รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 4.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.25.1
स सुग्रीवं च तारां च साङ्गदां सहलक्ष्मणः।
समानशोकः काकुत्स्थः सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥ ४.२५.१ ॥
พระรามผู้เป็นทายาทของกากุตสถ์ พร้อมด้วยพระลักษมณ์ ผู้มีความโศกเช่นเดียวกัน ตรัสปลอบโยนสุครีพ นางตารา และพระองค์ทั้งทรงอังคทแล้วตรัสคำเหล่านี้
4.25.2
न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः।
यदत्रानन्तरं कार्यं तत् समाधातुमर्हथ ॥ ४.२५.२ ॥
ผู้ตายไม่อาจได้รับสิ่งดีงามด้วยความโศกและความทุกข์เผาลน ฉะนั้นบัดนี้พวกท่านควรทำหน้าที่ที่อยู่เบื้องหน้าให้สำเร็จ
4.25.3
लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम्।
न कालादुत्तरं किंचित् कर्मशक्यमुपासितुम् ॥ ४.२५.३ ॥
ต้องปฏิบัติตามจารีตของโลก พวกท่านได้หลั่งน้ำตาแล้ว เกินกว่าเวลาที่กำหนดแล้ว ย่อมไม่มีสิ่งใดที่ควรดำเนินต่อไปให้ถูกต้อง
4.25.4
नियतिः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम्।
नियतिः सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम् ॥ ४.२५.४ ॥
ในโลกนี้ โชคชะตาเป็นเหตุ โชคชะตาเป็นเครื่องมือของการกระทำ โชคชะตาของสรรพสัตว์เป็นเหตุภายในหน้าที่ที่ถูกกำหนดไว้
4.25.5
न कर्ता कस्यचित् कश्चिन्नियोगे नापि चेश्वरः।
स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम् ॥ ४.२५.५ ॥
ไม่มีใครเป็นผู้กระทำแทนผู้อื่น และไม่มีพระผู้เป็นเจ้าในการมอบหมายหน้าที่ โลกดำเนินไปตามธรรมชาติของตนเอง และกาลเวลาเป็นที่พึ่งสูงสุดของโลกนั้น
4.25.6
न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते।
स्वभावं च समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते ॥ ४.२५.६ ॥
กาลเวลาไม่ล่วงเกินกาลเวลา และกาลเวลาก็ไม่เสื่อมลง เมื่อถึงธรรมชาติของตนแล้ว ไม่มีผู้ใดล่วงพ้นไปได้
4.25.7
न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः।
न मित्रज्ञातिसम्बन्धः कारणं नात्मनो वशः ॥ ४.२५.७ ॥
กาลเวลาไม่มีญาติมิตร ไม่มีเหตุ ไม่มีความกล้าหาญ มิตร ญาติ หรือความเกี่ยวพันก็มิใช่เหตุของกาลเวลา และกาลเวลาไม่อยู่ในอำนาจของตน
4.25.8
किं तु कालपरीणामो द्रष्टव्यः साधु पश्यता।
धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः ॥ ४.२५.८ ॥
แต่ผู้มองอย่างถูกต้องพึงเห็นการเปลี่ยนแปลงของกาลเวลา ธรรม ทรัพย์ และกามตั้งอยู่ตามลำดับของกาลเวลา
4.25.9
इतः स्वां प्रकृतिं वाली गतः प्राप्तः क्रियाफलम्।
सामदानार्थसंयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वरः ॥ ४.२५.९ ॥
วาลีได้จากไปจากที่นี่สู่ธรรมชาติของตน ได้รับผลแห่งการกระทำของตนแล้ว ผู้เป็นจอมลิงนั้นได้รับการชำระให้บริสุทธิ์ด้วยการประสานของสามะ ทานะ และอรรถประโยชน์
4.25.10
स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना।
स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता ॥ ४.२५.१० ॥
ด้วยการประสานกับธรรมของตน ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นจึงได้รับชัยชนะ แม้มิได้รักษาชีวิตของตน ก็ได้รับสวรรค์
4.25.11
