ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.25.1
स सुग्रीवं च तारां च साङ्गदां सहलक्ष्मणः।
समानशोकः काकुत्स्थः सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥ ४.२५.१ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪ ਵੀ ਉਸੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਹ ਕਿਹਾ।
4.25.2
न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः।
यदत्रानन्तरं कार्यं तत् समाधातुमर्हथ ॥ ४.२५.२ ॥
ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਮੁਏ ਹੋਏ ਦਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਜੋ ਫਰਜ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ।
4.25.3
लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम्।
न कालादुत्तरं किंचित् कर्मशक्यमुपासितुम् ॥ ४.२५.३ ॥
ਲੋਕ-ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾ ਲਏ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੁਣ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
4.25.4
नियतिः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम्।
नियतिः सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम् ॥ ४.२५.४ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਨਿਯਤੀ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।
4.25.5
न कर्ता कस्यचित् कश्चिन्नियोगे नापि चेश्वरः।
स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम् ॥ ४.२५.५ ॥
ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ; ਨਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਹੀ ਇਸਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ।
4.25.6
न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते।
स्वभावं च समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते ॥ ४.२५.६ ॥
ਕਾਲ ਕਾਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ; ਕਾਲ ਘਟਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਟੱਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
4.25.7
न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः।
न मित्रज्ञातिसम्बन्धः कारणं नात्मनो वशः ॥ ४.२५.७ ॥
ਕਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਾਕਰਮ। ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜਾਤੀ-ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਉਸਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।
4.25.8
किं तु कालपरीणामो द्रष्टव्यः साधु पश्यता।
धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः ॥ ४.२५.८ ॥
ਪਰ ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਾਲ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਵੀ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹਨ।
4.25.9
इतः स्वां प्रकृतिं वाली गतः प्राप्तः क्रियाफलम्।
सामदानार्थसंयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वरः ॥ ४.२५.९ ॥
ਬਾਲੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਗਿਆ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ; ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸਾਮ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ।
4.25.10
स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना।
स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता ॥ ४.२५.१० ॥
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸਨੇ ਸਵਰਗ ਪਾਇਆ।
4.25.11
एषा वै नियतिः श्रेष्ठा यां गतो हरियूथपः।
तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम् ॥ ४.२५.११ ॥
ਬਾਂਦਰ-ਯੂਥਪਤੀ ਜਿਸ ਰਾਹ ਗਿਆ, ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਿਯਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੋਗ ਬਸ ਕਰੋ—ਆਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰੋ।
4.25.12
वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अवदत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसम् ॥ ४.२५.१२ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
4.25.13
कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम्।
ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति ॥ ४.२५.१३ ॥
ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਤੂੰ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਾਰਜ ਤੁਰੰਤ ਕਰ।
4.25.14
समाज्ञापय काष्ठानि शुष्काणि च बहूनि च।
चन्दनानि च दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात् ॥ ४.२५.१४ ॥
ਵਾਲੀ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਸੁੱਕੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ।
4.25.15
समाश्वासय दीनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम्।
मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम् ॥ ४.२५.१५ ॥
ਦੁਖੀ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਹ; ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋ, ਇਹ ਨਗਰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
4.25.16
अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च।
घृतं तैलमथो गन्धान् यच्चात्र समनन्तरम् ॥ ४.२५.१६ ॥
ਅੰਗਦ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਰ, ਘਿਓ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਵੇ।
4.25.17
त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात्।
त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन् काले विशेषतः ॥ ४.२५.१७ ॥
ਹੇ ਤਾਰਾ, ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਪਾਲਕੀ ਲੈ ਕੇ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਆ; ਇਸ ਸਮੇਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹੀ ਫੁਰਤੀ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ।
4.25.18
सज्जीभवन्तु प्लवगाः शिबिकावाहनोचिताः।
समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम् ॥ ४.२५.१८ ॥
ਪਾਲਕੀ ਚੁੱਕਣ ਯੋਗ, ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਦਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ; ਉਹ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਣਗੇ।
4.25.19
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.२५.१९ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।
4.25.20
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तारः सम्भ्रान्तमानसः।
प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः ॥ ४.२५.२० ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾਈ ਤਾਰਾ ਛੇਤੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।
