વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.3.1
वचो विज्ञाय हनुमान् सुग्रीवस्य महात्मनः।
पर्वतादृष्यमूकात् तु पुप्लुवे यत्र राघवौ ॥ ४.३.१ ॥
મહાત્મા સુગ્રીવનું વચન જાણીને હનુમાન ઋષ્યમૂક પર્વત પરથી જ્યાં બે રાઘવ હતા ત્યાં કૂદ્યા.
4.3.2
कपिरूपं परित्यज्य हनुमान् मारुतात्मजः।
भिक्षुरूपं ततो भेजे शठबुद्धितया कपिः ॥ ४.३.२ ॥
વાનર રૂપ ત્યજીને પવનપુત્ર હનુમાને ત્યારે કપટબુદ્ધિથી ભિક્ષુનું રૂપ ધારણ કર્યું.
4.3.3
ततश्च हनुमान् वाचा श्लक्ष्णया सुमनोज्ञया।
विनीतवदुपागम्य राघवौ प्रणिपत्य च ॥ ४.३.३ ॥
પછી હનુમાને મધુર અને મનોહર વાણીથી, વિનયપૂર્વક બંને રાઘવો પાસે જઈ પ્રણામ કર્યા.
4.3.4
आबभाषे च तौ वीरौ यथावत् प्रशशंस च।
सम्पूज्य विधिवद् वीरौ हनुमान् वानरोत्तमः ॥ ४.३.४ ॥
વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાને તે બંને વીરો સાથે યોગ્ય રીતે વાત કરી, તેમની પ્રશંસા કરી અને વિધિપૂર્વક સન્માન કર્યું.
4.3.5
उवाच कामतो वाक्यं मृदु सत्यपराक्रमौ।
राजर्षिदेवप्रतिमौ तापसौ संशितव्रतौ ॥ ४.३.५ ॥
સત્યપરાક્રમી, રાજર્ષિ અને દેવો સમાન, કઠોર વ્રતધારી તે બે તપસ્વીઓને હનુમાને સ્વેચ્છાએ કોમળ વચનો કહ્યાં.
4.3.6
देशं कथमिमं प्राप्तौ भवन्तौ वरवर्णिनौ।
त्रासयन्तौ मृगगणानन्यांश्च वनचारिणः ॥ ४.३.६ ॥
ઉત્તમ વર્ણવાળા તમે બંને મૃગસમૂહો અને અન્ય વનચારી પ્રાણીઓને ડરાવતા આ પ્રદેશમાં કેવી રીતે આવ્યા છો?
4.3.7
पम्पातीररुहान् वृक्षान् वीक्षमाणौ समन्ततः।
इमां नदीं शुभजलां शोभयन्तौ तरस्विनौ ॥ ४.३.७ ॥
પંપાના તીરે ઊગેલા વૃક્ષોને ચારે બાજુ જોતા, આ શુભજળવાળી નદીની શોભા વધારતા તે બે તેજસ્વી વીરો.
4.3.8
धैर्यवन्तौ सुवर्णाभौ कौ युवां चीरवाससौ।
निःश्वसन्तौ वरभुजौ पीडयन्ताविमाः प्रजाः ॥ ४.३.८ ॥
ધૈર્યવાન, સુવર્ણ સમાન કાંતિવાળા, વલ્કલ વસ્ત્ર પહેરેલા, નિસાસા નાખતા, શ્રેષ્ઠ ભુજાવાળા તમે બન્ને કોણ છો, જે આ પ્રાણીઓને પીડી રહ્યા છો?
4.3.9
सिंहविप्रेक्षितौ वीरौ महाबलपराक्रमौ।
शक्रचापनिभे चापे गृहीत्वा शत्रुनाशनौ ॥ ४.३.९ ॥
સિંહ જેવી દૃષ્ટિવાળા વીરો, મહાબળ અને પરાક્રમવાળા, ઇન્દ્રધનુષ્ય જેવા ધનુષ્ય ધારણ કરીને શત્રુનાશ કરનારા તમે બન્ને.
4.3.10
श्रीमन्तौ रूपसम्पन्नौ वृषभश्रेष्ठविक्रमौ।
हस्तिहस्तोपमभुजौ द्युतिमन्तौ नरर्षभौ ॥ ४.३.१० ॥
શ્રીમાન, રૂપસંપન્ન, શ્રેષ્ઠ વૃષભ સમાન પરાક્રમવાળા, હાથીની સૂંઢ જેવા ભુજાવાળા, કાંતિમાન, નરશ્રેષ્ઠ તમે બન્ને.
