વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.32.1
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह।
लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान् ॥ ४.३२.१ ॥
અંગદનું વચન સાંભળીને અને લક્ષ્મણ કોપાયમાન થયા છે એ સાંભળીને, સંયમી સુગ્રીવે મંત્રીઓ સાથે પોતાનું આસન છોડ્યું.
4.32.2
स च तानब्रवीद् वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम्।
मन्त्रज्ञान् मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितः ॥ ४.३२.२ ॥
મંત્રોમાં કુશળ અને મંત્રણામાં સ્થિર એવો તે, ગુરુ-લાઘવનો નિશ્ચય કરીને મંત્રજ્ઞ મંત્રીઓને આ વચનો બોલ્યો.
4.32.3
न मे दुर्व्याहृतं किंचिन्नापि मे दुरनुष्ठितम्।
लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये ॥ ४.३२.३ ॥
મેં કોઈ દુર્વચન કહ્યું નથી, કે કોઈ દુષ્કૃત્ય કર્યું નથી. રાઘવના ભાઈ લક્ષ્મણ કેમ કોપાયમાન થયા છે, એ હું વિચારું છું.
4.32.4
असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः।
मम दोषानसम्भूतान् श्रावितो राघवानुजः ॥ ४.३२.४ ॥
હંમેશા મારા દોષ શોધનારા મારા શત્રુઓ અને અહિતકારીઓએ, જે બન્યા જ નથી એવા મારા દોષો રાઘવના નાના ભાઈને સંભળાવ્યા છે.
4.32.5
अत्र तावद् यथाबुद्धिः सर्वैरेव यथाविधि।
भावस्य निश्चयस्तावद् विज्ञेयो निपुणं शनैः ॥ ४.३२.५ ॥
અહીં હાલ સૌએ પોતાની બુદ્ધિ પ્રમાણે, વિધિપૂર્વક, હેતુનો નિશ્ચય સાવધાનીથી, ધીમે ધીમે જાણવો જોઈએ.
4.32.6
न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात्।
मित्रं स्वस्थानकुपितं जनयत्येव सम्भ्रमम् ॥ ४.३२.६ ॥
લક્ષ્મણથી કે રાઘવથી મને કોઈ ભય નથી. પોતાના સ્થાને કોપાયમાન થયેલો મિત્ર કેવળ ગભરાટ જ ઉત્પન્ન કરે છે.
4.32.7
सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं प्रतिपालनम्।
अनित्यत्वात् तु चित्तानां प्रीतिरल्पेऽपि भिद्यते ॥ ४.३२.७ ॥
મિત્રતા બાંધવી સર્વથા સરળ છે, પણ તેનું પાલન કરવું કઠણ છે. મનો અનિત્ય હોવાથી નાની વાતે પણ પ્રેમ તૂટી જાય છે.
4.32.8
अतो निमित्तं त्रस्तोऽहं रामेण तु महात्मना।
यन्ममोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन्मया ॥ ४.३२.८ ॥
તેથી મહાત્મા રામને કારણે હું ભયભીત છું; તેમણે મારા પર કરેલા ઉપકારનો બદલો હું વાળી શકતો નથી.
4.32.9
सुग्रीवेणैवमुक्ते तु हनूमान् हरिपुंगवः।
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम् ॥ ४.३२.९ ॥
સુગ્રીવે આમ કહ્યું ત્યારે, વાનર-મંત્રીઓની વચ્ચે હરિશ્રેષ્ઠ હનુમાને પોતાના તર્કથી આ કહ્યું.
4.32.10
सर्वथा नैतदाश्चर्यं यत् त्वं हरिगणेश्वर।
न विस्मरसि सुस्निग्धमुपकारं कृतं शुभम् ॥ ४.३२.१० ॥
હે હરિગણેશ્વર, તમે એ અત્યંત સ્નેહપૂર્ણ, શુભ ઉપકારને ભૂલ્યા નથી, એ સર્વથા આશ્ચર્યની વાત નથી.
4.32.11
राघवेण तु वीरेण भयमुत्सृज्य दूरतः।
त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ ४.३२.११ ॥
વીર રાઘવે ભય છોડીને, દૂરથી જ તમારા પ્રિય માટે ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી વાલીનો વધ કર્યો.
