వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.25.1
स सुग्रीवं च तारां च साङ्गदां सहलक्ष्मणः।
समानशोकः काकुत्स्थः सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥ ४.२५.१ ॥
లక్ష్మణునితో కూడిన కాకుత్స్థ రాముడు, తానూ అదే శోకంలో ఉండి, సుగ్రీవుని, తారను, అంగదుని ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు.
4.25.2
न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः।
यदत्रानन्तरं कार्यं तत् समाधातुमर्हथ ॥ ४.२५.२ ॥
శోకం, సంతాపం వల్ల మరణించినవారికి మేలు కలగదు. కాబట్టి ఇప్పుడు చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని మీరు నెరవేర్చాలి.
4.25.3
लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम्।
न कालादुत्तरं किंचित् कर्मशक्यमुपासितुम् ॥ ४.२५.३ ॥
లోకాచారం ప్రకారం చేయవలసినది చేయాలి. మీరు కన్నీరు విడిచారు. కాలాన్ని దాటి ఇక చేయగలిగినది ఏదీ లేదు.
4.25.4
नियतिः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम्।
नियतिः सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम् ॥ ४.२५.४ ॥
లోకంలో నియతియే కారణం; నియతియే కర్మకు సాధనం. సర్వ ప్రాణులకు నియతియే వారి నియోగాలకు కారణం.
4.25.5
न कर्ता कस्यचित् कश्चिन्नियोगे नापि चेश्वरः।
स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम् ॥ ४.२५.५ ॥
ఎవరూ ఎవరికీ కర్త కాదు; నియోగంలో ఈశ్వరుడూ కాడు. లోకం తన స్వభావంలోనే నడుస్తుంది; కాలమే దాని పరమ ఆశ్రయం.
4.25.6
न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते।
स्वभावं च समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते ॥ ४.२५.६ ॥
కాలం కాలాన్ని దాటదు; కాలం తగ్గదు. తన స్వభావాన్ని పొందిన ఎవరూ దాన్ని అతిక్రమించలేరు.
4.25.7
न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः।
न मित्रज्ञातिसम्बन्धः कारणं नात्मनो वशः ॥ ४.२५.७ ॥
కాలానికి బంధుత్వం లేదు, దానికి హేతువు లేదు, పరాక్రమమూ లేదు. మిత్రులు, జ్ఞాతులు, సంబంధాలు దానికి కారణం కావు; అది తన వశంలో కూడా ఉండదు.
4.25.8
किं तु कालपरीणामो द्रष्टव्यः साधु पश्यता।
धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः ॥ ४.२५.८ ॥
అయితే బాగా చూసేవాడు కాలపరిణామాన్ని గమనించాలి; ధర్మం, అర్థం, కామం కూడా కాలక్రమంలో అమరినవే.
4.25.9
इतः स्वां प्रकृतिं वाली गतः प्राप्तः क्रियाफलम्।
सामदानार्थसंयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वरः ॥ ४.२५.९ ॥
వాలి తన స్వభావంతో ఇక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు, తన కర్మఫలాన్ని పొందాడు; వానరాధిపతి సామ, దాన, అర్థ సంయోగాలతో పవిత్రుడయ్యాడు.
4.25.10
स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना।
स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता ॥ ४.२५.१० ॥
తన స్వధర్మ సంయోగం వల్ల ఆ మహాత్ముడు జయించాడు; తన ప్రాణాలను రక్షించుకోకపోయినా స్వర్గాన్ని పొందాడు.
4.25.11
एषा वै नियतिः श्रेष्ठा यां गतो हरियूथपः।
तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम् ॥ ४.२५.११ ॥
వానర యూథపతి వెళ్లిన మార్గమే ఈ శ్రేష్ఠమైన నియతి; కాబట్టి దుఃఖం చాలు—ప్రాప్తకాలాన్ని ఆశ్రయించు.
4.25.12
वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अवदत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसम् ॥ ४.२५.१२ ॥
రాముని మాటలు ముగిసిన తరువాత, శత్రువీరులను సంహరించే లక్ష్మణుడు వినయంగా, కలత చెందిన మనసున్న సుగ్రీవునితో ఇలా పలికాడు.
