รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 4.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.28.1
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च।
वसन् माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ४.२८.१ ॥
ครั้งนั้น พระรามทรงสังหารพาลีและอภิเษกสุครีพแล้ว ประทับอยู่บนไหล่เขามาลยวัต จึงตรัสกับพระลักษมณ์ว่า
4.28.2
अयं स कालः सम्प्राप्तः समयोऽद्य जलागमः।
सम्पश्य त्वं नभो मेघैः संवृतं गिरिसंनिभैः ॥ ४.२८.२ ॥
นี่คือฤดูกาลนั้นแล้ว วันนี้ฤดูฝนมาถึง ดูท้องฟ้าเถิด เมฆปกคลุมไว้ดุจภูเขา
4.28.3
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः।
पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम् ॥ ४.२८.३ ॥
ท้องฟ้ารับครรภ์ไว้เก้าเดือนด้วยรัศมีของดวงอาทิตย์ ดื่มน้ำหวานจากมหาสมุทร แล้วก็ให้กำเนิดน้ำอมฤตอันชุบชีวิต
4.28.4
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपंक्तिभिः।
कुटजार्जुनमालाभिरलंकर्तुं दिवाकरः ॥ ४.२८.४ ॥
ดวงอาทิตย์ขึ้นสู่ท้องฟ้าได้ทางบันไดแถวเมฆ และอาจประดับท้องฟ้าด้วยมาลัยดอกกุฏชะและอรชุน
4.28.5
संध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वपि च पाण्डुभिः।
स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.५ ॥
ท้องฟ้าด้วยสีแดงทองแดงที่ลุกขึ้นจากแสงสนธยา และสีซีดที่ริมขอบ กับรอยขาดเรียบของผ้าเมฆ ดูเหมือนแผลที่ถูกพันไว้
4.28.6
मन्दमारुतिनिःश्वासं संध्याचन्दनरञ्जितम्।
आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.६ ॥
ลมอ่อนเป็นดั่งลมหายใจถอนใจ ย้อมด้วยจันทน์แห่งสนธยา มีเมฆซีดจาง ท้องฟ้าจึงสว่างดุจผู้ที่ถูกความรักครอบงำ
4.28.7
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता।
सीतेव शोकसंतप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति ॥ ४.२८.७ ॥
แผ่นดินนี้ เหนื่อยล้าด้วยความร้อน และชุ่มด้วยน้ำฝนใหม่ ย่อมหลั่งน้ำตาดุจนางสีดาที่ถูกความโศกเผาผลาญ
4.28.8
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कर्पूरदलशीतलाः।
शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकगन्धिनः ॥ ४.२८.८ ॥
ลมที่พัดออกจากท้องของเมฆ เย็นดุจใบการบูร และหอมด้วยดอกเกตกะ เย็นจนอาจตักดื่มได้ด้วยฝ่ามือ
4.28.9
एष फुल्लार्जुनः शैलः केतकैरभिवासितः।
सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते ॥ ४.२८.९ ॥
ภูเขานี้ มีต้นอรชุนออกดอกบาน และหอมด้วยดอกเกตกะ ถูกสายน้ำรดชโลมดุจสุครีพ ผู้มีศัตรูสงบลงแล้ว
4.28.10
मेघकृष्णाजिनधरा धारायज्ञोपवीतिनः।
मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः ॥ ४.२८.१० ॥
ภูเขาทั้งหลาย สวมหนังกวางดำของเมฆ และสายธารเป็นดั่งสายยัชโญปวีต ถ้ำของภูเขาเต็มด้วยลม ดุจฤๅษีที่ท่องพระเวทจบแล้ว
4.28.11
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरभिताडितम्।
अन्तःस्तनितनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.११ ॥
ท้องฟ้าถูกตีรอบด้านดุจด้วยแส้ทองของสายฟ้า มีเสียงคำรามของฟ้าร้องก้องอยู่ภายใน ดูเหมือนกำลังเจ็บปวด
4.28.12
नीलमेघाश्रिता विद्युत् स्फुरन्ती प्रतिभाति मे।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी ॥ ४.२८.१२ ॥
สายฟ้าที่ประทับอยู่บนเมฆสีน้ำเงินเข้มและแวบวับ ปรากฏแก่ข้าดุจนางไวเทหีผู้บำเพ็ญตบะ ที่แวบวับอยู่บนตักของราวณะ
