Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 4.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.29.1
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्।
सारसाकुलसंघुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम् ॥ ४.२९.१ ॥
Al contemplar el cielo limpio, del que se habían ido el relámpago y las nubes, lleno de grullas y resonante, untado de hermosa claridad lunar.
4.29.2
समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसंग्रहम्।
अत्यर्थं चासतां मार्गमेकान्तगतमानसम् ॥ ४.२९.२ ॥
Sugrīva, cuyos asuntos habían prosperado, lento en acumular dharma y riqueza, y cuya mente se había entregado por completo al camino de los malvados.
4.29.3
निवृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।
प्राप्तवन्तमभिप्रेतान् सर्वानेव मनोरथान् ॥ ४.२९.३ ॥
cuya tarea había terminado y cuyos fines se habían cumplido, que siempre se deleitaba con mujeres y había obtenido todos los deseos que anhelaba.
4.29.4
स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।
विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम् ॥ ४.२९.४ ॥
que día y noche se recreaba con su amada esposa y con Tārā, a quien tanto anhelaba; satisfecho y libre de aflicción.
4.29.5
क्रीडन्तमिव देवेशं गन्धर्वाप्सरसां गणैः।
मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम् ॥ ४.२९.५ ॥
como si el señor de los dioses jugara con grupos de gandharvas y apsaras; quien había confiado sus asuntos a sus ministros y no vigilaba a sus ministros.
4.29.6
उच्छिन्नराज्यसंदेहं कामवृत्तमिव स्थितम्।
निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित् ॥ ४.२९.६ ॥
sin duda alguna sobre su reino, permaneciendo como quien vive según el deseo. De propósito firme, conocedor de la verdad de los asuntos y de los deberes particulares del tiempo.
4.29.7
प्रसाद्य वाक्यैर्विविधैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।
वाक्यविद् वाक्यतत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः ॥ ४.२९.७ ॥
Hanumān, hijo del dios del Viento y diestro en la palabra, apaciguó con diversos discursos agradables y razonados al señor de los monos, conocedor del verdadero sentido de las palabras.
4.29.8
हितं तथ्यं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।
प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम् ॥ ४.२९.८ ॥
Aquel discurso era beneficioso, verdadero y saludable; contenía la política de la conciliación, el dharma y el provecho, estaba unido a afecto y buena voluntad, y encerraba una resolución fundada en la confianza.
4.29.9
हरीश्वरमुपागम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्।
राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्धिता ॥ ४.२९.९ ॥
Hanumān se acercó al señor de los monos y dijo estas palabras: «Se ha obtenido el reino y también la fama; la fortuna de la familia ha crecido.»
4.29.10
मित्राणां संग्रहः शेषस्तद् भवान् कर्तुमर्हति।
यो हि मित्रेषु कालज्ञः सततं साधु वर्तते ॥ ४.२९.१० ॥
Reunir a los amigos queda por hacer, y por eso vuestra excelencia debe hacerlo. Pues quien, conociendo el momento oportuno, siempre se comporta bien con sus amigos—
4.29.11
तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चापि वर्धते।
यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप।
समान्येतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते ॥ ४.२९.११ ॥
Aquel cuyo tesoro, ejército, amigos y propio ser prosperan por igual, ve crecer también su reino, su fama y su poder; oh rey, tal hombre disfruta de un gran reino.
4.29.12
तद् भवान् वृत्तसम्पन्नः स्थितः पथि निरत्यये।
मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत् कर्तुमर्हति ॥ ४.२९.१२ ॥
Por tanto, vuestra excelencia, dotado de buena conducta y firme en el camino inquebrantable, debe cumplir debidamente el propósito ya expuesto en favor de los amigos.
4.29.13
संत्यज्य सर्वकर्माणि मित्रार्थे यो न वर्तते।
सम्भ्रमाद् विकृतोत्साहः सोऽनर्थैर्नावरुध्यते ॥ ४.२९.१३ ॥
Quien, abandonando todas las tareas, no se dedica a la causa de su amigo, y cuyo ardor se quiebra por la agitación, queda atrapado por las desgracias.
4.29.14
यो हि कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते।
स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते ॥ ४.२९.१४ ॥
Quien se dedica a los asuntos de un amigo cuando el tiempo ya ha pasado, aunque logre grandes fines, no queda unido al interés de su amigo.
4.29.15
तदिदं मित्रकार्यं नः कालातीतमरिंदम।
क्रियतां राघवस्यैतद् वैदेह्याः परिमार्गणम् ॥ ४.२९.१५ ॥
Por tanto, esta tarea de nuestro amigo ya ha pasado su tiempo. Oh domador de enemigos, que se lleve a cabo ahora la búsqueda de Vaidehī por Rāghava.
4.29.16
न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित्।
त्वरमाणोऽपि स प्राज्ञस्तव राजन् वशानुगः ॥ ४.२९.१६ ॥
Y aquel sabio que conoce el tiempo, oh rey, aunque se apresure, no te informa de que el tiempo ha pasado; es alguien que sigue tu voluntad.