एषा वै नियतिः श्रेष्ठा यां गतो हरियूथपः।
तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम् ॥ ४.२५.११ ॥
นี่คือโชคชะตาที่ประเสริฐที่สุด ซึ่งจอมฝูงลิงได้ดำเนินไปแล้ว ฉะนั้นจงพอเถิดกับความทุกข์ร้อน จงใส่ใจต่อเวลาที่มาถึงแล้ว
4.25.12
वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा।
अवदत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसम् ॥ ४.२५.१२ ॥
เมื่อพระรามตรัสจบ พระลักษมณ์ ผู้สังหารวีรบุรุษของศัตรู ได้กล่าวถ้อยคำอย่างนอบน้อมแก่สุครีพผู้มีใจสับสน
4.25.13
कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम्।
ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति ॥ ४.२५.१३ ॥
ดูก่อนสุครีพ ท่านจงจัดการพิธีศพของวาลีโดยไม่รอช้า พร้อมด้วยนางตาราและพระองค์ทรงอังคท เพื่อเผาศพของวาลี
4.25.14
समाज्ञापय काष्ठानि शुष्काणि च बहूनि च।
चन्दनानि च दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात् ॥ ४.२५.१४ ॥
จงสั่งให้จัดไม้แห้งจำนวนมาก และจันทน์หอมทิพย์ เพื่อใช้ในพิธีศพของวาลี
4.25.15
समाश्वासय दीनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम्।
मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम् ॥ ४.२५.१५ ॥
จงปลอบโยนพระองค์ทรงอังคทผู้โศกเศร้า มีใจท้อแท้ อย่าให้ท่านมีความคิดโง่เขลา เพราะนครนี้บัดนี้อยู่ในอำนาจของท่าน
4.25.16
अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च।
घृतं तैलमथो गन्धान् यच्चात्र समनन्तरम् ॥ ४.२५.१६ ॥
ให้พระองค์ทรงอังคทนำพวงมาลัย ผ้านุ่งห่มต่าง ๆ เนยใส น้ำมัน และเครื่องหอม รวมทั้งสิ่งอื่นที่จำเป็นในที่นี้ โดยไม่รอช้า
4.25.17
त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात्।
त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन् काले विशेषतः ॥ ४.२५.१७ ॥
ดูก่อนนางตารา จงรีบนำเกี้ยวมาโดยเร่งรีบ เวลานี้ความเร่งรีบเป็นสิ่งที่เหมาะสมเป็นพิเศษ
4.25.18
सज्जीभवन्तु प्लवगाः शिबिकावाहनोचिताः।
समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम् ॥ ४.२५.१८ ॥
ให้เหล่าลิงที่เหมาะจะหามเกี้ยว มีกำลังและเข้มแข็ง เตรียมพร้อมเถิด พวกเขาจะหามวาลีออกไป
4.25.19
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः।
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ४.२५.१९ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แก่สุครีพแล้ว พระลักษมณ์ ผู้ทำให้ความยินดีของสุมิตราเพิ่มพูน และผู้สังหารวีรบุรุษของศัตรู ได้ยืนอยู่ใกล้พระอนุชา
4.25.20
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तारः सम्भ्रान्तमानसः।
प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः ॥ ४.२५.२० ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระลักษมณ์แล้ว นางตาราผู้มีใจสับสน มีจิตจดจ่ออยู่ที่เกี้ยว ได้รีบเข้าไปในถ้ำ
4.25.21
आदाय शिबिकां तारः स तु पर्यापतत् पुनः।
वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः ॥ ४.२५.२१ ॥
ทารารีบยกเอาเสลี่ยงนั้นขึ้นอีกครั้ง ขณะที่วานรผู้กล้าหาญซึ่งสมควรแบกเสลี่ยงกำลังหามอยู่
4.25.22
दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम्।
पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम् ॥ ४.२५.२२ ॥
เสลี่ยงทิพย์นั้นมีที่นั่งอันประเสริฐ เหมือนรถศึก ประดับด้วยภาพนกที่วาดไว้อย่างวิจิตร และตกแต่งด้วยลวดลายต้นไม้
4.25.23
आचितां चित्रपत्तीभिः सुनिविष्टां समन्ततः।
विमानमिव सिद्धानां जालवातायनायुताम् ॥ ४.२५.२३ ॥
เสลี่ยงนั้นปูด้วยแผงภาพวาดที่งดงาม จัดวางไว้อย่างเรียบร้อยรอบด้าน เหมือนวิมานฟ้าของเหล่าสิทธะ มีหน้าต่างตาข่ายประดับอยู่
4.25.24
सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां शिल्पिभिः कृताम्।
दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम् ॥ ४.२५.२४ ॥
เสลี่ยงนั้นจัดวางไว้อย่างดี กว้างขวาง สร้างอย่างประณีตโดยช่างฝีมือ มีรูปไม้คล้ายภูเขา และตกแต่งด้วยลวดลายอันสวยงาม
4.25.25
वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम्।
गुहागहनसंछन्नां रक्तचन्दनभूषिताम् ॥ ४.२५.२५ ॥
เสลี่ยงประดับด้วยเครื่องอาภรณ์และสร้อยคออันวิเศษ งดงามด้วยพวงมาลัยหลากสี ปกคลุมด้วยถ้ำและป่าทึบ และประดับด้วยจันทน์แดง
4.25.26
पुष्पौघैः समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च।
तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम् ॥ ४.२५.२६ ॥
เสลี่ยงถูกปกคลุมด้วยกองดอกไม้ และล้อมรอบด้วยพวงมาลัยบัวกับพวงมาลัยเปล่งประกายสีเหมือนพระอาทิตย์ยามอ่อน
4.25.27
ईदृशीं शिबिकां दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
क्षिप्रं विनीयतां वाली प्रेतकार्यं विधीयताम् ॥ ४.२५.२७ ॥
พระรามทอดพระเนตรเสลี่ยงเช่นนั้น จึงตรัสกับพระลักษมณ์ว่า "จงรีบนำพาวาลีออกไปเถิด และจงจัดพิธีศพของเขาเถิด"
4.25.28
ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवः शिबिकां तदा।
आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु ॥ ४.२५.२८ ॥
ครั้งนั้น สุครีพยกพาลีขึ้น วางลงบนเสลี่ยง ร้องไห้ดังลั่นพร้อมกับองคทนั่นเอง
4.25.29
आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम्।
अलंकारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम् ॥ ४.२५.२९ ॥
วางพาลีผู้สิ้นลมปราณแล้วบนเสลี่ยง และประดับร่างนั้นด้วยเครื่องอลังการหลากหลาย พวงมาลัย และผ้าผ่อน
4.25.30
आज्ञापयत् तदा राजा सुग्रीवः प्लवगेश्वरः।
और्ध्वदेहिकमार्यस्य क्रियतामनुकूलतः ॥ ४.२५.३० ॥
ครั้งนั้น พระราชาสุครีพ ผู้เป็นใหญ่แห่งวานร ได้มีรับสั่งว่า "จงจัดพิธีศพของวีรบุรุษผู้ประเสริฐให้เป็นไปตามธรรมเนียมเถิด"
4.25.31
विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहूनि च।
अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका तदनन्तरम् ॥ ४.२५.३१ ॥
จงให้วานรเดินนำหน้า โปรยรัตนะต่าง ๆ มากมายไปด้วย และให้เสลี่ยงตามหลังไป
4.25.32
राज्ञामृद्धिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः।
तादृशैरिह कुर्वन्तु वानरा भर्तृसत्क्रियाम् ॥ ४.२५.३२ ॥
ความรุ่งเรืองของพระราชาที่ปรากฏบนแผ่นดินเป็นเช่นใด ขอให้วานรทั้งหลายถวายเกียรติแด่เจ้านายของตนด้วยสิ่งเช่นนั้นในที่นี้เถิด
4.25.33
तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम्।