4.28.13
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः।
अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः ॥ ४.२८.१३ ॥
ทิศเหล่านี้ เป็นที่ปรารถนาของผู้ตกอยู่ในอำนาจกามา แต่ถูกกีดขวาง ดุจถูกทาด้วยเมฆหนาทึบ ดาวเคราะห์และดวงจันทร์หายลับไปจากสายตา
4.28.14
क्वचिद् बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्।
कुटजान् पश्य सौमित्रे पुष्पितान् गिरिसानुषु।
मम शोकाभिभूतस्य कामसंदीपनान् स्थितान् ॥ ४.२८.१४ ॥
ดูเถิด สุมิตราบุตร ต้นกุฏชะที่บานอยู่บนไหล่เขา ทั้งที่ถูกหมอกห่อหุ้มอยู่บ้างประปราย และกระตือรือร้นรอคอยฤดูฝนมาถึง สำหรับข้าผู้ถูกความโศกครอบงำ ต้นเหล่านี้ตั้งอยู่ดุจเป็นตัวจุดไฟกาม
4.28.15
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु-
र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः।
स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां
प्रवासिनो यान्ति नराः स्वदेशान् ॥ ४.२८.१५ ॥
ฝุ่นละอองสงบลงแล้ว บัดนี้ลมเย็นลง ความทุกข์ของฤดูร้อนก็สิ้นสุด การเดินทางของพระราชาทั้งหลายหยุดลงแล้ว และผู้เดินทางไกลกำลังกลับไปยังบ้านเกิดของตน
4.28.16
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः
प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः।
अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु
यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति ॥ ४.२८.१६ ॥
บัดนี้ ห่านจักรวากที่ปรารถนาจะอยู่ที่ทะเลสาบมานสะ ได้ออกเดินทางพร้อมคู่ของตนแล้ว บนถนนที่ถูกน้ำฝนที่ตกไม่ขาดสายชะจนเสียหาย ยานพาหนะก็ไม่อาจเดินทางต่อไปได้
4.28.17
क्वचित् प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं
नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।
क्वचित् क्वचित् पर्वतसंनिरुद्धं
रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य ॥ ४.२८.१७ ॥
ท้องฟ้าปรากฏ บางแห่งสว่าง บางแห่งมืด ประดับด้วยเมฆที่กระจัดกระจาย บางแห่งถูกภูเขากั้นไว้ ดูเหมือนผิวของมหาสมุทรอันสงบ
4.28.18
व्यामिश्रितं सर्जकदम्बपुष्पै-
र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्।
मयूरकेकाभिरनुप्रयातं
शैलापगाः शीघ्रतरं वहन्ति ॥ ४.२८.१८ ॥
น้ำใหม่ที่ปนกับดอกสรรชกะและกทัมพะ และแดงด้วยแร่ธาตุของภูเขา ถูกสายธารแห่งขุนเขาพัดพาไปอย่างรวดเร็ว มีเสียงร้องของนกยูงตามไปส่ง
4.28.19
रसाकुलं षट्पदसंनिकाशं
प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्।
अनेकवर्णं पवनावधूतं
भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम् ॥ ४.२८.१९ ॥
ผลชมพู่ฉ่ำน้ำ ดำดุจฝูงผึ้ง ถูกกินจนอิ่มตามใจ ผลมะม่วงสุกหลากสี ถูกลมพัดสะเทือนร่วงลงสู่พื้นดิน
4.28.20
विद्युत्पताकाः सबलाकमालाः
शैलेन्द्रकूटाकृतिसंनिकाशाः।
गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादा
मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः ॥ ४.२८.२० ॥
เมฆทั้งหลาย มีสายฟ้าเป็นธง และมีแถวนกกระเรียนเป็นพวงมาลัย รูปร่างดุจยอดเขาของจอมขุนเขา คำรามด้วยเสียงกึกก้อง ดุจช้างใหญ่ที่คลั่งยืนอยู่ในสนามรบ
4.28.21
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि
प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि।
