ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.28.1
स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च।
वसन् माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ ४.२८.१ ॥
ସେତେବେଳେ ବାଳୀକୁ ବଧ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ମାଲ୍ୟବାନ ପର୍ବତର ଢାଲରେ ବାସ କରୁଥିବା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.28.2
अयं स कालः सम्प्राप्तः समयोऽद्य जलागमः।
सम्पश्य त्वं नभो मेघैः संवृतं गिरिसंनिभैः ॥ ४.२८.२ ॥
ଦେଖ, ସେହି ସମୟ ଆସିଛି; ଆଜି ବର୍ଷା ଋତୁର ଆଗମନ। ପର୍ବତ ପରି ମେଘରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଆକାଶକୁ ଦେଖ।
4.28.3
नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः।
पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम् ॥ ४.२८.३ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣରେ ନଅ ମାସ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରର ରସ ପାନ କରି, ଆକାଶ ଅମୃତ ପରି ଜଳ ପ୍ରସବ କରେ।
4.28.4
शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपंक्तिभिः।
कुटजार्जुनमालाभिरलंकर्तुं दिवाकरः ॥ ४.२८.४ ॥
ମେଘର ସିଡ଼ି ପଙ୍କ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଚଢ଼ି, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସଜାଇବାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମର୍ଥ।
4.28.5
संध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वपि च पाण्डुभिः।
स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.५ ॥
ସନ୍ଧ୍ୟାରାଗରୁ ଉଠିଥିବା ତମ୍ବା ରଙ୍ଗ, ଧାର ଗୁଡ଼ିକରେ ପାଣ୍ଡୁର, ମସୃଣ ମେଘବସ୍ତ୍ରର ଫାଟ — ଆକାଶ ଯେମିତି ବନ୍ଧା ଘା ପରି।
4.28.6
मन्दमारुतिनिःश्वासं संध्याचन्दनरञ्जितम्।
आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.६ ॥
ମନ୍ଦ ପବନ ଯାହାର ନିଃଶ୍ୱାସ, ସନ୍ଧ୍ୟାର ଚନ୍ଦନରେ ରଞ୍ଜିତ, ପାଣ୍ଡୁର ମେଘ ସହିତ ଆକାଶ କାମାତୁର ପରି ଶୋଭେ।
4.28.7
एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता।
सीतेव शोकसंतप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति ॥ ४.२८.७ ॥
ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ନୂଆ ବର୍ଷାଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀ, ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତା ସୀତାଙ୍କ ପରି ଲୁହ ଢାଳୁଛି।
4.28.8
मेघोदरविनिर्मुक्ताः कर्पूरदलशीतलाः।
शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकगन्धिनः ॥ ४.२८.८ ॥
ମେଘର ଉଦରରୁ ଛୁଟିଥିବା, କର୍ପୂର ପତ୍ର ପରି ଶୀତଳ, କେତକୀ ସୁଗନ୍ଧ ଭରା ପବନ ଅଞ୍ଜଳିରେ ପିଇବା ପରି ଶୀତଳ।
4.28.9
एष फुल्लार्जुनः शैलः केतकैरभिवासितः।
सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते ॥ ४.२८.९ ॥
ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଫୁଟିଥିବା, କେତକୀ ଫୁଲରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏହି ପର୍ବତ, ଶତ୍ରୁ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପରି ଧାରାରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଛି।
4.28.10
मेघकृष्णाजिनधरा धारायज्ञोपवीतिनः।
मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः ॥ ४.२८.१० ॥
ମେଘରୂପୀ କଳା ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ଧାରାର ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧି, ପବନରେ ପୂରିତ ଗୁମ୍ଫା ସହ ବେଦପାଠ ସାରିଥିବା ଋଷିଙ୍କ ପରି ପର୍ବତ।
4.28.11
कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरभिताडितम्।
अन्तःस्तनितनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम् ॥ ४.२८.११ ॥
ସୁନା ପରି ବିଜୁଳି ଚାବୁକରେ ଯେମିତି ମରା ହୋଇଥିବା, ଭିତରେ ବଜ୍ରନାଦ ଥିବା, ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହୁଥିବା ଆକାଶ।
4.28.12
नीलमेघाश्रिता विद्युत् स्फुरन्ती प्रतिभाति मे।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी ॥ ४.२८.१२ ॥
ନୀଳ ମେଘରେ ଆଶ୍ରିତ ଚମକୁଥିବା ବିଜୁଳି ମୋତେ ରାବଣଙ୍କ କୋଳରେ ଦୀପ୍ତ ତପସ୍ବିନୀ ବୈଦେହୀ ପରି ଲାଗେ।
4.28.13
इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः।
अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः ॥ ४.२८.१३ ॥