अङ्गदं परिरभ्याशु तारप्रभृतयस्तदा ॥ ४.२५.३३ ॥
พิธีศพอันสมควรแก่วาลีจึงเริ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ครั้งนั้น ทาราและนางอื่น ๆ โอบกอดองคทโดยพลัน
4.25.34
क्रोशन्तः प्रययुः सर्वे वानरा हतबान्धवाः।
ततः प्रणिहिताः सर्वा वानर्योऽस्य वशानुगाः ॥ ४.२५.३४ ॥
วานรทั้งปวงร้องไห้ไปด้วย เพราะญาติของตนถูกฆ่าตาย ส่วนวานรีทั้งหมดที่เชื่อฟังและตั้งใจรับใช้พาลี ก็ติดตามไปด้วย
4.25.35
चुक्रुशुर्वीरवीरेति भूयः क्रोशन्ति ताः प्रियम्।
ताराप्रभृतयः सर्वा वानर्यो हतबान्धवाः ॥ ४.२५.३५ ॥
พวกนางร้องว่า "วีรบุรุษเอ๋ย วีรบุรุษเอ๋ย" และร่ำไห้คร่ำครวญถึงผู้เป็นที่รักอีกครั้ง ทาราและวานรีทั้งหมดต่างเศร้าโศกเพราะญาติถูกฆ่าตาย
4.25.36
अनुजग्मुश्च भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः।
तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे ॥ ४.२५.३६ ॥
นางทั้งหลายร้องไห้ด้วยเสียงสะอื้นรันทด ตามเจ้านายของตนไป และเสียงร่ำไห้ของวานรีเหล่านั้นก้องไปทั่วป่าลึก
4.25.37
वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः।
पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते ॥ ४.२५.३७ ॥
ทั้งป่าและภูเขาดูเหมือนจะร่ำไห้ไปทุกทิศ บนฝั่งทรายของแม่น้ำภูเขาอันสงัด ที่ซึ่งมีน้ำล้อมรอบ
4.25.38
चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः।
अवरोप्य ततः स्कन्धाच्छिबिकां वानरोत्तमाः ॥ ४.२५.३८ ॥
วานรผู้เที่ยวอยู่ในป่าจำนวนมากได้ก่อกองเพลิงเผาศพ ครั้งนั้น วานรผู้ประเสริฐที่สุดได้วางเสลี่ยงลงจากบ่า
4.25.39
तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकपरायणाः।
ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम् ॥ ४.२५.३९ ॥
ทุกตนหลบไปยืนอยู่ในที่สงัดด้วยความโศกเศร้า ครั้งนั้น ทาราเห็นสวามีนอนอยู่บนพื้นเสลี่ยง
4.25.40
आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता।
हा वानरमहाराज हा नाथ मम वत्सल ॥ ४.२५.४० ॥
นางวางศีรษะของเขาไว้บนตัก แล้วคร่ำครวญด้วยความเศร้าโศกยิ่ง "อนิจจา พระราชาผู้ยิ่งใหญ่แห่งวานรเอ๋ย อนิจจา เจ้าที่รักของข้าเอ๋ย"
4.25.41
हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम्।
जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम् ॥ ४.२५.४१ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ผู้คู่ควรแก่เกียรติยศอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่คนรักของข้า โอ้ โปรดมองดูข้าเถิด เหตุใดเจ้าจึงไม่มองดูผู้นี้ที่ถูกความโศกเศร้าเบียดเบียนอยู่
4.25.42
प्रहृष्टमिह ते वक्त्रं गतासोरपि मानद।
अस्तार्कसमवर्णं च दृश्यते जीवतो यथा ॥ ४.२५.४२ ॥
ข้าแต่ผู้ให้เกียรติแก่ผู้อื่น แม้ลมหายใจของเจ้าจะหาไปแล้ว ใบหน้าของเจ้าที่นี่ก็ยังดูแช่มชื่น และมีสีเหมือนดวงอาทิตย์ยามอัสดง ปรากฏเหมือนตอนที่เจ้ายังมีชีวิตอยู่
4.25.43
एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर।
येन स्म विधवाः सर्वाः कृता एकेषुणा रणे ॥ ४.२५.४३ ॥
ข้าแต่วานร เวลาอันเป็นกาลกำลังลากเจ้าไปในรูปของพระราม ผู้ที่ในการรบได้ทำให้หญิงทั้งหมดนี้กลายเป็นหม้ายด้วยลูกศรเพียงดอกเดียว
