વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.29.1
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम्।
सारसाकुलसंघुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम् ॥ ४.२९.१ ॥
વીજળી અને વાદળો જતાં રહેલા નિર્મળ આકાશને જોઈને, સારસ પક્ષીઓથી ભરેલું અને ગાજતું, સુંદર ચાંદનીથી લેપાયેલું.
4.29.2
समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसंग्रहम्।
अत्यर्थं चासतां मार्गमेकान्तगतमानसम् ॥ ४.२९.२ ॥
કાર્યો સફળ થયેલો સુગ્રીવ; ધર્મ અને અર્થના સંચયમાં શિથિલ; દુષ્ટોના માર્ગમાં જ જેનું મન સંપૂર્ણ લીન હતું.
4.29.3
निवृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा।
प्राप्तवन्तमभिप्रेतान् सर्वानेव मनोरथान् ॥ ४.२९.३ ॥
કાર્ય પૂર્ણ થયેલો, ઉદ્દેશ સિદ્ધ થયેલો, હંમેશાં સ્ત્રીઓમાં રમતો, ઇચ્છિત સર્વ મનોરથો પામેલો.
4.29.4
स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम्।
विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम् ॥ ४.२९.४ ॥
પોતાની પ્રિય પત્ની અને અતિ ઇચ્છિત તારા સાથે રાત-દિવસ વિહરતો, કૃતાર્થ, ચિંતારહિત.
4.29.5
क्रीडन्तमिव देवेशं गन्धर्वाप्सरसां गणैः।
मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम् ॥ ४.२९.५ ॥
દેવરાજ જાણે ગંધર્વ-અપ્સરાઓના સમૂહો સાથે ક્રીડા કરતા હોય; જે પોતાનાં કાર્યો મંત્રીઓને સોંપી મંત્રીઓની દેખરેખ ન રાખતો.
4.29.6
उच्छिन्नराज्यसंदेहं कामवृत्तमिव स्थितम्।
निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित् ॥ ४.२९.६ ॥
રાજ્ય વિશે સંદેહ વિનાનો, કામનાને અનુસરીને જીવતા જેવો ઊભેલો. સ્થિર ઉદ્દેશવાળો, કાર્યના તત્ત્વને જાણનારો, કાળધર્મના વિશેષોને સમજનારો.
4.29.7
प्रसाद्य वाक्यैर्विविधैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः।
वाक्यविद् वाक्यतत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः ॥ ४.२९.७ ॥
વાણીમાં કુશળ મારુતિપુત્ર હનુમાને, વાણીના તત્ત્વને જાણનાર વાનરરાજને અનેક પ્રકારના, યુક્તિયુક્ત અને મનોહર વચનોથી પ્રસન્ન કર્યા.
4.29.8
हितं तथ्यं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत्।
प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम् ॥ ४.२९.८ ॥
તે વચન હિતકારી, સત્ય અને પથ્ય હતું; સામ, ધર્મ અને અર્થની નીતિથી યુક્ત, સ્નેહ-પ્રીતિથી ભરેલું અને વિશ્વાસ પર આધારિત નિશ્ચયવાળું હતું.
4.29.9
हरीश्वरमुपागम्य हनूमान् वाक्यमब्रवीत्।
राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्धिता ॥ ४.२९.९ ॥
હનુમાન વાનરેશ્વર પાસે જઈને આ વચન બોલ્યા: “રાજ્ય પ્રાપ્ત થયું, યશ પણ મળ્યો; કુળની લક્ષ્મી પણ વધી છે.”
4.29.10
मित्राणां संग्रहः शेषस्तद् भवान् कर्तुमर्हति।
यो हि मित्रेषु कालज्ञः सततं साधु वर्तते ॥ ४.२९.१० ॥
મિત્રોનો સંગ્રહ કરવાનું હજુ બાકી છે; તેથી આપે તે કરવું ઘટે. જે મિત્રો પ્રત્યે કાળને ઓળખીને સદા સારો વ્યવહાર કરે છે—
4.29.11
तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चापि वर्धते।
यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप।
समान्येतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते ॥ ४.२९.११ ॥
જેનો કોશ, દંડ (સેના), મિત્રો અને આત્મા—એ બધું સમાન રીતે પુષ્ટ હોય, તેનું રાજ્ય, કીર્તિ અને પ્રતાપ પણ વધે છે; હે ભૂપતિ, એવો રાજા મહાન રાજ્યનો ઉપભોગ કરે છે.