4.29.17
कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः।
अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः ॥ ४.२९.१७ ॥
Rāghava es la causa de la prosperidad de su linaje y un aliado de larga data; su poder es incalculable, y él mismo es incomparable en virtudes.
4.29.18
तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव।
हरीश्वर कपिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि ॥ ४.२९.१८ ॥
Cumple su tarea, pues él ya cumplió la tuya. Oh señor de los monos, debes dar órdenes a los mejores de los monos.
4.29.19
नहि तावद् भवेत् कालो व्यतीतश्चोदनादृते।
चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत् कालव्यतिक्रमः ॥ ४.२९.१९ ॥
Hasta ahora no ha pasado tiempo sin tu incitación; sólo puede haber retraso en una tarea que ha sido impulsada.
4.29.20
अकर्तुरपि कार्यस्य भवान् कर्ता हरीश्वर।
किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च वधेन च ॥ ४.२९.२० ॥
Señor de los monos, incluso una tarea que no realizaste, tú la harás. ¡Cuánto más, para quien te devuelve tu reino y tu muerte!
4.29.21
शक्तिमानतिविक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर।
कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किं नु सज्जसे ॥ ४.२९.२१ ॥
Señor de las huestes de monos y osos, eres poderoso y muy valiente. ¿Por qué vacilas en cumplir la orden que complacería al hijo de Daśaratha?
4.29.22
कामं खलु शरैः शक्तः सुरासुरमहोरगान्।
वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञामवेक्षते ॥ ४.२९.२२ ॥
Ciertamente, el hijo de Daśaratha es capaz con sus flechas de dominar incluso a las grandes serpientes de dioses y demonios, pero espera a ver cumplida tu promesa.
4.29.23
प्राणत्यागाविशंकेन कृतं तेन महत् प्रियम्।
तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे ॥ ४.२९.२३ ॥
Aunque temiendo perder la vida, él te ha hecho un gran servicio. Por él buscaremos a Vaidehī en la tierra e incluso en el cielo.
4.29.24
देवदानवगन्धर्वा असुराः समरुद्गणाः।
न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमिव राक्षसाः ॥ ४.२९.२४ ॥
Ni dioses, danavas, gandharvas, asuras, ni las huestes de los Marutas, ni siquiera los yakṣas podrían infundirle temor; ¿qué podrían hacer entonces los rākṣasas?
4.29.25
तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रतिकृतस्तथा।
रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम् ॥ ४.२९.२५ ॥
Así pues, debes hacer, oh señor de los pingas, con todo tu ser, lo que es grato a Rāma, el poderoso, quien antes te correspondió de la misma manera.
4.29.26
नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे।
कस्यचित् सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया ॥ ४.२९.२६ ॥
Oh señor de los monos, por tu mandato, nuestro avance no es detenido por nadie: ni abajo en la tierra, ni en las aguas, ni arriba en el cielo.
4.29.27
तदाज्ञापय कः किं ते कुतो वापि व्यवस्यतु।
हरयो ह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ ॥ ४.२९.२७ ॥
Ordena, pues, quién ha de hacer qué y desde dónde. Oh sin falta, tus monos son invencibles aun ante decenas de millones.
4.29.28
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा काले साधु निरूपितम्।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम् ॥ ४.२९.२८ ॥
Habiendo oído su palabra, bien dicha en el momento oportuno, Sugrīva, dotado de valor, tomó una resolución excelente.
4.29.29
संदिदेशातिमतिमान् नीलं नित्यकृतोद्यमम्।
दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसंग्रहे ॥ ४.२९.२९ ॥
El muy sabio Sugrīva encomendó a Nīla, siempre diligente, reunir a todos los ejércitos desde todas las direcciones.
4.29.30
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः।
समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्र्ये ण तथा कुरु ॥ ४.२९.३० ॥
Para que todo mi ejército y los jefes de tropas acudan todos juntos sin demora, oh general, hazlo así.
4.29.31
ये त्वन्तपालाः प्लवगाः शीघ्रगा व्यवसायिनः।
समानयन्तु ते शीघ्रं त्वरिताः शासनान्मम।
स्वयं चानन्तरं कार्यं भवानेवानुपश्यतु ॥ ४.२९.३१ ॥
Que los monos guardianes de las fronteras, veloces y decididos, reúnan a todos con prontitud y empeño según mi orden; y después supervisa tú mismo la tarea.
4.29.32
त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयादिह वानरः।
तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा ॥ ४.२९.३२ ॥
El mono que llegue aquí después de tres o cinco noches recibirá como castigo la muerte; en este asunto no cabe deliberación.
4.29.33
हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदो
भवान् ममाज्ञामधिकृत्य निश्चितम्।
विधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान् ॥ ४.२९.३३ ॥
Ve con Aṅgada a los monos ancianos y cumple firmemente mi orden. Dicho esto, el valeroso entró en su morada.