ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.25.1
स सुग्रीवं च तारां च साङ्गदां सहलक्ष्मणः।
समानशोकः काकुत्स्थः सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥ ४.२५.१ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଶୋକରେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସୁଗ୍ରୀବ, ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଏହା କହିଲେ।
4.25.2
न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः।
यदत्रानन्तरं कार्यं तत् समाधातुमर्हथ ॥ ४.२५.२ ॥
ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଲୋକର କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅତଏବ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସାମନାରେ ଅଛି, ତାହା ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଆପଣଙ୍କର ଉଚିତ।
4.25.3
लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम्।
न कालादुत्तरं किंचित् कर्मशक्यमुपासितुम् ॥ ४.२५.३ ॥
ଲୋକାଚାର ଅନୁସାରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କରିବା କଥା। ଆପଣମାନେ ଲୁହ ଢାଳିସାରିଛନ୍ତି। ସମୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଉ କିଛି କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
4.25.4
नियतिः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम्।
नियतिः सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम् ॥ ४.२५.४ ॥
ଜଗତରେ ନିୟତି ହିଁ କାରଣ; ନିୟତି ହିଁ କର୍ମର ସାଧନ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟତି ହିଁ କାରଣ।
4.25.5
न कर्ता कस्यचित् कश्चिन्नियोगे नापि चेश्वरः।
स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम् ॥ ४.२५.५ ॥
କେହି କାହାର କର୍ତ୍ତା ନୁହଁନ୍ତି; ନିଯୋଗରେ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି। ଜଗତ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ହିଁ ଚାଲେ; କାଳ ହିଁ ତାହାର ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
4.25.6
न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते।
स्वभावं च समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते ॥ ४.२५.६ ॥
କାଳ କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ; କାଳ କମେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ପାଇ କେହି ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ।
4.25.7
न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः।
न मित्रज्ञातिसम्बन्धः कारणं नात्मनो वशः ॥ ४.२५.७ ॥
କାଳର କୌଣସି ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ନାହିଁ, ତାହାର କାରଣ ନାହିଁ, ପରାକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମିତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାତିସମ୍ବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ତାହାର କାରଣ ନୁହେଁ; ସେ ନିଜ ବଶରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
4.25.8
किं तु कालपरीणामो द्रष्टव्यः साधु पश्यता।
धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः ॥ ४.२५.८ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେ ଭଲଭାବେ ଦେଖେ, ତାହାକୁ କାଳର ପରିଣାମ ଦେଖିବାକୁ ହେବ; ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ମଧ୍ୟ କାଳକ୍ରମେ ସଜ୍ଜିତ।
4.25.9
इतः स्वां प्रकृतिं वाली गतः प्राप्तः क्रियाफलम्।
सामदानार्थसंयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वरः ॥ ४.२५.९ ॥
ବାଳୀ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଏଠାରୁ ଗଲା, କର୍ମଫଳ ପାଇ; ବାନରପତି ସାମ, ଦାନ ଓ ଅର୍ଥର ସଂଯୋଗରେ ପବିତ୍ର ହେଲା।
4.25.10
स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना।
स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता ॥ ४.२५.१० ॥
ନିଜ ଧର୍ମର ସଂଯୋଗରେ ସେହି ମହାତ୍ମା ଜୟ ଲାଭ କଲେ; ନିଜ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ନ କରି ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଧରିଲେ।
4.25.11
एषा वै नियतिः श्रेष्ठा यां गतो हरियूथपः।
तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम् ॥ ४.२५.११ ॥
ବାନରଯୂଥପତି ଯେଉଁ ପଥରେ ଗଲା ତାହା ହିଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିୟତି; ତେଣୁ ଶୋକ ଯଥେଷ୍ଟ—ଉପସ୍ଥିତ କାଳକୁ ସ୍ୱୀକାର କର।
4.25.12
वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अवदत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसम् ॥ ४.२५.१२ ॥
ରାମଙ୍କ କଥା ସରିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁବୀରମାନଙ୍କୁ ସଂହାରକାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିନମ୍ର ବାକ୍ୟରେ, ବ୍ୟାକୁଳ ମନା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.25.13
कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम्।
ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति ॥ ४.२५.१३ ॥
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ବାଳୀର ଦାହ ପାଇଁ ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ ତୁରନ୍ତ କର।