4.25.44
इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योऽप्लवगास्तव।
पादैर्विकृष्टमध्वानमागताः किं न बुध्यसे ॥ ४.२५.४४ ॥
ข้าแต่ราชาแห่งกษัตริย์ นี่คือวานรนารีของเจ้า ผู้ไม่อาจกระโดดได้อีกต่อไป พวกนางถูกลากด้วยเท้ามาตลอดทางไกลนี้ เจ้าไม่รู้สึกหรือ
4.25.45
तवेष्टा ननु चैवेमा भार्याश्चन्द्रनिभाननाः।
इदानीं नेक्षसे कस्मात् सुग्रीवं प्लवगेश्वर ॥ ४.२५.४५ ॥
นี่คือภรรยาอันเป็นที่รักของเจ้า มีใบหน้าดุจพระจันทร์ ข้าแต่จอมวานร เหตุใดเจ้าจึงไม่มองดูพวกนางในบัดนี้ หรือมองดูสุครีพเลย
4.25.46
एते हि सचिवा राजंस्तारप्रभृतयस्तव।
पुरवासिजनश्चायं परिवार्य विषीदति ॥ ४.२५.४६ ॥
ข้าแต่พระราชา นี่คือเหล่าอำมาตย์ของเจ้า มีท่านตารเป็นหัวหน้า และชาวเมืองนี้ก็ล้อมเจ้าอยู่ พากันโศกเศร้า
4.25.47
विसर्जयैनान् सचिवान् यथापुरमरिंदम।
ततः क्रीडामहे सर्वा वनेषु मदनोत्कटाः ॥ ४.२५.४७ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู จงให้อำมาตย์เหล่านี้กลับไปดังเดิมเถิด แล้วพวกเราทั้งหมดซึ่งถูกความปรารถนารุมเร้าอย่างรุนแรง จะได้ไปเล่นกันในป่า
4.25.48
एवं विलपतीं तारां पतिशोकपरीवृताम्।
उत्थापयन्ति स्म तदा वानर्यः शोककर्शिताः ॥ ४.२५.४८ ॥
นางตาราคร่ำครวญเช่นนี้ ถูกความโศกเศร้าเพราะสามีล้อมไว้ ครั้นนั้นเหล่านารีวานรซึ่งเหน็ดเหนื่อยด้วยความโศก ได้พยุงนางให้ลุกขึ้น
4.25.49
सुग्रीवेण ततः सार्धं सोऽङ्गदः पितरं रुदन्।
चितामारोपयामास शोकेनाभिप्लुतेन्द्रियः ॥ ४.२५.४९ ॥
ครั้นแล้ว องคทร่วมกับสุครีพ ร้องไห้ถึงบิดาของตน ด้วยอินทรีย์ทั้งหลายถูกความโศกท่วมท้น ได้วางบิดาไว้บนกองเพลิงเผาศพ
4.25.50
ततोऽग्निं विधिवद् दत्त्वा सोऽपसव्यं चकार ह।
पितरं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं व्याकुलेन्द्रियः ॥ ४.२५.५० ॥
ครั้นแล้ว เขาถวายไฟตามวิธีอันถูกต้อง แล้วเดินเวียนกองเพลิงในทิศทางตรงข้าม ด้วยอินทรีย์ทั้งหลายที่กระวนกระวาย ราวกับบิดาของตนได้ออกเดินทางไกลไปแล้ว
4.25.51
संस्कृत्य वालिनं तं तु विधिवत् प्लवगर्षभाः।
आजग्मुरुदकं कर्तुं नदीं शुभजलां शिवाम् ॥ ४.२५.५१ ॥
วานรผู้ประเสริฐเหล่านั้น ประกอบพิธีศพแก่วาลีตามวิธีอันถูกต้องแล้ว ได้พากันไปยังแม่น้ำที่มีน้ำอันเป็นมงคลและบริสุทธิ์ เพื่อถวายน้ำ
4.25.52
ततस्ते सहितास्तत्र ह्यङ्गदं स्थाप्य चाग्रतः।
सुग्रीवतारासहिताः सिषिचुर्वालिने जलम् ॥ ४.२५.५२ ॥
ครั้นแล้ว พวกเขาทั้งหมดพร้อมกัน ได้ให้องคทยืนอยู่เบื้องหน้า พร้อมกับสุครีพและนางตารา รดน้ำแก่วาลี
4.25.53
सुग्रीवेणैव दीनेन दीनो भूत्वा महाबलः।
समानशोकः काकुत्स्थः प्रेतकार्याण्यकारयत् ॥ ४.२५.५३ ॥
พระรามผู้มีกำลังมาก ผู้สืบเชื้อสายกากุตสถ์ ทรงโศกเศร้าอย่างเดียวกับสุครีพผู้โศกเศร้า จึงทรงให้จัดพิธีศพแก่ผู้ตายให้สำเร็จ
4.25.54
ततोऽथ तं वालिनमग्र्यपौरुषं
प्रकाशमिक्ष्वाकुवरेषुणा हतम्।
प्रदीप्य दीप्ताग्निसमौजसं तदा
सलक्ष्मणं राममुपेयिवान् हरिः ॥ ४.२५.५४ ॥
ครั้นนั้น หนุมานผู้เป็นวานร เมื่อได้เห็นวาลีผู้มีวีรภาพอันเลิศ ซึ่งถูกลูกศรอันประเสริฐของวงศ์อิกษวากุสังหารแล้ว และมีเดชเจิดจ้าดุจไฟที่ลุกโชน จึงได้เข้าไปเฝ้าพระรามพร้อมด้วยพระลักษมณ์