ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.28.1
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च।
वसन् माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ४.२८.१ ॥
ਫਿਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ ਕੇ, ਮਾਲਿਆਵਾਨ ਪਰਬਤ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
4.28.2
अयं स कालः सम्प्राप्तः समयोऽद्य जलागमः।
सम्पश्य त्वं नभो मेघैः संवृतं गिरिसंनिभैः ॥ ४.२८.२ ॥
ਵੇਖੋ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੈ। ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
4.28.3
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः।
पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम् ॥ ४.२८.३ ॥
ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਜਲ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
4.28.4
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपंक्तिभिः।
कुटजार्जुनमालाभिरलंकर्तुं दिवाकरः ॥ ४.२८.४ ॥
ਮੇਘਾਂ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਮਾਨ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਟਜ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਸੂਰਜ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
4.28.5
संध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वपि च पाण्डुभिः।
स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.५ ॥
ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਤਾਂਬੇ ਰੰਗ, ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਫਿੱਕੇ ਪੀਲੇ, ਮੁਲਾਇਮ ਬੱਦਲ-ਵਸਤਰ ਦੇ ਪਾੜਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋਵੇ।
4.28.6
मन्दमारुतिनिःश्वासं संध्याचन्दनरञ्जितम्।
आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.६ ॥
ਮੱਠੀ ਹਵਾ ਜਿਸ ਦਾ ਹਉਕਾ ਹੈ, ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ, ਫਿੱਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅਸਮਾਨ ਕਾਮਾਤੁਰ ਵਾਂਗ ਸੋਹਦਾ ਹੈ।
4.28.7
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता।
सीतेव शोकसंतप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति ॥ ४.२८.७ ॥
ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਥੱਕੀ, ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੀ ਸੀਤਾ ਵਾਂਗ ਹੰਝੂ ਵਹਾ ਰਹੀ ਹੈ।
4.28.8
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कर्पूरदलशीतलाः।
शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकगन्धिनः ॥ ४.२८.८ ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁੱਟੀਆਂ, ਕਪੂਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਠੰਢੀਆਂ, ਕੇਤਕੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅੰਜਲੀ ਭਰ ਕੇ ਪੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ।
4.28.9
एष फुल्लार्जुनः शैलः केतकैरभिवासितः।
सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते ॥ ४.२८.९ ॥
ਅਰਜੁਨ ਰੁੱਖ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਇਹ ਪਰਬਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਾਂਗ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
4.28.10
मेघकृष्णाजिनधरा धारायज्ञोपवीतिनः।
मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः ॥ ४.२८.१० ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਪਹਿਨੇ, ਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਨੇਊ ਪਾਏ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
4.28.11
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरभिताडितम्।
अन्तःस्तनितनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.११ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅੰਦਰ ਗਰਜ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲਾ, ਦਰਦ ਸਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਸਮਾਨ।
4.28.12
नीलमेघाश्रिता विद्युत् स्फुरन्ती प्रतिभाति मे।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी ॥ ४.२८.१२ ॥
ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਤੇ ਟਿਕੀ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਤਪਸਵਣੀ ਵੈਦੇਹੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
4.28.13
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः।
अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः ॥ ४.२८.१३ ॥
ਕਾਮ-ਪੀੜਿਤਾਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਸੰਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਲਿੱਪੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਗੁਆਚੇ ਵਾਂਗ।
4.28.14
क्वचिद् बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्।
कुटजान् पश्य सौमित्रे पुष्पितान् गिरिसानुषु।
मम शोकाभिभूतस्य कामसंदीपनान् स्थितान् ॥ ४.२८.१४ ॥
ਸੌਮਿੱਤਰੀ, ਵੇਖ; ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ, ਨਮੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਤੇ ਖਿੜੇ ਕੁਟਜ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ। ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਕਾਮ ਭੜਕਾਉਂਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
4.28.15
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु-
र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः।
स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां
प्रवासिनो यान्ति नराः स्वदेशान् ॥ ४.२८.१५ ॥
ਧੂੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਹਵਾ ਠੰਡੀ ਹੈ; ਗਰਮੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਪਰਦੇਸੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।
4.28.16
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः
प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः।
अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु
यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति ॥ ४.२८.१६ ॥
ਹੁਣ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੇ ਲੋਭੀ ਚੱਕਰਵਾਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰ ਪਏ ਹਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਹਨ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੇ।
4.28.17
क्वचित् प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं
नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।
क्वचित् क्वचित् पर्वतसंनिरुद्धं
रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य ॥ ४.२८.१७ ॥
ਅਸਮਾਨ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਧੁੰਦਲਾ ਹੈ; ਖਿਲਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
4.28.18
व्यामिश्रितं सर्जकदम्बपुष्पै-
र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्।
मयूरकेकाभिरनुप्रयातं
शैलापगाः शीघ्रतरं वहन्ति ॥ ४.२८.१८ ॥
ਸਰਜ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਪਹਾੜੀ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਇਆ ਨਵਾਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਕੇਕਾ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
4.28.19
रसाकुलं षट्पदसंनिकाशं
प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्।
अनेकवर्णं पवनावधूतं
भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम् ॥ ४.२८.१९ ॥
ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭੌਰਿਆਂ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਜਾਮਨ ਫਲ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਇਆ, ਪੱਕਿਆ ਅੰਬ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।
4.28.20
विद्युत्पताकाः सबलाकमालाः
शैलेन्द्रकूटाकृतिसंनिकाशाः।
गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादा
मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः ॥ ४.२८.२० ॥
ਬਿਜਲੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਹਨ, ਬਗਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪਰਬਤਰਾਜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਉੱਚੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਗਰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਮਦਮਸਤ ਹਾਥੀ।
4.28.21
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि
प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि।
वनानि निर्वृष्टबलाहकानि
पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति ॥ ४.२८.२१ ॥
ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਲੀ ਘਾਹ ਵਾਲੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਉਤਸਵ-ਨਾਚ ਵਾਲੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
4.28.22
समुद्वहन्तः सलिलातिभारं
बलाकिनो वारिधरा नदन्तः।
महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां
विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति ॥ ४.२८.२२ ॥
ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਬਗਲਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਸਤਾ ਕੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।
4.28.23
मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती
सम्मोदिता भाति बलाकपंक्तिः।
वातावधूता वरपौण्डरीकी
लम्बेव माला रुचिराम्बरस्य ॥ ४.२८.२३ ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ, ਚੁਫੇਰੇ ਉੱਡਦੀ, ਖ਼ੁਸ਼ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਏ ਗਏ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਲਟਕਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਸੋਹਂਦੀ ਹੈ।
4.28.24
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन
विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन।
गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण
नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन ॥ ४.२८.२४ ॥
ਨਵੇਂ ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਿਤਰੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਹਰੀ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢਕੀ ਧਰਤੀ, ਤੋਤੇ ਵਰਗੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਚਿਮਟੀ, ਲਾਖ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀ ਕੰਬਲੀ ਓੜ੍ਹੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਸੋਹਂਦੀ ਹੈ।
4.28.25
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति
द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति।
हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति
कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति ॥ ४.२८.२५ ॥
ਨੀਂਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੇਸ਼ਵ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਨਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਗਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖ਼ੁਸ਼ ਬਗਲੀ ਬੱਦਲ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਿਆਰੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4.28.26
जाता वनान्ताः शिखिसुप्रनृत्ता
जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः।
जाता वृषा गोषु समानकामा
जाता मही सस्यवनाभिरामा ॥ ४.२८.२६ ॥
ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਮੋਰ ਸੋਹਣਾ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਉੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਤੇ ਕਦੰਬ ਫੁੱਲ ਹਨ; ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਬਰਾਬਰ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਮਨਮੋਹਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
4.28.27