4.25.14
समाज्ञापय काष्ठानि शुष्काणि च बहूनि च।
चन्दनानि च दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात् ॥ ४.२५.१४ ॥
ବାଳୀଙ୍କ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଶୁଖିଲା ବହୁ କାଠ ଓ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ କାଠ ଆଣିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।
4.25.15
समाश्वासय दीनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम्।
मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम् ॥ ४.२५.१५ ॥
ଦୁଃଖିତ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ; ତୁମେ ମୂର୍ଖ ବୁଦ୍ଧିର ହୁଅ ନାହିଁ, ଏହି ନଗର ଏବେ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି।
4.25.16
अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च।
घृतं तैलमथो गन्धान् यच्चात्र समनन्तरम् ॥ ४.२५.१६ ॥
ଅଙ୍ଗଦ ମାଳା, ବିବିଧ ବସ୍ତ୍ର, ଘିଅ, ତେଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ଏଠାରେ ଯାହା ଦରକାର ସବୁ ତୁରନ୍ତ ଆଣୁ।
4.25.17
त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात्।
त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन् काले विशेषतः ॥ ४.२५.१७ ॥
ହେ ତାରା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଶିବିକା ନେଇ ବ୍ୟସ୍ତତାରେ ଆସ; ଏହି ସମୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହି ତ୍ୱରା ଉପଯୁକ୍ତ।
4.25.18
सज्जीभवन्तु प्लवगाः शिबिकावाहनोचिताः।
समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम् ॥ ४.२५.१८ ॥
ଶିବିକା ବହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସମର୍ଥ ଓ ବଳବାନ ବାନରମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ; ସେମାନେ ବାଳୀଙ୍କୁ ବାହାରକୁ ନେବେ।
4.25.19
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.२५.१९ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କ ନିକଟରେ ଠିଆ ହେଲେ।
4.25.20
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तारः सम्भ्रान्तमानसः।
प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः ॥ ४.२५.२० ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ, ଶିବିକାରେ ମନ ରଖି ତାରା ଶୀଘ୍ର ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
4.25.21
आदाय शिबिकां तारः स तु पर्यापतत् पुनः।
वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः ॥ ४.२५.२१ ॥
ଶିବିକାକୁ ନେଇ ତାରା ପୁନର୍ବାର ଦୌଡ଼ିଲେ; ସେହି ଶିବିକା ବୋହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଶୂର ବାନରମାନେ ବହୁଥିଲେ।
4.25.22
दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।
पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम् ॥ ४.२५.२२ ॥
ସେହି ଦିବ୍ୟ ଶିବିକା ଭଦ୍ରାସନଯୁକ୍ତ, ରଥ ପରି ଥିଲା; ପକ୍ଷୀ ଓ ବୃକ୍ଷର ଚିତ୍ରରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା।
4.25.23
आचितां चित्रपत्तीभिः सुनिविष्टां समन्ततः।
विमानमिव सिद्धानां जालवातायनायुताम् ॥ ४.२५.२३ ॥
ଏହା ଚିତ୍ରିତ ପଟ୍ଟିକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚାରିପଟେ ସୁସଜ୍ଜିତ; ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ବିମାନ ପରି, ଜାଲିଯୁକ୍ତ ଝରକା ସହ ଥିଲା।
4.25.24
सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां शिल्पिभिः कृताम्।
दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम् ॥ ४.२५.२४ ॥
ଏହା ସୁସଜ୍ଜିତ, ବିଶାଳ, ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁନିର୍ମିତ ଥିଲା; କାଠ ପର୍ବତ ପରି ଆକୃତିରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
4.25.25
वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।
गुहागहनसंछन्नां रक्तचन्दनभूषिताम् ॥ ४.२५.२५ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ଓ ହାରରେ, ବିଚିତ୍ର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଗୁମ୍ଫା ଓ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଆବୃତ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନରେ ଭୂଷିତ (ସେହି ଶିବିକା)।
4.25.26
पुष्पौघैः समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।
तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम् ॥ ४.२५.२६ ॥
ପୁଷ୍ପରାଶିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବୃତ, ପଦ୍ମମାଳା ଓ ଉଦୀୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାଳାରେ ବେଷ୍ଟିତ (ସେହି ଶିବିକା)।
4.25.27
ईदृशीं शिबिकां दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
क्षिप्रं विनीयतां वाली प्रेतकार्यं विधीयताम् ॥ ४.२५.२७ ॥
ଏପରି ଶିବିକା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ — "ବାଳୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନିଅ, ତାଙ୍କର ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କର।"
4.25.28
ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवः शिबिकां तदा।
आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु ॥ ४.२५.२८ ॥