4.29.12
तद् भवान् वृत्तसम्पन्नः स्थितः पथि निरत्यये।
मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत् कर्तुमर्हति ॥ ४.२९.१२ ॥
તેથી આપ સદાચારસંપન્ન અને અચળ માર્ગે સ્થિત છો; મિત્રોના હેતુ માટે જે પ્રયોજન પહેલાં કહેવાયું છે, તે યથાવત્ પૂરું કરવું આપને યોગ્ય છે.
4.29.13
संत्यज्य सर्वकर्माणि मित्रार्थे यो न वर्तते।
सम्भ्रमाद् विकृतोत्साहः सोऽनर्थैर्नावरुध्यते ॥ ४.२९.१३ ॥
બધાં કાર્યો છોડીને જે મિત્રના હિત માટે પ્રવૃત્ત થતો નથી, અને ગભરાટથી જેનો ઉત્સાહ વિકૃત થાય છે, તે અનર્થોથી ઘેરાઈ જાય છે.
4.29.14
यो हि कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते।
स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते ॥ ४.२९.१४ ॥
સમય વીત્યા પછી જે મિત્રના કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થાય છે, તે મોટા હેતુઓ સાધે તોપણ મિત્રના હિત સાથે જોડાતો નથી.
4.29.15
तदिदं मित्रकार्यं नः कालातीतमरिंदम।
क्रियतां राघवस्यैतद् वैदेह्याः परिमार्गणम् ॥ ४.२९.१५ ॥
તેથી આપણું આ મિત્રકાર્ય સમય વીતી ગયેલું છે. હે શત્રુદમન, રાઘવ માટે વૈદેહીની શોધ હવે કરવી જોઈએ.
4.29.16
न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित्।
त्वरमाणोऽपि स प्राज्ञस्तव राजन् वशानुगः ॥ ४.२९.१६ ॥
હે રાજન, સમય જાણનાર તે પ્રાજ્ઞ ઉતાવળો હોવા છતાં વીતી ગયેલો સમય તમને જણાવતો નથી; તે તમારા વશમાં ચાલનારો છે.
4.29.17
कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः।
अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः ॥ ४.२९.१७ ॥
રાઘવ (રામ) પોતાના કુળની સમૃદ્ધિનું કારણ છે, લાંબા સમયના બંધુ છે; તેમનો પ્રભાવ અપ્રમેય છે, અને તેઓ પોતે ગુણોમાં અતુલ્ય છે.
4.29.18
तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव।
हरीश्वर कपिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि ॥ ४.२९.१८ ॥
તેમનું કાર્ય તમે કરો — તેમણે પહેલાં તમારા માટે કર્યું છે. હે હરીશ્વર, શ્રેષ્ઠ વાનરોને તમારે આજ્ઞા આપવી જોઈએ.
4.29.19
नहि तावद् भवेत् कालो व्यतीतश्चोदनादृते।
चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत् कालव्यतिक्रमः ॥ ४.२९.१९ ॥
પ્રેરણા વિના હજી સમય વીત્યો નથી. પ્રેરિત કાર્યમાં જ સમયનો વિલંબ થાય છે.
4.29.20
अकर्तुरपि कार्यस्य भवान् कर्ता हरीश्वर।
किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च वधेन च ॥ ४.२९.२० ॥
હે વાનરેશ્વર! જે કાર્ય તેં કર્યું નથી તે પણ તું જ કરીશ. તો પછી તારા રાજ્ય અને વધનો પ્રતિકાર કરનારની વાત શી?
4.29.21
शक्तिमानतिविक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर।
कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किं नु सज्जसे ॥ ४.२९.२१ ॥
હે વાનર-ઋક્ષ ગણોના સ્વામી! તું શક્તિમાન અને અતિ પરાક્રમી છે. દશરથપુત્રને પ્રીતિ આપનારી આજ્ઞામાં તું કેમ અચકાય છે?