4.3.11
प्रभया पर्वतेन्द्रोऽसौ युवयोरवभासितः।
राज्यार्हावमरप्रख्यौ कथं देशमिहागतौ ॥ ४.३.११ ॥
તમારા બન્નેની પ્રભાથી આ પર્વતરાજ પ્રકાશિત થયો છે. રાજ્યને યોગ્ય, દેવો સમાન તમે બન્ને આ દેશમાં કેવી રીતે આવ્યા?
4.3.12
पद्मपत्रेक्षणौ वीरौ जटामण्डलधारिणौ।
अन्योन्यसदृशौ वीरौ देवलोकादिहागतौ ॥ ४.३.१२ ॥
કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળા, જટામુકુટ ધારણ કરેલા, એકબીજા સમાન વીરો, દેવલોકથી તમે અહીં આવ્યા છો.
4.3.13
यदृच्छयेव सम्प्राप्तौ चन्द्रसूर्यौ वसुंधराम्।
विशालवक्षसौ वीरौ मानुषौ देवरूपिणौ ॥ ४.३.१३ ॥
જાણે સંયોગથી પૃથ્વી પર આવેલા ચંદ્ર અને સૂર્ય હોય, વિશાળ છાતીવાળા તે બે વીરો મનુષ્ય હોવા છતાં દેવરૂપ ધરાવે છે.
4.3.14
सिंहस्कन्धौ महोत्साहौ समदाविव गोवृषौ।
आयताश्च सुवृत्ताश्च बाहवः परिघोपमाः ॥ ४.३.१४ ॥
સિંહ જેવા ખભા, મહાન ઉત્સાહી, મદમસ્ત બળદ જેવા; લાંબા, ગોળ અને પરિઘ જેવા તેમના બાહુઓ.
4.3.15
सर्वभूषणभूषार्हाः किमर्थं न विभूषिताः।
उभौ योग्यावहं मन्ये रक्षितुं पृथिवीमिमाम् ॥ ४.३.१५ ॥
સર્વ આભૂષણોને યોગ્ય હોવા છતાં તેઓ કેમ શણગારેલા નથી? મને લાગે છે કે આ બંને આ પૃથ્વીના રક્ષણ માટે યોગ્ય છે.
4.3.16
ससागरवनां कृत्स्नां विन्ध्यमेरुविभूषिताम्।
इमे च धनुषी चित्रे श्लक्ष्णे चित्रानुलेपने ॥ ४.३.१६ ॥
સમુદ્ર અને વનોથી યુક્ત, વિંધ્ય અને મેરુ પર્વતોથી શોભતી સમગ્ર પૃથ્વી; અને આ બે વિચિત્ર, લીસાં, રંગીન લેપવાળાં ધનુષ્ય.
4.3.17
प्रकाशेते यथेन्द्रस्य वज्रे हेमविभूषिते।
सम्पूर्णाश्च शितैर्बाणैस्तूणाश्च शुभदर्शनाः ॥ ४.३.१७ ॥
ઇન્દ્રના સોનાથી શણગારેલા વજ્રો જેવા આ ઝળકે છે; તીક્ષ્ણ બાણોથી ભરેલા, જોવામાં શુભ એવા ભાથા.
4.3.18
जीवितान्तकरैर्घोरैर्ज्वलद्भिरिव पन्नगैः।
महाप्रमाणौ विपुलौ तप्तहाटकभूषणौ ॥ ४.३.१८ ॥
જીવ લેનારા, ભયંકર, સળગતા સર્પો જેવા; તે બંને મહાકાય અને તપાવેલા સોનાના આભૂષણોથી શોભતા છે.
4.3.19
खड्गावेतौ विराजेते निर्मुक्तभुजगाविव।
एवं मां परिभाषन्तं कस्माद् वै नाभिभाषतः ॥ ४.३.१९ ॥
કાંચળી ઉતારેલા સર્પોની જેમ આ બે તલવારો ઝળકે છે. હું આમ બોલી રહ્યો છું, તો તમે મને કેમ ઉત્તર આપતા નથી?
4.3.20
सुग्रीवो नाम धर्मात्मा कश्चिद् वानरपुङ्गवः।
वीरो विनिकृतो भ्रात्रा जगद्भ्रमति दुःखितः ॥ ४.३.२० ॥
સુગ્રીવ નામે ધર્માત્મા એક શ્રેષ્ઠ વાનર છે. વીર એવા તેનું ભાઈએ અપમાન કર્યું છે, અને તે દુઃખી થઈને જગતમાં ભટકે છે.
