Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.28.1
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च।
वसन् माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ४.२८.१ ॥
Entonces, tras matar a Vālin y ungir a Sugrīva, Rāma, que habitaba en la ladera del monte Mālyavat, habló a Lakṣmaṇa.
4.28.2
अयं स कालः सम्प्राप्तः समयोऽद्य जलागमः।
सम्पश्य त्वं नभो मेघैः संवृतं गिरिसंनिभैः ॥ ४.२८.२ ॥
Ha llegado aquella estación; hoy ha comenzado la llegada de las lluvias. Mira el cielo cubierto de nubes semejantes a montañas.
4.28.3
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः।
पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम् ॥ ४.२८.३ ॥
Tras llevar en su seno nueve meses con los rayos del sol, y haber bebido la esencia de los océanos, el cielo da a luz el elixir vital.
4.28.4
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपंक्तिभिः।
कुटजार्जुनमालाभिरलंकर्तुं दिवाकरः ॥ ४.२८.४ ॥
Subiendo al cielo por hileras de escaleras de nubes, el sol puede adornarlo con guirnaldas de flores de kuṭaja y arjuna.
4.28.5
संध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वपि च पाण्डुभिः।
स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.५ ॥
Con tonos cobrizos surgidos del resplandor del crepúsculo, pálidos en los bordes, y desgarros lisos en el paño de las nubes, el cielo parece una herida vendada.
4.28.6
मन्दमारुतिनिःश्वासं संध्याचन्दनरञ्जितम्।
आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.६ ॥
Con brisas suaves como suspiros, teñido con el sándalo del crepúsculo y nubes pálidas, el cielo resplandece como un enamorado.
4.28.7
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता।
सीतेव शोकसंतप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति ॥ ४.२८.७ ॥
Esta tierra, agotada por el calor y empapada de agua nueva, derrama lágrimas como Sītā atormentada por el dolor.
4.28.8
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कर्पूरदलशीतलाः।
शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकगन्धिनः ॥ ४.२८.८ ॥
Los vientos liberados de los vientres de las nubes, frescos como hojas de alcanfor y perfumados con flores de ketaka, son tan frescos que podrían beberse en las manos ahuecadas.
4.28.9
एष फुल्लार्जुनः शैलः केतकैरभिवासितः।
सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते ॥ ४.२८.९ ॥
Esta montaña, con sus árboles arjuna en flor y perfumada de flores de ketaka, es ungida con corrientes como Sugrīva, cuyo enemigo ha sido pacificado.
4.28.10
मेघकृष्णाजिनधरा धारायज्ञोपवीतिनः।
मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः ॥ ४.२८.१० ॥
Las montañas, vistiendo las pieles negras de antílope de las nubes y los cordones sagrados de las corrientes, con sus cuevas llenas de viento, son como sabios que han terminado de recitar los Vedas.
4.28.11
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरभिताडितम्।
अन्तःस्तनितनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.११ ॥
El cielo, golpeado por todas partes como con látigos de relámpagos dorados, con el rugido del trueno resonando dentro, parece sufrir dolor.
4.28.12
नीलमेघाश्रिता विद्युत् स्फुरन्ती प्रतिभाति मे।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी ॥ ४.२८.१२ ॥
El relámpago, apoyado en la nube azul oscuro y centelleando, me parece como la asceta Vaidehī centelleando en el regazo de Rāvaṇa.
4.28.13
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः।
अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः ॥ ४.२८.१३ ॥
Estas regiones, gratas a los que sufren por Manmatha, están obstruidas, como si estuvieran untadas de densas nubes, con los planetas y la luna perdidos de vista.
4.28.14
क्वचिद् बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्।
कुटजान् पश्य सौमित्रे पुष्पितान् गिरिसानुषु।
मम शोकाभिभूतस्य कामसंदीपनान् स्थितान् ॥ ४.२८.१४ ॥
Mira, Saumitri, los árboles kuṭaja en flor en las laderas de las montañas, ansiosos por la llegada de las lluvias, aquí y allá envueltos en vapor. Para mí, abrumado por el dolor, se yerguen como encendedores del deseo.
4.28.15
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु-
र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः।
स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां
प्रवासिनो यान्ति नराः स्वदेशान् ॥ ४.२८.१५ ॥
El polvo se ha asentado; ahora el viento es fresco, y la extensión de los males del verano ha cesado. Las expediciones de los reyes se han detenido, y los viajeros regresan a sus tierras.
4.28.16
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः
प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः।
अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु
यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति ॥ ४.२८.१६ ॥
Ahora los cakravāka, ansiosos por morar en el lago Mānasa, han partido con sus parejas. En los caminos heridos por la lluvia incesante, los vehículos ya no avanzan.
4.28.17
क्वचित् प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं
नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।
क्वचित् क्वचित् पर्वतसंनिरुद्धं
रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य ॥ ४.२८.१७ ॥
El cielo resplandece, aquí brillante, allá oscuro, adornado con nubes dispersas; aquí y allá, retenido por las montañas, parece la superficie de un gran océano en calma.
4.28.18
व्यामिश्रितं सर्जकदम्बपुष्पै-
र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्।
मयूरकेकाभिरनुप्रयातं
शैलापगाः शीघ्रतरं वहन्ति ॥ ४.२८.१८ ॥
Mezclado con flores de sarja y kadamba, enrojecido por los minerales de las montañas, el agua nueva es arrastrada con gran rapidez por los arroyos de montaña, acompañados por los gritos de los pavos reales.
4.28.19
रसाकुलं षट्पदसंनिकाशं
प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्।
अनेकवर्णं पवनावधूतं
भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम् ॥ ४.२८.१९ ॥
El jambu jugoso, oscuro como las abejas, se come hasta saciarse; el mango maduro de muchos colores, sacudido por el viento, cae al suelo.
4.28.20
विद्युत्पताकाः सबलाकमालाः
शैलेन्द्रकूटाकृतिसंनिकाशाः।
गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादा
मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः ॥ ४.२८.२० ॥
Las nubes, con relámpagos por estandartes y guirnaldas de grullas, semejantes a los picos del rey de las montañas, truenan con fuertes rugidos, como elefantes furiosos de pie en la batalla.
4.28.21
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि
प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि।
वनानि निर्वृष्टबलाहकानि
पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति ॥ ४.२८.२१ ॥
Mira los bosques, con la hierba alimentada por el agua de lluvia, donde los pavos reales bailan con alegre fiesta y las nubes han descargado; por las tardes resplandecen aún más.
4.28.22
समुद्वहन्तः सलिलातिभारं
बलाकिनो वारिधरा नदन्तः।
महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां
विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति ॥ ४.२८.२२ ॥
Llevando el gran peso de sus aguas, las nubes portadoras de grullas rugen, y reposan una y otra vez en las altas cumbres de las montañas, y luego vuelven a avanzar.
4.28.23
मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती
सम्मोदिता भाति बलाकपंक्तिः।
वातावधूता वरपौण्डरीकी
लम्बेव माला रुचिराम्बरस्य ॥ ४.२८.२३ ॥
La hilera de grullas, anhelando las nubes y volando alegremente por todas partes, brilla como una hermosa guirnalda colgante del cielo, hecha de excelentes loto blancos agitados por el viento.
4.28.24
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन
विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन।
गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण
नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन ॥ ४.२८.२४ ॥
La tierra, adornada con insectos indragopa recién nacidos y cubierta de hierba verde y nueva, brilla como una mujer envuelta en una manta verde loro que se le pega al cuerpo y está salpicada de tinte de laca.
4.28.25
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति
द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति।
हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति
कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति ॥ ४.२८.२५ ॥
El sueño se acerca lentamente a Keśava; el río fluye rápidamente hacia el océano; la grulla alegre se acerca a la nube; la amada, llena de deseo, va hacia su amado.
4.28.26
जाता वनान्ताः शिखिसुप्रनृत्ता
जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः।
जाता वृषा गोषु समानकामा
जाता मही सस्यवनाभिरामा ॥ ४.२८.२६ ॥
En los bordes de los bosques los pavos reales danzan hermosamente; han brotado árboles kadamba con flores kadamba en sus ramas; entre las vacas los toros se han vuelto igualmente deseosos; y la tierra se ha vuelto encantadora con cultivos y arboledas.
4.28.27
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति
ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति।
नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः
प्रियाविहीनाः शिखिनः प्लवंगमाः ॥ ४.२८.२७ ॥
Los ríos fluyen, las nubes llueven, rugen y resplandecen; los elefantes enfurecidos meditan, danzan y se consuelan; en los bordes de los bosques, los pavos reales y los monos están privados de su amado.
4.28.28
प्रहर्षिताः केतकिपुष्पगन्ध-
माघ्राय मत्ता वननिर्झरेषु।
प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्राः
सार्धं मयूरैः समदा नदन्ति ॥ ४.२८.२८ ॥
Alegres y enloquecidos por el aroma de las flores de ketaki, los elefantes principales, agitados por el estruendo de las cascadas del bosque, barritan junto a los pavos reales.
4.28.29
धारानिपातैरभिहन्यमानाः
कदम्बशाखासु विलम्बमानाः।
क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं
शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति ॥ ४.२८.२९ ॥
Golpeados por las corrientes de la lluvia, colgando de las ramas de los árboles kadamba, las abejas, hundidas en el néctar obtenido en un instante, poco a poco abandonan su embriaguez.
4.28.30
अङ्गारचूर्णोत्करसंनिकाशैः
फलैः सुपर्याप्तरसैः समृद्धैः।
जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखा
निपीयमाना इव षट्पदौघैः ॥ ४.२८.३० ॥
Semejantes a montones de polvo de carbón ardiente, las ramas de los árboles jambu, ricas en frutos maduros y jugosos, resplandecen como si las bebieran enjambres de abejas.
4.28.31
तडित्पताकाभिरलंकृताना-
मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्।
विभान्ति रूपाणि बलाहकानां
रणोत्सुकानामिव वारणानाम् ॥ ४.२८.३१ ॥
Adornadas con estandartes de relámpagos, las formas de las nubes rugen hondo y fuerte, resplandeciendo como elefantes ansiosos por la batalla.
4.28.32
मार्गानुगः शैलवनानुसारी
सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य।
युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की
मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसंनिवृत्तः ॥ ४.२८.३२ ॥
Siguiendo el camino y recorriendo los bosques de la montaña, el majestuoso elefante enloquecido, habiendo oído el trueno de las nubes y puesto en marcha, deseoso de batalla y sospechando un rival en el eco, se da la vuelta.
4.28.33
क्वचित् प्रगीता इव षट्पदौघैः
क्वचित् प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः।
क्वचित् प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै-
र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः ॥ ४.२८.३३ ॥
A veces parecen cantados por enjambres de abejas, a veces danzados por pavos reales, a veces llenos de elefantes en celo: los bordes del bosque, refugio de muchos, resplandecen.
4.28.34
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या
वनान्तभूमिर्मधुवारिपूर्णा।
मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै-
रापानभूमिप्रतिमा विभाति ॥ ४.२८.३४ ॥
El suelo del bosque, rico en kadambas, sarjas y arjunas con brotes tiernos, lleno de agua de miel, brilla como una sala de banquetes, pues los pavos reales enloquecidos danzan en lo alto.
4.28.35
मुक्तासमाभं सलिलं पतद् वै
सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्।
हृष्टा विवर्णच्छदना विहंगाः
सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति ॥ ४.२८.३५ ॥
Agua límpida como perlas cae y queda en los cálices de las hojas; las aves sedientas, alegres, de plumaje deslucido, beben el agua que dio el señor de los dioses.
4.28.36
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं
प्लवंगमोदीरितकण्ठतालम्।
आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३६ ॥
De dulce nombre por las cuerdas de las abejas, con garganta y compás de monos, revelado por los tambores de las nubes: en los bosques parece haber comenzado una música.
4.28.37
क्वचित् प्रनृत्तैः क्वचिदुन्नदद्भिः
क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः।
व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३७ ॥
A veces danzando, a veces gritando, a veces posados en las copas de los árboles, con largas plumas de cola como adorno: en los bosques parece haber comenzado una música.
4.28.38
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धा
विहाय निद्रां चिरसंनिरुद्धाम्।
अनेकरूपाकृतिवर्णनादा
नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति ॥ ४.२८.३८ ॥
Despertados por el estruendo de las nubes, los monos, abandonando el sueño largamente contenido, de muchas formas, figuras, colores y voces, golpeados por las corrientes de la lluvia nueva, rugen.
4.28.39
नद्यः समुद्वाहितचक्रवाका-
स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा।
दृप्ता नवप्रावृतपूर्णभोगा-
दृतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति ॥ ४.२८.३९ ॥
Los ríos, arrastrando a las aves cakravāka y barriendo sus orillas rotas, hinchados con la plenitud de la nueva temporada de lluvias, se acercan a su señor, el océano, a su debido tiempo.
4.28.40
नीलेषु नीला नववारिपूर्णा
मेघेषु मेघाः प्रतिभान्ति सक्ताः।
दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाः
शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः ॥ ४.२८.४० ॥
Nubes oscuras llenas de agua nueva aparecen entre las oscuras, adheridas a las nubes; y los quemados por el fuego del bosque aparecen entre las montañas quemadas por el fuego del bosque, como montañas de raíces firmes.
4.28.41
प्रमत्तसंनादितबर्हिणानि
सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि।
चरन्ति नीपार्जुनवासितानि
गजाः सुरम्याणि वनान्तराणि ॥ ४.२८.४१ ॥
En los hermosos parajes del bosque, donde los pavos reales embriagados gritan, donde la hierba está llena de insectos indragopa y perfumada por los árboles nīpa y arjuna, deambulan los elefantes.
4.28.42
नवाम्बुधाराहतकेसराणि
द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि।
कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि
नवानि हृष्टा भ्रमराः पिबन्ति ॥ ४.२८.४२ ॥
Abandonando de prisa los loto cuyos estambres han sido golpeados por las corrientes de la lluvia nueva, las abejas, encantadas, beben de las flores frescas del kadamba, con sus estambres.
4.28.43
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा
वनेषु विक्रान्ततरा मृगेन्द्राः।
रम्या नगेन्द्राः निभृता नरेन्द्राः
प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः ॥ ४.२८.४३ ॥
Elefantes magníficos, embriagados y exultantes; toros gloriosos y regocijados; leones más valientes en los bosques; montañas hermosas y reyes serenos — el señor de los dioses (Indra) juega con las nubes.
4.28.44
मेघाः समुद्भूतसमुद्रनादा
महाजलौघैर्गगनावलम्बाः।
नदीस्तटाकानि सरांसि वापी-
र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति ॥ ४.२८.४४ ॥
Nubes que rugen como el océano cuelgan del cielo; con grandes torrentes de agua arrastran ríos, estanques, lagos, pozos y toda la tierra.
4.28.45
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति
प्रवान्ति वाताः समुदीर्णवेगाः।
प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं
नद्यो जलं विप्रतिपन्नमार्गाः ॥ ४.२८.४५ ॥
Con la fuerza impetuosa de las lluvias caen copiosos aguaceros; soplan vientos de ímpetu desbordado; los ríos, habiendo perdido sus orillas y sus cauces, corren veloces llevando el agua.
4.28.46
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्राः
सुरेन्द्रदत्तैः पवनोपनीतैः।
घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना
रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति ॥ ४.२८.४६ ॥
Como reyes ungidos por hombres, los magníficos montes, bañados con vasijas de agua de nubes dadas por el señor de los dioses y traídas por el viento, parecen mostrar su propia belleza y esplendor.
4.28.47
घनोपगूढं गगनं न तारा
न भास्करो दर्शनमभ्युपैति।
नवैर्जलौघैर्धरणी वितृप्ता
तमोविलिप्ता न दिशः प्रकाशाः ॥ ४.२८.४७ ॥
El cielo está envuelto en densas nubes; ni las estrellas ni el sol se dejan ver. La tierra está saciada por nuevos torrentes de agua, y las direcciones, embadurnadas de oscuridad, no resplandecen.
4.28.48
महान्ति कूटानि महीधराणां
धाराविधौतान्यधिकं विभान्ति।
महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै-
र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः ॥ ४.२८.४८ ॥
Los grandes picos de las montañas, lavados por los torrentes, brillan intensamente; sus vastas cataratas, como hilos de perlas colgantes, se ven así.
4.28.49
शैलोपलप्रस्खलमानवेगाः
शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः।
गुहासु संनादितबर्हिणासु
हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति ॥ ४.२८.४९ ॥
Las vastas cataratas de las mejores montañas, con su impetuosa caída que resbala sobre rocas y piedras, aparecen en las cuevas donde cantan los pavos reales, como si collares fueran esparcidos.
4.28.50
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाता
निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्।
मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो
महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते ॥ ४.२८.५० ॥
Las vastas cataratas de las montañas fluyen veloces; las bases de sus cumbres han sido lavadas. Cayendo como hilos de perlas, parecen sostenidas por los suelos de las grandes cuevas.
4.28.51
सुरतामर्दविच्छिन्नाः स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः।
पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधाराः समन्ततः ॥ ४.२८.५१ ॥
Como perlas de los collares de las mujeres celestiales, rotas en el fragor del amor, incomparables corrientes de agua caen en todas direcciones, por todas partes.
4.28.52
विलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः।
विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः ॥ ४.२८.५२ ॥
Con las aves recogiéndose, los lotos cerrándose y el jazmín abriéndose, se sabe que el sol se ha puesto.
4.28.53
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना पथ्येव वर्तते।
वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः ॥ ४.२८.५३ ॥
La marcha de los reyes ha cesado; el ejército permanece, por así decirlo, en el camino. Las enemistades y los caminos han sido igualados por el agua.
4.28.54
मासि प्रौष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्।
अयमध्यायसमयः सामगानामुपस्थितः ॥ ४.२८.५४ ॥
En el mes de Prauṣṭhapada ha llegado el tiempo de estudio para los brahmanes que desean recitar el Veda y para los cantores del Sāma.
4.28.55
निवृत्तकर्मायतनो नूनं संचितसंचयः।
आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः ॥ ४.२८.५५ ॥
Habiendo concluido sus deberes rituales y reunido sus provisiones, Bharata, señor de Kosala, sin duda ha llegado al mes de Āṣāḍhī.
4.28.56
नूनमापूर्यमाणायाः सरय्वा वर्धते रयः।
मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः ॥ ४.२८.५६ ॥
Sin duda crece la corriente del Sarayū, que se hincha; al verme llegar, resuena como el clamor de Ayodhyā.
4.28.57
इमाः स्फीतगुणा वर्षाः सुग्रीवः सुखमश्नुते।
विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः ॥ ४.२८.५७ ॥
Sugrīva disfruta felizmente de estas estaciones lluviosas, llenas de virtudes, habiendo vencido a su enemigo, con su esposa, establecido en el gran reino.
4.28.58
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्च महतश्च्युतः।
नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण ॥ ४.२८.५८ ॥
Pero yo, a quien arrebataron la esposa y que he caído del gran reino, oh Lakṣmaṇa, me hundo empapado como la orilla de un río.
4.28.59
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः।
रावणश्च महाञ्छत्रुरपारः प्रतिभाति मे ॥ ४.२८.५९ ॥
Mi dolor es inmenso, las estaciones lluviosas son sumamente difíciles de atravesar, y el gran enemigo Rāvaṇa me parece inabarcable.
4.28.60
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्।
प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किंचिदीरितम् ॥ ४.२८.६० ॥
Viendo este viaje y estos caminos tan difíciles, e incluso cuando Sugrīva se inclinó, no dije nada.
4.28.61
अपि चापि परिक्लिष्टं चिराद् दारैः समागतम्।
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद् वक्तुं नेच्छामि वानरम् ॥ ४.२८.६१ ॥
Aunque él, extenuado, se ha reunido con sus esposas tras mucho tiempo, por el peso de mi propia tarea no deseo hablar con ese mono.
4.28.62
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्।
उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः ॥ ४.२८.६२ ॥
Él mismo, tras descansar y comprender que ha llegado el momento, reconocerá también el favor; de ello no hay duda.
4.28.63
तस्मात् कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण।
सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमभिकांक्षयन् ॥ ४.२८.६३ ॥
Por eso, oh tú de signos auspiciosos, me he quedado aquí esperando el momento, deseando el favor de Sugrīva y de los ríos.
4.28.64
उपकारेण वीरो हि प्रतीकारेण युज्यते।
अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः ॥ ४.२८.६४ ॥
Un héroe se une por la retribución de un servicio con otro servicio; el desagradecido que no retribuye hiere el corazón de los virtuosos.
4.28.65
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः
कृताञ्जलिस्तत् प्रतिपूज्य भाषितम्।
उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं
प्रदर्शयन् दर्शनमात्मनः शुभम् ॥ ४.२८.६५ ॥
Así interpelado, Lakṣmaṇa, atento, con las palmas juntas y honrando aquellas palabras, habló a Rāma, de aspecto muy agradable, mostrando su propia forma auspiciosa.
4.28.66
यदुक्तमेतत् तव सर्वमीप्सितं
नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः।
शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्
जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः ॥ ४.२८.६६ ॥
¡Oh señor de los hombres! Todo lo que deseas, el señor de los monos lo cumplirá pronto. Firme en la derrota de tus enemigos, soporta este torrente de lluvia y espera al otoño.