4.29.22
कामं खलु शरैः शक्तः सुरासुरमहोरगान्।
वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञामवेक्षते ॥ ४.२९.२२ ॥
દશરથપુત્ર પોતાના બાણોથી દેવ-અસુરના મહાનાગોને પણ વશ કરવા સમર્થ છે. છતાં તે તારી પ્રતિજ્ઞાની રાહ જુએ છે.
4.29.23
प्राणत्यागाविशंकेन कृतं तेन महत् प्रियम्।
तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे ॥ ४.२९.२३ ॥
પ્રાણત્યાગના ભયમાં પણ તેણે તારું મોટું ઉપકાર કર્યું છે. તેના માટે આપણે વૈદેહીને પૃથ્વી અને આકાશમાં પણ શોધીશું.
4.29.24
देवदानवगन्धर्वा असुराः समरुद्गणाः।
न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमिव राक्षसाः ॥ ४.२९.२४ ॥
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, અસુર, મરુદ્ગણ અને યક્ષો પણ તેને ભય આપી શકે નહીં. તો રાક્ષસોની શી વાત?
4.29.25
तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रतिकृतस्तथा।
रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम् ॥ ४.२९.२५ ॥
એ જ રીતે, શક્તિસંપન્ન રામે પહેલાં તારા પર ઉપકાર કર્યો હતો; હે પિંગેશ, તારે સર્વાત્મભાવે તેમનું પ્રિય કાર્ય કરવું જોઈએ.
4.29.26
नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे।
कस्यचित् सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया ॥ ४.२९.२६ ॥
હે કપીશ્વર, તારી આજ્ઞાથી અમારી ગતિ નીચે પૃથ્વી પર, જળમાં કે ઉપર આકાશમાં કોઈ દ્વારા રોકાતી નથી.
4.29.27
तदाज्ञापय कः किं ते कुतो वापि व्यवस्यतु।
हरयो ह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ ॥ ४.२९.२७ ॥
તેથી કોણ શું, ક્યાંથી કરે તેની આજ્ઞા આપો. હે નિષ્પાપ, તારા વાનરો કરોડોની સામે પણ અજેય છે.
4.29.28
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा काले साधु निरूपितम्।
सुग्रीवः सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम् ॥ ४.२९.२८ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને, યોગ્ય સમયે સારી રીતે કહેવાયેલું સાંભળીને, સત્ત્વસંપન્ન સુગ્રીવે ઉત્તમ નિશ્ચય કર્યો.
4.29.29
संदिदेशातिमतिमान् नीलं नित्यकृतोद्यमम्।
दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसंग्रहे ॥ ४.२९.२९ ॥
અતિ બુદ્ધિમાન સુગ્રીવે સદા ઉદ્યમી નીલને સર્વ દિશાઓમાંથી સર્વ સેનાઓને એકઠી કરવાની આજ્ઞા આપી.
4.29.30
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः।
समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्र्ये ण तथा कुरु ॥ ४.२९.३० ॥
મારી સંપૂર્ણ સેના અને યૂથપાલો વિલંબ વિના એકઠા થાય તેમ, હે સેનાપતિ, તેમ કર.
4.29.31
ये त्वन्तपालाः प्लवगाः शीघ्रगा व्यवसायिनः।
समानयन्तु ते शीघ्रं त्वरिताः शासनान्मम।
स्वयं चानन्तरं कार्यं भवानेवानुपश्यतु ॥ ४.२९.३१ ॥
સીમા-રક્ષક, ઝડપથી ચાલનારા અને ઉદ્યમી વાનરો મારી આજ્ઞાથી ઝડપથી અને ઉત્સાહથી બધાને એકઠા કરે; પછી તમે પોતે જ કાર્યની દેખરેખ રાખો.
4.29.32
त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयादिह वानरः।
तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा ॥ ४.२९.३२ ॥
ત્રણ-પાંચ રાત્રિ પછી અહીં આવનાર વાનરને પ્રાણદંડ મળશે; આ વિષયમાં કોઈ વિચારણા થશે નહીં.
4.29.33
हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदो
भवान् ममाज्ञामधिकृत्य निश्चितम्।
विधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान् ॥ ४.२९.३३ ॥
અંગદ સાથે તમે વૃદ્ધ વાનરો પાસે જાઓ અને મારી આજ્ઞાનું નિશ્ચિતપણે પાલન કરો. આમ કહીને તે પરાક્રમી પોતાના મહેલમાં પ્રવેશ્યા.