4.3.21
प्राप्तोऽहं प्रेषितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना।
राज्ञा वानरमुख्यानां हनुमान् नाम वानरः ॥ ४.३.२१ ॥
મહાત્મા સુગ્રીવે મોકલ્યો હોવાથી હું અહીં આવ્યો છું. વાનરશ્રેષ્ઠોના રાજાનો દૂત હું છું, મારું નામ હનુમાન વાનર છે.
4.3.22
युवाभ्यां स हि धर्मात्मा सुग्रीवः सख्यमिच्छति।
तस्य मां सचिवं वित्तं वानरं पवनात्मजम् ॥ ४.३.२२ ॥
તે ધર્માત્મા સુગ્રીવ તમારા બંને સાથે મિત્રતા ઇચ્છે છે. તેમના સચિવ, પવનપુત્ર વાનર તરીકે મને જાણો.
4.3.23
भिक्षुरूपप्रतिच्छन्नं सुग्रीवप्रियकारणात्।
ऋष्यमूकादिह प्राप्तं कामगं कामचारिणम् ॥ ४.३.२३ ॥
સુગ્રીવનું પ્રિય કરવા માટે ભિક્ષુના રૂપમાં છુપાઈને ઋષ્યમૂકથી હું અહીં આવ્યો છું. હું ઇચ્છા મુજબ જવા-ફરવા સમર્થ છું.
4.3.24
एवमुक्त्वा तु हनुमांस्तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ।
वाक्यज्ञो वाक्यकुशलः पुनर्नोवाच किंचन ॥ ४.३.२४ ॥
આમ કહીને, વાણીનો જાણકાર અને વાણીમાં કુશળ હનુમાન તે વીર રામ અને લક્ષ્મણ સાથે પછી કંઈ બોલ્યો નહીં.
4.3.25
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।
प्रहृष्टवदनः श्रीमान् भ्रातरं पार्श्वतः स्थितम् ॥ ४.३.२५ ॥
તેનાં એ વચન સાંભળીને પ્રસન્ન મુખવાળા શ્રીમાન રામે પાસે ઊભેલા ભાઈ લક્ષ્મણને કહ્યું.
4.3.26
सचिवोऽयं कपीन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
तमेव कांक्षमाणस्य ममान्तिकमिहागतः ॥ ४.३.२६ ॥
આ મહાત્મા કપીન્દ્ર સુગ્રીવનો સચિવ છે; મને જ ઇચ્છીને અહીં મારી પાસે આવ્યો છે.
4.3.27
तमभ्यभाष सौमित्रे सुग्रीवसचिवं कपिम्।
वाक्यज्ञं मधुरैर्वाक्यैः स्नेहयुक्तमरिंदमम् ॥ ४.३.२७ ॥
હે સૌમિત્રિ! સુગ્રીવના સચિવ, વાણીમાં કુશળ અને શત્રુઓનું દમન કરનારા એ કપિ સાથે મધુર અને સ્નેહભર્યા વચનોથી વાત કર.
4.3.28
नानृग्वेदविनीतस्य नायजुर्वेदधारिणः।
नासामवेदविदुषः शक्यमेवं विभाषितुम् ॥ ४.३.२८ ॥
જે ઋગ્વેદમાં તાલીમબદ્ધ નથી, યજુર્વેદને ધારણ કરતો નથી, સામવેદનો જ્ઞાતા નથી, તે આ રીતે બોલી ન શકે.
4.3.29
नूनं व्याकरणं कृत्स्नमनेन बहुधा श्रुतम्।
बहु व्याहरतानेन न किंचिदपशब्दितम् ॥ ४.३.२९ ॥
ચોક્કસ એણે વ્યાકરણ સંપૂર્ણ અને અનેક રીતે ભણ્યું છે; આટલું બોલવા છતાં તેણે એક પણ અશુદ્ધ શબ્દ ઉચ્ચાર્યો નથી.
4.3.30
न मुखे नेत्रयोश्चापि ललाटे च भ्रुवोस्तथा।
अन्येष्वपि च सर्वेषु दोषः संविदितः क्वचित् ॥ ४.३.३० ॥
એના મુખમાં, આંખોમાં, કપાળમાં અને ભ્રમરોમાં, તેમ જ બીજાં બધાં અંગોમાં પણ ક્યાંય કોઈ દોષ દેખાતો નથી.