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति
ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति।
नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः
प्रियाविहीनाः शिखिनः प्लवंगमाः ॥ ४.२८.२७ ॥
ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਰਜਦੇ ਹਨ, ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ ਹਨ, ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਧੀਰਜ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਮੋਰ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
4.28.28
प्रहर्षिताः केतकिपुष्पगन्ध-
माघ्राय मत्ता वननिर्झरेषु।
प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्राः
सार्धं मयूरैः समदा नदन्ति ॥ ४.२८.२८ ॥
ਕੇਤਕੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੁੰਘ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਮਦਮਸਤ ਹੋਏ, ਜੰਗਲੀ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਗਜਰਾਜ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਿੰਘਾੜਦੇ ਹਨ।
4.28.29
धारानिपातैरभिहन्यमानाः
कदम्बशाखासु विलम्बमानाः।
क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं
शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति ॥ ४.२८.२९ ॥
ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾਂਦੇ ਕਦੰਬ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਤੇ ਲਟਕਦੇ, ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਫੁੱਲ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਭੌਰੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਮਦ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।
4.28.30
अङ्गारचूर्णोत्करसंनिकाशैः
फलैः सुपर्याप्तरसैः समृद्धैः।
जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखा
निपीयमाना इव षट्पदौघैः ॥ ४.२८.३० ॥
ਕੋਲਿਆਂ ਦੇ ਚੂਰੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਰਸ ਭਰੇ ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀਆਂ ਜਾਮੁਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
4.28.31
तडित्पताकाभिरलंकृताना-
मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्।
विभान्ति रूपाणि बलाहकानां
रणोत्सुकानामिव वारणानाम् ॥ ४.२८.३१ ॥
ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਗੰਭੀਰ ਮਹਾ-ਗਰਜਨਾ ਕਰਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹਦੇ ਹਨ।
4.28.32
मार्गानुगः शैलवनानुसारी
सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य।
युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की
मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसंनिवृत्तः ॥ ४.२८.३२ ॥
ਰਾਹ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਰਿਆ, ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਗੂੰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਮਦਮਸਤ ਗਜਰਾਜ ਮੁੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
4.28.33
क्वचित् प्रगीता इव षट्पदौघैः
क्वचित् प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः।
क्वचित् प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै-
र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः ॥ ४.२८.३३ ॥
ਕਦੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਮੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨੱਚੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਮਸਤ ਗਜਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਅਨੇਕਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ।
4.28.34
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या
वनान्तभूमिर्मधुवारिपूर्णा।
मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै-
रापानभूमिप्रतिमा विभाति ॥ ४.२८.३४ ॥
ਕਦੰਬ, ਸਰਜ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਕੂੰਪਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਜੰਗਲੀ ਧਰਤੀ, ਮਸਤ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਉੱਛਲ-ਉੱਛਲ ਕੇ ਨੱਚਣ ਨਾਲ ਮਧਸ਼ਾਲਾ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਦੀ ਹੈ।
4.28.35
मुक्तासमाभं सलिलं पतद् वै
सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्।
हृष्टा विवर्णच्छदना विहंगाः
सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति ॥ ४.२८.३५ ॥
ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਅਤਿ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਟੋਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਪਿਆਸੇ, ਖੁਸ਼, ਫਿੱਕੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ।
4.28.36
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं
प्लवंगमोदीरितकण्ठतालम्।
आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३६ ॥
ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਰ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਕੰਠ-ਤਾਲ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ — ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
4.28.37
क्वचित् प्रनृत्तैः क्वचिदुन्नदद्भिः
क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः।
व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३७ ॥
ਕਦੇ ਨੱਚਦੇ, ਕਦੇ ਕੂਕਦੇ, ਕਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਲੰਬੇ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣਾ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
4.28.38
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धा
विहाय निद्रां चिरसंनिरुद्धाम्।
अनेकरूपाकृतिवर्णनादा
नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति ॥ ४.२८.३८ ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਵਾਨਰ, ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕੀ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ, ਆਕਾਰਾਂ, ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਗਰਜਦੇ ਹਨ।