वनानि निर्वृष्टबलाहकानि
पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति ॥ ४.२८.२१ ॥
จงดูป่าเหล่านั้นซึ่งหญ้าเขียวได้รับความชุ่มชื่นจากน้ำฝน ที่ซึ่งนกยูงรำระบำด้วยความรื่นเริงในงานเฉลิม และเมฆได้พรั่งพรูฝนลงมาแล้ว ป่าเหล่านั้นยิ่งเปล่งรัศมีงามขึ้นในยามบ่าย
4.28.22
समुद्वहन्तः सलिलातिभारं
बलाकिनो वारिधरा नदन्तः।
महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां
विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति ॥ ४.२८.२२ ॥
เมฆที่แบกน้ำหนักมหาศาลของน้ำไว้ คำรามครืนๆ มีนกกระเรียนบินนำหน้า มันพักอยู่บนยอดภูเขาอันสูงใหญ่ของบรรดาภูเขาครั้งแล้วครั้งเล่า แล้วจึงเคลื่อนไปต่อไปอีกครั้ง
4.28.23
मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती
सम्मोदिता भाति बलाकपंक्तिः।
वातावधूता वरपौण्डरीकी
लम्बेव माला रुचिराम्बरस्य ॥ ४.२८.२३ ॥
แถวนกกระเรียนซึ่งปรารถนาเมฆ บินวนไปมาด้วยความยินดี ดูงามเหมือนพวงมาลัยที่ห้อยลงมาบนท้องฟ้า ทำด้วยดอกบัวขาวชั้นเลิศที่ลมพัดให้ไหว
4.28.24
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन
विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन।
गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण
नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन ॥ ४.२८.२४ ॥
พื้นดินประดับด้วยแมลงอินทรโคปะที่ปรากฏเป็นจุดลายต่างๆ และปกคลุมด้วยหญ้าเขียวอ่อน ดูงามเหมือนสตรีที่ห่มผ้าห่มสีเขียวนกแก้ว ซึ่งแนบไปกับร่างกายและถูกโปรยด้วยสีครั่ง
4.28.25
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति
द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति।
हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति
कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति ॥ ४.२८.२५ ॥
ความหลับค่อยๆ คืบเข้าหาพระเกศวะ แม่น้ำไหลรีบเร่งไปสู่มหาสมุทร นกกระเรียนอันชื่นบานบินเข้าหาเมฆ หญิงที่รักซึ่งเต็มด้วยความปรารถนาไปหาคนรักของตน
4.28.26
जाता वनान्ताः शिखिसुप्रनृत्ता
जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः।
जाता वृषा गोषु समानकामा
जाता मही सस्यवनाभिरामा ॥ ४.२८.२६ ॥
ที่ชายป่านกยูงรำระบำอย่างงดงาม ต้นกทัมพะผลิดอกขึ้น มีดอกกทัมพะอยู่บนกิ่งของมัน ในหมู่โควัวเหล่าวัวตัวผู้ก็เกิดความปรารถนาเสมอกัน และพื้นดินก็งดงามด้วยพืชผลและป่าไม้
4.28.27
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति
ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति।
नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः
प्रियाविहीनाः शिखिनः प्लवंगमाः ॥ ४.२८.२७ ॥
แม่น้ำไหล เมฆหลั่งฝน คำรามและเรืองรอง ช้างที่คลั่งเพศสงบนิ่งภาวนา ระบำและปลอบใจตน ที่ชายป่า นกยูงและลิงต่างพลัดพรากจากคนรักของตน
4.28.28
प्रहर्षिताः केतकिपुष्पगन्ध-
माघ्राय मत्ता वननिर्झरेषु।
प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्राः
सार्धं मयूरैः समदा नदन्ति ॥ ४.२८.२८ ॥
ช้างใหญ่ปีติยินดีและเมามันด้วยกลิ่นดอกเกตกี ดื่มกลิ่นนั้นในลำธารกลางป่า ถูกเสียงน้ำตกกระทบจนปั่นป่วน มันร้องก้องพร้อมกับนกยูงด้วยความเมามัน
4.28.29
धारानिपातैरभिहन्यमानाः
कदम्बशाखासु विलम्बमानाः।
क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं
शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति ॥ ४.२८.२९ ॥
ถูกสายฝนที่ตกลงมาซัดกระหน่ำ เกาะห้อยอยู่บนกิ่งของต้นกทัมพะ ผึ้งทั้งหลายซึ่งจมลึกในน้ำหวานของดอกไม้ที่รวบรวมไว้เพียงชั่วครู่ ค่อยๆ ปล่อยความเมามันนั้นไป
4.28.30
अङ्गारचूर्णोत्करसंनिकाशैः
फलैः सुपर्याप्तरसैः समृद्धैः।
जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखा
निपीयमाना इव षट्पदौघैः ॥ ४.२८.३० ॥
ดุจกองผงถ่านไฟ กิ่งของต้นชมพู่เหลือมันอุดมด้วยผลสุกที่มีรสฉ่ำ ดูงามเปล่งประกาย ราวกับถูกฝูงผึ้งดูดกินอยู่
4.28.31
तडित्पताकाभिरलंकृताना-
मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्।
विभान्ति रूपाणि बलाहकानां
रणोत्सुकानामिव वारणानाम् ॥ ४.२८.३१ ॥
รูปร่างของเมฆทั้งหลายประดับด้วยธงสายฟ้า คำรามดังกึกก้องลึกซึ้ง เปล่งรัศมีเหมือนช้างศึกที่กระหายการรบ
4.28.32
मार्गानुगः शैलवनानुसारी
सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य।
युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की
मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसंनिवृत्तः ॥ ४.२८.३२ ॥
ช้างใหญ่ที่คลั่งเพศ ท่องไปตามทางและป่าบนภูเขา ได้ยินเสียงฟ้าร้องของเมฆแล้วออกเดินไป ปรารถนาจะรบและสงสัยว่ามีคู่ต่อสู้อยู่ในเสียงสะท้อน จึงหันกลับมา
4.28.33
क्वचित् प्रगीता इव षट्पदौघैः
क्वचित् प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः।
क्वचित् प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै-
र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः ॥ ४.२८.३३ ॥
บางครั้งดูราวกับถูกฝูงผึ้งขับขาน บางครั้งดูราวกับถูกนกยูงรำระบำ บางครั้งดูราวกับถูกช้างใหญ่ที่คลั่งเพศ ชายป่าอันเป็นที่พึ่งพิงของสัตว์นานาชนิดจึงเปล่งรัศมีงดงาม
4.28.34
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या
वनान्तभूमिर्मधुवारिपूर्णा।
मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै-
रापानभूमिप्रतिमा विभाति ॥ ४.२८.३४ ॥
พื้นป่าอุดมด้วยต้นกทัมพะ ต้นสารชะ ต้นอรชุน และหน่ออ่อน เต็มไปด้วยน้ำผึ้งที่ไหลนอง ดูงามเหมือนท้องพระโรงที่ดื่มกิน มีนกยูงเมามันรำระบำกระโดดโลดเต้น
4.28.35
मुक्तासमाभं सलिलं पतद् वै
सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्।
हृष्टा विवर्णच्छदना विहंगाः
सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति ॥ ४.२८.३५ ॥
น้ำที่หยดลงมาใสเหมือนไข่มุก ติดอยู่ในกระพุ่มใบไม้ นกทั้งหลายซึ่งกระหายน้ำ มีขนร่วงโรยไปบ้างดีใจ ดื่มน้ำที่พระอินทร์ประทานให้
4.28.36
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं
प्लवंगमोदीरितकण्ठतालम्।
आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३६ ॥
เสียงอันไพเราะของผึ้งเหมือนเสียงสายพิณ ลิงเปล่งเสียงขับร้องด้วยลำคอและตีจังหวะ เสียงกลองของเมฆปรากฏชัด ในป่าราวกับดนตรีได้เริ่มขึ้นแล้ว
4.28.37
क्वचित् प्रनृत्तैः क्वचिदुन्नदद्भिः
क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः।
व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३७ ॥
บางครั้งนกยูงรำระบำ บางครั้งร้องก้อง บางครั้งเกาะอยู่บนยอดไม้ มีขนหางยาวเป็นเครื่องประดับ ในป่าราวกับดนตรีได้เริ่มขึ้นแล้ว
4.28.38
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धा