4.25.21
आदाय शिबिकां तारः स तु पर्यापतत् पुनः।
वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः ॥ ४.२५.२१ ॥
ਪਾਲਕੀ ਲੈ ਕੇ ਤਾਰਾ ਫਿਰ ਦੌੜ ਪਈ; ਉਸ ਪਾਲਕੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੂਰਮੇ ਵਾਨਰ ਢੋ ਰਹੇ ਸਨ।
4.25.22
दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।
पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम् ॥ ४.२५.२२ ॥
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਲਕੀ ਭਦ੍ਰਾਸਨ ਵਾਲੀ, ਰੱਥ ਵਰਗੀ ਸੀ; ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
4.25.23
आचितां चित्रपत्तीभिः सुनिविष्टां समन्ततः।
विमानमिव सिद्धानां जालवातायनायुताम् ॥ ४.२५.२३ ॥
ਉਹ ਚਿੱਤਰੇ ਪੱਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ; ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਰਗੀ, ਜਾਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
4.25.24
सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां शिल्पिभिः कृताम्।
दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम् ॥ ४.२५.२४ ॥
ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ; ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
4.25.25
वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।
गुहागहनसंछन्नां रक्तचन्दनभूषिताम् ॥ ४.२५.२५ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ (ਪਾਲਕੀ)।
4.25.26
पुष्पौघैः समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।
तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम् ॥ ४.२५.२६ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕੀ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ (ਪਾਲਕੀ)।
4.25.27
ईदृशीं शिबिकां दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
क्षिप्रं विनीयतां वाली प्रेतकार्यं विधीयताम् ॥ ४.२५.२७ ॥
ਅਜਿਹੀ ਪਾਲਕੀ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਲੈ ਜਾਓ, ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ।"
4.25.28
ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवः शिबिकां तदा।
आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु ॥ ४.२५.२८ ॥
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।
4.25.29
आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम्।
अलंकारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम् ॥ ४.२५.२९ ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਗਏ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।
4.25.30
आज्ञापयत् तदा राजा सुग्रीवः प्लवगेश्वरः।
और्ध्वदेहिकमार्यस्य क्रियतामनुकूलतः ॥ ४.२५.३० ॥
ਤਦ ਵਾਨਰਰਾਜ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ — "ਆਰਯ ਵਾਲੀ ਦਾ ਔਰਧ੍ਵਦੈਹਿਕ ਕਰਮ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੋ।"
4.25.31
विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहूनि च।
अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका तदनन्तरम् ॥ ४.२५.३१ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਵੰਡਦੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾਲਕੀ ਆਵੇ।
4.25.32
राज्ञामृद्धिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः।
तादृशैरिह कुर्वन्तु वानरा भर्तृसत्क्रियाम् ॥ ४.२५.३२ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰਿੱਧੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵਾਨਰ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ।
4.25.33
तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम्।
अङ्गदं परिरभ्याशु तारप्रभृतयस्तदा ॥ ४.२५.३३ ॥
ਵਾਲੀ ਲਈ ਢੁਕਵੀਆਂ ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ; ਤਦ ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਝੱਟ…
4.25.34
क्रोशन्तः प्रययुः सर्वे वानरा हतबान्धवाः।
ततः प्रणिहिताः सर्वा वानर्योऽस्य वशानुगाः ॥ ४.२५.३४ ॥
ਬੰਧੂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਤੁਰ ਪਏ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰੀਆਂ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ (ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਆਂ)।
4.25.35
चुक्रुशुर्वीरवीरेति भूयः क्रोशन्ति ताः प्रियम्।
ताराप्रभृतयः सर्वा वानर्यो हतबान्धवाः ॥ ४.२५.३५ ॥
"ਹੇ ਵੀਰ, ਹੇ ਵੀਰ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪੁਕਾਰੀਆਂ; ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਰੋਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਧੂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
4.25.36
अनुजग्मुश्च भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः।
तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे ॥ ४.२५.३६ ॥
ਤਰਸਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਦੀਆਂ ਉਹ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰੀਆਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ (ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ)।
4.25.37
वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः।
पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते ॥ ४.२५.३७ ॥
ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ; ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਇਕਾਂਤ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਥਾਂ 'ਤੇ।
4.25.38
चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः।
अवरोप्य ततः स्कन्धाच्छिबिकां वानरोत्तमाः ॥ ४.२५.३८ ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਚਿਖਾ ਬਣਾਈ; ਫਿਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਲਕੀ ਉਤਾਰੀ।
4.25.39
तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकपरायणाः।
ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम् ॥ ४.२५.३९ ॥
ਸਾਰੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ; ਤਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਪਾਲਕੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਲੇਟੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
4.25.40
आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता।
हा वानरमहाराज हा नाथ मम वत्सल ॥ ४.२५.४० ॥
ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ — 'ਹਾਏ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਹਾਏ ਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ!'