4.25.13
कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम्।
ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति ॥ ४.२५.१३ ॥
సుగ్రీవా, నీవు తార మరియు అంగదుడితో కలిసి వాలి దహనానికి ప్రేతకార్యాన్ని వెంటనే జరుపు.
4.25.14
समाज्ञापय काष्ठानि शुष्काणि च बहूनि च।
चन्दनानि च दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात् ॥ ४.२५.१४ ॥
వాలి అంత్యక్రియల కోసం ఎండిన అనేక కట్టెలను, దివ్యమైన చందనపు చెక్కలను తెప్పించమని ఆజ్ఞాపించు.
4.25.15
समाश्वासय दीनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम्।
मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम् ॥ ४.२५.१५ ॥
దుఃఖితుడైన అంగదుడిని ఓదార్చు; నీవు మూఢబుద్ధితో ఉండకు, ఈ నగరం ఇప్పుడు నీ అధీనంలో ఉంది.
4.25.16
अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च।
घृतं तैलमथो गन्धान् यच्चात्र समनन्तरम् ॥ ४.२५.१६ ॥
అంగదుడు పూలమాలలు, వివిధ వస్త్రాలు, నెయ్యి, నూనె, సుగంధ ద్రవ్యాలు, ఇక్కడ అవసరమైనవన్నీ వెంటనే తీసుకురావాలి.
4.25.17
त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात्।
त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन् काले विशेषतः ॥ ४.२५.१७ ॥
తారా, నీవు త్వరగా శిబికను తీసుకుని తొందరగా రా; ఈ సమయంలో ప్రత్యేకంగా ఈ త్వరే తగినది.
4.25.18
सज्जीभवन्तु प्लवगाः शिबिकावाहनोचिताः।
समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम् ॥ ४.२५.१८ ॥
శిబిక మోయడానికి తగిన, సమర్థులైన, బలవంతులైన వానరులు సిద్ధంగా ఉండనివ్వండి; వారు వాలిని బయటకు మోసుకెళ్తారు.
4.25.19
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.२५.१९ ॥
సుగ్రీవునితో ఇలా చెప్పి, సుమిత్రకు ఆనందం కలిగించిన, శత్రువీరులను సంహరించే లక్ష్మణుడు అన్నగారి సమీపంలో నిలిచాడు.
4.25.20
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तारः सम्भ्रान्तमानसः।
प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः ॥ ४.२५.२० ॥
లక్ష్మణుని మాటలు విని, కలత చెందిన మనసుతో తార పల్లకి మీద మనసు నిలిపి వేగంగా గుహలోకి ప్రవేశించింది.
4.25.21
आदाय शिबिकां तारः स तु पर्यापतत् पुनः।
वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः ॥ ४.२५.२१ ॥
పల్లకిని తీసుకుని తార మళ్లీ పరుగెత్తింది; దానిని మోయడానికి తగిన శూర వానరులు ఎత్తుకొని వెళ్తున్నారు.
4.25.22
दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।
पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम् ॥ ४.२५.२२ ॥
ఆ దివ్యమైన పల్లకి మంచి ఆసనంతో కూడినది, రథంలా ఉన్నది; పక్షుల చిత్రాలతో, వృక్షాకృతులతో అలంకరించబడినది.
4.25.23
आचितां चित्रपत्तीभिः सुनिविष्टां समन्ततः।
विमानमिव सिद्धानां जालवातायनायुताम् ॥ ४.२५.२३ ॥
అది చిత్రించిన పట్టికలతో నిండి, అన్ని వైపులా చక్కగా అమర్చబడి ఉంది; సిద్ధుల విమానంలా, జాలివాతాయనాలతో కూడి ఉంది.
4.25.24
सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां शिल्पिभिः कृताम्।
दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम् ॥ ४.२५.२४ ॥
అది చక్కగా అమర్చబడి, విశాలంగా, శిల్పులచే బాగా చేయబడినది; చెక్క పర్వతాల వంటి ఆకృతులతో, అందమైన పనితనంతో మెరుగుపరచబడినది.