विहाय निद्रां चिरसंनिरुद्धाम्।
अनेकरूपाकृतिवर्णनादा
नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति ॥ ४.२८.३८ ॥
ลิงทั้งหลายตื่นขึ้นด้วยเสียงคำรามของเมฆ ละทิ้งการนอนหลับที่ถูกกักไว้นานแล้ว มีรูปร่าง สีสัน และเสียงร้องต่างกันไปหลายอย่าง ถูกสายฝนใหม่หลั่งกระทบ ก็ร้องก้องขึ้น
4.28.39
नद्यः समुद्वाहितचक्रवाका-
स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा।
दृप्ता नवप्रावृतपूर्णभोगा-
दृतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति ॥ ४.२८.३९ ॥
แม่น้ำพัดพานกจักรวากไปด้วย และกัดเซาะตลิ่งที่พังลง เอ่อล้นด้วยความอุดมของฤดูฝนใหม่ ย่อมไหลรีบไปสู่เจ้าแห่งตน คือมหาสมุทร ตามเวลาที่ควรเป็น
4.28.40
नीलेषु नीला नववारिपूर्णा
मेघेषु मेघाः प्रतिभान्ति सक्ताः।
दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाः
शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः ॥ ४.२८.४० ॥
เมฆดำที่เต็มด้วยน้ำใหม่ปรากฏอยู่ท่ามกลางเมฆดำ เกาะเกี่ยวติดกับเมฆ และเมฆที่ถูกไฟป่าเผาไหม้ปรากฏอยู่ท่ามกลางภูเขาที่ถูกไฟป่าเผาไหม้ ดุจภูเขาที่มีรากฝังมั่นคง
4.28.41
प्रमत्तसंनादितबर्हिणानि
सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि।
चरन्ति नीपार्जुनवासितानि
गजाः सुरम्याणि वनान्तराणि ॥ ४.२८.४१ ॥
ในป่าอันงดงาม ที่นกยูงเมามันส่งเสียงร้องก้อง ที่หญ้าเต็มไปด้วยแมลงอินทรโคปะ และหอมด้วยต้นนีปะกับต้นอรชุน ช้างทั้งหลายเดินเที่ยวอยู่
4.28.42
नवाम्बुधाराहतकेसराणि
द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि।
कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि
नवानि हृष्टा भ्रमराः पिबन्ति ॥ ४.२८.४२ ॥
ผึ้งทั้งหลายดีใจ รีบละทิ้งดอกบัวที่เกสรถูกสายฝนใหม่ตี แล้วดูดน้ำหวานจากดอกกทัมพะสดใหม่ ทั้งเกสรและทั้งหมด
4.28.43
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा
वनेषु विक्रान्ततरा मृगेन्द्राः।
रम्या नगेन्द्राः निभृता नरेन्द्राः
प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः ॥ ४.२८.४३ ॥
ช้างตัวประเสริฐที่เมามัน โคตัวประเสริฐที่ชื่นบาน สิงโตที่กล้าหาญยิ่งในป่า ภูเขาอันงดงาม และกษัตริย์ผู้สงบนิ่ง ท้าวสุรินทร์ (พระอินทร์) ทรงเล่นกับเมฆฝน
4.28.44
मेघाः समुद्भूतसमुद्रनादा
महाजलौघैर्गगनावलम्बाः।
नदीस्तटाकानि सरांसि वापी-
र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति ॥ ४.२८.४४ ॥
เมฆคำรามดั่งเสียงมหาสมุทร ลอยค้างอยู่บนท้องฟ้า ด้วยกระแสน้ำมหาศาล พัดพาแม่น้ำ สระ ทะเลสาบ บ่อน้ำ และแผ่นดินทั้งหมดไปจนสิ้น
4.28.45
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति
प्रवान्ति वाताः समुदीर्णवेगाः।
प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं
नद्यो जलं विप्रतिपन्नमार्गाः ॥ ४.२८.४५ ॥
สายฝนตกลงมาอย่างรุนแรงและหนาแน่น ลมพัดแรงด้วยพลังที่ถาโถม แม่น้ำสูญเสียฝั่งและทางเดิน ไหลเชี่ยวอย่างรวดเร็วพาน้ำไปด้วย
4.28.46
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्राः
सुरेन्द्रदत्तैः पवनोपनीतैः।
घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना
रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति ॥ ४.२८.४६ ॥