4.3.31
अविस्तरमसंदिग्धमविलम्बितमव्यथम्।
उरःस्थं कण्ठगं वाक्यं वर्तते मध्यमस्वरम् ॥ ४.३.३१ ॥
વિસ્તાર વિનાનું, સંદેહ વિનાનું, વિલંબ વિનાનું, અડચણ વિનાનું, છાતીમાં સ્થિર અને કંઠમાંથી નીકળતું, મધ્યમ સ્વરનું વચન.
4.3.32
संस्कारक्रमसम्पन्नामद्भुतामविलम्बिताम्।
उच्चारयति कल्याणीं वाचं हृदयहर्षिणीम् ॥ ४.३.३२ ॥
સંસ્કારપૂર્ણ ક્રમવાળું, અદભુત, વિલંબ વિનાનું, કલ્યાણકારી અને હૃદયને હર્ષ આપનારું વચન તે ઉચ્ચારે છે.
4.3.33
अनया चित्रया वाचा त्रिस्थानव्यञ्जनस्थया।
कस्य नाराध्यते चित्तमुद्यतासेररेरपि ॥ ४.३.३३ ॥
છાતી, કંઠ અને મસ્તક એ ત્રણ સ્થાનોમાં પ્રગટ થતી આ વિચિત્ર વાણીથી, ઉગામેલી તલવારવાળા શત્રુનું ચિત્ત પણ કોનું મન નથી રીઝવતું?
4.3.34
एवंविधो यस्य दूतो न भवेत् पार्थिवस्य तु।
सिद्ध्यन्ति हि कथं तस्य कार्याणां गतयोऽनघ ॥ ४.३.३४ ॥
આવો દૂત જે રાજા પાસે ન હોય, હે નિષ્પાપ, તેના કાર્યોની ગતિ કેવી રીતે સિદ્ધ થાય?
4.3.35
एवंगुणगणैर्युक्ता यस्य स्युः कार्यसाधकाः।
तस्य सिद्ध्यन्ति सर्वेऽर्था दूतवाक्यप्रचोदिताः ॥ ४.३.३५ ॥
આવા ગુણસમૂહોથી યુક્ત કાર્યસાધકો જેની પાસે હોય, તેના સર્વ પ્રયોજનો દૂતના વચનથી પ્રેરાઈને સિદ્ધ થાય છે.
4.3.36
एवमुक्तस्तु सौमित्रिः सुग्रीवसचिवं कपिम्।
अभ्यभाषत वाक्यज्ञो वाक्यज्ञं पवनात्मजम् ॥ ४.३.३६ ॥
આમ કહેવાયા પછી વાણીના મર્મજ્ઞ સૌમિત્રિએ સુગ્રીવના મંત્રી કપિને, વાણીમાં કુશળ પવનપુત્રને સંબોધીને કહ્યું.
4.3.37
विदिता नौ गुणा विद्वन् सुग्रीवस्य महात्मनः।
तमेव चावां मार्गावः सुग्रीवं प्लवगेश्वरम् ॥ ४.३.३७ ॥
હે વિદ્વાન! મહાત્મા સુગ્રીવના ગુણો અમને જાણીતા છે; વાનરરાજ એ સુગ્રીવને જ અમે બંને શોધીશું.
4.3.38
यथा ब्रवीषि हनुमन् सुग्रीववचनादिह।
तत् तथा हि करिष्यावो वचनात् तव सत्तम ॥ ४.३.३८ ॥
હે હનુમાન! તમે સુગ્રીવના વચનથી અહીં જેમ કહો છો, હે સત્તમ, તમારા વચન પ્રમાણે અમે તે જ પ્રમાણે કરીશું.
4.3.39
तत् तस्य वाक्यं निपुणं निशम्य
प्रहृष्टरूपः पवनात्मजः कपिः।
मनः समाधाय जयोपपत्तौ
सख्यं तदा कर्तुमियेष ताभ्याम् ॥ ४.३.३९ ॥
તેમનું એ નિપુણ વચન સાંભળીને વાયુપુત્ર વાનર હનુમાનનું રૂપ હર્ષથી ખીલી ઊઠ્યું; વિજયપ્રાપ્તિમાં મન સ્થિર કરીને ત્યારે તે બંને સાથે મૈત્રી કરવા ઇચ્છ્યો.