4.32.12
सर्वथा प्रणयात् क्रुद्धो राघवो नात्र संशयः।
भ्रातरं सम्प्रहितवाँल्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ ४.३२.१२ ॥
રાઘવ સ્નેહથી જ ક્રોધિત થયા છે, એમાં સંશય નથી; તેમણે શોભા વધારનાર પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણને મોકલ્યા છે.
4.32.13
त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कालविदां वर।
फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छुभा ॥ ४.३२.१३ ॥
હે કાળને જાણનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ! તું પ્રમાદી છે, સમય જાણતો નથી; ખીલેલાં સપ્તચ્છદ વૃક્ષોથી શ્યામ એવી શુભ શરદ ઋતુ આવી ગઈ છે.
4.32.14
निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रणष्टबलाहका।
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वाः सरितश्च सरांसि च ॥ ४.३२.१४ ॥
આકાશ નિર્મળ ગ્રહ-નક્ષત્રોવાળું છે, વાદળો વિખરાઈ ગયાં છે; બધી દિશાઓ, નદીઓ અને સરોવરો પ્રસન્ન છે.
4.32.15
प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुंगव।
त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः ॥ ४.३२.१५ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ! કર્મનો સમય આવી ગયો છે, છતાં તું સમજતો નથી; તું પ્રમાદી છે એ સ્પષ્ટ છે, એટલે જ આ લક્ષ્મણ અહીં આવ્યો છે.
4.32.16
आर्तस्य हृतदारस्य परुषं पुरुषान्तरात्।
वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः ॥ ४.३२.१६ ॥
પીડિત અને પત્ની હરાઈ ગયેલા માણસના, બીજા દ્વારા કહેવાયેલા કઠોર વચનો તારે સહન કરવાં જોઈએ; તે મહાત્મા રાઘવનાં વચનો છે.
4.32.17
कृतापराधस्य हि ते नान्यत् पश्याम्यहं क्षमम्।
अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥ ४.३२.१७ ॥
અપરાધ કરનાર તારા માટે, લક્ષ્મણને પ્રસન્ન કરવા હાથ જોડવા સિવાય બીજો યોગ્ય માર્ગ મને દેખાતો નથી.
4.32.18
नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्यो ह्यवश्यं पार्थिवो हितम्।
इत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्यवधृतं वचः ॥ ४.३२.१८ ॥
નિયુક્ત મંત્રીઓએ રાજાને અવશ્ય હિતકારી વાત કહેવી જોઈએ; તેથી અહીંથી ભય છોડીને હું નિશ્ચિત વચન કહું છું.
4.32.19
अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः।
सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत् ॥ ४.३२.१९ ॥
રાઘવ અત્યંત ક્રોધે ધનુષ્ય ઉપાડે તો દેવ, અસુર અને ગંધર્વો સહિત આખા જગતને પોતાના વશમાં રાખવા તેઓ સમર્થ છે.
4.32.20
न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्यः पुनर्भवेत्।
पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥ ४.३२.२० ॥
પૂર્વનો ઉપકાર સ્મરણમાં રાખનાર, ખાસ કરીને કૃતજ્ઞ એવો તે, જેને ફરી પ્રસન્ન કરી શકાય તેને કોપાવવા સમર્થ નથી.
4.32.21
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रः ससुहृज्जनः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भर्तुर्भार्येव तद्वशे ॥ ४.३२.२१ ॥
હે રાજન! તું પુત્રો અને મિત્રો સહિત તેમને મસ્તક નમાવી પ્રણામ કરીને, તારા વચન પ્રમાણે, પતિના વશમાં રહેતી પત્ની જેમ તેમના વશમાં રહે.
4.32.22
न रामरामानुजशासनं त्वया
कपीन्द्र युक्तं मनसाप्यपोहितुम्।
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं
सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥ ४.३२.२२ ॥
હે કપીન્દ્ર! રામ અને રામના અનુજની આજ્ઞાને મનથી પણ ઉલ્લંઘવી તારા માટે યોગ્ય નથી. દેવેન્દ્ર જેવા તેજસ્વી આ રાઘવના માનુષી બળને તારું મન જ જાણશે.