ภูเขาอันประเสริฐดั่งกษัตริย์ที่มนุษย์ถวายน้ำอภิเษก ถูกชโลมด้วยหม้อน้ำจากเมฆที่พระอินทร์ประทาน และลมนำมา ดูราวกับจะแสดงความงามและความรุ่งเรืองของตนออกมา
4.28.47
घनोपगूढं गगनं न तारा
न भास्करो दर्शनमभ्युपैति।
नवैर्जलौघैर्धरणी वितृप्ता
तमोविलिप्ता न दिशः प्रकाशाः ॥ ४.२८.४७ ॥
ท้องฟ้าถูกเมฆหนาปกคลุม ทั้งดาวและพระอาทิตย์ก็ไม่ปรากฏให้เห็น แผ่นดินชุ่มฉ่ำด้วยกระแสน้ำใหม่ ทิศทั้งหลายถูกความมืดทาทับ จึงไม่สว่างไสว
4.28.48
महान्ति कूटानि महीधराणां
धाराविधौतान्यधिकं विभान्ति।
महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै-
र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः ॥ ४.२८.४८ ॥
ยอดเขาใหญ่ของภูเขาทั้งหลาย ถูกสายน้ำชะจนสะอาด ดูงดงามยิ่งนัก น้ำตกมหึมาของยอดเขาเหล่านั้นห้อยลง ดั่งสายสร้อยไข่มุก
4.28.49
शैलोपलप्रस्खलमानवेगाः
शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः।
गुहासु संनादितबर्हिणासु
हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति ॥ ४.२८.४९ ॥
น้ำตกอันมหึมาของภูเขาสูงสุด ไหลพลิ้วข้ามก้อนหินและศิลา ปรากฏในถ้ำที่มีนกยูงร้องก้อง ดูเหมือนสร้อยไข่มุกที่กระจัดกระจายออกไป
4.28.50
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाता
निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्।
मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो
महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते ॥ ४.२८.५० ॥
น้ำตกมหึมาของภูเขาไหลเชี่ยวอย่างรวดเร็ว ส่วนล่างของยอดเขาถูกชะจนสะอาด ตกลงมาดั่งสายสร้อยไข่มุก ดูเหมือนถูกพื้นโพรงถ้ำใหญ่ค้ำยันไว้
4.28.51
सुरतामर्दविच्छिन्नाः स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः।
पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधाराः समन्ततः ॥ ४.२८.५१ ॥
ดุจไข่มุกจากสร้อยคอของนางสวรรค์ ที่ขาดกระจายด้วยการบดขยี้ในยามรัก สายน้ำอันไม่มีใครเทียบได้ไหลหลั่งลงมาจากทุกทิศ รอบด้านทั่วไป
4.28.52
विलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः।
विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः ॥ ४.२८.५२ ॥
นกทั้งหลายกำลังลงเกาะ ดอกบัวกำลังหุบ และดอกมะลิกำลังบาน จึงรู้ได้ว่าพระอาทิตย์ตกดินแล้ว
4.28.53
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना पथ्येव वर्तते।
वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः ॥ ४.२८.५३ ॥
การเดินทัพของกษัตริย์หยุดลงแล้ว กองทัพยังคงอยู่บนทาง ศัตรูและเส้นทางต่างก็ถูกน้ำทำให้ราบเรียบเท่ากัน
4.28.54
मासि प्रौष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्।
अयमध्यायसमयः सामगानामुपस्थितः ॥ ४.२८.५४ ॥
ในเดือนประวัฏฐบท ถึงเวลาศึกษาพระเวทของพราหมณ์ทั้งหลายที่ประสงค์จะท่องเวท และเป็นเวลาของผู้ขับสามเวท
4.28.55
निवृत्तकर्मायतनो नूनं संचितसंचयः।
आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः ॥ ४.२८.५५ ॥
ภรตแห่งโกศล ผู้เป็นใหญ่ ได้เสร็จสิ้นพิธีกรรมและรวบรวมสิ่งของไว้แล้ว คงจะถึงเดือนอาษาฒีในบัดนี้เป็นแน่
4.28.56
नूनमापूर्यमाणायाः सरय्वा वर्धते रयः।
मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः ॥ ४.२८.५६ ॥
แม่น้ำสรยูที่กำลังเอ่อล้นคงไหลเชี่ยวขึ้น เมื่อเห็นเรากำลังมา มันคำรามดั่งเสียงของอโยธยา
4.28.57