ତା'ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ବାଳୀଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହିତ ବିଳାପ କରି ସେହି ଶିବିକାରେ ରଖିଲେ।
4.25.29
आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम्।
अलंकारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम् ॥ ४.२५.२९ ॥
ପ୍ରାଣହୀନ ବାଳୀଙ୍କୁ ଶିବିକାରେ ରଖି, ବିବିଧ ଅଳଙ୍କାର, ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସଜାଯାଇଥିଲା।
4.25.30
आज्ञापयत् तदा राजा सुग्रीवः प्लवगेश्वरः।
और्ध्वदेहिकमार्यस्य क्रियतामनुकूलतः ॥ ४.२५.३० ॥
ସେତେବେଳେ ବାନରରାଜ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ — "ଆର୍ଯ୍ୟ ବାଳୀଙ୍କର ଔର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କର୍ମ ଯଥୋଚିତ ଭାବରେ କର।"
4.25.31
विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहूनि च।
अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका तदनन्तरम् ॥ ४.२५.३१ ॥
ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ବହୁ ରତ୍ନ ବଣ୍ଟନ କରି ବାନରମାନେ ଆଗେ ଯାଆନ୍ତୁ, ଏବଂ ତା'ପରେ ପାଲିଙ୍କି ଆସୁ।
4.25.32
राज्ञामृद्धिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः।
तादृशैरिह कुर्वन्तु वानरा भर्तृसत्क्रियाम् ॥ ४.२५.३२ ॥
ପୃଥିବୀରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ଯେପରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ-ବିଶେଷ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବାନରମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରନ୍ତୁ।
4.25.33
तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम्।
अङ्गदं परिरभ्याशु तारप्रभृतयस्तदा ॥ ४.२५.३३ ॥
ବାଳୀଙ୍କ ଉପଯୁକ୍ତ ସେହି ଔର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କର୍ମ ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସେତେବେଳେ ତାରା ପ୍ରଭୃତି ଅଙ୍ଗଦକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୀଘ୍ର…
4.25.34
क्रोशन्तः प्रययुः सर्वे वानरा हतबान्धवाः।
ततः प्रणिहिताः सर्वा वानर्योऽस्य वशानुगाः ॥ ४.२५.३४ ॥
ବନ୍ଧୁ ନିହତ ହୋଇଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ବାନର କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚାଲିଲେ; ତା'ପରେ ତାଙ୍କର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ସମସ୍ତ ବାନରୀମାନେ ମନୋଯୋଗ ସହ (ଅନୁସରଣ କଲେ)।
4.25.35
चुक्रुशुर्वीरवीरेति भूयः क्रोशन्ति ताः प्रियम्।
ताराप्रभृतयः सर्वा वानर्यो हतबान्धवाः ॥ ४.२५.३५ ॥
"ହେ ବୀର, ହେ ବୀର" ବୋଲି ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣି ପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ; ତାରା ପ୍ରଭୃତି ସମସ୍ତ ବାନରୀ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।
4.25.36
अनुजग्मुश्च भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः।
तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे ॥ ४.२५.३६ ॥
କରୁଣ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରି ସେମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସେହି ବାନରୀମାନଙ୍କ କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦରେ ବନ ଭିତରେ (ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା)।
4.25.37
वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः।
पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते ॥ ४.२५.३७ ॥
ବନ ଓ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିଦିଗରେ ଯେପରି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ; ପର୍ବତୀୟ ନଦୀର ନିର୍ଜନ କୂଳରେ, ଜଳରେ ଘେରା ସ୍ଥାନରେ।
4.25.38
चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः।
अवरोप्य ततः स्कन्धाच्छिबिकां वानरोत्तमाः ॥ ४.२५.३८ ॥
ବହୁ ବନଚାରୀ ବାନରମାନେ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ତା'ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ କାନ୍ଧରୁ ଶିବିକା ଓହ୍ଲାଇଲେ।
4.25.39
तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकपरायणाः।
ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम् ॥ ४.२५.३९ ॥
ସମସ୍ତେ ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଯାଇ ଠିଆ ହେଲେ; ତା'ପରେ ତାରା ଶିବିକାର ତଳେ ଶୋଇଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
4.25.40
आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता।
हा वानरमहाराज हा नाथ मम वत्सल ॥ ४.२५.४० ॥
ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ କୋଳରେ ରଖି ଅତି ଦୁଃଖିତା ହୋଇ ସେ ବିଳାପ କଲା — 'ହାୟ, ବାନରମାନଙ୍କ ମହାରାଜ! ହାୟ ନାଥ, ମୋର ସ୍ନେହଶୀଳ!'
4.25.41
हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्।
जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम् ॥ ४.२५.४१ ॥
ହାୟ, ମହାବାହୁ, ମହାସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ! ହାୟ ମୋର ପ୍ରିୟ, ମୋତେ ଦେଖ! ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଏହି ଜନକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହଁ?