4.25.41
हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्।
जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम् ॥ ४.२५.४१ ॥
ਹਾਏ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮਹਾਨ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ! ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖੋ! ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇਸ ਜਨ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?
4.25.42
प्रहृष्टमिह ते वक्त्रं गतासोरपि मानद।
अस्तार्कसमवर्णं च दृश्यते जीवतो यथा ॥ ४.२५.४२ ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਏਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਸਤ ਹੁੰਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੁਖ ਜੀਉਂਦੇ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
4.25.43
एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर।
येन स्म विधवाः सर्वाः कृता एकेषुणा रणे ॥ ४.२५.४३ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਤੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
4.25.44
इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योऽप्लवगास्तव।
पादैर्विकृष्टमध्वानमागताः किं न बुध्यसे ॥ ४.२५.४४ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਵਾਨਰੀਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਛਾਲਾਂ ਨਾ ਮਾਰ ਸਕਦੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਘਸੀਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ?
4.25.45
तवेष्टा ननु चैवेमा भार्याश्चन्द्रनिभाननाः।
इदानीं नेक्षसे कस्मात् सुग्रीवं प्लवगेश्वर ॥ ४.२५.४५ ॥
ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ, ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?
4.25.46
एते हि सचिवा राजंस्तारप्रभृतयस्तव।
पुरवासिजनश्चायं परिवार्य विषीदति ॥ ४.२५.४६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤਾਰ ਆਦਿ ਇਹ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ; ਨਗਰਵਾਸੀ ਤੈਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
4.25.47
विसर्जयैनान् सचिवान् यथापुरमरिंदम।
ततः क्रीडामहे सर्वा वनेषु मदनोत्कटाः ॥ ४.२५.४७ ॥
ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ! ਇਹਨਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦੇ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀਏ।
4.25.48
एवं विलपतीं तारां पतिशोकपरीवृताम्।
उत्थापयन्ति स्म तदा वानर्यः शोककर्शिताः ॥ ४.२५.४८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈਆਂ ਵਾਨਰੀਆਂ ਨੇ ਉਠਾਇਆ।
4.25.49
सुग्रीवेण ततः सार्धं सोऽङ्गदः पितरं रुदन्।
चितामारोपयामास शोकेनाभिप्लुतेन्द्रियः ॥ ४.२५.४९ ॥
ਫਿਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਭਰੇ ਅੰਗਦ ਨੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ।
4.25.50
ततोऽग्निं विधिवद् दत्त्वा सोऽपसव्यं चकार ह।
पितरं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं व्याकुलेन्द्रियः ॥ ४.२५.५० ॥
ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੇ ਅਪਸਵਯ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ; ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਆਕੁਲ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ’ਤੇ ਚੱਲੇ ਹੋਣ।
4.25.51
संस्कृत्य वालिनं तं तु विधिवत् प्लवगर्षभाः।
आजग्मुरुदकं कर्तुं नदीं शुभजलां शिवाम् ॥ ४.२५.५१ ॥
ਵਾਲੀ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਾਲੀ ਮੰਗਲਮਈ ਨਦੀ ਕੋਲ ਗਏ।
4.25.52
ततस्ते सहितास्तत्र ह्यङ्गदं स्थाप्य चाग्रतः।
सुग्रीवतारासहिताः सिषिचुर्वालिने जलम् ॥ ४.२५.५२ ॥
ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਸਮੇਤ ਵਾਲੀ ਲਈ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
4.25.53
सुग्रीवेणैव दीनेन दीनो भूत्वा महाबलः।
समानशोकः काकुत्स्थः प्रेतकार्याण्यकारयत् ॥ ४.२५.५३ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੇ ਸ਼ੋਕ ਵਾਲੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਨੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।
4.25.54
ततोऽथ तं वालिनमग्र्यपौरुषं
प्रकाशमिक्ष्वाकुवरेषुणा हतम्।
प्रदीप्य दीप्ताग्निसमौजसं तदा
सलक्ष्मणं राममुपेयिवान् हरिः ॥ ४.२५.५४ ॥
ਫਿਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਰਾਕਰਮੀ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ (ਹਨੂਮਾਨ) ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ।