വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 4.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.28.1
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च।
वसन् माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ४.२८.१ ॥
അപ്പോൾ വാലിയെ വധിച്ച് സുഗ്രീവന് അഭിഷേകം ചെയ്ത്, മാല്യവാന്റെ മലഞ്ചരിവിൽ വസിച്ചിരുന്ന രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
4.28.2
अयं स कालः सम्प्राप्तः समयोऽद्य जलागमः।
सम्पश्य त्वं नभो मेघैः संवृतं गिरिसंनिभैः ॥ ४.२८.२ ॥
ഇതാ ആ കാലം വന്നെത്തി; ഇന്ന് മഴക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭം. പർവതങ്ങൾ പോലെയുള്ള മേഘങ്ങളാൽ മൂടിയ ആകാശം നോക്കൂ.
4.28.3
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः।
पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम् ॥ ४.२८.३ ॥
സൂര്യരശ്മികളാൽ ഒമ്പത് മാസം ഗർഭം ധരിച്ച്, സമുദ്രങ്ങളുടെ രസം പാനം ചെയ്ത്, ആകാശം അമൃതസമാനമായ ജലത്തെ പ്രസവിക്കുന്നു.
4.28.4
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपंक्तिभिः।
कुटजार्जुनमालाभिरलंकर्तुं दिवाकरः ॥ ४.२८.४ ॥
മേഘങ്ങളുടെ പടവുകളുടെ നിരകളാൽ ആകാശത്ത് കയറി, കുടജ-അർജുന പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കാൻ സൂര്യന് കഴിയും.
4.28.5
संध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वपि च पाण्डुभिः।
स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.५ ॥
സന്ധ്യാരാഗത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ചെമ്പുനിറവും അരികുകളിലെ വിളർച്ചയും മൃദുവായ മേഘവസ്ത്രത്തിലെ കീറലുകളും ചേർന്ന ആകാശം കെട്ടിയ മുറിവുപോലെ.
4.28.6
मन्दमारुतिनिःश्वासं संध्याचन्दनरञ्जितम्।
आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.६ ॥
മന്ദമാരുതമാണ് നെടുവീർപ്പ്; സന്ധ്യാചന്ദനം പൂശി, വിളറിയ മേഘങ്ങളോടെ ആകാശം കാമാതുരനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
4.28.7
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता।
सीतेव शोकसंतप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति ॥ ४.२८.७ ॥
ചൂടിൽ തളർന്ന്, പുതുമഴവെള്ളത്തിൽ കുതിർന്ന ഈ ഭൂമി, ദുഃഖത്താൽ തപിച്ച സീതയെപ്പോലെ കണ്ണുനീർ പൊഴിക്കുന്നു.
4.28.8
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कर्पूरदलशीतलाः।
शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकगन्धिनः ॥ ४.२८.८ ॥
മേഘത്തിന്റെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് വീശുന്ന, കർപ്പൂരയിലപോലെ തണുത്ത, കേതകപ്പൂവിന്റെ സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റ് കൈക്കുമ്പിളിൽ കുടിക്കാവുന്നത്ര തണുപ്പുള്ളതാണ്.
4.28.9
एष फुल्लार्जुनः शैलः केतकैरभिवासितः।
सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते ॥ ४.२८.९ ॥
അർജ്ജുനമരങ്ങൾ പൂത്തുലഞ്ഞ്, കേതകപ്പൂക്കളാൽ സുഗന്ധമായ ഈ പർവതം, ശത്രു ശാന്തനായ സുഗ്രീവനെപ്പോലെ ധാരകളാൽ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
4.28.10
मेघकृष्णाजिनधरा धारायज्ञोपवीतिनः।
मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः ॥ ४.२८.१० ॥
മേഘമാകുന്ന കറുത്ത മാൻതോൽ ധരിച്ച്, ധാരകളാകുന്ന യജ്ഞോപവീതം അണിഞ്ഞ്, കാറ്റു നിറഞ്ഞ ഗുഹകളോടെ വേദപഠനം കഴിഞ്ഞവരെപ്പോലെ പർവതങ്ങൾ നിൽക്കുന്നു.
4.28.11
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरभिताडितम्।
अन्तःस्तनितनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.११ ॥
സ്വർണ്ണനിറമുള്ള മിന്നൽ ചാട്ടകളാൽ അടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ, ഉള്ളിൽ ഇടിമുഴക്കം മുഴങ്ങുന്ന, വേദനിക്കുന്നതുപോലെ ആകാശം.
4.28.12
नीलमेघाश्रिता विद्युत् स्फुरन्ती प्रतिभाति मे।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी ॥ ४.२८.१२ ॥
നീലമേഘത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് മിന്നുന്ന മിന്നൽ, രാവണന്റെ മടിയിൽ തിളങ്ങുന്ന തപസ്വിനിയായ വൈദേഹിയെപ്പോലെ എനിക്കു തോന്നുന്നു.
4.28.13
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः।
अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः ॥ ४.२८.१३ ॥
മന്മഥപീഡിതർക്ക് ഹിതകരമായ ഈ ദിക്കുകൾ തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇടതൂർന്ന മേഘങ്ങളാൽ പൂശപ്പെട്ടവയെന്നപോലെ, ഗ്രഹങ്ങളും ചന്ദ്രനും മറഞ്ഞവയെന്നപോലെ.
4.28.14
क्वचिद् बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्।
कुटजान् पश्य सौमित्रे पुष्पितान् गिरिसानुषु।
मम शोकाभिभूतस्य कामसंदीपनान् स्थितान् ॥ ४.२८.१४ ॥
സൗമിത്രീ, നോക്കൂ; മഴക്കാലത്തിന്റെ വരവിനായി ആകാംക്ഷയോടെ, നീർത്തുള്ളികളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, മലഞ്ചെരിവുകളിൽ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന കുടജവൃക്ഷങ്ങളെ. ദുഃഖത്താൽ അഭിഭൂതനായ എനിക്ക് അവ കാമത്തെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നവയായി നിൽക്കുന്നു.
4.28.15
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु-
र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः।
स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां
प्रवासिनो यान्ति नराः स्वदेशान् ॥ ४.२८.१५ ॥
പൊടി അടങ്ങി; ഇപ്പോൾ കാറ്റ് തണുത്തിരിക്കുന്നു; വേനലിന്റെ ദോഷങ്ങളുടെ വ്യാപനം ശമിച്ചു. രാജാക്കന്മാരുടെ യാത്രകൾ നിലച്ചിരിക്കുന്നു; പ്രവാസികൾ സ്വന്തം നാടുകളിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
4.28.16
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः
प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः।
अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु
यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति ॥ ४.२८.१६ ॥
ഇപ്പോൾ മാനസസരോവരത്തിൽ വസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ചക്രവാകങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പ്രിയകളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. നിരന്തര മഴവെള്ളത്താൽ മുറിവേറ്റ വഴികളിൽ വാഹനങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല.
4.28.17
क्वचित् प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं
नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।
क्वचित् क्वचित् पर्वतसंनिरुद्धं
रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य ॥ ४.२८.१७ ॥
ആകാശം ചിലയിടങ്ങളിൽ തെളിഞ്ഞും ചിലയിടങ്ങളിൽ മങ്ങിയും, ചിതറിയ മേഘങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നു. ചിലയിടങ്ങളിൽ പർവതങ്ങളാൽ തടയപ്പെട്ട്, ശാന്തമായ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ രൂപംപോലെ തോന്നുന്നു.
4.28.18
व्यामिश्रितं सर्जकदम्बपुष्पै-
र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्।
मयूरकेकाभिरनुप्रयातं
शैलापगाः शीघ्रतरं वहन्ति ॥ ४.२८.१८ ॥
സർജ, കദംബ പുഷ്പങ്ങൾ കലർന്ന്, പർവത ധാതുക്കളാൽ ചുവന്ന പുതുജലം വഹിച്ച്, മയിലുകളുടെ കേകാരവത്തോടെ പർവതനദികൾ അതിവേഗം ഒഴുകുന്നു.
4.28.19
रसाकुलं षट्पदसंनिकाशं
प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्।
अनेकवर्णं पवनावधूतं
भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम् ॥ ४.२८.१९ ॥
രസം നിറഞ്ഞ്, വണ്ടുകളെപ്പോലെ കറുത്ത ഞാവൽപ്പഴം ധാരാളമായി ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു; പല വർണമുള്ള, കാറ്റിൽ ഉലഞ്ഞ, പഴുത്ത മാമ്പഴം നിലത്തേക്ക് വീഴുന്നു.
4.28.20
विद्युत्पताकाः सबलाकमालाः
शैलेन्द्रकूटाकृतिसंनिकाशाः।
गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादा
मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः ॥ ४.२८.२० ॥
മിന്നൽ കൊടികളായും കൊക്കുകളുടെ മാലകളോടും കൂടിയ, പർവതരാജന്റെ ശിഖരങ്ങൾ പോലെയുള്ള മേഘങ്ങൾ ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിക്കുന്നു; യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്ന മദയാനകളെപ്പോലെ.
4.28.21
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि
प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि।
वनानि निर्वृष्टबलाहकानि
पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति ॥ ४.२८.२१ ॥
മഴവെള്ളത്താൽ പോഷിതമായ പുൽമേടുകളും, മയിലുകൾ ഉത്സവമായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നതും, മേഘങ്ങൾ പെയ്തൊഴിഞ്ഞ കാടുകളും കാണുക; ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് അവ കൂടുതൽ ശോഭിക്കുന്നു.
4.28.22
समुद्वहन्तः सलिलातिभारं
बलाकिनो वारिधरा नदन्तः।
महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां
विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति ॥ ४.२८.२२ ॥
ജലത്തിന്റെ വലിയ ഭാരം ചുമക്കുന്ന, കൊക്കുകളോടു കൂടിയ, ഗർജിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ പർവതങ്ങളുടെ വലിയ ശിഖരങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വിശ്രമിച്ച് പിന്നെയും മുന്നോട്ടു പോകുന്നു.
4.28.23
मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती
सम्मोदिता भाति बलाकपंक्तिः।
वातावधूता वरपौण्डरीकी
लम्बेव माला रुचिराम्बरस्य ॥ ४.२८.२३ ॥
മേഘങ്ങളെ ആഗ്രഹിച്ച് ചുറ്റും പറക്കുന്ന, സന്തോഷിച്ച കൊക്കുകളുടെ നിര, കാറ്റിൽ ആടിയുലഞ്ഞ ശ്രേഷ്ഠമായ വെൺതാമരകളാൽ തീർത്ത ആകാശത്തിന്റെ മനോഹരമായ തൂങ്ങുന്ന മാലപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
4.28.24
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन
विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन।
गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण
नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन ॥ ४.२८.२४ ॥
പുതിയ ഇന്ദ്രഗോപ കീടങ്ങളാൽ ചിത്രിതവും പുതുപച്ച പുല്ലാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമായ ഭൂമി, തത്തയുടെ പച്ചനിറമുള്ള, ശരീരത്തോട് ചേർന്ന, അരക്കുചായം തളിച്ച പുതപ്പ് പുതച്ച സ്ത്രീയെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
4.28.25
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति
द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति।
हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति
कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति ॥ ४.२८.२५ ॥
ഉറക്കം മെല്ലെ കേശവനെ സമീപിക്കുന്നു; നദി വേഗത്തിൽ സമുദ്രത്തെ സമീപിക്കുന്നു; സന്തോഷിച്ച കൊക്ക് മേഘത്തെ സമീപിക്കുന്നു; കാമനയോടെ നിറഞ്ഞ കാന്ത പ്രിയനെ സമീപിക്കുന്നു.
4.28.26
जाता वनान्ताः शिखिसुप्रनृत्ता
जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः।
जाता वृषा गोषु समानकामा
जाता मही सस्यवनाभिरामा ॥ ४.२८.२६ ॥
വനാന്തങ്ങളിൽ മയിലുകൾ മനോഹരമായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; കദംബ വൃക്ഷങ്ങൾ മുളച്ചു, അവയുടെ ശാഖകളിൽ കദംബപുഷ്പങ്ങളുണ്ട്; പശുക്കൾക്കിടയിൽ കാളകൾ തുല്യ കാമനയുള്ളവയായി; ഭൂമി വിളകളാലും വനങ്ങളാലും മനോഹരമായി.
4.28.27
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति
ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति।
नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः
प्रियाविहीनाः शिखिनः प्लवंगमाः ॥ ४.२८.२७ ॥
നദികൾ ഒഴുകുന്നു, മേഘങ്ങൾ മഴ പെയ്യുന്നു, ഗർജ്ജിക്കുന്നു, തിളങ്ങുന്നു; മദിച്ച ആനകൾ ധ്യാനിക്കുന്നു, നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, ആശ്വസിക്കുന്നു; വനാന്തങ്ങളിൽ മയിലുകളും കുരങ്ങുകളും പ്രിയരില്ലാത്തവരാണ്.
4.28.28
प्रहर्षिताः केतकिपुष्पगन्ध-
माघ्राय मत्ता वननिर्झरेषु।
प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्राः
सार्धं मयूरैः समदा नदन्ति ॥ ४.२८.२८ ॥
കേതകിപ്പൂവിന്റെ സുഗന്ധം മണത്ത് ആഹ്ലാദിച്ചും മദിച്ചും, കാട്ടരുവികളിലെ പതനശബ്ദത്താൽ ഇളകിയ ഗജേന്ദ്രന്മാർ മയിലുകളോടൊപ്പം ചിന്നം വിളിക്കുന്നു.
4.28.29
धारानिपातैरभिहन्यमानाः
कदम्बशाखासु विलम्बमानाः।
क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं
शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति ॥ ४.२८.२९ ॥
മഴത്തുള്ളികളുടെ അടിയേറ്റ് കടമ്പിന്റെ ശാഖകളിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന, ക്ഷണത്തിൽ നേടിയ പൂന്തേനിൽ ആഴ്ന്ന ഷട്പദങ്ങൾ പതുക്കെ തങ്ങളുടെ മദം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
4.28.30
अङ्गारचूर्णोत्करसंनिकाशैः
फलैः सुपर्याप्तरसैः समृद्धैः।
जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखा
निपीयमाना इव षट्पदौघैः ॥ ४.२८.३० ॥
കനൽപ്പൊടിക്കൂനകൾ പോലെ, രസസമൃദ്ധമായ പഴുത്ത ഫലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഞാവൽ മരങ്ങളുടെ ശാഖകൾ വണ്ടുകളുടെ കൂട്ടം കുടിക്കുന്നതുപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
4.28.31
तडित्पताकाभिरलंकृताना-
मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्।
विभान्ति रूपाणि बलाहकानां
रणोत्सुकानामिव वारणानाम् ॥ ४.२८.३१ ॥
മിന്നൽപ്പതാകകളാൽ അലംകൃതമായ, ഗംഭീരമായി ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന മേഘങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ യുദ്ധോത്സുകരായ ആനകളെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
4.28.32
मार्गानुगः शैलवनानुसारी
सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य।
युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की
मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसंनिवृत्तः ॥ ४.२८.३२ ॥
വഴിയെ പിന്തുടർന്ന്, പർവതവനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച്, മേഘഗർജനം കേട്ട് പുറപ്പെട്ട, യുദ്ധമോഹമുള്ള, പ്രതിധ്വനിയിൽ എതിരാളി ഉണ്ടാകുമോ എന്ന് സംശയിക്കുന്ന മദിച്ച ഗജേന്ദ്രൻ തിരികെ തിരിയുന്നു.
4.28.33
क्वचित् प्रगीता इव षट्पदौघैः
क्वचित् प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः।
क्वचित् प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै-
र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः ॥ ४.२८.३३ ॥
ചിലപ്പോൾ വണ്ടുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പാടിയതുപോലെയും, ചിലപ്പോൾ മയിലുകൾ നൃത്തം ചെയ്തതുപോലെയും, ചിലപ്പോൾ മദിച്ച ഗജവീരന്മാരാൽ നിറഞ്ഞതുപോലെയും, അനേകജീവികൾക്ക് അഭയമായ വനാന്തങ്ങൾ ശോഭിക്കുന്നു.
4.28.34
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या
वनान्तभूमिर्मधुवारिपूर्णा।
मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै-
रापानभूमिप्रतिमा विभाति ॥ ४.२८.३४ ॥
കദംബം, സർജം, അർജുനം എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളും തളിരുകളും നിറഞ്ഞ, തേൻവെള്ളം നിറഞ്ഞ വനഭൂമി, മദിച്ച മയിലുകൾ ഉയർന്നു നൃത്തം ചെയ്യുന്നതിനാൽ മദ്യശാല പോലെ ശോഭിക്കുന്നു.
4.28.35
मुक्तासमाभं सलिलं पतद् वै
सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्।
हृष्टा विवर्णच्छदना विहंगाः
सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति ॥ ४.२८.३५ ॥
മുത്തുപോലെ അതിനിർമ്മലമായ ജലം വീണ് ഇലക്കുമ്പിളുകളിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നു; ദാഹിച്ച, സന്തോഷമുള്ള, നിറം മങ്ങിയ ചിറകുകളുള്ള പക്ഷികൾ ഇന്ദ്രൻ നൽകിയ ആ ജലം കുടിക്കുന്നു.
4.28.36
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं
प्लवंगमोदीरितकण्ठतालम्।
आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३६ ॥
വണ്ടുകളുടെ തന്ത്രിപോലെ മധുരമായ പേരുള്ളതും, കുരങ്ങുകളുടെ കണ്ഠവും താളവും ഉയർത്തിയതും, മേഘമൃദംഗനാദങ്ങളാൽ വെളിപ്പെട്ടതുമായ സംഗീതം വനങ്ങളിൽ ആരംഭിച്ചതുപോലെ.
4.28.37
क्वचित् प्रनृत्तैः क्वचिदुन्नदद्भिः
क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः।
व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३७ ॥
ചിലപ്പോൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന, ചിലപ്പോൾ ഉച്ചത്തിൽ കൂവുന്ന, ചിലപ്പോൾ മരക്കൊമ്പുകളിൽ ഇരിക്കുന്ന ശരീരങ്ങളുള്ള, നീണ്ട പീലികൾ ആഭരണമാക്കിയ മയിലുകളാൽ വനങ്ങളിൽ സംഗീതം ആരംഭിച്ചതുപോലെ.
4.28.38
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धा
विहाय निद्रां चिरसंनिरुद्धाम्।
अनेकरूपाकृतिवर्णनादा
नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति ॥ ४.२८.३८ ॥
മേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനത്താൽ ഉണർന്ന വാനരന്മാർ, ദീർഘകാലം അടക്കിവെച്ച ഉറക്കം വെടിഞ്ഞ്, പലരൂപവും ആകൃതിയും നിറവും സ്വരവുമുള്ളവരായി, പുതുമഴയുടെ ധാരകളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട് ഗർജ്ജിക്കുന്നു.
4.28.39
नद्यः समुद्वाहितचक्रवाका-
स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा।
दृप्ता नवप्रावृतपूर्णभोगा-
दृतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति ॥ ४.२८.३९ ॥
ചക്രവാകപ്പക്ഷികളെ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോയും തകർന്ന തീരങ്ങളെ തള്ളിമാറ്റിയും പുതുമഴക്കാലത്തെ സമൃദ്ധിയാൽ ഗർവ്വിച്ച നദികൾ യഥാകാലം തങ്ങളുടെ നാഥനെ (സമുദ്രത്തെ) സമീപിക്കുന്നു.
4.28.40
नीलेषु नीला नववारिपूर्णा
मेघेषु मेघाः प्रतिभान्ति सक्ताः।
दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाः
शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः ॥ ४.२८.४० ॥
കറുത്തവയിൽ പുതുജലം നിറഞ്ഞ കറുത്ത മേഘങ്ങൾ; മേഘങ്ങളിൽ പറ്റിച്ചേർന്ന മേഘങ്ങൾ വിളങ്ങുന്നു; കാട്ടുതീയേറ്റ മലകളിൽ, വേരുറച്ചു നിൽക്കുന്ന മലകൾപോലെ, കാട്ടുതീയേറ്റവ കാണപ്പെടുന്നു.
4.28.41
प्रमत्तसंनादितबर्हिणानि
सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि।
चरन्ति नीपार्जुनवासितानि
गजाः सुरम्याणि वनान्तराणि ॥ ४.२८.४१ ॥
മദിച്ച മയിലുകൾ ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കുന്നതും ഇന്ദ്രഗോപക്കീടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പുൽപ്പരപ്പുള്ളതും നീപ-അർജുന വൃക്ഷങ്ങളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞതുമായ മനോഹരമായ വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ആനകൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
4.28.42
नवाम्बुधाराहतकेसराणि
द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि।
कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि
नवानि हृष्टा भ्रमराः पिबन्ति ॥ ४.२८.४२ ॥
പുതുജലധാരകളാൽ കേസരങ്ങൾ തല്ലപ്പെട്ട താമരകളെ വേഗം വിട്ട്, സന്തോഷിച്ച വണ്ടുകൾ കേസരങ്ങളോടുകൂടിയ പുതിയ കടമ്പുപൂക്കളിലെ തേൻ നുകരുന്നു.
4.28.43
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा
वनेषु विक्रान्ततरा मृगेन्द्राः।
रम्या नगेन्द्राः निभृता नरेन्द्राः
प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः ॥ ४.२८.४३ ॥
മദിച്ച ഗജേന്ദ്രന്മാരും സന്തോഷിച്ച ഗോവൃഷഭങ്ങളും കാടുകളിൽ കൂടുതൽ വിക്രമശാലികളായ മൃഗേന്ദ്രന്മാരും സുന്ദരപർവതങ്ങളും ശാന്തരായ രാജാക്കന്മാരും — മേഘങ്ങളോടൊപ്പം സുരേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ക്രീഡിക്കുന്നു.
4.28.44
मेघाः समुद्भूतसमुद्रनादा
महाजलौघैर्गगनावलम्बाः।
नदीस्तटाकानि सरांसि वापी-
र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति ॥ ४.२८.४४ ॥
സമുദ്രഗർജ്ജനം പോലെ മുഴങ്ങുന്ന മേഘങ്ങൾ ആകാശത്ത് തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു; മഹാജലപ്രവാഹങ്ങളാൽ നദികളെയും കുളങ്ങളെയും തടാകങ്ങളെയും കിണറുകളെയും ഭൂമി മുഴുവനെയും അവ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു.
4.28.45
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति
प्रवान्ति वाताः समुदीर्णवेगाः।
प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं
नद्यो जलं विप्रतिपन्नमार्गाः ॥ ४.२८.४५ ॥
മഴയുടെ പ്രബല വേഗത്താൽ വലിയ ജലധാരകൾ പതിക്കുന്നു; കുതിച്ചുയരുന്ന വേഗത്തിൽ കാറ്റുകൾ വീശുന്നു; തീരങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ട നദികൾ വഴി തെറ്റി വേഗത്തിൽ ജലമൊഴുക്കുന്നു.
4.28.46
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्राः
सुरेन्द्रदत्तैः पवनोपनीतैः।
घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना
रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति ॥ ४.२८.४६ ॥
രാജാക്കന്മാരെപ്പോലെ, സുരേന്ദ്രൻ നൽകിയതും കാറ്റ് കൊണ്ടുവന്നതുമായ മേഘജലകുംഭങ്ങളാൽ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുന്ന പർവതശ്രേഷ്ഠന്മാർ തങ്ങളുടെ രൂപവും ശോഭയും കാണിക്കുന്നു.
4.28.47
घनोपगूढं गगनं न तारा
न भास्करो दर्शनमभ्युपैति।
नवैर्जलौघैर्धरणी वितृप्ता
तमोविलिप्ता न दिशः प्रकाशाः ॥ ४.२८.४७ ॥
ഇടതൂർന്ന മേഘങ്ങളാൽ മൂടിയ ആകാശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങളോ സൂര്യനോ കാണുന്നില്ല; പുതിയ ജലപ്രവാഹങ്ങളാൽ ഭൂമി തൃപ്തയായിരിക്കുന്നു; ഇരുട്ടു പൂശിയ ദിക്കുകൾ പ്രകാശിക്കുന്നില്ല.
4.28.48
महान्ति कूटानि महीधराणां
धाराविधौतान्यधिकं विभान्ति।
महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै-
र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः ॥ ४.२८.४८ ॥
പർവതങ്ങളുടെ വലിയ കൊടുമുടികൾ ധാരകളാൽ കഴുകപ്പെട്ട് അതിശയം തിളങ്ങുന്നു; അവയുടെ വിശാലമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന മുത്തുമാലകൾ പോലെ തോന്നുന്നു.
4.28.49
शैलोपलप्रस्खलमानवेगाः
शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः।
गुहासु संनादितबर्हिणासु
हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति ॥ ४.२८.४९ ॥
ശ്രേഷ്ഠ പർവതങ്ങളിലെ വിശാലമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ പാറകളിലും കല്ലുകളിലും വഴുതി വേഗത്തിൽ വീഴുന്നു; മയിലുകൾ കൂവുന്ന ഗുഹകളിൽ അവ ചിതറിയ മാലകൾ പോലെ തോന്നുന്നു.
4.28.50
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाता
निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्।
मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो
महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते ॥ ४.२८.५० ॥
പർവതങ്ങളിലെ വിശാലമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്നു; കൊടുമുടികളുടെ അടിഭാഗങ്ങൾ കഴുകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുത്തുമാലകൾ പോലെ വീഴുന്ന അവ വലിയ ഗുഹകളുടെ അടിത്തട്ടുകളാൽ താങ്ങപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നുന്നു.
4.28.51
सुरतामर्दविच्छिन्नाः स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः।
पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधाराः समन्ततः ॥ ४.२८.५१ ॥
സ്വർഗ്ഗാംഗനമാരുടെ സുരതക്രീഡയിൽ ഞെരിഞ്ഞ് പൊട്ടിയ മാലയുടെ മുത്തുകൾപോലെ, അതുല്യമായ ജലധാരകൾ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വീഴുന്നു.
4.28.52
विलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः।
विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः ॥ ४.२८.५२ ॥
പക്ഷികൾ ഒതുങ്ങുന്നു, താമരകൾ അടയുന്നു, മുല്ല വിടരുന്നു; അതിനാൽ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു എന്നറിയുന്നു.
4.28.53
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना पथ्येव वर्तते।
वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः ॥ ४.२८.५३ ॥
രാജാക്കന്മാരുടെ യാത്ര നിലച്ചു; സൈന്യം വഴിയിൽ തന്നെ നിൽക്കുന്നതുപോലെയാണ്. വൈരങ്ങളും വഴികളും വെള്ളത്താൽ സമമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
4.28.54
मासि प्रौष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्।
अयमध्यायसमयः सामगानामुपस्थितः ॥ ४.२८.५४ ॥
പ്രൗഷ്ഠപദ മാസത്തിൽ വേദം ചൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർക്കും സാമഗാനം പാടുന്നവർക്കും പഠനകാലം ആയിരിക്കുന്നു.
4.28.55
निवृत्तकर्मायतनो नूनं संचितसंचयः।
आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः ॥ ४.२८.५५ ॥
കർമ്മങ്ങൾ അവസാനിപ്പിച്ച്, സമ്പാദ്യം ശേഖരിച്ച കോസലാധിപതി ഭരതൻ തീർച്ചയായും ആഷാഢി മാസത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
4.28.56
नूनमापूर्यमाणायाः सरय्वा वर्धते रयः।
मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः ॥ ४.२८.५६ ॥
നിറഞ്ഞൊഴുകുന്ന സരയൂവിന്റെ പ്രവാഹം വർദ്ധിക്കുന്നു; ഞാൻ വരുന്നതു കണ്ട് അയോധ്യയിൽ നിന്നുള്ള ശബ്ദം പോലെ അതു മുഴങ്ങുന്നു.
4.28.57
इमाः स्फीतगुणा वर्षाः सुग्रीवः सुखमश्नुते।
विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः ॥ ४.२८.५७ ॥
ഈ സമൃദ്ധഗുണമുള്ള വർഷകാലങ്ങളെ സുഗ്രീവൻ സുഖമായി അനുഭവിക്കുന്നു; ശത്രുവെ ജയിച്ച്, ഭാര്യയോടൊപ്പം, മഹാരാജ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്തുകൊണ്ട്.
4.28.58
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्च महतश्च्युतः।
नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण ॥ ४.२८.५८ ॥
എന്നാൽ ഞാനോ, ഭാര്യയെ അപഹരിക്കപ്പെട്ടവനും മഹാരാജ്യത്തിൽ നിന്ന് വീണവനും ആണ്; ലക്ഷ്മണാ, നനഞ്ഞ നദീതീരം പോലെ ഞാൻ താഴ്ന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
4.28.59
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः।
रावणश्च महाञ्छत्रुरपारः प्रतिभाति मे ॥ ४.२८.५९ ॥
എന്റെ ദുഃഖം വിസ്തൃതമാണ്; വർഷകാലങ്ങൾ കടക്കാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണ്; മഹാശത്രുവായ രാവണൻ എനിക്ക് അപാരനായി തോന്നുന്നു.
4.28.60
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्।
प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किंचिदीरितम् ॥ ४.२८.६० ॥
ഈ വഴികൾ അതീവ ദുർഗമമാണെന്ന് കണ്ടിട്ടും, സുഗ്രീവൻ വണങ്ങിയപ്പോഴും ഞാൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
4.28.61
अपि चापि परिक्लिष्टं चिराद् दारैः समागतम्।
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद् वक्तुं नेच्छामि वानरम् ॥ ४.२८.६१ ॥
ദീർഘകാലത്തിനുശേഷം ഭാര്യമാരോടു ചേർന്നവനും ഏറെ ക്ഷീണിതനുമായ ആ വാനരനോട്, എന്റെ കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം കാരണം സംസാരിക്കാൻ ഞാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നില്ല.
4.28.62
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्।
उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः ॥ ४.२८.६२ ॥
അവൻതന്നെ വിശ്രമിച്ച്, സമയം വന്നുവെന്നറിഞ്ഞ്, ഉപകാരവും മനസ്സിലാക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
4.28.63
तस्मात् कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण।
सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमभिकांक्षयन् ॥ ४.२८.६३ ॥
അതിനാൽ, ശുഭലക്ഷണനേ, കാലത്തെ കാത്തുകൊണ്ട്, സുഗ്രീവന്റെയും നദികളുടെയും അനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നു.
4.28.64
उपकारेण वीरो हि प्रतीकारेण युज्यते।
अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः ॥ ४.२८.६४ ॥
വീരൻ ഉപകാരത്തിന് പ്രത്യുപകാരത്താൽ ബന്ധിതനാകുന്നു; കൃതഘ്നനും പ്രത്യുപകാരം ചെയ്യാത്തവനും സജ്ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിനെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്നു.
4.28.65
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः
कृताञ्जलिस्तत् प्रतिपूज्य भाषितम्।
उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं
प्रदर्शयन् दर्शनमात्मनः शुभम् ॥ ४.२८.६५ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രദ്ധയോടെ, കൈകൂപ്പി ആ വാക്ക് ആദരിച്ച്, തന്റെ ശുഭരൂപം കാണിച്ചുകൊണ്ട്, അതിമനോഹര ദർശനമുള്ള രാമനോട് പറഞ്ഞു.
4.28.66
यदुक्तमेतत् तव सर्वमीप्सितं
नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः।
शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्
जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः ॥ ४.२८.६६ ॥
ഹേ നരേന്ദ്രാ! അങ്ങ് ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം വാനരേശ്വരൻ അധികം വൈകാതെ നിറവേറ്റും. ശത്രുനിഗ്രഹത്തിന് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന അങ്ങ് ഈ മഴവെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ ക്ഷമയോടെ സഹിച്ച് ശരത്കാലത്തിനായി കാത്തിരിക്കണം.