como se ven en la tierra las magníficas riquezas de los reyes, así los monos, aquí, rindan al señor los honores debidos con cosas semejantes.
4.25.33
तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम्।
अङ्गदं परिरभ्याशु तारप्रभृतयस्तदा ॥ ४.२५.३३ ॥
Rápidamente prepararon los ritos fúnebres adecuados para Vāli; entonces Tārā y las demás, abrazando a Aṅgada, al instante…
4.25.34
क्रोशन्तः प्रययुः सर्वे वानरा हतबान्धवाः।
ततः प्रणिहिताः सर्वा वानर्योऽस्य वशानुगाः ॥ ४.२५.३४ ॥
Todos los monos, muerto su pariente, partieron lamentando; luego todas las monas, sumisas a él, atentas, lo siguieron.
4.25.35
चुक्रुशुर्वीरवीरेति भूयः क्रोशन्ति ताः प्रियम्।
ताराप्रभृतयः सर्वा वानर्यो हतबान्धवाः ॥ ४.२५.३५ ॥
Gritaban: "¡Oh héroe, oh héroe!" y de nuevo lloraban por su amado; Tārā y todas las demás monas, cuyo pariente había sido muerto.
4.25.36
अनुजग्मुश्च भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः।
तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे ॥ ४.२५.३६ ॥
Clamando con voces lastimeras, siguieron a su señor; y con el sonido del llanto de aquellas monas, el interior del bosque (resonó).
4.25.37
वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः।
पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते ॥ ४.२५.३७ ॥
Los bosques y las montañas parecían también lamentarse por todas partes; en la orilla solitaria del río montañoso, un lugar rodeado de agua.
4.25.38
चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः।
अवरोप्य ततः स्कन्धाच्छिबिकां वानरोत्तमाः ॥ ४.२५.३८ ॥
Muchos vānaras que vivían en el bosque levantaron una pira; luego los mejores de los vānaras bajaron la litera de sus hombros.
4.25.39
तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकपरायणाः।
ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम् ॥ ४.२५.३९ ॥
Todos, absortos en el dolor, se apartaron y se quedaron a un lado; entonces Tārā vio a su esposo yacer en el suelo de la litera.
4.25.40
आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता।
हा वानरमहाराज हा नाथ मम वत्सल ॥ ४.२५.४० ॥
Colocando su cabeza en su regazo, lamentó, profundamente afligida: «¡Ay, gran rey de los vānaras! ¡Ay, mi señor, mi amado!»
4.25.41
हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्।
जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम् ॥ ४.२५.४१ ॥
¡Ay, de brazos poderosos, digno de gran honor! ¡Ay, amado mío, mírame! ¿Por qué no miras a esta persona afligida por el dolor?
4.25.42
प्रहृष्टमिह ते वक्त्रं गतासोरपि मानद।
अस्तार्कसमवर्णं च दृश्यते जीवतो यथा ॥ ४.२५.४२ ॥
Oh, dador de honor, aunque tu aliento se ha ido, tu rostro aquí aparece alegre; de color semejante al sol poniente, se ve como cuando estabas vivo.
4.25.43
एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर।
येन स्म विधवाः सर्वाः कृता एकेषुणा रणे ॥ ४.२५.४३ ॥
Oh mono, bajo la forma de Rāma el Tiempo te arrastra, aquel que en la batalla dejó viudas a todas ellas con una sola flecha.
4.25.44
इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योऽप्लवगास्तव।
पादैर्विकृष्टमध्वानमागताः किं न बुध्यसे ॥ ४.२५.४४ ॥
Oh rey de reyes, estas son tus mujeres monas, que ya no pueden saltar y han llegado arrastradas por los pies. ¿No lo percibes?
4.25.45
तवेष्टा ननु चैवेमा भार्याश्चन्द्रनिभाननाः।
इदानीं नेक्षसे कस्मात् सुग्रीवं प्लवगेश्वर ॥ ४.२५.४५ ॥
Estas son tus amadas esposas, de rostros de luna. Oh señor de los monos, ¿por qué no las miras ahora, ni a Sugrīva?
4.25.46
एते हि सचिवा राजंस्तारप्रभृतयस्तव।
पुरवासिजनश्चायं परिवार्य विषीदति ॥ ४.२५.४६ ॥
Oh rey, estos son tus ministros, encabezados por Tāra, y este pueblo de la ciudad, rodeándote, se lamenta.
4.25.47
विसर्जयैनान् सचिवान् यथापुरमरिंदम।
ततः क्रीडामहे सर्वा वनेषु मदनोत्कटाः ॥ ४.२५.४७ ॥
Oh domador de enemigos, despide a estos ministros como antes; entonces todas nosotras, enardecidas por el deseo, jugaremos en los bosques.
4.25.48
एवं विलपतीं तारां पतिशोकपरीवृताम्।
उत्थापयन्ति स्म तदा वानर्यः शोककर्शिताः ॥ ४.२५.४८ ॥
Así lamentándose, Tārā, rodeada del dolor por su esposo, fue entonces levantada por las mujeres monas, consumidas por la pena.
4.25.49
सुग्रीवेण ततः सार्धं सोऽङ्गदः पितरं रुदन्।
चितामारोपयामास शोकेनाभिप्लुतेन्द्रियः ॥ ४.२५.४९ ॥
Entonces, junto con Sugrīva, Aṅgada, con los sentidos abrumados por el dolor y llorando, colocó a su padre sobre la pira.
4.25.50
ततोऽग्निं विधिवद् दत्त्वा सोऽपसव्यं चकार ह।
पितरं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं व्याकुलेन्द्रियः ॥ ४.२५.५० ॥
Luego, habiendo ofrecido el fuego según el rito, dio la vuelta al revés; con los sentidos agitados, como si su padre hubiera emprendido un largo camino.
4.25.51
संस्कृत्य वालिनं तं तु विधिवत् प्लवगर्षभाः।
आजग्मुरुदकं कर्तुं नदीं शुभजलां शिवाम् ॥ ४.२५.५१ ॥
Tras celebrar debidamente los ritos de Vāli, los mejores de los monos fueron al río de aguas auspiciosas a ofrecer agua.
4.25.52
ततस्ते सहितास्तत्र ह्यङ्गदं स्थाप्य चाग्रतः।
सुग्रीवतारासहिताः सिषिचुर्वालिने जलम् ॥ ४.२५.५२ ॥
Entonces todos juntos, con Aṅgada colocado al frente, junto con Sugrīva y Tārā, derramaron agua para Vāli.
4.25.53
सुग्रीवेणैव दीनेन दीनो भूत्वा महाबलः।
समानशोकः काकुत्स्थः प्रेतकार्याण्यकारयत् ॥ ४.२५.५३ ॥
Afligido por la aflicción de Sugrīva, el poderoso Rāma, descendiente de Kakutstha, compartiendo el mismo dolor, hizo celebrar los ritos fúnebres.
4.25.54
ततोऽथ तं वालिनमग्र्यपौरुषं
प्रकाशमिक्ष्वाकुवरेषुणा हतम्।
प्रदीप्य दीप्ताग्निसमौजसं तदा
सलक्ष्मणं राममुपेयिवान् हरिः ॥ ४.२५.५४ ॥
Entonces, mostrando a aquel de valor supremo, abatido por la mejor flecha del linaje de Ikṣvāku, resplandeciente como fuego encendido, el mono (Hanumān) se acercó a Rāma junto con Lakṣmaṇa.