4.25.25
वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।
गुहागहनसंछन्नां रक्तचन्दनभूषिताम् ॥ ४.२५.२५ ॥
శ్రేష్ఠ ఆభరణాలు, హారాలతో, రంగురంగుల మాలలతో అలంకరించబడి, గుహలు, దట్టమైన అడవులతో కప్పబడి, ఎర్రచందనంతో అలంకరించబడి (ఉన్నది).
4.25.26
पुष्पौघैः समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।
तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम् ॥ ४.२५.२६ ॥
పుష్పరాశులతో పూర్తిగా కప్పబడి, పద్మమాలలతో, ఉదయిస్తున్న సూర్యుని వర్ణంతో ప్రకాశించే మాలలతో ఆవరించబడి (ఉన్నది).
4.25.27
ईदृशीं शिबिकां दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
क्षिप्रं विनीयतां वाली प्रेतकार्यं विधीयताम् ॥ ४.२५.२७ ॥
అటువంటి పల్లకిని చూసి రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "వాలిని వేగంగా తీసుకువెళ్ళండి; అతని అంత్యక్రియలు జరిపించండి."
4.25.28
ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवः शिबिकां तदा।
आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु ॥ ४.२५.२८ ॥
అప్పుడు సుగ్రీవుడు వాలిని ఎత్తి, అంగదునితో కలిసి ఏడ్చుచూ ఆ పల్లకిపై ఉంచాడు.
4.25.29
आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम्।
अलंकारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम् ॥ ४.२५.२९ ॥
ప్రాణం పోయిన వాలిని పల్లకిపై ఉంచి, వివిధ ఆభరణాలతో, మాలలతో, వస్త్రాలతో అలంకరించారు.
4.25.30
आज्ञापयत् तदा राजा सुग्रीवः प्लवगेश्वरः।
और्ध्वदेहिकमार्यस्य क्रियतामनुकूलतः ॥ ४.२५.३० ॥
అప్పుడు వానరరాజు సుగ్రీవ రాజు ఆజ్ఞాపించాడు: "ఆర్యుడైన వాలికి ఔర్ధ్వదేహిక కర్మలను తగినట్లుగా జరిపించండి."
4.25.31
विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहूनि च।
अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका तदनन्तरम् ॥ ४.२५.३१ ॥
అనేక విధాలైన అనేక రత్నాలను పంచుతూ వానరులు ముందు నడవాలి; వారి వెనుక పల్లకీ రావాలి.
4.25.32
राज्ञामृद्धिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः।
तादृशैरिह कुर्वन्तु वानरा भर्तृसत्क्रियाम् ॥ ४.२५.३२ ॥
భూమిపై రాజులకు ఎలాంటి ఐశ్వర్య విశేషాలు కనిపిస్తాయో, అలాంటి వాటితోనే ఇక్కడ వానరులు ప్రభువుకు గౌరవోచిత సత్కారం చేయాలి.
4.25.33
तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम्।
अङ्गदं परिरभ्याशु तारप्रभृतयस्तदा ॥ ४.२५.३३ ॥
వాలికి తగిన ఆ ఔర్ధ్వదేహిక కర్మలను వెంటనే ప్రారంభించారు; అప్పుడు తార మొదలైనవారు అంగదుని కౌగిలించుకుని వెంటనే…
4.25.34
क्रोशन्तः प्रययुः सर्वे वानरा हतबान्धवाः।
ततः प्रणिहिताः सर्वा वानर्योऽस्य वशानुगाः ॥ ४.२५.३४ ॥
బంధువు హతమవగా వానరులంతా అరుస్తూ వెళ్లారు; తరువాత అతనికి విధేయులైన వానరస్త్రీలందరూ శ్రద్ధగా (అనుసరించారు).
4.25.35
चुक्रुशुर्वीरवीरेति भूयः क्रोशन्ति ताः प्रियम्।
ताराप्रभृतयः सर्वा वानर्यो हतबान्धवाः ॥ ४.२५.३५ ॥
"ఓ వీరుడా, ఓ వీరుడా" అని వారు అరిచారు; తమ ప్రియుని కోసం మళ్లీ మళ్లీ రోదించారు; తార మొదలైన వానరస్త్రీలందరూ, బంధువులు హతులైనవారు.