ମନ୍ମଥପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପାଇଁ ହିତକର ଏହି ଦିଗସବୁ ଅବରୁଦ୍ଧ; ଘନ ମେଘରେ ଲିପ୍ତ ପରି, ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୁପ୍ତ ପରି।
4.28.14
क्वचिद् बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्।
कुटजान् पश्य सौमित्रे पुष्पितान् गिरिसानुषु।
मम शोकाभिभूतस्य कामसंदीपनान् स्थितान् ॥ ४.२८.१४ ॥
ସୌମିତ୍ରି, ଦେଖ; ବର୍ଷାଆଗମନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ଜଳକଣାରେ ଆବୃତ, ପର୍ବତ-ଢାଳରେ ଫୁଟିଥିବା କୁଟଜ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ। ଶୋକାଭିଭୂତ ମୋ ପାଇଁ ସେମାନେ କାମକୁ ଜାଳୁଥିବା ପରି ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.28.15
रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायु-
र्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः।
स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानां
प्रवासिनो यान्ति नराः स्वदेशान् ॥ ४.२८.१५ ॥
ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ପବନ ଶୀତଳ; ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଦୋଷର ବିସ୍ତାର ଥମିଛି। ରାଜାମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଅଟକିଛି; ପ୍ରବାସୀମାନେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି।
4.28.16
सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाः
प्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः।
अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषु
यानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति ॥ ४.२८.१६ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମାନସ ସରୋବରରେ ବାସ କରିବାକୁ ଲୋଭୀ ଚକ୍ରବାକମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହିତ ବାହାରି ଯାଇଛନ୍ତି। ନିରନ୍ତର ବର୍ଷାଜଳରେ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ପଥରେ ଯାନ ଚାଲେ ନାହିଁ।
4.28.17
क्वचित् प्रकाशं क्वचिदप्रकाशं
नभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।
क्वचित् क्वचित् पर्वतसंनिरुद्धं
रूपं यथा शान्तमहार्णवस्य ॥ ४.२८.१७ ॥
ଆକାଶ କେଉଁଠି ଆଲୋକିତ, କେଉଁଠି ଅପ୍ରକାଶିତ; ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ମେଘରେ ତାହା ଶୋଭିତ। କେଉଁଠି ପର୍ବତରେ ଅବରୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ ମହାସାଗରର ରୂପ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
4.28.18
व्यामिश्रितं सर्जकदम्बपुष्पै-
र्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्।
मयूरकेकाभिरनुप्रयातं
शैलापगाः शीघ्रतरं वहन्ति ॥ ४.२८.१८ ॥
ସର୍ଜ ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ସହ ମିଶି, ପର୍ବତୀୟ ଧାତୁରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇଥିବା ନୂଆ ଜଳ ବହି, ମୟୂରର କେକାରବ ସହ ପର୍ବତ ନଦୀ ଅତି ବେଗରେ ବହୁଛି।
4.28.19
रसाकुलं षट्पदसंनिकाशं
प्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्।
अनेकवर्णं पवनावधूतं
भूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम् ॥ ४.२८.१९ ॥
ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭ୍ରମର ପରି କଳା ଜାମ ଫଳ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ଖିଆଯାଉଛି; ଅନେକ ରଙ୍ଗର, ପବନରେ ହଲିଥିବା, ପାଚିଲା ଆମ୍ବ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛି।
4.28.20
विद्युत्पताकाः सबलाकमालाः
शैलेन्द्रकूटाकृतिसंनिकाशाः।
गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादा
मत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः ॥ ४.२८.२० ॥
ବିଜୁଳି ଯାହାର ପତାକା, ବଗ ମାଳା ସହ, ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ଶିଖର ପରି ଆକୃତିର ମେଘ ଉଚ୍ଚ ନାଦରେ ଗର୍ଜୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମତ୍ତ ଗଜରାଜ।
4.28.21
वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानि
प्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि।
वनानि निर्वृष्टबलाहकानि
पश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति ॥ ४.२८.२१ ॥