4.28.39
नद्यः समुद्वाहितचक्रवाका-
स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा।
दृप्ता नवप्रावृतपूर्णभोगा-
दृतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति ॥ ४.२८.३९ ॥
ਚਕਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋੜ੍ਹ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਈਆਂ ਨਦੀਆਂ ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ (ਸਮੁੰਦਰ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ।
4.28.40
नीलेषु नीला नववारिपूर्णा
मेघेषु मेघाः प्रतिभान्ति सक्ताः।
दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाः
शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः ॥ ४.२८.४० ॥
ਨੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ; ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕੇ ਬੱਦਲ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਗੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।
4.28.41
प्रमत्तसंनादितबर्हिणानि
सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि।
चरन्ति नीपार्जुनवासितानि
गजाः सुरम्याणि वनान्तराणि ॥ ४.२८.४१ ॥
ਜਿੱਥੇ ਮਸਤ ਮੋਰ ਉੱਚੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਘਾਹ ਹੈ, ਨੀਪ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
4.28.42
नवाम्बुधाराहतकेसराणि
द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि।
कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि
नवानि हृष्टा भ्रमराः पिबन्ति ॥ ४.२८.४२ ॥
ਨਵੀਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੇਸਰ ਟਕਰਾਏ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਝਟਪਟ ਛੱਡ ਕੇ, ਖ਼ੁਸ਼ ਭੌਰੇ ਕੇਸਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਵੇਂ ਕਦੰਬ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
4.28.43
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा
वनेषु विक्रान्ततरा मृगेन्द्राः।
रम्या नगेन्द्राः निभृता नरेन्द्राः
प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः ॥ ४.२८.४३ ॥
ਮਦਮਸਤ ਗਜਰਾਜ, ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਬਲਦ, ਬਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੇਰ, ਸੁੰਦਰ ਪਰਬਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਜੇ — ਮੇਘਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੇਂਦਰ (ਇੰਦਰ) ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
4.28.44
मेघाः समुद्भूतसमुद्रनादा
महाजलौघैर्गगनावलम्बाः।
नदीस्तटाकानि सरांसि वापी-
र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति ॥ ४.२८.४४ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਕਰਦੇ ਮੇਘ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮਹਾਜਲ-ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਬਾਵੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੋੜ੍ਹ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
4.28.45
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति
प्रवान्ति वाताः समुदीर्णवेगाः।
प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं
नद्यो जलं विप्रतिपन्नमार्गाः ॥ ४.२८.४५ ॥
ਮੀਂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਜਲਧਾਰਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਛਲਦੇ ਵੇਗ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੰਢੇ ਗੁਆਈਆਂ ਨਦੀਆਂ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
4.28.46
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्राः
सुरेन्द्रदत्तैः पवनोपनीतैः।
घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना
रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति ॥ ४.२८.४६ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸੁਰੇਂਦਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਲਿਆਂਦੇ ਮੇਘ-ਜਲਕਲਸਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਪਰਬਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਨੋ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
4.28.47
घनोपगूढं गगनं न तारा
न भास्करो दर्शनमभ्युपैति।
नवैर्जलौघैर्धरणी वितृप्ता
तमोविलिप्ता न दिशः प्रकाशाः ॥ ४.२८.४७ ॥
ਸੰਘਣੇ ਮੇਘਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸੂਰਜ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਵੀਆਂ ਜਲਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਲਿਬੜੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਨਹੀਂ।
4.28.48
महान्ति कूटानि महीधराणां
धाराविधौतान्यधिकं विभान्ति।
महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै-
र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः ॥ ४.२८.४८ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧੋਤੀਆਂ ਜਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝਰਨੇ ਲਟਕਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
4.28.49
शैलोपलप्रस्खलमानवेगाः
शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः।
गुहासु संनादितबर्हिणासु
हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति ॥ ४.२८.४९ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝਰਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਫਿਸਲਦੇ ਹੋਏ ਵੇਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਿਲਰੇ ਹਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
4.28.50
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाता
निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्।
मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो
महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते ॥ ४.२८.५० ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝਰਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਧੋਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦੇ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਤਲਾਂ ਨਾਲ ਥਮੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
4.28.51
सुरतामर्दविच्छिन्नाः स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः।
पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधाराः समन्ततः ॥ ४.२८.५१ ॥
ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਰਤ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਸਲੇ ਟੁੱਟੇ ਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
4.28.52
विलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः।
विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः ॥ ४.२८.५२ ॥
ਪੰਛੀ ਲੁਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਬੰਦ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਖਿੜ ਰਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
4.28.53
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना पथ्येव वर्तते।
वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः ॥ ४.२८.५३ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ; ਸੈਨਾ ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵੈਰ ਤੇ ਰਾਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
4.28.54
मासि प्रौष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्।
अयमध्यायसमयः सामगानामुपस्थितः ॥ ४.२८.५४ ॥
ਪ੍ਰੌਸ਼ਠਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮਗਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
4.28.55
निवृत्तकर्मायतनो नूनं संचितसंचयः।
आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः ॥ ४.२८.५५ ॥
ਯੱਗ-ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ ਭਰ ਕੇ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਆਸ਼ਾੜੀ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।
4.28.56
नूनमापूर्यमाणायाः सरय्वा वर्धते रयः।
मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः ॥ ४.२८.५६ ॥
ਜ਼ਰੂਰ, ਭਰ ਰਹੀ ਸਰਯੂ ਦਾ ਵੇਗ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਉਹ ਗਰਜ ਰਹੀ ਹੈ।
4.28.57
इमाः स्फीतगुणा वर्षाः सुग्रीवः सुखमश्नुते।
विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः ॥ ४.२८.५७ ॥
ਇਹ ਭਰਪੂਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਰਸਾਤਾਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸੁਖ ਨਾਲ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ।
4.28.58
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्च महतश्च्युतः।
नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण ॥ ४.२८.५८ ॥
ਪਰ ਮੈਂ, ਜਿਸਦੀ ਪਤਨੀ ਖੋਹੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਭਿੱਜ ਕੇ ਧਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
4.28.59
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः।
रावणश्च महाञ्छत्रुरपारः प्रतिभाति मे ॥ ४.२८.५९ ॥
ਮੇਰਾ ਸੋਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ; ਬਰਸਾਤਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨੀਆਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਵੈਰੀ ਰਾਵਣ ਮੈਨੂੰ ਅਪਾਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
4.28.60
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्।
प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किंचिदीरितम् ॥ ४.२८.६० ॥
ਇਹ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।
4.28.61
अपि चापि परिक्लिष्टं चिराद् दारैः समागतम्।
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद् वक्तुं नेच्छामि वानरम् ॥ ४.२८.६१ ॥
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਬਹੁਤ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
4.28.62
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्।
उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः ॥ ४.२८.६२ ॥
ਉਹ ਆਪ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ, ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਲਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
4.28.63
तस्मात् कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण।
सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमभिकांक्षयन् ॥ ४.२८.६३ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।
4.28.64
उपकारेण वीरो हि प्रतीकारेण युज्यते।
अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः ॥ ४.२८.६४ ॥
ਵੀਰ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਚੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਜੋ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
4.28.65
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः
कृताञ्जलिस्तत् प्रतिपूज्य भाषितम्।
उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं
प्रदर्शयन् दर्शनमात्मनः शुभम् ॥ ४.२८.६५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਬਚਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
4.28.66
यदुक्तमेतत् तव सर्वमीप्सितं
नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः।
शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्
जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः ॥ ४.२८.६६ ॥
ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਆਪ ਇਸ ਵਰਖਾ ਦੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲਓ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।