4.25.36
अनुजग्मुश्च भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः।
तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे ॥ ४.२५.३६ ॥
దీనమైన స్వరాలతో అరుస్తూ వారు భర్తను అనుసరించారు; ఆ వానరస్త్రీల రోదన ధ్వనితో అడవి లోపల (మార్మ్రోగింది).
4.25.37
वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः।
पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते ॥ ४.२५.३७ ॥
అడవులు, పర్వతాలు అన్నీ నలుదిక్కులా రోదిస్తున్నట్లుండెను; ఆ పర్వత నదీ తీరాన, నీటితో చుట్టబడిన నిర్జన ప్రదేశంలో.
4.25.38
चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः।
अवरोप्य ततः स्कन्धाच्छिबिकां वानरोत्तमाः ॥ ४.२५.३८ ॥
అనేకమంది అడవుల్లో తిరిగే వానరులు చితిని సిద్ధం చేశారు; అప్పుడు శ్రేష్ఠ వానరులు భుజాలపై నుండి శిబికను దించారు.
4.25.39
तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकपरायणाः।
ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम् ॥ ४.२५.३९ ॥
అందరూ శోకంలో మునిగి ఒక పక్కకు వెళ్లి నిలిచారు; అప్పుడు తార శిబిక అడుగున పడుకున్న తన భర్తను చూచింది.
4.25.40
आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता।
हा वानरमहाराज हा नाथ मम वत्सल ॥ ४.२५.४० ॥
అతని తలను ఒడిలో పెట్టుకొని అత్యంత దుఃఖంతో ఆమె విలపించింది — 'అయ్యో, వానరుల మహారాజా! అయ్యో నాథా, నా ప్రియుడా!'
4.25.41
हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्।
जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम् ॥ ४.२५.४१ ॥
అయ్యో, మహాబాహో, మహాగౌరవార్హుడా! అయ్యో నా ప్రియుడా, నన్ను చూడు! శోకంతో పీడింపబడుతున్న ఈ జనాన్ని నీవు ఎందుకు చూడవు?
4.25.42
प्रहृष्टमिह ते वक्त्रं गतासोरपि मानद।
अस्तार्कसमवर्णं च दृश्यते जीवतो यथा ॥ ४.२५.४२ ॥
మానదాతా, ప్రాణం పోయినా నీ ముఖం ఇక్కడ ప్రసన్నంగా కనిపిస్తోంది; అస్తమిస్తున్న సూర్యుని వర్ణం కలిగిన ఆ ముఖం జీవించి ఉన్నవాడిలాగా కనిపిస్తోంది.
4.25.43
एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर।
येन स्म विधवाः सर्वाः कृता एकेषुणा रणे ॥ ४.२५.४३ ॥
ఓ వానరా, రాముని రూపంలో కాలం నిన్ను లాగుతోంది. యుద్ధంలో ఒకే బాణంతో అతడు వీరందరినీ విధవలుగా చేశాడు.
4.25.44
इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योऽप्लवगास्तव।
पादैर्विकृष्टमध्वानमागताः किं न बुध्यसे ॥ ४.२५.४४ ॥
ఓ రాజేంద్రా! ఇవి నీ వానర స్త్రీలు; ఇప్పుడు దూకలేక, కాళ్లతో ఈడ్చబడుతూ దారి పొడవునా వచ్చారు. నీకు ఇది తెలియడం లేదా?
4.25.45
तवेष्टा ननु चैवेमा भार्याश्चन्द्रनिभाननाः।
इदानीं नेक्षसे कस्मात् सुग्रीवं प्लवगेश्वर ॥ ४.२५.४५ ॥
ఇవి నీకు ప్రియమైన, చంద్రముఖులైన నీ భార్యలు. ఓ వానరేశ్వరా! ఇప్పుడు నీవు ఎందుకు వీరినీ, సుగ్రీవుడినీ చూడటం లేదు?