ବର୍ଷାଜଳରେ ପୋଷିତ ତୃଣଭୂମି, ମୟୂରମାନେ ଉତ୍ସବରେ ନାଚୁଥିବା, ମେଘ ବର୍ଷି ସାରିଥିବା ବନକୁ ଦେଖ; ଅପରାହ୍ନରେ ସେମାନେ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି।
4.28.22
समुद्वहन्तः सलिलातिभारं
बलाकिनो वारिधरा नदन्तः।
महत्सु शृङ्गेषु महीधराणां
विश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति ॥ ४.२८.२२ ॥
ଜଳର ଅତି ଭାର ବହି, ବଗ ସହିତ, ଗର୍ଜୁଥିବା ମେଘମାନେ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବାରମ୍ବାର ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ପୁଣି ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
4.28.23
मेघाभिकामा परिसम्पतन्ती
सम्मोदिता भाति बलाकपंक्तिः।
वातावधूता वरपौण्डरीकी
लम्बेव माला रुचिराम्बरस्य ॥ ४.२८.२३ ॥
ମେଘକୁ ଇଚ୍ଛାକରି ଚାରିଦିଗରେ ଉଡ଼ୁଥିବା, ଆନନ୍ଦିତ ବଗୁଲିଙ୍କ ସାରି ବାୟୁରେ ଦୋହଲାଯାଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧଳା ପଦ୍ମର ଆକାଶର ସୁନ୍ଦର ଝୁଲୁଥିବା ମାଳା ପରି ଶୋଭେ।
4.28.24
बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेन
विभाति भूमिर्नवशाद्वलेन।
गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेण
नारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन ॥ ४.२८.२४ ॥
ନୂଆ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ କୀଟରେ ଚିତ୍ରିତ ଏବଂ ନୂଆ ସବୁଜ ଘାସରେ ଆବୃତ ଭୂମି, ତୋତା ପରି ସବୁଜ ରଙ୍ଗର, ଶରୀରରେ ଲାଗିଥିବା, ଲାଖାରସରେ ସିଞ୍ଚିତ କମ୍ବଳ ଓଢ଼ିଥିବା ନାରୀ ପରି ଶୋଭେ।
4.28.25
निद्रा शनैः केशवमभ्युपैति
द्रुतं नदी सागरमभ्युपैति।
हृष्टा बलाका घनमभ्युपैति
कान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति ॥ ४.२८.२५ ॥
ନିଦ୍ରା ଧୀରେ ଧୀରେ କେଶବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସେ; ନଦୀ ଶୀଘ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ; ଆନନ୍ଦିତ ବଗୁଲି ମେଘ ପାଖକୁ ଯାଏ; କାମନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣା ପ୍ରିୟା ନିଜ ପ୍ରିୟତମ ପାଖକୁ ଯାଏ।
4.28.26
जाता वनान्ताः शिखिसुप्रनृत्ता
जाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः।
जाता वृषा गोषु समानकामा
जाता मही सस्यवनाभिरामा ॥ ४.२८.२६ ॥
ବନର ଅନ୍ତରେ ମୟୂର ସୁନ୍ଦର ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି; କଦମ୍ବ ଗଛ ଜନ୍ମିଛି, ଯାହାର ଡାଳରେ କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଅଛି; ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଷଣ୍ଢମାନେ ସମାନ କାମନାଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଫସଲ ଓ ବନରେ ପୃଥିବୀ ମନୋରମ ହୋଇଛି।
4.28.27
वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्ति
ध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति।
नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताः
प्रियाविहीनाः शिखिनः प्लवंगमाः ॥ ४.२८.२७ ॥
ନଦୀ ବହେ, ମେଘ ବର୍ଷେ, ଗର୍ଜେ, ଚମକେ; ମଦମତ୍ତ ହାତୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ନାଚନ୍ତି, ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ବନର ଅନ୍ତରେ ମୟୂର ଓ ବାନର ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିହୀନ ଅଛନ୍ତି।
4.28.28
प्रहर्षिताः केतकिपुष्पगन्ध-
माघ्राय मत्ता वननिर्झरेषु।
प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्राः
सार्धं मयूरैः समदा नदन्ति ॥ ४.२८.२८ ॥
କେତକୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରି ହର୍ଷିତ ଓ ମତ୍ତ ହୋଇ, ବନ ନିର୍ଝରରେ ପତନ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଗଜେନ୍ଦ୍ରମାନେ ମୟୂରମାନଙ୍କ ସହ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି।
4.28.29
धारानिपातैरभिहन्यमानाः
कदम्बशाखासु विलम्बमानाः।
क्षणार्जितं पुष्परसावगाढं
शनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति ॥ ४.२८.२९ ॥
ବର୍ଷାଧାରର ଆଘାତରେ କଦମ୍ବ ଡାଳରେ ଝୁଲୁଥିବା, କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ପାଇଥିବା ପୁଷ୍ପରସରେ ଡୁବିଥିବା ଭ୍ରମରମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜର ମଦ ଛାଡନ୍ତି।
4.28.30
अङ्गारचूर्णोत्करसंनिकाशैः
फलैः सुपर्याप्तरसैः समृद्धैः।
जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखा
निपीयमाना इव षट्पदौघैः ॥ ४.२८.३० ॥
ଅଙ୍ଗାରଚୂର୍ଣ୍ଣ ରାଶି ପରି, ରସପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଚିଲା ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଜାମୁ ଗଛର ଡାଳ ଭ୍ରମରଦଳ ଦ୍ୱାରା ପାନ କରାଯାଉଥିବା ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି।
4.28.31
तडित्पताकाभिरलंकृताना-
मुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्।
विभान्ति रूपाणि बलाहकानां
रणोत्सुकानामिव वारणानाम् ॥ ४.२८.३१ ॥
ବିଦ୍ୟୁତ ପତାକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଗମ୍ଭୀର ମହାଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମେଘମାନଙ୍କର ରୂପ ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସୁକ ହାତୀମାନଙ୍କ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି।
4.28.32
मार्गानुगः शैलवनानुसारी
सम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य।
युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्की
मत्तो गजेन्द्रः प्रतिसंनिवृत्तः ॥ ४.२८.३२ ॥
ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ପର୍ବତ ବନରେ ବୁଲି, ମେଘଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଯାତ୍ରା କରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧାଭିଳାଷୀ, ପ୍ରତିଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଅଛି ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରୁଥିବା ମତ୍ତ ଗଜେନ୍ଦ୍ର ଫେରିଯାଏ।
4.28.33
क्वचित् प्रगीता इव षट्पदौघैः
क्वचित् प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः।
क्वचित् प्रमत्ता इव वारणेन्द्रै-
र्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः ॥ ४.२८.३३ ॥
କେବେ ଭ୍ରମରଦଳ ଗାଇଥିବା ପରି, କେବେ ମୟୂର ନାଚିଥିବା ପରି, କେବେ ମତ୍ତ ଗଜରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରି — ଅନେକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଥିବା ବନର ଧାରସବୁ ଶୋଭାପାଉଛନ୍ତି।
4.28.34
कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्या
वनान्तभूमिर्मधुवारिपूर्णा।
मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तै-
रापानभूमिप्रतिमा विभाति ॥ ४.२८.३४ ॥
କଦମ୍ବ, ସର୍ଜ, ଅର୍ଜୁନ ଓ କୋମଳ ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁଜଳରେ ଭରା ବନଭୂମି, ମତ୍ତ ମୟୂରଙ୍କ ଉଚ୍ଛଳ ନୃତ୍ୟରେ ମଦ୍ୟଶାଳା ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି।
4.28.35
मुक्तासमाभं सलिलं पतद् वै
सुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्।
हृष्टा विवर्णच्छदना विहंगाः
सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति ॥ ४.२८.३५ ॥
ମୁକୁତା ପରି ଅତି ନିର୍ମଳ ଜଳ ପଡ଼ି ପତ୍ର-ପୁଟରେ ଲାଗିଛି; ତୃଷିତ, ହୃଷ୍ଟ, ମଳିନ ପକ୍ଷବିଶିଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତ ସେହି ଜଳ ପାନ କରୁଛନ୍ତି।
4.28.36
षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानं
प्लवंगमोदीरितकण्ठतालम्।
आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३६ ॥
ଭ୍ରମରଙ୍କ ତନ୍ତ୍ରୀ ପରି ମଧୁର ନାମବିଶିଷ୍ଟ, ବାନରଙ୍କ କଣ୍ଠ-ତାଳରେ ଉଚ୍ଚାରିତ, ମେଘମୃଦଙ୍ଗ ନାଦରେ ପ୍ରକଟିତ — ବନରେ ଯେପରି ସଙ୍ଗୀତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
4.28.37
क्वचित् प्रनृत्तैः क्वचिदुन्नदद्भिः
क्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः।
व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरै-
र्वनेषु संगीतमिव प्रवृत्तम् ॥ ४.२८.३७ ॥
କେବେ ନାଚୁଥିବା, କେବେ ଗର୍ଜୁଥିବା, କେବେ ଗଛ ଡାଳରେ ବସିଥିବା ଶରୀରବିଶିଷ୍ଟ, ଦୀର୍ଘ ପୁଚ୍ଛ-ପର ଅଳଙ୍କାର ପରି ଧରିଥିବା ମୟୂରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନରେ ଯେପରି ସଙ୍ଗୀତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
4.28.38
स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धा
विहाय निद्रां चिरसंनिरुद्धाम्।
अनेकरूपाकृतिवर्णनादा
नवाम्बुधाराभिहता नदन्ति ॥ ४.२८.३८ ॥
ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଜାଗ୍ରତ ବାନରମାନେ, ଦୀର୍ଘକାଳ ରୋକାଯାଇଥିବା ନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନେକ ରୂପ, ଆକୃତି, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇ, ନୂଆ ବର୍ଷାଧାରାରେ ଆହତ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି।
4.28.39
नद्यः समुद्वाहितचक्रवाका-
स्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा।
दृप्ता नवप्रावृतपूर्णभोगा-
दृतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति ॥ ४.२८.३९ ॥
ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭସାଇ ନେଇ, ଭଗ୍ନ କୂଳଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି, ନୂଆ ବର୍ଷାଋତୁର ସମୃଦ୍ଧିରେ ଗର୍ବିତ ନଦୀମାନେ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ (ସମୁଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଯାଆନ୍ତି।
4.28.40
नीलेषु नीला नववारिपूर्णा
मेघेषु मेघाः प्रतिभान्ति सक्ताः।
दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाः
शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः ॥ ४.२८.४० ॥
କଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂଆ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳା ମେଘ; ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ମେଘ ଶୋଭା ପାଏ; ଦାବାନଳରେ ଦଗ୍ଧ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୂଳ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଠିଆ ପର୍ବତ ପରି, ଦାବାନଳରେ ଦଗ୍ଧ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
4.28.41
प्रमत्तसंनादितबर्हिणानि
सशक्रगोपाकुलशाद्वलानि।
चरन्ति नीपार्जुनवासितानि
गजाः सुरम्याणि वनान्तराणि ॥ ४.२८.४१ ॥
ଯେଉଁଠି ମତ୍ତ ମୟୂର ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଡାକନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ କୀଟରେ ଭରା ତୃଣଭୂମି ଅଛି, ନୀପ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛର ସୁଗନ୍ଧରେ ସୁବାସିତ ସେହି ସୁନ୍ଦର ବନାଞ୍ଚଳରେ ହାତୀମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
4.28.42
नवाम्बुधाराहतकेसराणि
द्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि।
कदम्बपुष्पाणि सकेसराणि
नवानि हृष्टा भ्रमराः पिबन्ति ॥ ४.२८.४२ ॥
ନୂଆ ଜଳଧାରାରେ କେଶର ଆହତ ପଦ୍ମମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ହର୍ଷିତ ଭ୍ରମରମାନେ କେଶର ସହିତ ନୂଆ କଦମ୍ବ ଫୁଲର ମଧୁ ପାନ କରନ୍ତି।
4.28.43
मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रा
वनेषु विक्रान्ततरा मृगेन्द्राः।
रम्या नगेन्द्राः निभृता नरेन्द्राः
प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः ॥ ४.२८.४३ ॥
ମଦମତ୍ତ ଗଜରାଜ, ଆନନ୍ଦିତ ବୃଷଭ, ବନରେ ଅଧିକ ପରାକ୍ରମୀ ସିଂହ, ରମ୍ୟ ପର୍ବତ, ଶାନ୍ତ ରାଜାମାନେ — ମେଘମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁରେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।
4.28.44
मेघाः समुद्भूतसमुद्रनादा
महाजलौघैर्गगनावलम्बाः।
नदीस्तटाकानि सरांसि वापी-
र्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति ॥ ४.२८.४४ ॥
ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଜନ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମେଘମାନେ ଆକାଶରେ ଝୁଲି ରହିଛନ୍ତି; ମହାଜଳଧାରାରେ ସେମାନେ ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, କୂଅ ଏବଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଭସାଇ ନେଉଛନ୍ତି।
4.28.45
वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्ति
प्रवान्ति वाताः समुदीर्णवेगाः।
प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रं
नद्यो जलं विप्रतिपन्नमार्गाः ॥ ४.२८.४५ ॥
ବର୍ଷାର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ପ୍ରଚୁର ଜଳଧାରା ପଡ଼ୁଛି; ଉଚ୍ଛୁସିତ ବେଗରେ ପବନ ବହୁଛି; କୂଳ ହରାଇଥିବା ନଦୀମାନେ ପଥ ଭୁଲି ଶୀଘ୍ର ଜଳ ବହାଉଛନ୍ତି।
4.28.46
नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्राः
सुरेन्द्रदत्तैः पवनोपनीतैः।
घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमाना
रूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति ॥ ४.२८.४६ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ପରି, ସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦତ୍ତ ଓ ପବନ ଆଣିଥିବା ମେଘଜଳକୁମ୍ଭରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେମିତି ନିଜର ରୂପ ଓ ଶୋଭା ଦେଖାଉଛନ୍ତି।
4.28.47
घनोपगूढं गगनं न तारा
न भास्करो दर्शनमभ्युपैति।
नवैर्जलौघैर्धरणी वितृप्ता
तमोविलिप्ता न दिशः प्रकाशाः ॥ ४.२८.४७ ॥
ଘନ ମେଘରେ ଢଙ୍କା ଆକାଶରେ ନା ତାରା ଦେଖାଯାଉଛି, ନା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳୁଛି; ନୂଆ ଜଳଧାରାରେ ପୃଥିବୀ ତୃପ୍ତ ହୋଇଛି, ଅନ୍ଧକାରରେ ଲିପ୍ତ ଦିଗମାନ ଆଲୋକିତ ନୁହନ୍ତି।
4.28.48
महान्ति कूटानि महीधराणां
धाराविधौतान्यधिकं विभान्ति।
महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातै-
र्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः ॥ ४.२८.४८ ॥
ପର୍ବତମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଧାରାରେ ଧୋଇ ହୋଇ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ବିଶାଳ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବମାନ ମୁକ୍ତା-ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
4.28.49
शैलोपलप्रस्खलमानवेगाः
शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः।
गुहासु संनादितबर्हिणासु
हारा विकीर्यन्त इवावभान्ति ॥ ४.२८.४९ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ପଥର ଉପରେ ପଛୁଆ ହୋଇ ବେଗରେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି; ମୟୂର ଡାକୁଥିବା ଗୁମ୍ଫାରେ ସେମାନେ ଛଡ଼ା ହାର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
4.28.50
शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाता
निर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्।
मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तो
महागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते ॥ ४.२८.५० ॥
ପର୍ବତମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ଶୀଘ୍ର ବେଗରେ ପ୍ରବାହିତ; ଶିଖରର ତଳଭାଗ ଧୋଇ ହୋଇଛି। ମୁକ୍ତା-ମାଳା ପରି ପଡ଼ୁଥିବା ସେଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଗୁମ୍ଫାର ତଳଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଧରା ଯାଉଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
4.28.51
सुरतामर्दविच्छिन्नाः स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः।
पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधाराः समन्ततः ॥ ४.२८.५१ ॥
ସ୍ୱର୍ଗ-ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସୁରତ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଛିଣ୍ଡିଥିବା ହାରର ମୁକ୍ତା ପରି ଅତୁଳନୀୟ ଜଳଧାରା ସବୁ ଦିଗରେ ପଡ଼ୁଛି।
4.28.52
विलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः।
विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः ॥ ४.२८.५२ ॥
ପକ୍ଷୀମାନେ ଲୀନ ହେଉଛନ୍ତି, ପଦ୍ମ ମୁଦୁଛି ଏବଂ ମାଳତୀ ବିକଶିତ ହେଉଛି; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.28.53
वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना पथ्येव वर्तते।
वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः ॥ ४.२८.५३ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ ହୋଇଛି; ସେନା ଯେପରି ପଥରେ ରହିଛି। ବୈର ଓ ପଥ ଉଭୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସମାନ କରାଯାଇଛି।
4.28.54
मासि प्रौष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्।
अयमध्यायसमयः सामगानामुपस्थितः ॥ ४.२८.५४ ॥
ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ ମାସରେ ବେଦ ପାଠ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଏବଂ ସାମଗାୟକମାନଙ୍କର ଅଧ୍ୟୟନ ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
4.28.55
निवृत्तकर्मायतनो नूनं संचितसंचयः।
आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः ॥ ४.२८.५५ ॥
ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି ଓ ସଂଚୟ ସଂଗ୍ରହ କରି କୋଶଳାଧିପତି ଭରତ ନିଶ୍ଚୟ ଆଷାଢ଼ି ମାସରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
4.28.56
नूनमापूर्यमाणायाः सरय्वा वर्धते रयः।
मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः ॥ ४.२८.५६ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଫୁଲି ଉଠୁଥିବା ସରଯୂର ପ୍ରବାହ ବଢ଼ୁଛି; ମୋତେ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଅଯୋଧ୍ୟାର ଧ୍ୱନି ପରି ଏହା ଗର୍ଜୁଛି।
4.28.57
इमाः स्फीतगुणा वर्षाः सुग्रीवः सुखमश्नुते।
विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः ॥ ४.२८.५७ ॥
ଏହି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ବର୍ଷାଋତୁକୁ ସୁଗ୍ରୀବ ସୁଖରେ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରି, ପତ୍ନୀ ସହିତ, ମହାନ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ।
4.28.58
अहं तु हृतदारश्च राज्याच्च महतश्च्युतः।
नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण ॥ ४.२८.५८ ॥
ମାତ୍ର ମୁଁ, ପତ୍ନୀ ହରଣ ହୋଇ ଓ ମହାନ ରାଜ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନଦୀକୂଳ ପରି ଭିଜି ଧସି ପଡ଼ୁଛି।
4.28.59
शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः।
रावणश्च महाञ्छत्रुरपारः प्रतिभाति मे ॥ ४.२८.५९ ॥
ମୋ ଶୋକ ବିଶାଳ; ବର୍ଷାଋତୁ ପାର ହେବା ଅତି କଠିନ; ମହାଶତ୍ରୁ ରାବଣ ମୋତେ ଅପାର ଲାଗୁଛି।
4.28.60
अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्।
प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किंचिदीरितम् ॥ ४.२८.६० ॥
ଏହି ପଥଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ଦେଖି ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରଣତ ହେଲାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କିଛି କହି ନାହିଁ।
4.28.61
अपि चापि परिक्लिष्टं चिराद् दारैः समागतम्।
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद् वक्तुं नेच्छामि वानरम् ॥ ४.२८.६१ ॥
ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ସେହି ବାନରକୁ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ହେତୁ, ମୁଁ କିଛି କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
4.28.62
स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्।
उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः ॥ ४.२८.६२ ॥
ସେ ନିଜେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ, ସମୟ ଆସିଛି ଜାଣି, ଉପକାର ମଧ୍ୟ ବୁଝିବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
4.28.63
तस्मात् कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण।
सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमभिकांक्षयन् ॥ ४.२८.६३ ॥
ତେଣୁ, ହେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ, ସମୟର ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି।
4.28.64
उपकारेण वीरो हि प्रतीकारेण युज्यते।
अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः ॥ ४.२८.६४ ॥
ବୀର ଉପକାରର ପ୍ରତିଦାନ ପ୍ରତ୍ୟୁପକାରରେ ହିଁ ଦିଏ; ଅକୃତଜ୍ଞ, ଯେ ପ୍ରତିଦାନ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମନକୁ ଆଘାତ କରେ।
4.28.65
अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणः
कृताञ्जलिस्तत् प्रतिपूज्य भाषितम्।
उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं
प्रदर्शयन् दर्शनमात्मनः शुभम् ॥ ४.२८.६५ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ, କର ଯୋଡ଼ି ସେ କଥାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନିଜର ଶୁଭ ରୂପ ଦେଖାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ ଦର୍ଶନ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.28.66
यदुक्तमेतत् तव सर्वमीप्सितं
नरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः।
शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्
जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः ॥ ४.२८.६६ ॥
ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର! ଆପଣ ଯାହା ଚାହିଁଥିଲେ ସେ ସବୁ ବାନରେଶ୍ୱର ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିବେ। ଶତ୍ରୁ ନିଗ୍ରହରେ ଦୃଢ଼ ଆପଣ ଏହି ବର୍ଷାର ଜଳପ୍ରପାତକୁ ସହ୍ୟ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଶରତ୍ କାଳକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।