4.25.42
प्रहृष्टमिह ते वक्त्रं गतासोरपि मानद।
अस्तार्कसमवर्णं च दृश्यते जीवतो यथा ॥ ४.२५.४२ ॥
ହେ ମାନଦାତା, ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମୁଖ ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଅସ୍ତମିତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର ସେ ମୁଖ ଜୀବିତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
4.25.43
एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर।
येन स्म विधवाः सर्वाः कृता एकेषुणा रणे ॥ ४.२५.४३ ॥
ହେ ବାନର, ରାମରୂପରେ କାଳ ତୁମକୁ ଟାଣି ନେଉଛି। ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧବା କରିଦେଲା।
4.25.44
इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योऽप्लवगास्तव।
पादैर्विकृष्टमध्वानमागताः किं न बुध्यसे ॥ ४.२५.४४ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଏମାନେ ତୁମର ବାନରୀ; ଏବେ ଡେଇଁ ନ ପାରି ପାଦରେ ଘୋଷଟି ହୋଇ ଏତେ ଦୂର ଆସିଛନ୍ତି। ତୁମେ କ'ଣ ଏହା ବୁଝୁନାହଁ?
4.25.45
तवेष्टा ननु चैवेमा भार्याश्चन्द्रनिभाननाः।
इदानीं नेक्षसे कस्मात् सुग्रीवं प्लवगेश्वर ॥ ४.२५.४५ ॥
ଏମାନେ ତୁମର ପ୍ରିୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ପତ୍ନୀ। ହେ ବାନରେଶ୍ୱର! ଏବେ ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ ଓ ସୁଗ୍ରୀବକୁ କାହିଁକି ଦେଖୁନ?
4.25.46
एते हि सचिवा राजंस्तारप्रभृतयस्तव।
पुरवासिजनश्चायं परिवार्य विषीदति ॥ ४.२५.४६ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ତାର ପ୍ରମୁଖ ଏମାନେ ତୁମର ମନ୍ତ୍ରୀ; ନଗରବାସୀମାନେ ତୁମକୁ ଘେରି ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି।
4.25.47
विसर्जयैनान् सचिवान् यथापुरमरिंदम।
ततः क्रीडामहे सर्वा वनेषु मदनोत्कटाः ॥ ४.२५.४७ ॥
ହେ ଅରିନ୍ଦମ! ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ପରି ବିଦାୟ ଦିଅ; ତା'ପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ କାମୋନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ବନରେ ଖେଳିବା।
4.25.48
एवं विलपतीं तारां पतिशोकपरीवृताम्।
उत्थापयन्ति स्म तदा वानर्यः शोककर्शिताः ॥ ४.२५.४८ ॥
ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା, ସ୍ୱାମୀ ଶୋକରେ ଘେରା ତାରାକୁ ସେତେବେଳେ ଶୋକରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ବାନରୀମାନେ ଉଠାଇଲେ।
4.25.49
सुग्रीवेण ततः सार्धं सोऽङ्गदः पितरं रुदन्।
चितामारोपयामास शोकेनाभिप्लुतेन्द्रियः ॥ ४.२५.४९ ॥
ଏଥର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଶୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅଙ୍ଗଦ ପିତାଙ୍କୁ ଚିତା ଉପରେ ରଖିଲେ।
4.25.50
ततोऽग्निं विधिवद् दत्त्वा सोऽपसव्यं चकार ह।
पितरं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं व्याकुलेन्द्रियः ॥ ४.२५.५० ॥
ଏଥର ବିଧି ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇ ସେ ଅପସବ୍ୟ ପରିକ୍ରମା କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟାକୁଳ, ଯେପରି ପିତା ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଯାଉଥିବେ।
4.25.51
संस्कृत्य वालिनं तं तु विधिवत् प्लवगर्षभाः।
आजग्मुरुदकं कर्तुं नदीं शुभजलां शिवाम् ॥ ४.२५.५१ ॥
ବାଳିଙ୍କର ସଂସ୍କାର ବିଧି ଅନୁସାରେ କରି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଉଦକ-ତର୍ପଣ କରିବାକୁ ଶୁଭଜଳା ଶିବା ନଦୀକୁ ଆସିଲେ।
4.25.52
ततस्ते सहितास्तत्र ह्यङ्गदं स्थाप्य चाग्रतः।
सुग्रीवतारासहिताः सिषिचुर्वालिने जलम् ॥ ४.२५.५२ ॥
ଏଥର ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଳିତ ହୋଇ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାରାଙ୍କ ସହିତ ବାଳି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କଲେ।
4.25.53
सुग्रीवेणैव दीनेन दीनो भूत्वा महाबलः।
समानशोकः काकुत्स्थः प्रेतकार्याण्यकारयत् ॥ ४.२५.५३ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେହି ଶୋକ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାବଳୀ କାକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ) ପ୍ରେତକର୍ମ କରାଇଲେ।
4.25.54
ततोऽथ तं वालिनमग्र्यपौरुषं
प्रकाशमिक्ष्वाकुवरेषुणा हतम्।
प्रदीप्य दीप्ताग्निसमौजसं तदा
सलक्ष्मणं राममुपेयिवान् हरिः ॥ ४.२५.५४ ॥
ଏଥର ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣରେ ହତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ସେହି ପରମ ପରାକ୍ରମୀ ବାଳିଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ସେହି ହରି (ହନୁମାନ) ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।