4.25.46
एते हि सचिवा राजंस्तारप्रभृतयस्तव।
पुरवासिजनश्चायं परिवार्य विषीदति ॥ ४.२५.४६ ॥
ఓ రాజా! తారుడు మొదలైన వీరు నీ మంత్రులు; నగరవాసులు నిన్ను చుట్టుముట్టి దుఃఖిస్తున్నారు.
4.25.47
विसर्जयैनान् सचिवान् यथापुरमरिंदम।
ततः क्रीडामहे सर्वा वनेषु मदनोत्कटाः ॥ ४.२५.४७ ॥
ఓ శత్రుదమనా! ఈ మంత్రులను యథావిధిగా పంపివేయి; తరువాత మనమంతా కామోన్మత్తులమై అడవులలో క్రీడిద్దాం.
4.25.48
एवं विलपतीं तारां पतिशोकपरीवृताम्।
उत्थापयन्ति स्म तदा वानर्यः शोककर्शिताः ॥ ४.२५.४८ ॥
ఈ విధంగా విలపిస్తూ, భర్త శోకంతో చుట్టుముట్టబడిన తారను అప్పుడు దుఃఖంతో కృశించిన వానర స్త్రీలు లేవనెత్తారు.
4.25.49
सुग्रीवेण ततः सार्धं सोऽङ्गदः पितरं रुदन्।
चितामारोपयामास शोकेनाभिप्लुतेन्द्रियः ॥ ४.२५.४९ ॥
అప్పుడు సుగ్రీవునితో కలిసి ఆ అంగదుడు శోకంతో ఇంద్రియాలు కలతపడి, ఏడుస్తూ తండ్రిని చితిపై ఉంచాడు.
4.25.50
ततोऽग्निं विधिवद् दत्त्वा सोऽपसव्यं चकार ह।
पितरं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं व्याकुलेन्द्रियः ॥ ४.२५.५० ॥
అప్పుడు విధిప్రకారం అగ్నిని ఇచ్చి అతడు అపసవ్యంగా ప్రదక్షిణ చేశాడు; ఇంద్రియాలు కలతపడగా, తండ్రి సుదీర్ఘ ప్రయాణానికి బయలుదేరినట్లు.
4.25.51
संस्कृत्य वालिनं तं तु विधिवत् प्लवगर्षभाः।
आजग्मुरुदकं कर्तुं नदीं शुभजलां शिवाम् ॥ ४.२५.५१ ॥
వాలికి విధిప్రకారం సంస్కారాలు చేసి, ఆ శ్రేష్ఠ వానరులు నీళ్ళు ఇవ్వడానికి శుభజలాలున్న పవిత్ర నదికి వెళ్ళారు.
4.25.52
ततस्ते सहितास्तत्र ह्यङ्गदं स्थाप्य चाग्रतः।
सुग्रीवतारासहिताः सिषिचुर्वालिने जलम् ॥ ४.२५.५२ ॥
అప్పుడు వారందరూ అక్కడ అంగదుణ్ణి ముందుంచి, సుగ్రీవుడు తారలతో కలిసి వాలికి నీళ్ళు సమర్పించారు.
4.25.53
सुग्रीवेणैव दीनेन दीनो भूत्वा महाबलः।
समानशोकः काकुत्स्थः प्रेतकार्याण्यकारयत् ॥ ४.२५.५३ ॥
సుగ్రీవుని దుఃఖంతో దుఃఖితుడై, అదే శోకం కలిగిన మహాబలుడైన కాకుత్స్థుడు (రాముడు) ప్రేతకార్యాలు చేయించాడు.
4.25.54
ततोऽथ तं वालिनमग्र्यपौरुषं
प्रकाशमिक्ष्वाकुवरेषुणा हतम्।
प्रदीप्य दीप्ताग्निसमौजसं तदा
सलक्ष्मणं राममुपेयिवान् हरिः ॥ ४.२५.५४ ॥
అప్పుడు ఇక్ష్వాకు వంశ శ్రేష్ఠుని బాణంతో హతుడైన, మండే అగ్నిలా తేజస్సు గల ఆ అత్యంత పరాక్రమి వాలిని స్పష్టంగా చూపించి, ఆ హరి (హనుమంతుడు) లక్ష్మణునితో ఉన్న రాముని వద్దకు వచ్చాడు.