इमाः स्फीतगुणा वर्षाः सुग्रीवः सुखमश्नुते।
विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः ॥ ४.२८.५७ ॥
สุครีพกำลังเพลิดเพลินกับฤดูฝนอันอุดมด้วยคุณงาม เขาได้ปราบศัตรูแล้ว พร้อมด้วยภรรยา และตั้งมั่นอยู่ในอาณาจักรอันยิ่งใหญ่
4.28.58
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्च महतश्च्युतः।
नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण ॥ ४.२८.५८ ॥
ส่วนเรา ภรรยาถูกพรากไป และตกจากอาณาจักรอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่พระลักษมณ์ เรากำลังจมลง เปียกชุ่มดั่งฝั่งแม่น้ำ
4.28.59
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः।
रावणश्च महाञ्छत्रुरपारः प्रतिभाति मे ॥ ४.२८.५९ ॥
ความโศกของเรากว้างใหญ่ ฤดูฝนข้ามได้ยากยิ่ง และศัตรูผู้ยิ่งใหญ่ คือราวณะ ปรากฏแก่เราว่าไร้ขอบเขต
4.28.60
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्।
प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किंचिदीरितम् ॥ ४.२८.६० ॥
เมื่อเห็นการเดินทางนี้และเส้นทางอันยากลำบากยิ่งนัก และแม้สุครีพจะก้มลงกราบ เราก็มิได้กล่าวสิ่งใดเลย
4.28.61
अपि चापि परिक्लिष्टं चिराद् दारैः समागतम्।
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद् वक्तुं नेच्छामि वानरम् ॥ ४.२८.६१ ॥
แม้เขาจะอ่อนล้าและเพิ่งได้กลับมาพบภรรยาหลังจากห่างกันนาน แต่เพราะภารกิจของข้าพเจ้าหนักหน่วงยิ่ง ข้าพเจ้าจึงไม่ประสงค์จะพูดกับวานรตนนั้น
4.28.62
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्।
उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः ॥ ४.२८.६२ ॥
สุครีพจะพักผ่อนด้วยตนเอง และเมื่อรู้ว่าเวลาได้มาถึงแล้ว ก็จะรู้จักบุญคุณนั้นเอง ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
4.28.63
तस्मात् कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण।
सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमभिकांक्षयन् ॥ ४.२८.६३ ॥
เพราะเหตุนั้น โอ้ ผู้มีลักษณะอันเป็นมงคล ข้าพเจ้าจึงยังคงอยู่ที่นี่ รอคอยเวลาที่เหมาะสม และปรารถนาความโปรดปรานของสุครีพและของแม่น้ำทั้งหลาย
4.28.64
उपकारेण वीरो हि प्रतीकारेण युज्यते।
अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः ॥ ४.२८.६४ ॥
วีรบุรุษย่อมถูกผูกพันด้วยการตอบแทนอุปการะด้วยอุปการะ ส่วนผู้ที่ไม่รู้คุณและไม่ตอบแทนอะไรเลยย่อมทำร้ายจิตใจของผู้มีคุณธรรม
4.28.65
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः
कृताञ्जलिस्तत् प्रतिपूज्य भाषितम्।
उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं
प्रदर्शयन् दर्शनमात्मनः शुभम् ॥ ४.२८.६५ ॥
ลักษมณ์ครั้นได้ฟังดังนี้แล้ว ก็ตั้งใจฟังอย่างแน่วแน่ ประนมมือ แสดงความเคารพต่อถ้อยคำนั้น แล้วกล่าวกับพระรามผู้มีรูปโฉมน่ารื่นรมย์ยิ่ง พลางแสดงรูปลักษณ์อันเป็นมงคลของตนให้ปรากฏ
4.28.66
यदुक्तमेतत् तव सर्वमीप्सितं
नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः।
शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्
जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः ॥ ४.२८.६६ ॥
โอ้ จอมนรา สิ่งที่พระองค์ปรารถนาทั้งหมดนั้น จอมวานรจะทำให้สำเร็จในไม่ช้า ขอพระองค์ทรงมั่นคงในการปราบศัตรู จงอดทนต่อฝนที่เทกระหน่ำนี้ และรอคอยฤดูใบไม้ร่วง